اصحاب ایرانی امام هادی: تفاوت میان نسخه‌ها

خط ۱۸: خط ۱۸:
گفته شده در زمان امامت امام هادی(ع)، قم به مهم‌ترین مرکز تجمع شیعیان در ایران تبدیل شد که رابطه محکمی میان شیعیان آن با ائمه(ع) برقرار شده است. در کنار قم، از برخی دیگر از شهرهای اطراف آن، چون آوه و کاشان نیز یاد شده است.<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=حیات فکری ـ سیاسی امامان شیعه|سال=1390|نام=رسول|نام خانوادگی=جعفریان|ناشر=تهران، نشر علم|صفحه=654}}</ref> در برخی منابع از مکاتبه امام هادی(ع) با شیعیان قم درباره موضوع [[غلو]] صحبتی به میان آمده است: "در جریان رخدادی که شیعیان قمی شخصی را متهم به غلو کردند، امام هادی(ع) نامه‌ای خطاب به شیعیان قم نوشت و آن شخص را از این اتهام مبرا دانست.<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=رجال نجاشی|سال=1374|نام=علی بن عباس|نام خانوادگی=نجاشی|ناشر=قم، انتشارات جامعه مدرسین|صفحه=329}}</ref>
گفته شده در زمان امامت امام هادی(ع)، قم به مهم‌ترین مرکز تجمع شیعیان در ایران تبدیل شد که رابطه محکمی میان شیعیان آن با ائمه(ع) برقرار شده است. در کنار قم، از برخی دیگر از شهرهای اطراف آن، چون آوه و کاشان نیز یاد شده است.<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=حیات فکری ـ سیاسی امامان شیعه|سال=1390|نام=رسول|نام خانوادگی=جعفریان|ناشر=تهران، نشر علم|صفحه=654}}</ref> در برخی منابع از مکاتبه امام هادی(ع) با شیعیان قم درباره موضوع [[غلو]] صحبتی به میان آمده است: "در جریان رخدادی که شیعیان قمی شخصی را متهم به غلو کردند، امام هادی(ع) نامه‌ای خطاب به شیعیان قم نوشت و آن شخص را از این اتهام مبرا دانست.<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=رجال نجاشی|سال=1374|نام=علی بن عباس|نام خانوادگی=نجاشی|ناشر=قم، انتشارات جامعه مدرسین|صفحه=329}}</ref>


شیعیان قم با امام هادی(ع) رابطه مالی نیز داشته‌اند؛ آنچنان که در برخی منابع از دو نفر قمی، به نام‌های "محمد بن داود قمی" و "محمد طُلَحی"، یاد شده که از قم و شهرهای اطراف آن اموالی که عموماً [[خمس]]، نذورات و هدایا بودند، برای امام به عراق می‌بردند.<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=مشارق الأنوار فی فوز أهل الإعتبار|نام=حسن العدوی|نام خانوادگی=الحمزاوی|ناشر=مصر، شرقیه|صفحه=100}}</ref><ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=مسند الامام الهادی ابی الحسن علی بن محمد عليهما السلام|سال=1410|نام=عزیزالله|نام خانوادگی=عطاردی قوچانی|ناشر=مشهد، المؤتمر العالمی للامام الرضا(ع)|صفحه=45}}</ref> در برخی متون، از سوی [[متوکل عباسی|متوکل]]، خلیفه عباسی، فرستاده شدن این اموال از سوی شیعیان قم به عنوان اتهامی به امام(ع) عنوان شده است.<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=مناقب آل أبی طالب|سال=1379|نام=محمد بن علی|نام خانوادگی=ابن شهر آشوب مازندرانی|جلد=2|صفحه=451}}</ref><ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=أمالی|سال=1414|نام=محمد بن حسن|نام خانوادگی=طوسی|ناشر=قم، دار الثقافة|جلد=1|صفحه=282 ـ 283}}</ref>
شیعیان قم با امام هادی(ع) رابطه مالی نیز داشته‌اند؛ آنچنان که در برخی منابع از دو نفر قمی، به نام‌های "محمد بن داود قمی" و "محمد طُلَحی"، یاد شده که از قم و شهرهای اطراف آن اموالی که عموماً [[خمس]]، نذورات و هدایا بودند، برای امام به عراق می‌بردند.<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=مشارق الأنوار فی فوز أهل الإعتبار|نام=حسن العدوی|نام خانوادگی=الحمزاوی|ناشر=مصر، شرقیه|صفحه=100}}</ref><ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=مسند الامام الهادی ابی الحسن علی بن محمد(ع)|سال=1410|نام=عزیزالله|نام خانوادگی=عطاردی قوچانی|ناشر=مشهد، کنگره امام رضا(ع)|صفحه=45}}</ref> در برخی متون، از سوی [[متوکل عباسی|متوکل]]، خلیفه عباسی، فرستاده شدن این اموال از سوی شیعیان قم به عنوان اتهامی به امام(ع) عنوان شده است.<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=مناقب آل أبی طالب|سال=1379|نام=محمد بن علی|نام خانوادگی=ابن شهر آشوب مازندرانی|جلد=2|صفحه=451}}</ref><ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=أمالی|سال=1414|نام=محمد بن حسن|نام خانوادگی=طوسی|ناشر=قم، دار الثقافة|جلد=1|صفحه=282 ـ 283}}</ref>


