غسل حضرت فاطمه(س)
غسل حضرت فاطمه(س)، یکی از گزارشات تاریخی درباره زندگانی حضرت زهرا سلام‌الله‌علیها است. این رویداد در منابع تاریخی مورد اشاره قرار گرفته و بر اساس آن، حضرت علی علیه‌السلام پیکر حضرت فاطمه سلام‌الله‌علیها را شبانه غسل داده و تجهیز کردند. مخفی‌نگهداشتن مراسم غسل و تجهیز از دیگران، در منابع شیعی با انگیزه سیاسی و اجتماعی عنوان شده است.
بررسی علمی، فقهی و تاریخی نشان می‌دهد که سقوط تکالیفی چون غسل و کفن، منحصر به «شهید معرکه» (شهیدی که در میدان نبرد و در حین جنگ کشته می‌شود) است؛ اما شهیدی که خارج از معرکه نبرد مجروح شده و پس از گذراندن یک دوره بیماری و بسترنشینی بر اثر همان جراحات به شهادت می‌رسد، طبق اجماع فقها باید غسل داده شود و کفن گردد.
احکام شرعی غسل و شهادت
مفهوم شهید تعاریف مختلفی دارد و در اصطلاحات اسلامی به گروه‌های مختلفی شهید گفته شده است. بر اساس یک تعریف، شهید کسی است که در راه دفاع از جان، مال یا ناموس کشته شود و همچنین برخی مرگ‌های سخت همچون درگذشت در هنگام زایمان نیز به عنوان شهادت گزارش شده است. برخی از مرگ‌ها نیز در ادبیات دینی با ثوابی مشابه ثواب شهیدان گزارش شده‌اند.[۱]
در فقه اسلامی، احکام تکلیفی شهید به دو دسته اساسی تقسیم می‌شود:
شهید معرکه: شهیدی است که در میدان جنگ و در حین درگیری مستقیم با دشمنان جان می‌سپارد. چنین شهیدی بر اساس احکام اسلام از غسل میت و کفن معاف بوده و با همان لباس‌های آغشته به خون خویش به خاک سپرده می‌شود.و‌شهید غیر معرکه: فردی است که بر اثر تعرض، ضرب و جرح، ترور یا ستم مجروح می‌شود، اما در میدان نبرد حضور نداشته یا پس از حادثه زنده مانده و بعد از گذراندن یک دوره بیماری و بستری شدن، بر اثر همان جراحات وارده از دنیا می‌رود.[۲] از نظر تمام فقهای اسلامی، شهید غیر معرکه با وجود دارا بودن تمام درجات و ثواب‌های معنوی و اخروی شهادت، از نظر احکام ظاهری دنیوی مانند بقیه مسلمانان است؛ یعنی غسل دادن، کفن کردن و خواندن نماز میت بر او واجب شرعی است.[۳]
نوع‌شهادت حضرت فاطمه
بر اساس متون متواتر تاریخی و روایی در کتب شیعه و اهل سنت، حضرت فاطمه زهرا(س) در جریان هجوم مهاجمان به خانه وحی، به دلیل به آتش کشیده شدن در خانه، فشار بین در و دیوار، ضربات تازیانه و غلاف شمشیر به شدت مجروح شدند و فرزندشان حضرت محسن(ع) سقط گردید.[۴][۵]ایشان بلافاصله در صحنه هجوم جان نسپردند، بلکه بر اثر صدمات و جراحات شدید جسمی، دچار بیماری و ضعف شدید شدند و مدتی در بستر بیماری قرار گرفتند.[۶][۷] مورخان و محدثان مدت این بسترنشینی و فاصله میان رحلت پیامبر(ص) تا شهادت حضرت زهرا(س) را بین ۷۵ تا ۹۵ روز ذکر کرده‌اند.[۸]
بنابراین، چون شهادت ایشان پس از یک دوره بیماری ناشی از ضرب و جرح رخ داد، طبق قواعد فقه اسلامی، ایشان در دسته شهیدان غیر معرکه قرار گرفتند و غسل دادن ایشان الزام شرعی داشت.
