روزه

سؤال

روزه چیست؟ با چه هدفی در اسلام تشریع شده است و جایگاه آن در دیگر ادیان چگونه تعریف شده؟

روزه یعنی اینکه انسان از اذان صبح تا اذان مغرب، به نیت اطاعت از فرمان خداوند، از خوردن، آشامیدن و از چيزهايی كه روزه را باطل می كند، آگاهانه خودداری نمايد. روزه در اسلام، یکی از ارکان و فروع دین به شمار می‌رود. طبق احکام فقهی روزه یا واجب یا مستحب یا مکروه یا حرام؛ که روزه ماه رمضان واجب و جزء ارکان دین به شمار می‌رود. روزه به عنوان ضیافت الهی معرفی شده است؛ فرصتی که در آن مؤمنان با ترک لذت‌های مادی، به تمرین خویشتنداری، تقویت اراده و روح می‌پردازند.

فلسفه اصلی روزه در قرآن با عبارت ﴿لعلّکم تتقون﴾ بیان شده و آن پرورش تقوا و پرهیزکاری است. روایات نیز آثار متعددی چون اخلاص، خودسازی، همدلی با نیازمندان، یادآوری آخرت و حتی سلامت جسم را به عنوان حکمت‌های روزه بیان کرده‌اند. بنابراین، روزه تنها یک تکلیف عبادی نیست، بلکه مدرسه‌ای جامع برای رشد معنوی، اخلاقی و اجتماعی انسان است.

جایگاه روزه تنها به اسلام محدود نمی‌شود، بلکه در ادیان آسمانی پیشین نیز وجود داشته است. یهودیان روزه‌های خاصی مانند یوم کیپور دارند و در مسیحیت نیز روزه به شکل پرهیز غذایی و ریاضت برای تقرب به خدا رواج داشته است. حتی در آیین‌های غیرابراهیمی نیز امساک و پرهیز از خوراک و لذت‌ها روشی برای تزکیه روح و تهذیب درون به شمار می‌رفته است. از این منظر، روزه تجربه‌ای مشترک در میان ادیان و سنت‌های بشری است که هدفی واحد را دنبال می‌کند: یاد خدا، تقویت معنویت و نزدیک‌تر شدن انسان به ارزش‌های والای اخلاقی.

خلاصه تاریخچه روزه

روزه در ادیان و ملل پیشین

روزه به عنوان یک دستور عبادی یا آیینی دارای سابقه‌ای طولانی در میان ادیان و اقوام گوناگون بشری است. در قرآن کریم نیز به این پیشینه اشاره شده است، آنجا که در آیه ۱۸۳ سوره بقره می‌فرماید:﴿أَیُّهَا الَّذینَ آمَنُوا کُتِبَ عَلَیْکُمُ الصِّیامُ کَما کُتِبَ عَلَى الَّذینَ مِنْ قَبْلِکُم؛ ای مؤمنان! همانگونه که روزه را بر اقوام پیش از شما واجب کردیم بر شما نیز واجب ساختیم﴾(بقره:183).روزه‌داری در میان اقوام باستانی مانند مصری‌ها برای پرستش بت «لایسیس»، یونانی‌ها برای پرستش بت کشاورزی «ذیمیتر» و رومی‌ها برای پرستش «لزفس» و «سیریس ذیمیتر» یا هنگام بلا رایج بود. همچنین، در مذاهب غیر آسمانی مانند صابئی‌ها، مانوی‌ها، برهمایی‌ها و بودایی‌ها نیز روزه به اشکال و زمان‌های مختلفی از جمله سی روز برای صابئی‌ها، روزه‌های مخصوص گردش خورشید و ماه برای مانوی‌ها، و چهار روز از هر ماه قمری برای بودایی‌ها وجود داشت.

در ادیان الهی مانند یهودیت و مسیحیت نیز روزه از جایگاهی خاص برخوردار است؛ اگرچه در تورات و انجیل کنونی اثری از وجوب صریح نیست، اما روزه ستایش شده و یهودیان پنج روز واجب و حدود ۲۵ روز مستحب به یادبود مصائب و حوادث تاریخی و مسیحیان نیز بر اساس فرقه‌های مختلف کاتولیک، ارتدکس، پروتستان و... با آداب و زمان‌های گوناگون مانند روزه‌های قبل از اعیاد یا چهارشنبه و جمع) روزه می‌گیرند .

