پرش به محتوا

روزه: تفاوت میان نسخه‌ها

از ویکی پاسخ
→ تفاوت با ویرایش قدیمی‌ترتفاوت با ویرایش جدیدتر ←
دیداریویکی‌متن
Mohammadaminrazi (بحث | مشارکت‌ها)
۱٬۰۹۸ ویرایش‌ها
بدون خلاصۀ ویرایش
Mohammadaminrazi (بحث | مشارکت‌ها)
۱٬۰۹۸ ویرایش‌ها
بدون خلاصۀ ویرایش
خط ۹: خط ۹:
جایگاه روزه تنها به اسلام محدود نمی‌شود، بلکه در ادیان آسمانی پیشین نیز وجود داشته است. [[یهود|یهودیان]] روزه‌های خاصی مانند یوم کیپور دارند و در [[مسیحی|مسیحیت]] نیز روزه به شکل پرهیز غذایی و ریاضت برای تقرب به خدا رواج داشته است. حتی در آیین‌های غیرابراهیمی نیز امساک و پرهیز از خوراک و لذت‌ها روشی برای تزکیه روح و تهذیب درون به شمار می‌رفته است. از این منظر، روزه تجربه‌ای مشترک در میان ادیان و سنت‌های بشری است که هدفی واحد را دنبال می‌کند: یاد خدا، تقویت معنویت و نزدیک‌تر شدن انسان به ارزش‌های والای اخلاقی.
جایگاه روزه تنها به اسلام محدود نمی‌شود، بلکه در ادیان آسمانی پیشین نیز وجود داشته است. [[یهود|یهودیان]] روزه‌های خاصی مانند یوم کیپور دارند و در [[مسیحی|مسیحیت]] نیز روزه به شکل پرهیز غذایی و ریاضت برای تقرب به خدا رواج داشته است. حتی در آیین‌های غیرابراهیمی نیز امساک و پرهیز از خوراک و لذت‌ها روشی برای تزکیه روح و تهذیب درون به شمار می‌رفته است. از این منظر، روزه تجربه‌ای مشترک در میان ادیان و سنت‌های بشری است که هدفی واحد را دنبال می‌کند: یاد خدا، تقویت معنویت و نزدیک‌تر شدن انسان به ارزش‌های والای اخلاقی.


== خلاصه تاریخچه روزه ==
== تاریخچه روزه ==


=== روزه در ادیان و ملل پیشین ===
=== روزه در ادیان و ملل پیشین ===
خط ۱۶: خط ۱۶:
در ادیان الهی مانند [[یهود|یهودیت]] و [[مسیحیت]] نیز روزه از جایگاهی خاص برخوردار است؛ اگرچه در تورات و انجیل کنونی اثری از وجوب صریح نیست، اما روزه ستایش شده و یهودیان پنج روز واجب و حدود ۲۵ روز مستحب به یادبود مصائب و حوادث تاریخی و مسیحیان نیز بر اساس فرقه‌های مختلف کاتولیک، ارتدکس، پروتستان و... با آداب و زمان‌های گوناگون مانند روزه‌های قبل از اعیاد یا چهارشنبه و جمع) روزه می‌گیرند .<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=المیزان|نام=محمد حسین|نام خانوادگی=طباطبایی|ناشر=مؤسسة الأعلمي للمطبوعات|جلد=2|صفحه=5|مکان=بیروت}}</ref> <ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=دائره المعارف|نام=بطرس|نام خانوادگی=بستانی|ناشر=دار المعرفة|جلد=11|صفحه=70|مکان=بیروت}}</ref>
در ادیان الهی مانند [[یهود|یهودیت]] و [[مسیحیت]] نیز روزه از جایگاهی خاص برخوردار است؛ اگرچه در تورات و انجیل کنونی اثری از وجوب صریح نیست، اما روزه ستایش شده و یهودیان پنج روز واجب و حدود ۲۵ روز مستحب به یادبود مصائب و حوادث تاریخی و مسیحیان نیز بر اساس فرقه‌های مختلف کاتولیک، ارتدکس، پروتستان و... با آداب و زمان‌های گوناگون مانند روزه‌های قبل از اعیاد یا چهارشنبه و جمع) روزه می‌گیرند .<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=المیزان|نام=محمد حسین|نام خانوادگی=طباطبایی|ناشر=مؤسسة الأعلمي للمطبوعات|جلد=2|صفحه=5|مکان=بیروت}}</ref> <ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=دائره المعارف|نام=بطرس|نام خانوادگی=بستانی|ناشر=دار المعرفة|جلد=11|صفحه=70|مکان=بیروت}}</ref>


