استمتاع: تفاوت میان نسخهها
حسین بادروج (بحث | مشارکتها) ابرابزار |
حسین بادروج (بحث | مشارکتها) بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| خط ۶: | خط ۶: | ||
== تعریف و نقش تمکین == | == تعریف و نقش تمکین == | ||
در [[دانش فقه]]، تمکین به معنای آن است که زن، اختیار برآوردهسازی نیازهای جنسیِ مشروع را به همسر خود تفویض کند. | در [[دانش فقه]]، تمکین به معنای آن است که زن، اختیار برآوردهسازی نیازهای جنسیِ مشروع را به همسر خود تفویض کند.<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=تحریرالوسیله|سال=1368|نام=سید روح الله|نام خانوادگی=خمینی|ناشر=موسسه تنظيم و نشر آثار امام خمينى|جلد=2|صفحه=231|مکان=تهران}}</ref> | ||
در متون حقوقی، افزون بر این معنای فقهی، تمکین گاه در معنایی گستردهتر به کار میرود که شامل پذیرش مدیریت شوهر بر خانواده و احترام به خواست او در امور [[زندگی مشترک]] میشود. این مفهوم گسترده با عنوان «[[تمکین عام]]» شناخته میشود. | در متون حقوقی، افزون بر این معنای فقهی، تمکین گاه در معنایی گستردهتر به کار میرود که شامل پذیرش مدیریت شوهر بر خانواده و احترام به خواست او در امور [[زندگی مشترک]] میشود. این مفهوم گسترده با عنوان «[[تمکین عام]]» شناخته میشود.<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=جواهر الکلام فی شرح شرایع الاسلام|سال=1369|نام=محمد حسن|نام خانوادگی=نجفی|ناشر=دارالکتب الاسلامیه و المکتبه الاسلامیه|جلد=27|صفحه=297 و 311|مکان=تهران}}</ref> | ||
نشانههایی از کاربرد این واژه در نوشتههای فقهی از دوره [[شیخ طوسی]] به بعد دیده میشود. | نشانههایی از کاربرد این واژه در نوشتههای فقهی از دوره [[شیخ طوسی]] به بعد دیده میشود.<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=جواهر الکلام فی شرح شرایع الاسلام|سال=1369|نام=محمد حسن|نام خانوادگی=نجفی|ناشر=دارالکتب الاسلامیه و المکتبه الاسلامیه|جلد=30|صفحه=58|مکان=تهران}}</ref> همچنین در پارهای از مواد [[قانون مدنی]]، احکام مربوط به تمکین به صورت قانونی تدوین و تصویب شده است.<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=جواهر الکلام فی شرح شرایع الاسلام|سال=1369|نام=محمد حسن|نام خانوادگی=نجفی|ناشر=دارالکتب الاسلامیه و المکتبه الاسلامیه|جلد=17|صفحه=332|مکان=تهران}}</ref> | ||
== حکم و شرایط تمکین == | == حکم و شرایط تمکین == | ||
بر پایه حکم شرعیِ تمکین، زن موظف است برای بهرهگیری جنسی همسر خود را در اختیار او قرار دهد، مگر آنکه مانع شرعی در میان باشد. | بر پایه حکم شرعیِ تمکین، زن موظف است برای بهرهگیری جنسی همسر خود را در اختیار او قرار دهد، مگر آنکه مانع شرعی در میان باشد.<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=جواهر الکلام فی شرح شرایع الاسلام|سال=1369|نام=نجفی|نام خانوادگی=محمد حسن|ناشر=دارالکتب الاسلامیه و المکتبه الاسلامیه|جلد=17|صفحه=130|مکان=تهران}}</ref> | ||
