روزه
سؤال
روزه چیست؟ با چه هدفی در اسلام تشریع شده است و جایگاه آن در دیگر ادیان چگونه تعریف شده؟
روزه به معنی خودداری عالمانه از خوردن، آشامیدن و نیز برخی امورات نفسانی و حسی در دوره زمانی معیّنی است، به قصد انجام فرمان الهی. این عبودیت دینی در ادیان متعددی پیش از اسلام نیز وجود داشته است، با تفاوتهایی در زمان، کیفیت، چگونگی و حکم آن. در اسلام، روزه یکی از ستونهای دین است و یکی از واجباتِ مهم به حساب میآید.
جایگاه روزه در ادیان دیگر
ادیان ابراهیمی
- قرآن میگوید: «روزه بر شما واجب شده است همانگونه که بر کسانی که پیش از شما بودند واجب شده بود، باشد که شما پرهیزگار شوید». این نشاندهنده این است که روزه در پیش از اسلام بر اقوام ایمانی نیز واجب بوده است.
- یهودیان و مسیحیان روزه را در مناسبتهای خاص مذهبی دارند؛ برای مثال روزههای تصفیه، آمرزش گناهان، دعا، انزوا یا آماده شدن برای مناسبتهای مقدس. جزئیات زمان و نحوه روزهداری در فرقهها متفاوت است.
ادیان غیرابراهیمی و آیینهای باستانی
- در برخی آیینهای هندو یا دیگر مذاهب هندی، بودا، جین، مانویت و در فرهنگهایی مثل تمدنهای آمریکای مرکزی، آیین روزه یا ریاضت روحی وجود داشته است.
- هدف در آنها بیشتر تمرینات معنوی، پالایش نفس، کنترل تمایلات نفسانی، آماده شدن برای عبادت یا ارتباط با خدایان یا نیروهای ماوراء طبیعی بوده است.
تعریف روزه در اسلام و اجزای آن
- روزه در اسلام شامل خودداری از خوردن و آشامیدن در ساعات مشخص بین اذان صبح تا غروب آفتاب است.
- علاوه بر ترک اظهار مادیات، روزه در اسلام شامل کنترل اعضا (چشم، گوش، زبان، دست و پا و سایر جوارح) از گناه نیز هست؛ اگر کسی به گناه اعضایش بپردازد، روزهاش ابطال میشود.
- نیت روزهداری نیز شرط صحّت روزه است؛ بدون نیت خالص روزه از نظر شرعی و معنوی اثر مطلوب را ندارد.
اهداف تشریع روزه در اسلام
بر اساس آیات قرآن و احادیث و تأملات علمی در فقه و کلام، چند هدف مهم برای تشریع روزه ذکر شده است:
کسب تقوا
- در آیه ۱۸۳ سوره بقره آمده است: «كِتِبَ عَلَيْكُمُ الصِّيَامُ كَمَا كُتِبَ عَلَى الَّذِينَ مِن قَبْلِكُمْ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ»؛ یعنی روزه برای این است که شما پرهیزگار شوید.
- تقوا شامل کنترل درونی نفس، مبارزه با امیال نفسانی است.
تزکیه نفس
- روزه زمینهای برای تهذیب اخلاق، صبر، شکیبایی، اجتناب از هوای نفس و ریاضت روحی است. o کنترل شهوتها و همچنین ترک گناهانی که معمولاً با اعضا و جوارح صورت میگیرد.
شکرگزاری از نعمات خداوند
- به دلیل آنکه انسان در روزه از چیزی میگذرد که گویا از نعمات طبیعی است، به یاد نعمات خدا میافتد و شکرگزار میشود.
آزمون و امتحان ایمان
- روزه امتحان است برای صبر و کنترل خویش، اعتماد به خدا، تحمل سختیها برای رضای او.
تقویت روح جمعی و همبستگی اجتماعی
- وزه باعث همدردی با فقرا و درک وضعیت آنان میشود. o همچنین نوعی نظم و انضباط اجتماعی و دینی؛ تمامی مؤمنان در زمان مشخصی باهم روزه میگیرند.
منابع