روزه در اسلام

دستور روزه در اسلام، در سال دوم هجرت در ماه مبارک رمضان واجب شد که در قرآن خداوند فرمودند: ﴿شَهْرُ رَمَضَانَ الَّذِیَ أُنزِلَ فِیهِ الْقُرْآنُ هُدًى لِّلنَّاسِ وَبَیِّنَاتٍ مِّنَ الْهُدَى وَالْفُرْقَانِ فَمَن شَهِدَ مِنکُمُ الشَّهْرَ فَلْیَصُمْهُ وَمَن کَانَ مَرِیضًا أَوْ عَلَى سَفَرٍ فَعِدَّهٌ مِّنْ أَیَّامٍ أُخَرَ یُرِیدُ اللّهُ بِکُمُ الْیُسْرَ وَلاَ یُرِیدُ بِکُمُ الْعُسْرَ وَلِتُکْمِلُواْ الْعِدَّهَ وَلِتُکَبِّرُواْ اللّهَ عَلَى مَا هَدَاکُمْ وَلَعَلَّکُمْ تَشْکُرُونَ۝…..وَابْتَغُواْ مَا کَتَبَ اللّهُ لَکُمْ وَکُلُواْ وَاشْرَبُواْ حَتَّى یَتَبَیَّنَ لَکُمُ الْخَیْطُ الأَبْیَضُ مِنَ الْخَیْطِ الأَسْوَدِ مِنَ الْفَجْرِ ثُمَّ أَتِمُّواْ الصِّیَامَ إِلَى الَّلیْلِ؛ ماه رمضان ماهى است که قرآن در آن فرو فرستاده شده که راهنماى مردم و دلایلى روشن از هدایت و جدایى (بین حق و باطل) است. پس کسى که در این ماه حاضر باشد (در وطن باشد) باید آن را روزه بدارد، و کسى که بیمار یا در سفر باشد تعدادى از روزهاى دیگر (را به مقدار آنچه فوت شده روزه بدارد). خداوند براى شما آسانى مى‏خواهد و براى شما دشوارى نمى‏خواهد، و (مى‏خواهد) تا شماره معین (سى روز) را تمام کنید و خدا را به پاس آنکه شما را هدایت نموده تکبیر گویید و بزرگ شمارید، و شاید سپاس گزارید . و آنچه را خدا براى شما مقرر داشته طلب کنید و بخورید و بیاشامید تا رشته سپید بامداد از رشته سیاه [شب] بر شما نمودار شود سپس روزه را تا [فرا رسیدن] شب به اتمام رسانید.﴾(بقره:185و186)

بر اساس روایات، قبل از وجوب روزه رمضان، پیامبر اسلام (ص) سه روز در هر ماه و روز عاشورا روزه می‌گرفتند که برخی مفسران معتقدند این روزه‌ها به تدریج واجب و سپس با وجوب روزه رمضان نسخ شدند[۹]. در مراحل اولیه تشریع، نظراتی درباره حکم روزه برای مسافران، پیران و افراد ناتوان وجود داشت که بعدها تخفیف داده شده یا نسخ گردید. روزه در اسلام به معنای خودداری از خوردن و آشامیدن و سایر مُفطرات، از طلوع فجر تا شب است (سوره بقره، آیه ۱۸۶). در تعالیم اسلامی بر ابعاد فراتر از امساک شکم، مانند روزه قلب و زبان نیز تأکید شده است (امام علی (ع)) [۱۴]. همچنین، اعمال نیکوی دیگر از جمله خوش‌رفتاری (مانند پرهیز از آزار همسایه) به عنوان شرط قبولی روزه و رسیدن به نتایج معنوی آن ذکر شده است [۱۶].

حقیقت روزه

علما و مفسران تعاریف مختلفی برای روزه ارائه کرده‌اند، به عنوان مثال روزه در لغت به خودداری کردن از چیزی و ترک آن است. برخی لغویان به هر امساک کننده از خوردنی و نوشیدنی یا سخنی یا حرکتی اطلاق کرده‌اند.

و در اصطلاح امام خمینی روزه را به، آن است كه انسان برای انجام فرمان خداوند عالم از اذان صبح تا مغرب از چيزهايی كه روزه را باطل می‌كند، خودداری نمايد و سید محمدحسین طباطبایی می‌فرمایند، اسلام در روزه، تنها خودداری از خوردن و آشامیدن را کافی نمی‌داند، بلکه دستور می‌دهد که روزه‌دار از هرچه که موجب آلودگی و ارتکاب گناه است یا او را به هوس‌ها و وسوسه‌های نفسانی سوق می‌دهد، دوری کند. سید محمدکاظم یزدی وجوب روزه در ماه رمضان را از ضروریات دین می‌دانند و منکر وجوب روزه در ماه رمضان را مرتد دانسته که قتلش واجب است.

