مرگ عایشه
عایشه، همسر پیامبر اسلام(ص) و دختر ابوبکر، در سال ۵۸ هجری قمری (به قولی ۵۷ یا ۵۹ هجری) در مدینه درگذشت و در قبرستان بقیع به خاک سپرده شد. منابع تاریخی مشهور، مرگ او را طبیعی و بر اثر بیماری دانستهاند و گزارش معتبری درباره کشته شدن او توسط معاویه بن ابیسفیان وجود ندارد. ادعای قتل عایشه به دست معاویه، مستند به منابع تاریخی معتبر و متقدم نیست و بیشتر بر تحلیلهای سیاسی و برخی گزارشهای متأخر یا ضعیف استوار است. اگر فرض قتل مطرح شود، انگیزههای سیاسی مانند نفوذ و مخالفت عایشه با سیاستهای معاویه و مسئله جانشینی یزید مطرح میشود، اما این فرضیه فاقد شواهد کافی و قابل اعتماد تاریخی است.
تاریخ و کیفیت مرگ
درباره سال مرگ عایشه، میان مورخان اختلاف نظر وجود دارد؛ بیشتر منابع، سال ۵۸ هجری قمری را ثبت کردهاند و برخی سالهای ۵۷ و ۵۹ هجری را نیز آوردهاند.[۱] او در زمان خلافت معاویه درگذشت و در سن حدود شصت و پنج سالگی وفات یافت.[۲]
بر اساس گزارشهای تاریخی، عایشه در روزهای پایانی عمر خود بیمار شد و پس از تحمل بیماری درگذشت.[۳] او وصیت کرده بود که شبانه دفن شود و بر اساس برخی گزارشها، ابوهریره بر پیکر او نماز خواند و او را در قبرستان بقیع به خاک سپردند.[۴] شبانه بودن دفن او، بعدها دستمایه برخی گمانهزنیها درباره علت مرگ شد، اما در منابع متقدم، دلیلی بر غیرطبیعی بودن مرگ او ذکر نشده است.[۵]
ادعای قتل توسط معاویه
ادعای کشته شدن عایشه توسط معاویه، در منابع تاریخی متقدم و معتبر شیعه و اهل سنت به عنوان یک گزارش مستند و قابل اعتماد مطرح نشده است.[۶] منابع اصلی تاریخ اسلام، از جمله تاریخ طبری، الکامل فی التاریخ، تاریخ یعقوبی و سیر اعلام النبلاء، مرگ عایشه را طبیعی گزارش کردهاند و هیچیک از آنها اشارهای به دخالت معاویه در مرگ او نکردهاند.[۷][۸]
این ادعا بیشتر در برخی نوشتههای متأخر و محافل جدلی مطرح شده و مستند به شواهد تاریخی روشنی نیست. حتی اگر شبانه بودن دفن عایشه، شبهه ایجاد کند، این امر به تنهایی نمیتواند دلیلی بر قتل باشد؛ زیرا وصیت خود او به دفن شبانه و نیز گرمای شدید مدینه از جمله دلایل محتمل برای این کار ذکر شده است.[۹]
انگیزههای فرضی معاویه
بر فرض پذیرش ادعای قتل، برای معاویه انگیزههای سیاسی متعددی ذکر شده است:
نفوذ سیاسی عایشه
عایشه از نفوذ اجتماعی و سیاسی قابل توجهی در مدینه برخوردار بود و در میان صحابه و مردم از جایگاه ویژهای برخوردار بود. او در دوره خلافت معاویه، در برخی موارد به نقد سیاستهای او پرداخت و همین امر میتوانست برای معاویه نگرانکننده باشد.[۱۰]
مخالفت با جانشینی یزید
یکی از مهمترین مسائل سیاسی دوره معاویه، تلاش او برای بیعت گرفتن به نفع پسرش یزید بود. عایشه از جمله چهرههای مدینه بود که با این بیعت مخالفت نشان داد و این مخالفت میتوانست مانعی برای تحقق برنامههای معاویه باشد.[۱۱]
کینههای تاریخی
برخی تحلیلیها، ریشههای اختلاف عایشه با معاویه را به دوره جنگ جمل و نقش عایشه در مخالفت با امام علی(ع) و نیز موضعگیریهای متفاوت او در برخی رویدادها بازمیگردانند؛ با این حال، این تحلیلیها نمیتوانند دلیلی بر قتل باشند.[۱۲]
منابع
- ↑ طبری، محمد بن جریر (۱۳۸۷). تاریخ الطبری. ج۵. قاهره: دار المعارف. ص۱۸۶.
- ↑ ذهبی، محمد بن احمد (۱۴۰۵). سیر اعلام النبلاء. ج۲. بیروت: مؤسسة الرسالة. ص۱۹۲.
- ↑ طبری، محمد بن جریر (۱۳۸۷). تاریخ الطبری. ج۵. قاهره: دار المعارف. ص۱۸۷.
- ↑ ابن سعد، محمد بن سعد (۱۴۱۰). الطبقات الکبری. ج۸. بیروت: دار الکتب العلمیة. ص۷۲.
- ↑ ابن کثیر، اسماعیل بن عمر (۱۴۱۸). البدایة و النهایة. ج۸. قاهره: دار هجر. ص۱۱۴.
- ↑ طبری، محمد بن جریر (۱۳۸۷). تاریخ الطبری. ج۵. قاهره: دار المعارف. ص۱۸۸.
- ↑ ابن اثیر، علی بن محمد (۱۳۸۵). الکامل فی التاریخ. ج۳. بیروت: دار صادر. ص۳۱۲.
- ↑ یعقوبی، احمد بن ابی یعقوب (۱۳۷۱). تاریخ یعقوبی. ج۲. بیروت: دار صادر. ص۲۴۶.
- ↑ ابن سعد، محمد بن سعد (۱۴۱۰). الطبقات الکبری. ج۸. بیروت: دار الکتب العلمیة. ص۷۳.
- ↑ طبری، محمد بن جریر (۱۳۸۷). تاریخ الطبری. ج۵. قاهره: دار المعارف. ص۱۶۲.
- ↑ طبری، محمد بن جریر (۱۳۸۷). تاریخ الطبری. ج۵. قاهره: دار المعارف. ص۱۶۳.
- ↑ ابن کثیر، اسماعیل بن عمر (۱۴۱۸). البدایة و النهایة. ج۸. قاهره: دار هجر. ص۱۱۲.