برخی از موانع تمکین عبارتاند از: | برخی از موانع تمکین عبارتاند از: | ||
* وجود عواملی بازدارنده مانند [[عادت ماهانه]]، [[حالت احرام]]، [[اعتکاف در همه ماهها|اعتکاف]] واجب و روزهٔ واجب. | * وجود عواملی بازدارنده مانند [[عادت ماهانه]]، [[حالت احرام]]، [[اعتکاف در همه ماهها|اعتکاف]] واجب و روزهٔ واجب.<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=جواهر الکلام فی شرح شرایع الاسلام|سال=1369|نام=محمد حسن|نام خانوادگی=نجفی|ناشر=دارالکتب الاسلامیه و المکتبه الاسلامیه|جلد=31|صفحه=304 و 303|مکان=تهران}}</ref> | ||
* سفری که با اجازهٔ شوهر انجام میشود یا سفرهایی که انجام آن واجب است (همچون سفر حج واجب). | * سفری که با اجازهٔ شوهر انجام میشود یا سفرهایی که انجام آن واجب است (همچون سفر حج واجب).<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=مستمسک العروه الوثقی|سال=1391|نام=محسن|نام خانوادگی=حکیم|ناشر=مکتبة آیةالله مرعشی نجفی|جلد=5|صفحه=14|مکان=قم}}</ref> | ||
* مبتلا بودن شوهر به بیماریهای آمیزشی. | * مبتلا بودن شوهر به بیماریهای آمیزشی.<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=تفصیل وسائل الشیعه الی تحصیل مسائل الشریعه|سال=1414|نام خانوادگی=حر عاملی|ناشر=مؤسسه آل البیت علیهم السلام لاحیاء التراث|جلد=20|صفحه=23 و 22|مکان=قم}}</ref> | ||
* بیماری زن که انجام نزدیکی را برای او دشوار میسازد. | * بیماری زن که انجام نزدیکی را برای او دشوار میسازد.<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=مستمسک العروه الوثقی|سال=1391|نام=محسن|نام خانوادگی=حکیم|ناشر=مکتبة آیةالله مرعشی نجفی|جلد=3|صفحه=318 الی 320|مکان=قم}}</ref> | ||
== آثار تمکین == | == آثار تمکین == | ||
تمکین، پیامدهای فقهی مشخصی به دنبال دارد. در [[ازدواج موقت]]، زن تنها در صورتی مستحق دریافت تمام [[مهریه]] میشود که در تمام طول مدت [[عقد]]، تمکین خود را نسبت به همسرش انجام داده باشد. | تمکین، پیامدهای فقهی مشخصی به دنبال دارد. در [[ازدواج موقت]]، زن تنها در صورتی مستحق دریافت تمام [[مهریه]] میشود که در تمام طول مدت [[عقد]]، تمکین خود را نسبت به همسرش انجام داده باشد.<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=جواهر الکلام فی شرح شرایع الاسلام|سال=1369|نام=محمد حسن|نام خانوادگی=نجفی|ناشر=دارالکتب الاسلامیه و المکتبه الاسلامیه|جلد=41|صفحه=637|مکان=تهران}}</ref> اما در [[ازدواج دائم]]، رابطه مستقیمی میان مهریه و تمکین وجود ندارد.<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=جواهر الکلام فی شرح شرایع الاسلام|سال=1369|نام=محمد حسن|نام خانوادگی=نجفی|ناشر=دارالکتب الاسلامیه و المکتبه الاسلامیه|جلد=41|صفحه=374|مکان=تهران}}</ref> | ||
