ازدواج حرام
ازدواجی که از دیدگاه شرع مقدس، حرام شمرده شود، عقد آن اعتبار نداشته و هیچ گونه اثری بر آن مترتب نمیگردد. در فقه امامیه، پیوند زناشویی با بستگان نسبی (محارم) ممنوع است. همچنین بر اساس فتاوای مراجع تقلید، ازدواج با برخی افراد غیرمحارم نیز به دلیل وجود موانعی مانند совершение لواط، زنای محصنه، قذف (تهمت زنا زدن) و طلاق دادن همسر با صیغه سهگانه (سهطلاقه کردن) حرام اعلام شده است. افزون بر این، ازدواج با زنی که همسر دیگری دارد، با شخص خنثی و با خواهر همسر نیز از نظر شرعی ممنوع میباشد. بر پایه احکام اسلامی، برخی از مصادیق ازدواج حرام جنبه دائمی داشته و آن زن و مرد هرگز مجاز به ازدواج با یکدیگر نخواهند بود.
مفهوم شناسی و جایگاه
ازدواج حرام به رابطه زناشویی گفته میشود که شرعاً ایجاد آن میان زن و مرد خاصی مجاز نیست.[۱] به نقل از صاحب جواهر (متوفای ۱۲۶۶ قمری)، هر گاه میان دو نفر رابطه محرمیت نسبی یا سببی برقرار باشد،[۲] یا موانعی همچون سهطلاقه کردن همسر، احرام بستن در زمان عقد، لواط و لعان وجود داشته باشد،[۳] ازدواج میان آنان حرام خواهد بود.[۴] این اصطلاح در بخشهای مختلف فقه مانند نکاح، طلاق، لعان و حج کاربرد دارد.[۵] همچنین مواد ۱۰۴۵ تا ۱۰۶۰ قانون مدنی جمهوری اسلامی ایران به موارد متعددی از ازدواج حرام اشاره کرده است.[۶] در ذیل برخی از آیات قرآن، از جمله آیه ۲۳ سوره نساء، نیز به این موضوع پرداخته شده است.[نیازمند منبع]
اقسام
از دیدگاه فقیهان شیعه، حرمت ازدواج یا به دلیل وجود رابطه محرمیت میان زن و مرد است[۷] و یا بر اثر عوامل دیگری پدید میآید. چنانکه صاحب جواهر (از فقیهان برجسته شیعه) اشاره کرده است، در مجموع ۲۱ عامل سبب حرمت ازدواج میشوند.[۸] بر پایه احکام اسلامی، پارهای از ازدواجهای حرام جنبه دائمی دارند و آن زن و مرد هیچگاه نمیتوانند با یکدیگر پیمان زناشویی ببندند؛ اما دستهای دیگر از این ممنوعیتها، موقتی هستند و با تغییر شرایط یا برطرف شدن مانع، ازدواج میان آن دو جایز میگردد.[۹]
ازدواج با محارم
بر اساس احکام فقهی، ازدواج با افرادی که از راههای نسب (خویشاوندی خونی)، شیرخوارگی (رضاع) یا سبب (مانند ارتباط سببی) جزو محارم محسوب میشوند، جایز نیست.[۱۰] از نگاه مراجع تقلید، هیچگاه زن و مردی که میان آنها رابطه محرمیت برقرار است، نمیتوانند با یکدیگر پیمان زناشویی ببندند.[۱۱] سید علی سیستانی، زنا و همچنین نزدیکیِ به شبهه (وطی به شبهه) را از لحاظ آثار و احکام، همسان با نسب دانسته[۱۲] و تأکید کرده است که اگر مرد و زنی مرتکب زنا شوند و از این رابطه فرزندی متولد گردد، آن مرد و آن زن (زانی و زانیه) حق ازدواج با آن فرزند را نخواهند داشت.[۱۳]
حرمت ابدی
مقالهٔ اصلی: حرام ابدی عواملی که سبب میشوند ازدواج برای همیشه بر زن و مرد حرام گردد، به شرح زیر ذکر شده است:[۱۴]
- ازدواج در زمان عده: هرگاه مردی با آگاهی از حرمت شرعی، با زنی که در دوره عده به سر میبرد عقد ببندد، این عمل موجب میشود که آن زن برای همیشه بر او حرام شود.[۱۵]
- زنای محصنه: چنانچه مردی با زنی که دارای همسر است یا در عده رجعی به سر میبرد زنا کند، ازدواج با آن زن برای او به طور دائم ممنوع میگردد.[۱۶
- نهطلاقه: بر پایه فقه امامیه، اگر مردی همسر خود را نُه بار طلاق دهد (پس از آنکه زن دو مرتبه طلاق سهگانه گرفته و سپس با محلِّل ازدواج کرده باشد)، دیگر حق ازدواج مجدد با آن زن را نخواهد داشت.[۱۷
- احرام: خواندن صیغه عقد در حال احرام، در صورتی که فرد به حرمت آن آگاه باشد، باعث حرمت دائمی ازدواج میشود.[۱۸
- لواط: اگر مردی پیش از ازدواج با یک زن، با پسر، برادر یا پدر آن زن عمل لواط انجام داده باشد، آن زن برای همیشه بر او حرام خواهد بود.[۱۹
- لعان: به اعتقاد فقیهان شیعه، هرگاه میان زن و شوهری لعان صورت پذیرد، آن دو برای همیشه بر یکدیگر حرام میشوند.[۲۰
- قذف: در صورتی که مردی به همسر خود که کر و لال است تهمت زنا بزند، آن زن برای همیشه بر او حرام میگردد.[۲۱
- افضاء: اگر مردی با دختری که به سن بلوغ نرسیده آمیزش کند و در نتیجه افضاء رخ دهد (یعنی مجرای بول و حیض یا مجرای حیض و غائط یکی شود)، آن دختر برای همیشه بر او حرام خواهد شد.[۲۲
حرمت موقت
فقیهان اسلامی شماری از موانع ازدواج را موقتی دانسته و بر این باورند که با از میان رفتن آن مانع، ممنوعیت نیز برداشته میشود:
- بیش از چهار همسر: در احکام فقهی اسلام تصریح شده که مرد نمیتواند بیش از چهار زن را به عقد دائم خود درآورد.[۲۳
- سهطلاقه: مردی که همسر خویش را سه بار طلاق داده باشد، حق ازدواج مجدد با او را نخواهد داشت، مگر پس از آنکه آن زن با فرد دیگری (به نام مُحَلِّل) ازدواج کند و سپس طلاق بگیرد.[۲۴
- ازدواج با خواهرزن: عقد همزمان با دو خواهر در اسلام حرام اعلام شده است.[۲۵
- ازدواج با دختر برادر یا دختر خواهرِ همسر، بدون اجازه همسر نیز جایز نیست.[۲۶
- ازدواج با نامسلمان: زن مسلمان حق عقد ازدواج با مرد کافر را ندارد.[۲۷] همچنین مرد مسلمان نمیتواند با زن غیرمسلمان ازدواج دائم کند.[۲۸
- ازدواج با زن شوهردار (در صورتی که مرد بداند آن زن دارای همسر است)[۲۹] و نیز ازدواج با خنثای مُشکِل (شخصی که زن یا مرد بودن او به درستی شناخته نمیشود) نیز حرام شمرده شده است.[۳۰
منابع