آمیزش جنسی

سؤال

آمیزش به چه معنا می‌باشد و احکام آن به چه صورت است؟

آمیزش؛ نزدیکی‌کردن جنسی انسانی با انسان دیگر یا با حیوان است. در فقه اسلامی واژه‌های جِماع، مُواقعه، وَطْی و دخول در معنای آمیزش به کار می‌رود. احکام فقهی آمیزش مربوط به زمانی است که دخول - حداقل به اندازه ختنه‌گاه - صورت گرفته باشد. فقیهان، آمیزش را به سه قسم حلال چون ازدواج، حرام مانند زِنا و شبهه‌دار (اشتباهی) تقسیم و برای هر یک احکام متفاوتی مطرح می‌کنند. طبق فتوای آنها آمیزش، از جلو یا پشت، موجب جنابت می‌شود که برای پاک‌ شدن از آن باید غسل جنابت به جا آورد. حرام‌بودن آمیزش مرد با مرد (لواط)، زن با زن (مُساحقه)، انسان با حیوان و همچنین مکروه بودن آمیزش با همسر از پشت، از جمله احکام شرعی در زمینه آمیزش است.

تعریف و جایگاه فقهی

در مباحث فقهی، عمل نزدیکی جنسی با نام‌هایی نظیر جماع، مواقعه، وطی و دخول شناخته می‌شود و به معنای ارتباط جنسی انسان با همنوع یا با حیوان است[۱]. این احکام در ابعاد مختلف فقهی از جمله طهارت، روزه، اعتکاف، حج، ازدواج، طلاق، ظهار، ایلاء و حدود مورد بررسی قرار می‌گیرند[۲]. لازم به ذکر است که این احکام تنها به نزدیکی جنسی‌ای اطلاق می‌شوند که در آن حداقل به اندازه ختنه‌گاه دخول صورت گرفته باشد[۳]

انواع آمیزش

از منظر فقهی، نزدیکی جنسی به سه نوع اصلی تقسیم می‌شود: نزدیکی حلال، نزدیکی شبهه‌دار و نزدیکی حرام، که هر کدام احکام خاص خود را دارند[۴].

آمیزش حلال

نزدیکی جنسی که با رعایت شرایط شرعی صورت می‌گیرد، نزدیکی حلال نامیده می‌شود. شرایط شرعی برای این نوع نزدیکی عبارتند از: ازدواج دائم، ازدواج موقت، مالکیت (در مورد کنیزان) و تحلیل (حلال کردن استفاده جنسی از کنیز خود برای دیگری)[۵].

آمیزش شبهه‌دار

زمانی که مرد و زن به تصور وجود شرایط شرعی، با یکدیگر نزدیکی می‌کنند، این عمل «نزدیکی شبهه‌دار» یا «وطی به شبهه» نامیده می‌شود[۶]. مثالی از این وضعیت، زمانی است که مرد به اشتباه با زنی نزدیکی کند، در حالی که گمان می‌کند همسر اوست[۶].

طبق فتوای فقها، نزدیکی شبهه‌دار مشمول مجازات حد نمی‌شود[۷]. همچنین، در این حالت زن موظف به نگه داشتن عده است[۸] و حق دریافت مهرالمثل را خواهد داشت[۹]. البته، طبق نظر صاحب جواهر، اگر اشتباه صرفاً از جانب مرد باشد و زن بداند که رابطه با او شرعی نیست، مهرالمثل به او تعلق نمی‌گیرد[۱۰].

آمیزش حرام

نزدیکی جنسی که بدون وجود شرایط شرعی و با علم و اختیار فرد صورت گیرد، «نزدیکی حرام» نام دارد[۱۱]. برخی از نمونه‌های نزدیکی حرام شامل زنا، لواط، مساحقه، و نزدیکی با حیوان است[۱۲]. همچنین، نزدیکی در شرایطی مانند حیض، نفاس، روزه و احرام نیز حرام محسوب می‌شود[۱۳].

حصول جنابت با آمیزش

به فتوا و نظر فقها، نزدیکی جنسی، چه از جلو و چه از عقب، منجر به حالت جنابت می‌شود[۱۴]. نزدیکی مرد با مرد[۱۵] و همچنین نزدیکی با حیوان[۱۵] نیز سبب جنابت می‌گردد. حالت جنابت احکام خاصی را به همراه دارد؛ از جمله ممنوعیت لمس قرآن کریم، نام خداوند، و (بر اساس احتیاط واجب) نام‌های ائمه اطهار (ع)،[۱۶] همچنین ماندن در مساجد و خواندن آیاتی از قرآن که سجده واجب دارند[۱۶]. فردی که دچار جنابت شده است، در صورتی که حداقل به اندازه ختنه‌گاه دخول انجام داده باشد[۱۷]، برای انجام اعمالی مانند نماز و روزه، ملزم به ادای غسل جنابت است[۱۸].

برخی احکام آمیزش

بر اساس فتوای مراجع تقلید، احکام مربوط به نزدیکی جنسی تنها زمانی اعمال می‌شوند که دخول، حداقل به میزان ختنه‌گاه، صورت گرفته باشد[۱۹]. برخی از احکام فقهی در این زمینه به شرح زیر است:

• در ازدواج دائم، ترک نزدیکی جنسی برای بیش از چهار ماه جایز نیست و حرام است[۲۰].
• نزدیکی با حیوان ممنوع و دارای مجازات تعزیری است[۲۱].
• نزدیکی با زنی که به سن بلوغ نرسیده، حرام است[۲۲].
• نزدیکی مرد با مرد (لواط) و زن با زن (مساحقه) حرام بوده و دارای مجازات حدی است[۲۳].
• اگر مرد با مردی دیگر نزدیکی کند، حرام است با مادر، خواهر یا دختر او ازدواج کند[۲۴].
• نزدیکی از پشت با همسر اگرچه جایز است، اما مکروهیت شدید دارد[۲۵].
• نزدیکی در ابتدای، میانه و انتهای هر ماه قمری (به جز شب اول ماه رمضان) مکروه است[۲۶].
• نزدیکی در شب‌های دوشنبه، سه‌شنبه، پنج‌شنبه و جمعه، و همچنین ظهر روز پنج‌شنبه مستحب شمرده شده است[۲۷].
• نزدیکی در شب و روز کسوف و خسوف، هنگام غروب خورشید، از طلوع فجر تا طلوع آفتاب، و پس از احتلام در خواب، مکروه است[۲۸].
• کراهت نزدیکی مسافری که شبانه به مقصد رسیده است[۲۹].
• کراهت نزدیکی رو و پشت به قبله و همچنین با شکم پر[۳۰].

• نزدیکی با همسر، باعث حرمت ابدی ناپدری (زوج) با دختران (ربیبه) و نوه‌های دختری آن زن از همسران قبلی یا آینده‌اش می‌شود[۳۱].