پرش به محتوا

طی‌الارض

از ویکی پاسخ


سؤال
طی الارض چیست و در قرآن و سیره اهل بیت چگونه ذکر شده است؟
درگاه‌ها


طیُّ الْاَرض نوعی کرامت است و به معنای پیمودن مسافتی طولانی در زمانی اندک می‌باشد. در دانش عرفان، از آن به گونه‌ای دورنوردی تعبیر شده که در آن شخص بدون حرکت فیزیکی و صرفاً با اراده خویش، از جایی به جای دیگر منتقل می‌گردد. در آیه نخست سوره اسراء، به سیر شبانه پیامبر(ص) از مسجد الحرام به مسجد الاقصی اشاره شده که مسلمانان آن را از مصادیق طی‌الارض برای آن حضرت می‌دانند. همچنین در سوره نمل، جابه‌جایی تخت ملکه سبا از سرزمین سبا به فلسطین در مدتی کمتر از یک چشم‌به‌هم‌زدن گزارش گردیده است. در منابع روایی شیعه مانند اصول کافی و بحار الانوار، روایاتی درباره توانایی طی‌الارض برای امامان شیعه به ویژه امام علی(ع) و امام مهدی(عج) نقل شده است. ابن‌عربی، بنیانگذار عرفان نظری، بر این باور است که در طی‌الارض، شخص خود را در مبدأ نابود کرده و در مقصد، مجدداً ایجاد می‌نماید.

مفهوم‌شناسی

راغب اصفهانی واژه «طی» را به معنای عبور کردن در یک لحظه، یک بار و به‌گونه‌ای کوتاه تعریف کرده است.[۱] در لغت‌نامه دهخدا، طی‌الارض از جمله کرامات شمرده شده و توضیح داده شده که در این حالت، به جای آنکه شخص گام بردارد، زمین در زیر پای او به سرعت جمع می‌شود و وی در زمانی اندک به مقصد خود، هرچند دور باشد، می‌رسد.[۲] برخی دیگر نیز اظهار داشته‌اند که طی‌الارض گونه‌ای دورنوردی است که در آن فرد با تکیه بر اراده خویش و بدون هیچ حرکت فیزیکی، از جایی به جای دیگر منتقل می‌شود.[۳]

ابن‌عربی درباره ماهیت و چگونگی طی‌الارض، نظریه «اعدام و ایجاد» را مطرح ساخته است. بر اساس این دیدگاه، شخص در طی‌الارض، وجود خود را در مبدأ از میان برده و سپس در مقصد، مجدداً به وجود می‌آورد.[۴]

طی‌الارض در قرآن

واژه «طی‌الارض» به شکلی که امروزه در میان مسلمانان رایج است، در قرآن به کار نرفته است. با این حال، در این کتاب آسمانی به مفهوم جابه‌جایی سریع از جایی به جای دیگر اشاره‌هایی وجود دارد. از جمله در آیه نخست سوره اسراء، از سیر شبانه پیامبر(ص) از مسجدالحرام به مسجدالاقصی سخن گفته شده است. مسلمانان بر این باورند که این سفر و همچنین بازگشت از آن، بیش از یک شب به طول نیانجامیده است؛[۵][۶] چنانکه از امام صادق(ع) نقل شده که پیامبر(ص) نماز عشاء و نماز صبح را در مکه به جای آورد.[۷]

در سوره نمل، از جابه‌جایی تخت ملکه سبا از سرزمین سبا به فلسطین در مدتی کمتر از یک چشم‌به‌هم‌زدن گزارش شده است: «ای سران [کشور] کدام یک از شما تخت او را -پیش از آنکه مطیعانه نزد من آیند- برای من می‌آورد؟» عفریتی از جن گفت: «من آن را پیش از آنکه از مجلس خود برخیزی برای تو می‌آورم و بر این [کار] سخت توانا و مورد اعتمادم.» کسی که نزد او دانشی از کتاب [الهی‌] بود، گفت: «من آن را پیش از آنکه چشم خود را بر هم زنی برایت می‌آورم.»[۸]

برخی ریشه این مفهوم را در همین داستان قرآنی می‌دانند و طی‌الارض روی‌داده در آن را به آصف بن برخیا، وزیر حضرت سلیمان نسبت می‌دهند.[۹] در حدیثی از امام صادق(ع)[یادداشت ۱] انتقال تخت ملکه سبا توسط آصف، به عنوان مصداقی از طی‌الارض معرفی شده است.[۱۰][۱۱][یادداشت ۲]