=== روزه در اسلام ===
=== اختلافات مذاهب در روزه ===
دستور روزه در اسلام، در سال دوم هجرت در ماه مبارک رمضان واجب شد که در قرآن خداوند فرمودند:
مذاهب در مورد شروط روزه گرفتن متفاوت عمل می‌کنند؛ برای مثال، امامیه شروط را به وجوب مانند بلوغ، عقل، عدم حیض و نفاس و صحت مانند تمییز، عدم حیض و نفاس، عدم کفر تقسیم می‌کند.<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=شرح لمعه|سال=1380|نام=زين الدين|نام خانوادگی=جبعي عاملی|ناشر=انتشارات دار التفسير|صفحه=202|مکان=قم}}</ref> در حالی که مالکیه شروط را در سه دستهٔ وجوب، صحت، و وجوب و صحت قرار می‌دهد،<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=الفقه علی المذهب الاربع|نام=عبدالرحمن|نام خانوادگی=الجزيری|ناشر=مطبعه الاستقامه بالقاهره|صفحه=544}}</ref> و شافعیه نیز شروط وجوب مانند بلوغ، اسلام، عقل و طاقه و صحت مانند تمییز، عدم حیض و نفاس را مطرح می‌کند.<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=راهنمای مذهب شافعی|سال=1337|نام=سيد محمد|نام خانوادگی=شيخ الاسلام کردستان|ناشر=انتشارات دانشگاه تهران|صفحه=100}}</ref> زیدیه به صورت کلی‌تر سه شرط بالغ بودن، عاقل بودن و مسلمان بودن را ذکر می‌نماید.<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=شرح الأزهار|نام خانوادگی=امام احمد مرتضی|ناشر=انتشارات مکتب غمضان|جلد=2|صفحه=3}}</ref>
 
==== نیت روزه ====
در مورد نیت روزه‌های واجب مُتَعَیَّن، امامیه و مالکیه یک نیت در شب اول ماه را برای کل ماه کافی می‌دانند، هرچند تجدید نیت قبل از زوال برای امامیه جایز است.<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=کتاب خلاف|نام=محمد بن حسن|نام خانوادگی=شيخ طوسی|صفحه=217}}</ref><ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=الفقه علی المذهب الاربع|نام=عبدالرحمن|نام خانوادگی=الجزيری|ناشر=مطبعه الاستقامه بالقاهره|صفحه=544}}</ref> در مقابل، شافعیه و زیدیه تجدید نیت در شب قبل از فجر را برای هر روز واجب می‌شمارند.'''<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=کتاب خلاف|نام=محمد بن حسن|نام خانوادگی=شيخ طوسی|صفحه=217}}</ref><ref name=":0">{{یادکرد کتاب|عنوان=الفقه علی المذهب الاربع|نام=عبدالرحمن|نام خانوادگی=الجزيری|ناشر=مطبعه الاستقامه بالقاهره|صفحه=549}}</ref><ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=شرح الأزهار|نام خانوادگی=امام احمد مرتضی|ناشر=انتشارات مکتب غمضان|صفحه‌ها=8و9}}</ref>'''
 
==== اثبات رؤیت هلال ====
مذاهب در تعیین اول ماه رمضان نیز اختلاف دارند: امامیه علامت ثبوت ماه را یکی از چهار مورد رؤیت هلال، شهادت دو عادل، شیاع، یا گذشت ۳۰ روز از شعبان می‌داند.'''<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=شرح الأزهار|نام خانوادگی=امام احمد مرتضی|ناشر=انتشارات مکتب غمضان|صفحه‌ها=206}}</ref>''' شافعیه بر رؤیت هلال توسط شخص عادل و یا کامل شدن ۳۰ روز شعبان تکیه دارد.'''<ref name=":0" />''' مالکیه رؤیت را بر سه قسم دو نفر عادل، خبر جماعت کثیر، یا رؤیت یک نفر برای خودش تقسیم می‌کند.'''<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=الفقه علی المذهب الاربع|نام=عبدالرحمن|نام خانوادگی=الجزيری|ناشر=مطبعه الاستقامه بالقاهره|صفحه=549}}</ref>''' زیدیه نیز پنج راه رؤیت هلال، تواتر خبر، ۳۰ روز شعبان، خبر یک عالم، یا خبر دو عادل را برای ثبوت ماه معتبر می‌داند.'''<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=شرح الأزهار|نام خانوادگی=امام احمد مرتضی|ناشر=انتشارات مکتب غمضان|جلد=2|صفحه=3}}</ref>'''