غسل دادن حضرت فاطمه در متون تاریخی
بر اساس باورهای شیعی، مقام عصمت و طهارت موجب برخی احکام ویژه می‌شود. علاوه بر حکم عمومی، بر اساس احکام اختصاصی معصومان، شخص معصوم و مطهر باید توسط معصوم دیگری غسل داده شود. از این رو، حضرت علی(ع) به عنوان ولیّ خدا و معصوم زمان، عهده‌دار غسل همسر خویش گردید تا طهارت ظاهری و باطنی ایشان پاس داشته شود.[۹][۱۰]
عمل به وصیت اختصاصی حضرت: حضرت زهرا(س) خود صراحتاً وصیت فرمودند که حضرت علی(ع) ایشان را غسل دهد و تکفین نماید تا هیچ فرد نامحرم یا ستمگری در تجهیز ایشان دخالت نداشته باشد.[۱۱][۱۲]
وصیت حضرت فاطمه
متون تاریخی تصریح می‌کنند که حضرت فاطمه زهرا(س) پیش از شهادت، وصیت‌نامه بسیار مهم و سیاسی برای همسرشان حضرت علی(ع) باقی گذاشتند.[۱۳] ایشان در این وصیت صراحتاً فرمودند: «انی اوصیک ان لا یلی غسلی و کفنی سواک و اذا انا مت فادفنی لیلاً...» (همانا تو را وصیت می‌کنم که غسل و کفن مرا کسی جز تو انجام ندهد و چون از دنیا رفتم، مرا شبانه دفن کن و هیچ‌کس را خبر نکن...).[۱۴][۱۵]
بر اساس این وصیت، حضرت علی(ع) با همکاری اسماء بنت عمیس (که طبق وصیت حضرت برای همیاری و پرستاری دعوت شده بود)، بدن مطهر را در دل شب و به دور از چشمان غاصبان و حاکمان وقت غسل دادند و تکفین نمودند.[۱۶][۱۷]
غسل‌شبانه
انجام غسل شبانه، کفن‌کردن و دفن مخفیانه، بخشی از استراتژی و مبارزه منفی حضرت زهرا(س) برای ثبت مظلومیت خویش در تاریخ و نشان دادن خشم دائمی از ستمگران بود تا حاکمان وقت نتوانند بر پیکر ایشان نماز بخوانند یا در تشییع جنازه‌اش شرکت جویند.[۱۸][۱۹]
منابع
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۹ش، ج۲۱، ص۴۰۷-۴۰۸.
- ↑ محقق حلی، المعتبر، ۱۳۶۴ش، ج۱، ص۳۱۱.
- ↑ علامه حلی، نهایة الاحکام، ۱۴۱۹ق، ج۲، ص۲۳۵.
- ↑ کلینی، الکافی، ج۱، ص۴۵۸.
- ↑ عاملی، رنج‌های حضرت زهرا(س)، ص۱۴۷.
- ↑ مرکز پاسخگویی به شبهات حوزه علمیه، دفع و رفع، ج۹، ص۲۲۶ و ۲۶۱.
- ↑ عاملی، رنج‌های حضرت زهرا(س)، ص۳۹۸.
- ↑ مرکز پاسخگویی به شبهات حوزه علمیه، دفع و رفع، ج۹، ص ۲۶۱.
- ↑ عاملی، رنج‌های حضرت زهرا(س)، ص۲۲۳.
- ↑ مرکز پاسخگویی به شبهات حوزه علمیه، دفع و رفع، ج۹، ص۲۷۸.
- ↑ مرکز پاسخگویی به شبهات حوزه علمیه، دفع و رفع، ج۹، ص۲۲۵.
- ↑ عاملی، رنج‌های حضرت زهرا(س)، ص۳۹۸.
- ↑ مرکز پاسخگویی به شبهات حوزه علمیه، دفع و رفع، ج۹، ص۲۲۵ و ۲۷۷.
- ↑ مرکز پاسخگویی به شبهات حوزه علمیه، دفع و رفع، ج۹، ص۲۲۵.
- ↑ عاملی، رنج‌های حضرت زهرا(س)، ص۳۹۸.
- ↑ عاملی، رنج‌های حضرت زهرا(س)، ص۳۹۸.
- ↑ مرکز پاسخگویی به شبهات حوزه علمیه، دفع و رفع، ج۹، ص۲۷۸.
- ↑ عاملی، رنج‌های حضرت زهرا(س)، ص۲۰۲.
- ↑ مرکز پاسخگویی به شبهات حوزه علمیه، دفع و رفع، ج۹، ص۲۷۸.