در کنار «قم»، دو شهر «آبه» یا «آوه» و «کاشان» نیز تحت تأثیر تعلیمات شیعی قرار داشته و از بینش شیعی مردم «قم» پیروی می کردند. در پاره‌ای روایات از «محمد بن علی کاشانی» نام برده شده که در باب توحید از امام هادی(ع) سؤالی کرده است.<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=کافی|سال=1407|نام=محمد بن یعقوب|نام خانوادگی=کلینی|ناشر=تهران، دار الکتب الإسلامیه|جلد=1|صفحه=102}}</ref><ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=توحید|سال=1416|نام=محمد بن علی|نام خانوادگی=ابن بابویه|ناشر=قم، مؤسسه نشر اسلامی|صفحه=101}}</ref> مردم «قم» و «آوه»، همچنین برای زیارت مرقد مطهر [[امام رضا(ع)]] به مشهد الرضا مسافرت می‌کردند و حضرت نیز آنها را در قبال این عمل {{عربی|مغفور لهم}} وصف کرده اند.<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=عیون أخبار الرضا|سال=1378|نام=محمد بن علی|نام خانوادگی=ابن بابویه|ناشر=تهران، نشر اعلمی|جلد=2|صفحه=260}}</ref>
در کنار «قم»، دو شهر «آبه» یا «آوه» و «کاشان» نیز تحت تأثیر تعلیمات شیعی قرار داشته و از بینش شیعی مردم «قم» پیروی می کردند. در پاره‌ای روایات از «محمد بن علی کاشانی» نام برده شده که در باب توحید از امام هادی(ع) سؤالی کرده است.<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=کافی|سال=1407|نام=محمد بن یعقوب|نام خانوادگی=کلینی|ناشر=تهران، دار الکتب الإسلامیه|جلد=1|صفحه=102}}</ref><ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=توحید|سال=1416|نام=محمد بن علی|نام خانوادگی=ابن بابویه|ناشر=قم، مؤسسه نشر اسلامی|صفحه=101}}</ref> مردم «قم» و «آوه»، همچنین برای زیارت مرقد مطهر [[امام رضا(ع)]] به مشهد الرضا مسافرت می‌کردند و حضرت نیز آنها را در قبال این عمل {{عربی|مغفور لهم}} وصف کرده اند.<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=عیون أخبار الرضا|سال=1378|نام=محمد بن علی|نام خانوادگی=ابن بابویه|ناشر=تهران، نشر اعلمی|جلد=2|صفحه=260}}</ref>
خط ۲۶: خط ۲۶:


==== فارسی دانستن امام هادی(ع) ====
==== فارسی دانستن امام هادی(ع) ====
در برخی منابع، روایتی نقل شده که در آن امام هادی(ع) با علی بن مهزیار و غلام او به فارسی سخن می‌گوید.<ref>صفار قمی، محمد بن حسن، بصائر الدرجات فی فضائل آل محمد(ص)، تحقیق ميرزا محسن كوچه‌باغى، تهران، منشورات اعلمی، بی‌تا، ص۳۳۷.</ref> مفاد این روایت این‌گونه است که در سال ۲۸۸ق حضرت از علی بن مهزیار می‌خواهد برای ایشان ساعتی شنی تهیه کند. در قسمتی از این روایت، امام(ع) با علی بن مهزیار و غلام او مسرور به فارسی سخن می‌گوید: «من در کنار ساعت بودم. یک سنگ افتاد. مسرور [به فارسی] گفت: هشت. امام فرمود: ثمانیه؟ گفتیم: بلی ای سرور ما. آنگاه ما بیرون آمدیم. امام به علی بن مهزیار فرمودند: فردا صبح مسرور را نزد من بفرست. ابن‌مهزیار او را فرستاد. وقتی وارد شده بود، امام [به فارسی به وی]‌ فرموده بودند: بار خدایا چون؟ مسرور گفته بود: نیک یا سیدی. در این وقت، [شخصی به نام] نصر [از آنجا] گذشت. امام [به فارسی] به مسرور فرمود: در ببند؛ او در را بست».<ref>جعفریان، حیات فکری-سیاسی امامان شیعه، ص۶۵۶.</ref>
در برخی منابع، روایتی نقل شده که در آن امام هادی(ع) با علی بن مهزیار و غلام او به فارسی سخن می‌گوید.<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=بصائر الدرجات|نام=محمد بن حسن|نام خانوادگی=صفار|ناشر=تهران، منشورات اعلمی|صفحه=337}}</ref> مفاد این روایت این‌گونه است که در سال ۲۸۸ق حضرت از علی بن مهزیار می‌خواهد برای ایشان ساعتی شنی تهیه کند. در قسمتی از این روایت، امام(ع) با علی بن مهزیار و غلام او مسرور به فارسی سخن می‌گوید: «من در کنار ساعت بودم. یک سنگ افتاد. مسرور [به فارسی] گفت: هشت. امام فرمود: ثمانیه؟ گفتیم: بلی ای سرور ما. آنگاه ما بیرون آمدیم. امام به علی بن مهزیار فرمودند: فردا صبح مسرور را نزد من بفرست. ابن‌مهزیار او را فرستاد. وقتی وارد شده بود، امام [به فارسی به وی]‌ فرموده بودند: بار خدایا چون؟ مسرور گفته بود: نیک یا سیدی. در این وقت، [شخصی به نام] نصر [از آنجا] گذشت. امام [به فارسی] به مسرور فرمود: در ببند؛ او در را بست».<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=حیات فکری ـ سیاسی امامان شیعه|سال=1390|نام=رسول|نام خانوادگی=جعفریان|ناشر=تهران، نشر علم|صفحه=656}}</ref>