{{قرآن|شَهْرُ رَمَضَانَ الَّذِیَ أُنزِلَ فِیهِ الْقُرْآنُ هُدًى لِّلنَّاسِ وَبَیِّنَاتٍ مِّنَ الْهُدَى وَالْفُرْقَانِ فَمَن شَهِدَ مِنکُمُ الشَّهْرَ فَلْیَصُمْهُ وَمَن کَانَ مَرِیضًا أَوْ عَلَى سَفَرٍ فَعِدَّهٌ مِّنْ أَیَّامٍ أُخَرَ یُرِیدُ اللّهُ بِکُمُ الْیُسْرَ وَلاَ یُرِیدُ بِکُمُ الْعُسْرَ وَلِتُکْمِلُواْ الْعِدَّهَ وَلِتُکَبِّرُواْ اللّهَ عَلَى مَا هَدَاکُمْ وَلَعَلَّکُمْ تَشْکُرُونَ|…..وَابْتَغُواْ مَا کَتَبَ اللّهُ لَکُمْ وَکُلُواْ وَاشْرَبُواْ حَتَّى یَتَبَیَّنَ لَکُمُ الْخَیْطُ الأَبْیَضُ مِنَ الْخَیْطِ الأَسْوَدِ مِنَ الْفَجْرِ ثُمَّ أَتِمُّواْ الصِّیَامَ إِلَى الَّلیْلِ|ترجمه=ماه رمضان ماهى است که قرآن در آن فرو فرستاده شده که راهنماى مردم و دلایلى روشن از هدایت و جدایى (بین حق و باطل) است. پس کسى که در این ماه حاضر باشد (در وطن باشد) باید آن را روزه بدارد، و کسى که بیمار یا در سفر باشد تعدادى از روزهاى دیگر (را به مقدار آنچه فوت شده روزه بدارد). خداوند براى شما آسانى مى‏خواهد و براى شما دشوارى نمى‏خواهد، و (مى‏خواهد) تا شماره معین (سى روز) را تمام کنید و خدا را به پاس آنکه شما را هدایت نموده تکبیر گویید و بزرگ شمارید، و شاید سپاس گزارید .
==== کفاره افطار عمدی ====
و آنچه را خدا براى شما مقرر داشته طلب کنید و بخورید و بیاشامید تا رشته سپید بامداد از رشته سیاه [شب] بر شما نمودار شود سپس روزه را تا [فرا رسیدن] شب به اتمام رسانید.|سوره=بقره|آیه=185و186}}
در انتخاب نوع کفاره آزاد کردن بنده، ۶۰ روز روزه، یا اطعام ۶۰ مسکین، امامیه و مالکیه آن را اختیاری می‌دانند.<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=کتاب خلاف|سال=1378|نام=محمدبن‌حسن|نام خانوادگی=طوسی|ناشر=دفتر انتشارات اسلامی|صفحه=224}}</ref> اما شافعیه قائل به ترتیب در انجام کفارات است اول بنده، سپس روزه و در نهایت اطعام.<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=فقه تطبيقی|نام=محمد جواد|نام خانوادگی=مغنيه|ناشر=انتشارات جهاد دانشگاهی|صفحه‌ها=144}}</ref> زیدیه نیز مستحب می‌داند که کفارات به ترتیب انجام شوند.'''<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=کتاب خلاف|سال=1378|نام=محمدبن‌حسن|نام خانوادگی=طوسی|ناشر=دفتر انتشارات اسلامی|صفحه=224}}</ref>'''


بر اساس روایات، قبل از وجوب روزه رمضان، پیامبر اسلام (ص) سه روز در هر ماه و روز عاشورا روزه می‌گرفتند که برخی مفسران معتقدند این روزه‌ها به تدریج واجب و سپس با وجوب روزه رمضان نسخ شدند.<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=المنتخب من‌السنه|سال=1378|نام=سیدابراهیم|نام خانوادگی=دیباجی|جلد=5|صفحه=12}}</ref> در مراحل اولیه تشریع، نظراتی درباره حکم روزه برای مسافران، پیران و افراد ناتوان وجود داشت که بعدها تخفیف داده شده یا نسخ گردید. حضرت علی(ع) می‌فرمایند: {{متن عربی|صوم القلب خیر من صیام اللسان و صوم اللسان خیر من صیام البطن|ترجمه=روزه قلب بهتر از روزه زبان است و روزه زبان بهتر از روزه شکم است}}<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=غرر الحکم|سال=1410|نام=عبدالواحد بن محمد|نام خانوادگی=آمدی|ناشر=دار الکتاب الإسلامی|صفحه=417|فصل=حکایت 80}}</ref>
==== قضای روزه میّت ====
در مورد کسی که روزه قضا بر ذمه داشته و فوت کرده است، امامیه قضا را بر عهده پسر بزرگ می‌داند، شافعیه صدقه دادن برای هر روز را مطرح می‌کند، و مالکیه در صورت وصیت، صدقه را بر ولی واجب می‌داند. زیدیه اساساً روزه گرفتن یک شخص به جای دیگری را نمی‌پذیرد.'''<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=فقه تطبيقی|نام=محمد جواد|نام خانوادگی=مغنيه|ناشر=انتشارات جهاد دانشگاهی|صفحه=158|فصل=الفقه علی المذهب الخمسه}}</ref>'''
 
