أبوالعمیطر
ادعای ازدواج یکی از نوادگان حضرت عباس با یکی از نوادگان یزید از نظر تاریخی فاقد سند معتبر در منابع دست‌اول اسلامی است. از منظر منطق تاریخی نیز، وقوع احتمالی چنین ازدواجی (در فرضِ محال) به معنای تغییر ماهیتِ تقابلِ اصولیِ میان اهل‌بیت (ع) و بنی‌امیه نیست؛ زیرا اختلافات این دو جریان بر سرِ اصولِ حق و باطل و مبانی اعتقادی بوده است، نه صرفاً کدورت‌های شخصی یا قبیله‌ای که با پیوندهای خانوادگی قابل رفع باشد.
اعتبار تاریخی
گزارش‌های موجود در این زمینه غالباً حول محور شخصی به نام «أبوالعمیطر» (علی بن عبدالله بن خالد بن یزید بن معاویه) است إبن خلدون، عبدالرحمن بن محمد بن خلدون (م. ۸۰۸)، دیوان المبتدأ و الخبر فى تاریخ العرب و البربر و من عاصرهم من ذوى الشأن الأکبر، تحقیق خلیل شحاده، بیروت، دارالفکر، ط الثانیه، ۱۴۰۸ ق، ج۳، ص ۲۹۵ که به دو دلیل نمیتوان ادعای ازدواج یکی از نوادگان حضرت عباس با یکی از نوادگان یزید را پذیرفت:
- فقدان اسناد معتبر: در منابع دست‌اول تاریخی همچون تاریخ یعقوبی و تاریخ طبری، هیچ‌گونه اشاره‌ای به انتساب مادر او به خاندان حضرت عباس (ع) وجود ندارد.
یعقوبى، احمد بن أبی‌یعقوب، تاریخ الیعقوبی، بیروت، دار صادر، بی‌تا، ج۲، ص ۴۴۰ / طبری، أبوجعفر محمد بن جریر (م. ۳۱۰)، تاریخ الأمم و الملوک، تحقیق محمد أبوالفضل ابراهیم، بیروت، دارالتراث، ط الثانیه، ۱۳۸۷، ج۸، ص ۴۱۵.
- سکوت منابع تخصصی: در آثاری نظیر تاریخ مدینه دمشق (ابن‌عساکر) نیز که به جزئیات زندگی ابوالعمیطر پرداخته، ادعای پیوند زناشویی مذکور دیده نمی‌شود؛ لذا این ادعا فاقد جایگاه در منابع متقن تاریخی است.
إبن عساکر، تاریخ مدینه دمشق، دارالفکر، بیروت، ۱۴۱۵ ق، چاپ اوّل، ج ۴۱، صص ۳۰۸-۳۴۵؛ ج ۴۵، ص ۱۱۰؛ ج ۵۴، ص ۲۴۹.
تحلیل کلامی و تاریخی
حتی اگر فرض بر صحتِ وقوعِ چنین ازدواجی باشد، استنتاج‌های مبنی بر پایان اختلافات، غیرمنطقی است: إبن اثیر، عزالدین أبوالحسن على بن أبی‌الکرم المعروف بإبن الأثیر (م. ۶۳۰)، الکامل فی التاریخ، بیروت، دار صادر – دار بیروت، ۱۳۸۵، ج۶، ص ۲۴۹. /
- تمایز هویت فردی از هویت جریانی: پیوندهای خانوادگی، لزوماً به معنای هم‌راستایی عقیدتی نیست. رفتار فردیِ یکی از نوادگان، بازتاب‌دهنده موضعِ کلِ آن خاندان نیست
- ماهیت اختلاف: منازعه میان اهل‌بیت (ع) و بنی‌امیه، تقابلی بنیادین بر سر «مشروعیت حاکمیت» و «اصول دینی» بود. چنین اختلافاتی با پیوندهای خانوادگی حل نمی‌شود
- تنوع مواضع در خاندان‌ها: همچنان‌که ممکن است نواده‌ای از یک خاندان منحرف شود، مواردی نیز وجود دارد که نوادگانِ جریان‌های مخالف (مانند معاویه بن یزید)، علیه عملکرد اجداد خود موضع‌گیری و تبری جسته‌اند
یعقوبی، احمد بن أبی‌یعقوب، تاریخ الیعقوبی، بیروت، دار صادر، بی‌تا، ج۲، ص۲۵۴.
نتیجه‌گیری
در تاریخ، پیوندهای زناشویی بسیاری میان طرفینِ دارای اختلافِ اساسی ثبت شده است که به دلایلی نظیر اجبار، مصلحت یا مسائل سیاسی روی داده و لزوماً عاطفی نبوده‌اند ⁸. بنابراین، صرفِ وقوع یک ازدواج را نمیتوان به معنای پایان اختلافاتِ مبنایی میان جبهه حق و باطل دانست ⁹. این نوع استدلال‌ها، تقلیلِ منازعات کلانِ تاریخ اسلام به مسائل پیش‌پا افتاده خانوادگی است که با واقعیت‌های تاریخی و کلامی سازگار نیست. إبن عساکر، تاریخ مدینه دمشق، دارالفکر، بیروت، ۱۴۱۵ ق، چاپ اوّل، ج ۴۱، صص ۳۰۸-۳۴۵؛ ج ۴۵، ص ۱۱۰؛ ج ۵۴، ص ۲۴۹.
منابع