بر اساس نظر مشهور فقیهان، در صورتی که زن تمکین نماید، پرداخت نفقه بر عهده شوهر است | بر اساس نظر مشهور فقیهان، در صورتی که زن تمکین نماید، پرداخت نفقه بر عهده شوهر است<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=جواهر الکلام فی شرح شرایع الاسلام|سال=1369|نام=محمد حسن|نام خانوادگی=نجفی|ناشر=دارالکتب الاسلامیه و المکتبه الاسلامیه|جلد=41|صفحه=387|مکان=تهران}}</ref> و این نفقه، به صورت یک دَین (بدهی مالی) بر ذمّه مرد قرار میگیرد؛ چه زن آن را مطالبه کند و چه نکند.<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=جواهر الکلام فی شرح شرایع الاسلام|سال=1369|نام=محمد حسن|نام خانوادگی=نجفی|ناشر=دارالکتب الاسلامیه و المکتبه الاسلامیه|جلد=41|صفحه=647|مکان=تهران}}</ref> | ||
=== نشوز در برابر تمکین === | === نشوز در برابر تمکین === | ||
گروهی از فقها مانند [[قاضی ابنبرّاج]]، [[ابنحمزه]] و [[شهید اول]]، در مقابل تمکین از اصطلاح «[[نشوز]]» بهره بردهاند. به باور ایشان، اگر زن تمکین کامل نداشته باشد یعنی در همه زمانها و مکانها آمادگی بهرهگیری جنسی را برای همسر خود فراهم نکند از دریافت نفقه محروم خواهد شد. | گروهی از فقها مانند [[قاضی ابنبرّاج]]، [[ابنحمزه]] و [[شهید اول]]، در مقابل تمکین از اصطلاح «[[نشوز]]» بهره بردهاند. به باور ایشان، اگر زن تمکین کامل نداشته باشد یعنی در همه زمانها و مکانها آمادگی بهرهگیری جنسی را برای همسر خود فراهم نکند از دریافت نفقه محروم خواهد شد.<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=جواهر الکلام فی شرح شرایع الاسلام|سال=1369|نام=محمد حسن|نام خانوادگی=نجفی|ناشر=دارالکتب الاسلامیه و المکتبه الاسلامیه|جلد=18|صفحه=308 الی 317|مکان=تهران}}</ref> | ||
=== رابطه تمکین و مهریه === | === رابطه تمکین و مهریه === | ||
در این زمینه نظرات گوناگونی وجود دارد: | در این زمینه نظرات گوناگونی وجود دارد: | ||
اگر مهریه به صورت نقدی تعیین شده باشد، زن پیش از دریافت آن میتواند از تمکین خودداری کند، مشروط بر اینکه تا آن هنگام [[آمیزش جنسی]] صورت نگرفته باشد. | اگر مهریه به صورت نقدی تعیین شده باشد، زن پیش از دریافت آن میتواند از تمکین خودداری کند، مشروط بر اینکه تا آن هنگام [[آمیزش جنسی]] صورت نگرفته باشد.<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=الحدایق الناضره فی احکام العتره الطاهره|سال=1409|نام=یوسف بن احمد|نام خانوادگی=بحرانی|ناشر=مؤسسة النشر اسلامی التابعة لجامعه المدرسین|جلد=13|صفحه=129|مکان=قم}}</ref> | ||
در صورتی که شوهر توانایی پرداخت مهریه را داشته باشد، اما زمان دقیق پرداخت مشخص نشده باشد، باز هم زن میتواند تا پیش از وقوع آمیزش، از انجام تمکین سر باز زند. | در صورتی که شوهر توانایی پرداخت مهریه را داشته باشد، اما زمان دقیق پرداخت مشخص نشده باشد، باز هم زن میتواند تا پیش از وقوع آمیزش، از انجام تمکین سر باز زند.<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=جواهر الکلام فی شرح شرایع الاسلام|سال=1369|نام=محمد حسن|نام خانوادگی=نجفی|ناشر=دارالکتب الاسلامیه و المکتبه الاسلامیه|جلد=29|صفحه=414 الی 416|مکان=تهران}}</ref> | ||