=== روزه در اسلام ===
دستور روزه در اسلام، در سال دوم هجرت در ماه مبارک رمضان واجب شد که خداوند  در قرآن در آیه‌های 185 و 186، بیان فرمودند.بر اساس روایات، قبل از وجوب روزه رمضان، پیامبر اسلام (ص) سه روز در هر ماه و روز عاشورا روزه می‌گرفتند که برخی مفسران معتقدند این روزه‌ها به تدریج واجب و سپس با وجوب روزه رمضان نسخ شدند.<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=المنتخب من‌السنه|سال=1378|نام=سیدابراهیم|نام خانوادگی=دیباجی|جلد=5|صفحه=12}}</ref> در مراحل اولیه تشریع، نظراتی درباره حکم روزه برای مسافران، پیران و افراد ناتوان وجود داشت که بعدها تخفیف داده شده یا نسخ گردید. حضرت علی(ع) می‌فرمایند: {{متن عربی|صوم القلب خیر من صیام اللسان و صوم اللسان خیر من صیام البطن|ترجمه=روزه قلب بهتر از روزه زبان است و روزه زبان بهتر از روزه شکم است}}<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=غرر الحکم|سال=1410|نام=عبدالواحد بن محمد|نام خانوادگی=آمدی|ناشر=دار الکتاب الإسلامی|صفحه=417|فصل=حکایت 80}}</ref>


== حقیقت روزه ==
== حقیقت روزه ==
خط ۳۰: خط ۴۰:


همچنین روزه را به خودداری کردن از انجام کارهای خاص مانند خوردن و آشامیدن از اذان صبح تا مغرب با [[قصد قربت]] گفته می‌شود.<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=مصطلحات الفقه، تحقیق|سال=۱۴۳۴|نام=علی|نام خانوادگی=مشکینی|ناشر=مؤسسه علمی و فرهنگی دارالحدیث|صفحه=363|مکان=قم|کوشش=حمید احمدی جلفایی}}</ref> فقیه شیعه، روزه را به آماده‌ساختن نفس برای اجتناب از [[مبطلات روزه]] تعریف کرده‌ است.'''<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=مصطلحات الفقه، تحقیق|سال=۱۴۳۴|نام=علی|نام خانوادگی=مشکینی|ناشر=مؤسسه علمی و فرهنگی دارالحدیث|صفحه=363|مکان=قم|کوشش=حمید احمدی جلفایی}}</ref>''' روزه را آمادگی مکلف یا [[مسلمان|مسلمانی]] که مانعی مانند سفر برای روزه ندارد، برای خداوند دانسته‌اند، به‌گونه‌ای که خود را از [[مفطرات]] از طلوع فجر تا غروب خورشید بازمی‌دارد.<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=الدروس الشرعیه|سال=۱۴۱۷|نام=محمدبن مكی|نام خانوادگی=شهید اول|ناشر=مجمع البحوث الاسلاميه|صفحه=266}}</ref> روزه در اصطلاح [[شرع]] مقدس همان است که در شناسه آمده است.<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=مختلف الشیعه|نام=حسن بن یوسف بن مطهّر|نام خانوادگی=علامه حلی|جلد=3|صفحه‌ها=359و360}}</ref> آماده ساختن [[نفس]] بر اجتناب از چیزهایی خاص<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=جمل العلم و العمل|سال=1387|نام=على بن حسين موسوى‌|نام خانوادگی=سید مرتضی|ناشر=مطبعة الآداب‌|صفحه=89}}</ref>
همچنین روزه را به خودداری کردن از انجام کارهای خاص مانند خوردن و آشامیدن از اذان صبح تا مغرب با [[قصد قربت]] گفته می‌شود.<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=مصطلحات الفقه، تحقیق|سال=۱۴۳۴|نام=علی|نام خانوادگی=مشکینی|ناشر=مؤسسه علمی و فرهنگی دارالحدیث|صفحه=363|مکان=قم|کوشش=حمید احمدی جلفایی}}</ref> فقیه شیعه، روزه را به آماده‌ساختن نفس برای اجتناب از [[مبطلات روزه]] تعریف کرده‌ است.'''<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=مصطلحات الفقه، تحقیق|سال=۱۴۳۴|نام=علی|نام خانوادگی=مشکینی|ناشر=مؤسسه علمی و فرهنگی دارالحدیث|صفحه=363|مکان=قم|کوشش=حمید احمدی جلفایی}}</ref>''' روزه را آمادگی مکلف یا [[مسلمان|مسلمانی]] که مانعی مانند سفر برای روزه ندارد، برای خداوند دانسته‌اند، به‌گونه‌ای که خود را از [[مفطرات]] از طلوع فجر تا غروب خورشید بازمی‌دارد.<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=الدروس الشرعیه|سال=۱۴۱۷|نام=محمدبن مكی|نام خانوادگی=شهید اول|ناشر=مجمع البحوث الاسلاميه|صفحه=266}}</ref> روزه در اصطلاح [[شرع]] مقدس همان است که در شناسه آمده است.<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=مختلف الشیعه|نام=حسن بن یوسف بن مطهّر|نام خانوادگی=علامه حلی|جلد=3|صفحه‌ها=359و360}}</ref> آماده ساختن [[نفس]] بر اجتناب از چیزهایی خاص<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=جمل العلم و العمل|سال=1387|نام=على بن حسين موسوى‌|نام خانوادگی=سید مرتضی|ناشر=مطبعة الآداب‌|صفحه=89}}</ref>
== جایگاه روزه ==
روزه در [[فرهنگ اسلام]] از جايگاه والايی برخوردار است و آثار و بركات فراوانی با خود به ارمغان می‌آورد و از معدود عباداتی است كه نصيب امّت اسلامی گشته است. [[حضرت محمد(ص)|پيامبر خدا(ص)]] از روزه با عنوان «ضيافة الله» يعنی مهمانی الهی ياد می‌كند و درباره ماه رمضان می‌فرمايد: {{متن عربی|هو شهر دعيتم فيه الي ضيافة الله|ترجمه=رمضان، ماهی است كه در آن، به ميهمانی خدا خوانده شده‌ايد}} <ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=بحار الانوار|سال=۱۴۰۳|نام=محمدباقر بن محمدتقی|نام خانوادگی=علامه مجلسی|جلد=۹۶|صفحه=۳۵۶}}</ref>
حضرت امام خمينی (ره) پيرامون «ضيافت الله» می‌فرمايد: شماها در ماه مبارک رمضان، مهمان خدا هستيد، مهماندار خداست، و مخلوق، مهمان اوست. ما بايد حساب كنيم ببينيم كه اين ضيافت چی بوده است و ما چقدر راه يافتيم به اين ضيافت. اين ضيافت، همه اش ترك است، ترک شهوات از قبيل خوردنی‌ها و نوشيدنی‌ها و جهات ديگری كه شهوات انسان اقتضا می‌كند. خداوند دعوت كرده ما را به آنيكه شما بايد وارد بشويد در اين مهمان‌خانه و اين ضيافت هم جز ترک، چيزی نيست. ترک هواها، ترک خوردنی‌ها، ترک منيّت ها ... من به شما آقايان و به هر كس كه اين كلمات می‌رسد و خصوصاً طبقه جوان عرض می‌كنم كه آيا در اين مهمان خانه رفتيد؟ استفاده كرديد؟ از شهوات، خصوصاً شهوات معنوی، چشم پوشيديد؟<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=صحيفه نور|نام=روح الله|نام خانوادگی=خمینی|جلد=20|صفحه=210}}</ref>