=== اصفهان ===
=== اصفهان ===
«اصفهان» که شایع بود اهالی آن سنّیان متعصب حنبلی هستند ـ و بخش عمده‌ای نیز چنین بود ـ گاه شیعیانی از اصحاب امام هادی(ع) را در خود داشت که از آن جمله باید به «ابراهیم بن شیبه اصفهانی» اشاره کرد. وی گرچه «کاشانی» بوده، ولی احتمالاً مدتی طولانی در «اصفهان» می‌زیسته که ملقب به «اصفهانی» شده است. عکس این مطلب نیز صادق است. چنانکه «علی بن محمد کاشانی» که از اصحاب حضرت است اصلاً «اصفهانی» بوده است.<ref>مسند الامام الهادی(علیه السّلام)، عطاردی، عزیز الله، کنگره امام رضا(علیه السلام)، مشهد، بی تا، ص 352.</ref> در روایتی از عبدالرحمن نامی، نام برده شده که از مردم «اصفهان» بوده و تحت تأثیر کرامتی که در سامرّاء از امام هادی(ع) دیده به مذهب شیعه در آمده است.<ref>بحار الأنوار، مجلسی، محمد باقر بن محمد تقی، محقق / مصحح: جمعی از محققان، دار إحیاء التراث العربی، بیروت، 1403 ق، چاپ دوم، ج 50، ص 141؛ مسند الامام الهادی(ع)، عطاردی، عزیز الله، کنگره امام رضا(علیه السلام)، مشهد، بی تا، ص 123.</ref>
«اصفهان» که شایع بود اهالی آن سنّیان متعصب حنبلی هستند ـ و بخش عمده‌ای نیز چنین بود ـ گاه شیعیانی از اصحاب امام هادی(ع) را در خود داشت که از آن جمله باید به «ابراهیم بن شیبه اصفهانی» اشاره کرد. وی گرچه «کاشانی» بوده، ولی احتمالاً مدتی طولانی در «اصفهان» می‌زیسته که ملقب به «اصفهانی» شده است. عکس این مطلب نیز صادق است. چنانکه «علی بن محمد کاشانی» که از اصحاب حضرت است اصلاً «اصفهانی» بوده است.<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=مسند الامام الهادی ابی الحسن علی بن محمد(ع)|سال=1410|نام=عزیز الله|نام خانوادگی=عطاردی قوچانی|ناشر=مشهد، کنگره امام رضا(ع)|صفحه=352}}</ref> در روایتی از عبدالرحمن نامی، نام برده شده که از مردم «اصفهان» بوده و تحت تأثیر کرامتی که در سامرّاء از امام هادی(ع) دیده به مذهب شیعه در آمده است.<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=بحار الأنوار|سال=1403|نام=محمدباقر|نام خانوادگی=مجلسی|ناشر=بیروت، دار إحیاء التراث العربی|جلد=50|صفحه=141}}</ref><ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=مسند الامام الهادی ابی الحسن علی بن محمد(ع)|سال=1410|نام=عزیزالله|نام خانوادگی=عطاردی قوچانی|ناشر=مشهد، کنگره امام رضا(ع)|صفحه=123}}</ref>


