أبوالعمیطر

سؤال

آیا گزارشی مبنی بر ازدواج یکی از نوادگان حضرت عباس(ع) با یکی از نوادگان یزید بن معاویه صحت دارد؟ و در صورت صحت، آیا این ازدواج به معنای پایان اختلافات میان جریان اهل‌بیت(ع) و بنی‌امیه است؟

درگاه‌ها

ادعای ازدواج یکی از نوادگان حضرت عباس (ع) با یکی از نوادگان یزید بن معاویه، از نظر تاریخی فاقد سند معتبر در منابع دست‌اول اسلامی است. از منظر منطق تاریخی نیز، وقوع احتمالی چنین ازدواجی به معنای تغییر ماهیتِ تقابلِ اصولیِ میان اهل‌بیت (ع) و بنی‌امیه نیست؛ زیرا اختلافات این دو جریان بر سرِ اصولِ حق و باطل و مبانی اعتقادی بوده است، نه صرفاً کدورت‌های شخصی یا قبیله‌ای که با پیوندهای خانوادگی قابل رفع باشد.

شخصیت‌شناسی أَبو العُمَیْطَرِ

گزارش‌های موجود در این زمینه غالباً حول محور شخصی به نام «أَبو العُمَیْطَرِ» است. أَبو العُمَیْطَرِ، کنیه علی بن عبدالله بن خالد بن یزید بن معاویه است. گفته می‌شود مادر وی نفیسه دختر عبید اللّه بن العبّاس بن علی بن أبی‌طالب بود.

گفته شده وی روزی به اصل و بسب خود افتخار کرده و می‌گفت من فرزند دو شیخ صفین هستم؛ من علی بن عبدالله بن خالد بن یزید بن معاویه‌ام و مادرم نفیسه دختر عباس بن علی بن ابی‌طالب است.‏ ممکن است این دو نقل با هم اختلافی نداشته باشد و مادرش را دختر عباس (ع) دانسته نه عبید الله بن عباس، چون او مشهورتر بود.

تحلیل کلامی و تاریخی

ازدواج یکی از نوادگان یزید بن معاویه با یکی از نوادگان حضرت ابالفضل (ع)، دلیل بر پایان اختلافات مذهبی بین بنی‌امیه و اهل‌بیت (ع) نیست.

• تمایز هویت فردی از هویت جریانی: پیوندهای خانوادگی، لزوماً به معنای هم‌راستایی عقیدتی نیست. رفتار فردیِ یکی از نوادگان، بازتاب‌دهنده موضعِ کلِ آن خاندان نیست.
• ماهیت اختلاف: منازعه میان اهل‌بیت (ع) و بنی‌امیه، تقابلی بنیادین بر سر «مشروعیت حاکمیت» و «اصول دینی» بود. چنین اختلافاتی با پیوندهای خانوادگی حل نمی‌شود.
• تنوع مواضع در خاندان‌ها: ممکن است نواده‌ای از یک خاندان منحرف شود، مواردی نیز وجود دارد که نوادگانِ جریان‌های مخالف (مانند معاویه بن یزید)، علیه عملکرد اجداد خود موضع‌گیری و تبری جسته‌اند.
• پیوندهای سیاسی یا مصلحتی: در تاریخ، پیوندهای زناشویی بسیاری میان طرفینِ دارای اختلافِ اساسی ثبت شده است که به دلایلی نظیر اجبار، مصلحت یا مسائل سیاسی روی داده و لزوماً عاطفی نبوده‌اند؛ بنابراین، صرفِ وقوع یک ازدواج را نمی‌توان به معنای پایان اختلافاتِ مبنایی میان جبهه حق و باطل دانست. این نوع استدلال‌ها، تقلیلِ منازعات کلانِ تاریخ اسلام به مسائل پیش‌پا افتاده خانوادگی است که با واقعیت‌های تاریخی و کلامی سازگار نیست.