== فلسفه روزه ==
== فلسفه روزه ==

نسخهٔ ‏۲۸ سپتامبر ۲۰۲۵، ساعت ۲۳:۱۹

سؤال

روزه چیست؟ با چه هدفی در اسلام تشریع شده است و جایگاه آن در دیگر ادیان چگونه تعریف شده؟

روزه یعنی اینکه انسان از اذان صبح تا اذان مغرب، به نیت اطاعت از فرمان خداوند، از خوردن، آشامیدن و از چيزهايی كه روزه را باطل می كند، آگاهانه خودداری نمايد. روزه در اسلام، یکی از ارکان و فروع دین به شمار می‌رود. طبق احکام فقهی روزه یا واجب یا مستحب یا مکروه یا حرام؛ که روزه ماه رمضان واجب و جزء ارکان دین به شمار می‌رود. روزه به عنوان ضیافت الهی معرفی شده است؛ فرصتی که در آن مؤمنان با ترک لذت‌های مادی، به تمرین خویشتنداری، تقویت اراده و روح می‌پردازند.

فلسفه اصلی روزه در قرآن با عبارت ﴿لعلّکم تتقون﴾ بیان شده و آن پرورش تقوا و پرهیزکاری است. روایات نیز آثار متعددی چون اخلاص، خودسازی، همدلی با نیازمندان، یادآوری آخرت و حتی سلامت جسم را به عنوان حکمت‌های روزه بیان کرده‌اند. بنابراین، روزه تنها یک تکلیف عبادی نیست، بلکه مدرسه‌ای جامع برای رشد معنوی، اخلاقی و اجتماعی انسان است.

جایگاه روزه تنها به اسلام محدود نمی‌شود، بلکه در ادیان آسمانی پیشین نیز وجود داشته است. یهودیان روزه‌های خاصی مانند یوم کیپور دارند و در مسیحیت نیز روزه به شکل پرهیز غذایی و ریاضت برای تقرب به خدا رواج داشته است. حتی در آیین‌های غیرابراهیمی نیز امساک و پرهیز از خوراک و لذت‌ها روشی برای تزکیه روح و تهذیب درون به شمار می‌رفته است. از این منظر، روزه تجربه‌ای مشترک در میان ادیان و سنت‌های بشری است که هدفی واحد را دنبال می‌کند: یاد خدا، تقویت معنویت و نزدیک‌تر شدن انسان به ارزش‌های والای اخلاقی.