=== شهرهای دیگر ===
=== شهرهای دیگر ===
مردم شیعه دیگر شهرهای «ایران» نیز، چنین رابطه‌ای را با امامان(ع) داشتند. این در حالی بود که بیشتر شهرهای «ایران»، به دلیل نفوذ قهرآمیز امویان و عباسیان، گرایشات سنی داشتند و شیعه در اقلیت بود. لقب‌های شهری که نسبت‌های محلی اصحاب امام هادی(ع) را مشخص می کند، تا حدودی می‌تواند نشان از مراکز و اقامتگاه‌های شیعیان باشد؛ به عنوان نمونه می‌توان از «بشر بن بشار نیشابوری»، «فتح بن یزید جرجانی»، «احمد بن اسحاق رازی»، «حسین بن سعید اهوازی»، «حمدان بن اسحاق خراسانی» و «علی بن ابراهیم طالقانی» یاد کرد که در شهرهای مختلف «ایران» می‌زیسته‌اند. «جرجان»<ref>أحسن التقاسیم فی معرفة الأقالیم، مقدسی، أبو عبد الله محمد بن أحمد، مکتبة مدبولی، قاهره، 1411 قمری /1991 م، چاپ دوم، ص 315 و 358 و 361 و 371.</ref> و «نیشابور»<ref>أحسن التقاسیم فی معرفة الأقالیم، مقدسی، أبو عبد الله محمد بن أحمد، مکتبة مدبولی، قاهره، 1411 قمری /1991 م، چاپ دوم، ص 366.</ref> در پرتو فعالیت‌های روزافزون شیعیان، به مرور، به صورت مراکز نفوذ شیعه در قرن چهارم درآمد. شواهد دیگری حاکی از آن است که در «قزوین» نیز کسانی از اصحاب امام هادی(ع) ساکن بوده‌اند.<ref>إختیار معرفة الرجال، کشی، محمد بن عمر، محقق / مصحح: طوسی، محمد بن حسن / مصطفوی، حسن، مؤسسه نشر دانشگاه مشهد، مشهد، 1409 ق، چاپ اول، ص 526.</ref>
مردم شیعه دیگر شهرهای «ایران» نیز، چنین رابطه‌ای را با امامان(ع) داشتند. این در حالی بود که بیشتر شهرهای «ایران»، به دلیل نفوذ قهرآمیز امویان و عباسیان، گرایشات سنی داشتند و شیعه در اقلیت بود. لقب‌های شهری که نسبت‌های محلی اصحاب امام هادی(ع) را مشخص می کند، تا حدودی می‌تواند نشان از مراکز و اقامتگاه‌های شیعیان باشد؛ به عنوان نمونه می‌توان از «بشر بن بشار نیشابوری»، «فتح بن یزید جرجانی»، «احمد بن اسحاق رازی»، «حسین بن سعید اهوازی»، «حمدان بن اسحاق خراسانی» و «علی بن ابراهیم طالقانی» یاد کرد که در شهرهای مختلف «ایران» می‌زیسته‌اند. «جرجان»<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=أحسن التقاسیم فی معرفة الأقالیم|سال=1411|نام=أبو عبد الله محمد بن أحمد|نام خانوادگی=مقدسی|ناشر=قاهره، مکتبة مدبولی|صفحه=315}}</ref> و «نیشابور»<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=أحسن التقاسیم فی معرفة الأقالیم|سال=1411|نام=أبو عبد الله محمد بن أحمد|نام خانوادگی=مقدسی|ناشر=قاهره، مکتبة مدبولی|صفحه=366}}</ref> در پرتو فعالیت‌های روزافزون شیعیان، به مرور، به صورت مراکز نفوذ شیعه در قرن چهارم درآمد. شواهد دیگری حاکی از آن است که در «قزوین» نیز کسانی از اصحاب امام هادی(ع) ساکن بوده‌اند.<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=إختیار معرفة الرجال|سال=1409|نام=محمد بن عمر|نام خانوادگی=کشی|ناشر=مؤسسه نشر دانشگاه مشهد|صفحه=526}}</ref>


روایت دیگری حاوی نامه‌ای از امام هادی(ع) به وکیل خود در همدان است که طی آن چنین فرموده: «من سفارش شما را به دوستداران خود در همدان کرده‌ام».<ref>إختیار معرفة الرجال، کشی، محمد بن عمر، محقق / مصحح: طوسی، محمد بن حسن / مصطفوی، حسن، مؤسسه نشر دانشگاه مشهد، مشهد، 1409 ق، چاپ اول، ص 610.</ref><ref>حیات فکری و سیاسی امامان شیعه(ع)، جعفریان، رسول، موسسه انصاریان، قم، 1381 ش، چاپ ششم، ص 530.</ref>
روایت دیگری حاوی نامه‌ای از امام هادی(ع) به وکیل خود در همدان است که طی آن چنین فرموده: «من سفارش شما را به دوستداران خود در همدان کرده‌ام».<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=إختیار معرفة الرجال|سال=1409|نام=محمد بن عمر|نام خانوادگی=کشی|ناشر=مؤسسه نشر دانشگاه مشهد|صفحه=610}}</ref><ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=حیات فکری ـ سیاسی امامان شیعه|سال=1390|نام=رسول|نام خانوادگی=جعفریان|ناشر=تهران، نشر علم|صفحه=530}}</ref>


{{پایان پاسخ}}
{{پایان پاسخ}}
trustworthy
۵۳۳

ویرایش