== تمکین در سایر بخشهای فقه == | == تمکین در سایر بخشهای فقه == | ||
فقیهان در دیگر حوزههای فقهی نیز از واژه «تمکین» استفاده کردهاند. | فقیهان در دیگر حوزههای فقهی نیز از واژه «تمکین» استفاده کردهاند.<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=مبانی العروة الوثقی (النکاح)|سال=1407|نام=محمدتقی|نام خانوادگی=خوئی|ناشر=نشر لطفی و دارالهادی|جلد=1|صفحه=254|مکان=قم}}</ref> در همه این کاربردها، منظور همان «مسلط ساختن دیگران بر چیزی» است. | ||
نمونههایی از این موارد عبارتند از: | نمونههایی از این موارد عبارتند از: | ||
| خط ۴۳: | خط ۴۳: | ||
* اختیار دادن به افراد غیر مکلف (مانند کودکان یا دیوانگان) برای ارتکاب گناهان؛ | * اختیار دادن به افراد غیر مکلف (مانند کودکان یا دیوانگان) برای ارتکاب گناهان؛ | ||
* امکان ورود افراد غیر مکلف به [[جایگاه و فضیلت مسجد|مسجد]] را فراهم ساختن؛ | * امکان ورود افراد غیر مکلف به [[جایگاه و فضیلت مسجد|مسجد]] را فراهم ساختن؛ | ||
* در اختیار گذاشتن مال فروختهشده به خریدار. | * در اختیار گذاشتن مال فروختهشده به خریدار.<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=العروة الوثقی|سال=1409|نام=سید محمدکاظم|نام خانوادگی=یزدی|ناشر=موسسة الاعلمی للمطبوعات|جلد=1|صفحه=339|مکان=بیروت}}</ref> | ||
همچنین، به [[یهودیان]] و [[مسیحیان]] اجازه داده نمیشود به قرآن دسترسی پیدا کنند، مگر به قصد ارشاد و هدایت آنان؛ در غیر این صورت، چنین تمکینی جایز نیست. | همچنین، به [[یهودیان]] و [[مسیحیان]] اجازه داده نمیشود به قرآن دسترسی پیدا کنند، مگر به قصد ارشاد و هدایت آنان؛ در غیر این صورت، چنین تمکینی جایز نیست.<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=تحریرالوسیله|سال=1368|نام=سید روح الله|نام خانوادگی=خمینی|ناشر=موسسه تنظيم و نشر آثار امام خمينى|جلد=2|صفحه=432 الی 436|مکان=تهران}}</ref> | ||
== منابع == | == منابع == | ||
نسخهٔ ۲۹ آوریل ۲۰۲۶، ساعت ۰۲:۱۱
تمکین در اصطلاح فقهی عبارت است از اینکه زن، اختیار برآوردهسازی خواستههای جنسیِ مشروع خود را به همسرش واگذار کند. این حکم در شرایط عادی و در نبودِ مانع شرعی، بر زن واجب میگردد. چنانچه زن از این وظیفه سرپیچی کند، در فقه از او با عنوان «ناشزه» یاد میشود. برای نشوز، پیامدهایی همچون سقوط حق نفقه زن در نظر گرفته شده است.
کاربرد واژه «تمکین» تنها به این باب فقهی محدود نمیشود و در دیگر موضوعات فقهی نیز دیده میشود. در همه این موارد، معنای اصلی تمکین همان «اختیار بخشیدن» و «مسلط ساختن دیگری بر چیزی» است.