تاریخچه روزه

روزه در ادیان و ملل پیشین

روزه به عنوان یک دستور عبادی یا آیینی دارای سابقه‌ای طولانی در میان ادیان و اقوام گوناگون بشری است. در قرآن کریم نیز به این پیشینه اشاره شده است، آنجا که در آیه ۱۸۳ سوره بقره می‌فرماید:﴿أَیُّهَا الَّذینَ آمَنُوا کُتِبَ عَلَیْکُمُ الصِّیامُ کَما کُتِبَ عَلَى الَّذینَ مِنْ قَبْلِکُم؛ ای مؤمنان! همانگونه که روزه را بر اقوام پیش از شما واجب کردیم بر شما نیز واجب ساختیم﴾(بقره:183).روزه‌داری در میان اقوام باستانی مانند مصری‌ها برای پرستش بت «لایسیس»، یونانی‌ها برای پرستش بت کشاورزی «ذیمیتر» و رومی‌ها برای پرستش «لزفس» و «سیریس ذیمیتر» یا هنگام بلا رایج بود. همچنین، در مذاهب غیر آسمانی مانند صابئی‌ها، مانوی‌ها، برهمایی‌ها و بودایی‌ها نیز روزه به اشکال و زمان‌های مختلفی از جمله سی روز برای صابئی‌ها، روزه‌های مخصوص گردش خورشید و ماه برای مانوی‌ها، و چهار روز از هر ماه قمری برای بودایی‌ها وجود داشت.[۱]

در ادیان الهی مانند یهودیت و مسیحیت نیز روزه از جایگاهی خاص برخوردار است؛ اگرچه در تورات و انجیل کنونی اثری از وجوب صریح نیست، اما روزه ستایش شده و یهودیان پنج روز واجب و حدود ۲۵ روز مستحب به یادبود مصائب و حوادث تاریخی و مسیحیان نیز بر اساس فرقه‌های مختلف کاتولیک، ارتدکس، پروتستان و... با آداب و زمان‌های گوناگون مانند روزه‌های قبل از اعیاد یا چهارشنبه و جمع) روزه می‌گیرند .[۲] [۳]

اختلافات مذاهب در روزه

مذاهب در مورد شروط روزه گرفتن متفاوت عمل می‌کنند؛ برای مثال، امامیه شروط را به وجوب مانند بلوغ، عقل، عدم حیض و نفاس و صحت مانند تمییز، عدم حیض و نفاس، عدم کفر تقسیم می‌کند.[۴] در حالی که مالکیه شروط را در سه دستهٔ وجوب، صحت، و وجوب و صحت قرار می‌دهد،[۵] و شافعیه نیز شروط وجوب مانند بلوغ، اسلام، عقل و طاقه و صحت مانند تمییز، عدم حیض و نفاس را مطرح می‌کند.[۶] زیدیه به صورت کلی‌تر سه شرط بالغ بودن، عاقل بودن و مسلمان بودن را ذکر می‌نماید.[۷]

نیت روزه

در مورد نیت روزه‌های واجب مُتَعَیَّن، امامیه و مالکیه یک نیت در شب اول ماه را برای کل ماه کافی می‌دانند، هرچند تجدید نیت قبل از زوال برای امامیه جایز است.[۸][۹] در مقابل، شافعیه و زیدیه تجدید نیت در شب قبل از فجر را برای هر روز واجب می‌شمارند.[۱۰][۱۱][۱۲]

اثبات رؤیت هلال

مذاهب در تعیین اول ماه رمضان نیز اختلاف دارند: امامیه علامت ثبوت ماه را یکی از چهار مورد رؤیت هلال، شهادت دو عادل، شیاع، یا گذشت ۳۰ روز از شعبان می‌داند.[۱۳] شافعیه بر رؤیت هلال توسط شخص عادل و یا کامل شدن ۳۰ روز شعبان تکیه دارد.[۱۱] مالکیه رؤیت را بر سه قسم دو نفر عادل، خبر جماعت کثیر، یا رؤیت یک نفر برای خودش تقسیم می‌کند.[۱۴] زیدیه نیز پنج راه رؤیت هلال، تواتر خبر، ۳۰ روز شعبان، خبر یک عالم، یا خبر دو عادل را برای ثبوت ماه معتبر می‌داند.[۱۵]

کفاره افطار عمدی

در انتخاب نوع کفاره آزاد کردن بنده، ۶۰ روز روزه، یا اطعام ۶۰ مسکین، امامیه و مالکیه آن را اختیاری می‌دانند.[۱۶] اما شافعیه قائل به ترتیب در انجام کفارات است اول بنده، سپس روزه و در نهایت اطعام.[۱۷] زیدیه نیز مستحب می‌داند که کفارات به ترتیب انجام شوند.[۱۸]

قضای روزه میّت

در مورد کسی که روزه قضا بر ذمه داشته و فوت کرده است، امامیه قضا را بر عهده پسر بزرگ می‌داند، شافعیه صدقه دادن برای هر روز را مطرح می‌کند، و مالکیه در صورت وصیت، صدقه را بر ولی واجب می‌داند. زیدیه اساساً روزه گرفتن یک شخص به جای دیگری را نمی‌پذیرد.[۱۹]