طی‌الارض در سیره امامان

در جوامع روایی شیعه نظیر بحارالانوار و اصول کافی، روایاتی درباره توانایی طی‌الارض برای امامان معصوم به ویژه امام علی(ع) و امام مهدی(عج) نقل شده است.[۱۲][۱۳][۱۴] از امام صادق(ع) روایت شده که فرمود: «چگونه مردم گفتار امیرالمؤمنین(ع) را که فرمود "اگر بخواهم با همین پا بر سینه معاویه در شام می‌کوبم و او را از تختش به زیر می‌افکنم" انکار می‌کنند، اما کار آصف بن برخیا که تخت بلقیس را برای سلیمان آورد را نمی‌پذیرند؟ مگر پیامبر ما برتر از همه پیامبران نیست؟ مگر وصی او برترین اوصیا نیست؟ پس چرا امیرالمؤمنین را حتی به اندازه آصف نیز باور ندارند؟ خداوند میان ما و کسانی که حق ما را انکار می‌کنند و برتری ما را نمی‌پذیرند، داوری خواهد کرد.»[۱۵]

طی‌الارض حضرت مهدی(عج) و همراهان او

در روایات مربوط به امام مهدی(عج)، از توانایی طی‌الارض برای آن حضرت و یارانش سخن گفته شده است، هرچند کیفیت آن برای ما روشن نیست. در حدیثی از امام رضا(ع) که به معرفی امام زمان(عج) پرداخته، آمده است: «او کسی است که زمین برایش در نوردیده می‌شود» (هُوَ الَّذِی تَطْوِی لَهُ الْأَرْضُ).[۱۶]

امام صادق(ع) نیز درباره طی‌الارض یاران امام مهدی(عج) فرموده است: «پس شیعیان او از گوشه‌وکنار زمین به سویش گرد می‌آیند و زمین برای آنان در هم پیچیده می‌شود تا اینکه با او بیعت کنند» (فَیَصِیرُ إِلَیْهِ شِیعَتُهُ مِنْ أَطْرَافِ الْأَرْضِ، تُطْوَی لَهُمُ الْأَرْضُ حَتَّی یُبَایِعُوهُ).[۱۷]

منابع

  1. ↑ اصفهانی، راغب. مفردات قرآن. قم. ص۵۳۳.
  2. ↑ دهخدا، علی‌اکبر. لغت‌نامه دهخدا. تهران: دانشگاه تهران. صذیل واژه طی‌الارض.
  3. ↑ حسینی طهرانی، سید محمدحسین (۱۴۲۶). مهرتابان. تهران. ص۸۳.
  4. ↑ عرفان و تصوف. ص۱۴۵ و ۱۴۶. پارامتر |first1= بدون |last1= در Authors list وارد شده‌است (کمک)
  5. ↑ طبرسی، فضل بن حسن (۱۳۷۲). مجمع‌البیان. ج۶. تهران: ناصر خسرو. ص۶۱۲.
  6. ↑ مجلسی، محمدباقر (۱۴۰۴). بحار الأنوار. ج۱۸. بیروت: دار احیاء التراث العربی. ص۲۸۹.
  7. ↑ التفسیر. ج۳. ۱۴۲۱. ص۳۴. پارامتر |first1= بدون |last1= در Authors list وارد شده‌است (کمک)
  8. ↑ القرآن الکریم. صسوره نمل، آیات ۳۸-۴۰.
  9. ↑ رازی، فخرالدین (۱۴۱۰). مفاتیح الغیب. ج۲۴. بیروت: دار احیاء التراث العربی. ص۵۵۶.
  10. ↑ مجلسی، محمدباقر (۱۴۰۳). بحارالانوار. ج۱۴. بیروت: دار احیاء التراث العربی. ص۱۱۰.
  11. ↑ تاریخ انبیا. ۱۳۸۴. ص۲۶۸. پارامتر |first1= بدون |last1= در Authors list وارد شده‌است (کمک)
  12. ↑ مجلسی، محمدباقر (۱۴۰۳). بحارالانوار. ج۵۵. بیروت: دار احیاء التراث العربی. ص۲۲۱.
  13. ↑ کلینی، محمد بن یعقوب (۱۴۲۹). اصول کافی. ج۲. قم: دار الحدیث. ص۴۱۳.
  14. ↑ مجلسی، محمدباقر. مرآة العقول. ج۶. تهران. ص۱۱۸.
  15. ↑ مجلسی، محمدباقر (۱۴۰۳). بحارالانوار. ج۲۷. بیروت: دار احیاء التراث العربی. ص۲۵ و ۲۸.
  16. ↑ ابن بابویه، شیخ صدوق (۱۴۰۵). کمال الدین. ج۲. قم: مؤسسة النشر الاسلامی. ص۳۷۱.
  17. ↑ نیشابوری، فتال (۱۴۲۳). روضة الواعظین. قم: مؤسسة النشر الاسلامی. ص۲۶۳.
  1. ↑ مجلسی، بحارالانوار، ۱۴۰۳ق، ج۱۴، ص۱۱۰.
  2. ↑ مجلسی، بحارالانوار، ۱۴۰۳ق، ج۱۴، ص۱۱۰ و ۱۲۴.