تعریف و نقش تمکین
در دانش فقه، تمکین به معنای آن است که زن، اختیار برآوردهسازی نیازهای جنسیِ مشروع را به همسر خود تفویض کند.[۱]
در متون حقوقی، افزون بر این معنای فقهی، تمکین گاه در معنایی گستردهتر به کار میرود که شامل پذیرش مدیریت شوهر بر خانواده و احترام به خواست او در امور زندگی مشترک میشود. این مفهوم گسترده با عنوان «تمکین عام» شناخته میشود.[۲]
نشانههایی از کاربرد این واژه در نوشتههای فقهی از دوره شیخ طوسی به بعد دیده میشود.[۳] همچنین در پارهای از مواد قانون مدنی، احکام مربوط به تمکین به صورت قانونی تدوین و تصویب شده است.[۴]
حکم و شرایط تمکین
بر پایه حکم شرعیِ تمکین، زن موظف است برای بهرهگیری جنسی همسر خود را در اختیار او قرار دهد، مگر آنکه مانع شرعی در میان باشد.[۵]
برخی از موانع تمکین عبارتاند از:
- وجود عواملی بازدارنده مانند عادت ماهانه، حالت احرام، اعتکاف واجب و روزهٔ واجب.[۶]
- سفری که با اجازهٔ شوهر انجام میشود یا سفرهایی که انجام آن واجب است (همچون سفر حج واجب).[۷]
- مبتلا بودن شوهر به بیماریهای آمیزشی.[۸]
- بیماری زن که انجام نزدیکی را برای او دشوار میسازد.[۹]
آثار تمکین
تمکین، پیامدهای فقهی مشخصی به دنبال دارد. در ازدواج موقت، زن تنها در صورتی مستحق دریافت تمام مهریه میشود که در تمام طول مدت عقد، تمکین خود را نسبت به همسرش انجام داده باشد.[۱۰] اما در ازدواج دائم، رابطه مستقیمی میان مهریه و تمکین وجود ندارد.[۱۱]
بر اساس نظر مشهور فقیهان، در صورتی که زن تمکین نماید، پرداخت نفقه بر عهده شوهر است[۱۲] و این نفقه، به صورت یک دَین (بدهی مالی) بر ذمّه مرد قرار میگیرد؛ چه زن آن را مطالبه کند و چه نکند.[۱۳]
نشوز در برابر تمکین
گروهی از فقها مانند قاضی ابنبرّاج، ابنحمزه و شهید اول، در مقابل تمکین از اصطلاح «نشوز» بهره بردهاند. به باور ایشان، اگر زن تمکین کامل نداشته باشد یعنی در همه زمانها و مکانها آمادگی بهرهگیری جنسی را برای همسر خود فراهم نکند از دریافت نفقه محروم خواهد شد.[۱۴]
رابطه تمکین و مهریه
در این زمینه نظرات گوناگونی وجود دارد:
اگر مهریه به صورت نقدی تعیین شده باشد، زن پیش از دریافت آن میتواند از تمکین خودداری کند، مشروط بر اینکه تا آن هنگام آمیزش جنسی صورت نگرفته باشد.[۱۵]
در صورتی که شوهر توانایی پرداخت مهریه را داشته باشد، اما زمان دقیق پرداخت مشخص نشده باشد، باز هم زن میتواند تا پیش از وقوع آمیزش، از انجام تمکین سر باز زند.[۱۶]
تمکین در سایر بخشهای فقه
فقیهان در دیگر حوزههای فقهی نیز از واژه «تمکین» استفاده کردهاند.[۱۷] در همه این کاربردها، منظور همان «مسلط ساختن دیگران بر چیزی» است.
نمونههایی از این موارد عبارتند از:
- اجازه دادن به دیگران برای نگاه به عورت فردی غیر از همسر.
- اختیار دادن به افراد غیر مکلف (مانند کودکان یا دیوانگان) برای ارتکاب گناهان؛
- امکان ورود افراد غیر مکلف به مسجد را فراهم ساختن؛
- در اختیار گذاشتن مال فروختهشده به خریدار.[۱۸]
همچنین، به یهودیان و مسیحیان اجازه داده نمیشود به قرآن دسترسی پیدا کنند، مگر به قصد ارشاد و هدایت آنان؛ در غیر این صورت، چنین تمکینی جایز نیست.[۱۹]
منابع
- ↑ خمینی، سید روح الله (۱۳۶۸). تحریرالوسیله. ج۲. تهران: موسسه تنظيم و نشر آثار امام خمينى. ص۲۳۱.
- ↑ نجفی، محمد حسن (۱۳۶۹). جواهر الکلام فی شرح شرایع الاسلام. ج۲۷. تهران: دارالکتب الاسلامیه و المکتبه الاسلامیه. ص۲۹۷ و ۳۱۱.