روزه در اسلام

دستور روزه در اسلام، در سال دوم هجرت در ماه مبارک رمضان واجب شد که خداوند در قرآن در آیه‌های 185 و 186، بیان فرمودند.بر اساس روایات، قبل از وجوب روزه رمضان، پیامبر اسلام (ص) سه روز در هر ماه و روز عاشورا روزه می‌گرفتند که برخی مفسران معتقدند این روزه‌ها به تدریج واجب و سپس با وجوب روزه رمضان نسخ شدند.[۲۰] در مراحل اولیه تشریع، نظراتی درباره حکم روزه برای مسافران، پیران و افراد ناتوان وجود داشت که بعدها تخفیف داده شده یا نسخ گردید. حضرت علی(ع) می‌فرمایند: «صوم القلب خیر من صیام اللسان و صوم اللسان خیر من صیام البطن؛ روزه قلب بهتر از روزه زبان است و روزه زبان بهتر از روزه شکم است»[۲۱]

حقیقت روزه

علما و مفسران تعاریف مختلفی برای روزه ارائه کرده‌اند، به عنوان مثال روزه در لغت به خودداری کردن از چیزی و ترک آن است. برخی لغویان به هر امساک کننده از خوردنی و نوشیدنی یا سخنی یا حرکتی اطلاق کرده‌اند.[۲۲]

و در اصطلاح امام خمینی روزه را به، آن است كه انسان برای انجام فرمان خداوند عالم از اذان صبح تا مغرب از چيزهايی كه روزه را باطل می‌كند، خودداری نمايد[۲۳] و سید محمدحسین طباطبایی می‌فرمایند، اسلام در روزه، تنها خودداری از خوردن و آشامیدن را کافی نمی‌داند، بلکه دستور می‌دهد که روزه‌دار از هرچه که موجب آلودگی و ارتکاب گناه است یا او را به هوس‌ها و وسوسه‌های نفسانی سوق می‌دهد، دوری کند.[۲۴] سید محمدکاظم یزدی وجوب روزه در ماه رمضان را از ضروریات دین می‌دانند و منکر وجوب روزه در ماه رمضان را مرتد دانسته که قتلش واجب است.[۲۵]

همچنین روزه را به خودداری کردن از انجام کارهای خاص مانند خوردن و آشامیدن از اذان صبح تا مغرب با قصد قربت گفته می‌شود.[۲۶] فقیه شیعه، روزه را به آماده‌ساختن نفس برای اجتناب از مبطلات روزه تعریف کرده‌ است.[۲۷] روزه را آمادگی مکلف یا مسلمانی که مانعی مانند سفر برای روزه ندارد، برای خداوند دانسته‌اند، به‌گونه‌ای که خود را از مفطرات از طلوع فجر تا غروب خورشید بازمی‌دارد.[۲۸] روزه در اصطلاح شرع مقدس همان است که در شناسه آمده است.[۲۹] آماده ساختن نفس بر اجتناب از چیزهایی خاص[۳۰]

فلسفه روزه

فلسفهخ

روزه در ادیان دیگر

ادیان

https://fa.wikipedia.org/wiki/%D8%B1%D9%88%D8%B2%D9%87#%D8%B1%D9%88%D8%B2%D9%87_%D8%AF%D8%B1_%D8%A2%DB%8C%DB%8C%D9%86_%D8%B2%D8%B1%D8%AA%D8%B4%D8%AA

https://fa.wikishia.net/view/%D8%B1%D9%88%D8%B2%D9%87

https://fa.wikifeqh.ir/%D8%B5%D9%88%D9%85_(%D9%81%D9%82%D9%87)

https://pasokh.org/fa/Question/View/7538/%D9%86%D8%AD%D9%88%D9%87-%D8%B1%D9%88%D8%B2%D9%87-%DA%AF%D8%B1%D9%81%D8%AA%D9%86-%D9%81%D8%B1%D9%82%D9%87-%D9%87%D8%A7%D9%8A-%D8%B2%D9%8A%D8%B1-%D8%A8%D9%87-%DA%86%D9%87-%D8%B5%D9%88%D8%B1%D8%AA-%D8%A7%D8%B3%D8%AA-1%D9%80-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85%D9%8A%D9%87-2%D9%80-%D9%85/?SearchText=%D8%B1%D9%88%D8%B2%D9%87&LPhrase=

https://pasokh.org/fa/Question/View/10194/%D9%81%D9%84%D8%B3%D9%81%D9%87-%D8%B1%D9%88%D8%B2%D9%87-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85-%DA%86%D9%8A%D8%B3%D8%AA/?SearchText=%D8%B1%D9%88%D8%B2%D9%87&LPhrase=

https://pasokh.org/fa/Article/View/3342/%D8%B1%D9%88%D8%B2%D9%87/?SearchText=%D8%B1%D9%88%D8%B2%D9%87&LPhrase=