همچنین روزه را به خودداری کردن از انجام کارهای خاص مانند خوردن و آشامیدن از اذان صبح تا مغرب با قصد قربت گفته می‌شود. فقیه شیعه، روزه را به آماده‌ساختن نفس برای اجتناب از مبطلات روزه تعریف کرده‌ است. روزه را آمادگی مکلف یا مسلمانی که مانعی مانند سفر برای روزه ندارد، برای خداوند دانسته‌اند، به‌گونه‌ای که خود را از مفطرات از طلوع فجر تا غروب خورشید بازمی‌دارد. روزه در اصطلاح شرع مقدس همان است که در شناسه آمده است. آماده ساختن نفس بر اجتناب از چیزهایی خاص

جایگاه روزه

روزه در فرهنگ اسلام از جايگاه والايی برخوردار است و آثار و بركات فراوانی با خود به ارمغان می‌آورد و از معدود عباداتی است كه نصيب امّت اسلامی گشته است. پيامبر خدا(ص) از روزه با عنوان «ضيافة الله» يعنی مهمانی الهی ياد می‌كند و درباره ماه رمضان می‌فرمايد: «هو شهر دعيتم فيه الي ضيافة الله؛ رمضان، ماهی است كه در آن، به ميهمانی خدا خوانده شده‌ايد»

حضرت امام خمينی (ره) پيرامون «ضيافت الله» می‌فرمايد: شماها در ماه مبارک رمضان، مهمان خدا هستيد، مهماندار خداست، و مخلوق، مهمان اوست. ما بايد حساب كنيم ببينيم كه اين ضيافت چی بوده است و ما چقدر راه يافتيم به اين ضيافت. اين ضيافت، همه اش ترك است، ترک شهوات از قبيل خوردنی‌ها و نوشيدنی‌ها و جهات ديگری كه شهوات انسان اقتضا می‌كند. خداوند دعوت كرده ما را به آنيكه شما بايد وارد بشويد در اين مهمان‌خانه و اين ضيافت هم جز ترک، چيزی نيست. ترک هواها، ترک خوردنی‌ها، ترک منيّت ها ... من به شما آقايان و به هر كس كه اين كلمات می‌رسد و خصوصاً طبقه جوان عرض می‌كنم كه آيا در اين مهمان خانه رفتيد؟ استفاده كرديد؟ از شهوات، خصوصاً شهوات معنوی، چشم پوشيديد؟

فلسفه روزه

فلسفهخ

روزه در ادیان دیگر

ادیان

https://fa.wikipedia.org/wiki/%D8%B1%D9%88%D8%B2%D9%87#%D8%B1%D9%88%D8%B2%D9%87_%D8%AF%D8%B1_%D8%A2%DB%8C%DB%8C%D9%86_%D8%B2%D8%B1%D8%AA%D8%B4%D8%AA

https://fa.wikishia.net/view/%D8%B1%D9%88%D8%B2%D9%87

https://fa.wikifeqh.ir/%D8%B5%D9%88%D9%85_(%D9%81%D9%82%D9%87)

https://pasokh.org/fa/Question/View/7538/%D9%86%D8%AD%D9%88%D9%87-%D8%B1%D9%88%D8%B2%D9%87-%DA%AF%D8%B1%D9%81%D8%AA%D9%86-%D9%81%D8%B1%D9%82%D9%87-%D9%87%D8%A7%D9%8A-%D8%B2%D9%8A%D8%B1-%D8%A8%D9%87-%DA%86%D9%87-%D8%B5%D9%88%D8%B1%D8%AA-%D8%A7%D8%B3%D8%AA-1%D9%80-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85%D9%8A%D9%87-2%D9%80-%D9%85/?SearchText=%D8%B1%D9%88%D8%B2%D9%87&LPhrase=

https://pasokh.org/fa/Question/View/10194/%D9%81%D9%84%D8%B3%D9%81%D9%87-%D8%B1%D9%88%D8%B2%D9%87-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85-%DA%86%D9%8A%D8%B3%D8%AA/?SearchText=%D8%B1%D9%88%D8%B2%D9%87&LPhrase=

https://pasokh.org/fa/Article/View/3342/%D8%B1%D9%88%D8%B2%D9%87/?SearchText=%D8%B1%D9%88%D8%B2%D9%87&LPhrase=