- ↑ نجفی، محمد حسن (۱۳۶۹). جواهر الکلام فی شرح شرایع الاسلام. ج۳۰. تهران: دارالکتب الاسلامیه و المکتبه الاسلامیه. ص۵۸.
- ↑ نجفی، محمد حسن (۱۳۶۹). جواهر الکلام فی شرح شرایع الاسلام. ج۱۷. تهران: دارالکتب الاسلامیه و المکتبه الاسلامیه. ص۳۳۲.
- ↑ محمد حسن، نجفی (۱۳۶۹). جواهر الکلام فی شرح شرایع الاسلام. ج۱۷. تهران: دارالکتب الاسلامیه و المکتبه الاسلامیه. ص۱۳۰.
- ↑ نجفی، محمد حسن (۱۳۶۹). جواهر الکلام فی شرح شرایع الاسلام. ج۳۱. تهران: دارالکتب الاسلامیه و المکتبه الاسلامیه. ص۳۰۴ و ۳۰۳.
- ↑ حکیم، محسن (۱۳۹۱). مستمسک العروه الوثقی. ج۵. قم: مکتبة آیةالله مرعشی نجفی. ص۱۴.
- ↑ حر عاملی (۱۴۱۴). تفصیل وسائل الشیعه الی تحصیل مسائل الشریعه. ج۲۰. قم: مؤسسه آل البیت علیهم السلام لاحیاء التراث. ص۲۳ و ۲۲.
- ↑ حکیم، محسن (۱۳۹۱). مستمسک العروه الوثقی. ج۳. قم: مکتبة آیةالله مرعشی نجفی. ص۳۱۸ الی ۳۲۰.
- ↑ نجفی، محمد حسن (۱۳۶۹). جواهر الکلام فی شرح شرایع الاسلام. ج۴۱. تهران: دارالکتب الاسلامیه و المکتبه الاسلامیه. ص۶۳۷.
- ↑ نجفی، محمد حسن (۱۳۶۹). جواهر الکلام فی شرح شرایع الاسلام. ج۴۱. تهران: دارالکتب الاسلامیه و المکتبه الاسلامیه. ص۳۷۴.
- ↑ نجفی، محمد حسن (۱۳۶۹). جواهر الکلام فی شرح شرایع الاسلام. ج۴۱. تهران: دارالکتب الاسلامیه و المکتبه الاسلامیه. ص۳۸۷.
- ↑ نجفی، محمد حسن (۱۳۶۹). جواهر الکلام فی شرح شرایع الاسلام. ج۴۱. تهران: دارالکتب الاسلامیه و المکتبه الاسلامیه. ص۶۴۷.
- ↑ نجفی، محمد حسن (۱۳۶۹). جواهر الکلام فی شرح شرایع الاسلام. ج۱۸. تهران: دارالکتب الاسلامیه و المکتبه الاسلامیه. ص۳۰۸ الی ۳۱۷.
- ↑ بحرانی، یوسف بن احمد (۱۴۰۹). الحدایق الناضره فی احکام العتره الطاهره. ج۱۳. قم: مؤسسة النشر اسلامی التابعة لجامعه المدرسین. ص۱۲۹.
- ↑ نجفی، محمد حسن (۱۳۶۹). جواهر الکلام فی شرح شرایع الاسلام. ج۲۹. تهران: دارالکتب الاسلامیه و المکتبه الاسلامیه. ص۴۱۴ الی ۴۱۶.
- ↑ خوئی، محمدتقی (۱۴۰۷). مبانی العروة الوثقی (النکاح). ج۱. قم: نشر لطفی و دارالهادی. ص۲۵۴.
- ↑ یزدی، سید محمدکاظم (۱۴۰۹). العروة الوثقی. ج۱. بیروت: موسسة الاعلمی للمطبوعات. ص۳۳۹.
- ↑ خمینی، سید روح الله (۱۳۶۸). تحریرالوسیله. ج۲. تهران: موسسه تنظيم و نشر آثار امام خمينى. ص۴۳۲ الی ۴۳۶.