منابع

  1. ↑ دسوقی، محمد. الصیام فی القرآن. صص۱۰ تا ۲۱.
  2. ↑ طباطبایی، محمد حسین. المیزان. ج۲. بیروت: مؤسسة الأعلمي للمطبوعات. ص۵.
  3. ↑ بستانی، بطرس. دائره المعارف. ج۱۱. بیروت: دار المعرفة. ص۷۰.
  4. ↑ جبعي عاملی، زين الدين (۱۳۸۰). شرح لمعه. قم: انتشارات دار التفسير. ص۲۰۲.
  5. ↑ الجزيری، عبدالرحمن. الفقه علی المذهب الاربع. مطبعه الاستقامه بالقاهره. ص۵۴۴.
  6. ↑ شيخ الاسلام کردستان، سيد محمد (۱۳۳۷). راهنمای مذهب شافعی. انتشارات دانشگاه تهران. ص۱۰۰.
  7. ↑ امام احمد مرتضی. شرح الأزهار. ج۲. انتشارات مکتب غمضان. ص۳.
  8. ↑ شيخ طوسی، محمد بن حسن. کتاب خلاف. ص۲۱۷.
  9. ↑ الجزيری، عبدالرحمن. الفقه علی المذهب الاربع. مطبعه الاستقامه بالقاهره. ص۵۴۴.
  10. ↑ شيخ طوسی، محمد بن حسن. کتاب خلاف. ص۲۱۷.
  11. ↑ ۱۱٫۰ ۱۱٫۱ الجزيری، عبدالرحمن. الفقه علی المذهب الاربع. مطبعه الاستقامه بالقاهره. ص۵۴۹.
  12. ↑ امام احمد مرتضی. شرح الأزهار. انتشارات مکتب غمضان. صص۸و۹.
  13. ↑ امام احمد مرتضی. شرح الأزهار. انتشارات مکتب غمضان. صص۲۰۶.
  14. ↑ الجزيری، عبدالرحمن. الفقه علی المذهب الاربع. مطبعه الاستقامه بالقاهره. ص۵۴۹.
  15. ↑ امام احمد مرتضی. شرح الأزهار. ج۲. انتشارات مکتب غمضان. ص۳.
  16. ↑ طوسی، محمدبن‌حسن (۱۳۷۸). کتاب خلاف. دفتر انتشارات اسلامی. ص۲۲۴.
  17. ↑ مغنيه، محمد جواد. فقه تطبيقی. انتشارات جهاد دانشگاهی. صص۱۴۴.
  18. ↑ طوسی، محمدبن‌حسن (۱۳۷۸). کتاب خلاف. دفتر انتشارات اسلامی. ص۲۲۴.
  19. ↑ مغنيه، محمد جواد. «الفقه علی المذهب الخمسه». فقه تطبيقی. انتشارات جهاد دانشگاهی. ص۱۵۸.
  20. ↑ دیباجی، سیدابراهیم (۱۳۷۸). المنتخب من‌السنه. ج۵. ص۱۲.
  21. ↑ آمدی، عبدالواحد بن محمد (۱۴۱۰). «حکایت ۸۰». غرر الحکم. دار الکتاب الإسلامی. ص۴۱۷.
  22. ↑ ابن منظور، محمد بن مکرم (۱۴۰۸). «واژه «صوم»». لسان العرب. ج۱۲. دار الفکر. ص۳۵۰.
  23. ↑ امام خمينی، روح الله (۱۳۹۲). «احكام روزه». توضيح المسائل. تهران: مؤسسه تنظيم و نشر آثار امام خمينی.
  24. ↑ طباطبائی، سید محمدحسین (۱۳۸۷). «قم». تعالیم اسلام. به کوشش با گردآوری هادی خسروشاهی. انتشارات بوستان کتاب.
  25. ↑ طباطبایی یزدی، سید محمدکاظم (۱۴۲۰). العروة الوثقی. ج۳. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
  26. ↑ مشکینی، علی (۱۴۳۴). مصطلحات الفقه، تحقیق. به کوشش حمید احمدی جلفایی. قم: مؤسسه علمی و فرهنگی دارالحدیث. ص۳۶۳.
  27. ↑ مشکینی، علی (۱۴۳۴). مصطلحات الفقه، تحقیق. به کوشش حمید احمدی جلفایی. قم: مؤسسه علمی و فرهنگی دارالحدیث. ص۳۶۳.
  28. ↑ شهید اول، محمدبن مكی (۱۴۱۷). الدروس الشرعیه. مجمع البحوث الاسلاميه. ص۲۶۶.
  29. ↑ علامه حلی، حسن بن یوسف بن مطهّر. مختلف الشیعه. ج۳. صص۳۵۹و۳۶۰.
  30. ↑ سید مرتضی، على بن حسين موسوى‌ (۱۳۸۷). جمل العلم و العمل. مطبعة الآداب‌. ص۸۹.


برگرفته از «https://fa.wikipasokh.com/index.php?title=روزه&oldid=88522»