واقعیت خواب و تعبیر آن

نسخهٔ تاریخ ‏۱۸ دسامبر ۲۰۲۱، ساعت ۱۳:۲۷ توسط A.rezapour (بحث | مشارکت‌ها)
سؤال

آیا تعبیر خواب ابن سیرین واقعیت دارد یا خیر؟

اصل خواب (رویا) و تعبیر آن مورد اتّفاق عقلا است و ریشه قرآنی و روایی دارد. رؤیاهای رحمانی برای پیامبران و امامان و دانشمندان اتفاق می‌افتد و از ناحیهٔ خودشان تعبیر می‌شد. قرآن شریف به رؤیاهای زیادی اشاره کرده که همهٔ آن‌ها از امور مهمّ خبر داده است. مانند خواب حضرت یوسف(ع) که حضرت یعقوب(ع) آن را تعبیر کرد. تعبیر خواب یک فنّ و علم است و باید روشنمندانه و بر اساس قواعد صورت پذیرد.

خواب و تعبیر آن

خواب یا به تعبیر دین «رؤیا» عبارت است از صحنه‌هایی که انسان در خواب می‌بیند.[۱] اصل خواب و تعبیر آن مورد قبول همه است و واقعیت دارد. علم تعبیر خواب از هزاران سال پیش تا به امروز، همواره مورد توجّه پیامبران و امامان(ع) و دانشمندان و عموم مردم بوده است. خداوند این علم را به حضرت یوسف(ع) و بعضی از پیامبران داده و قرآن کریم نیز بدان اشاره نموده است. در حدیثی از امام علی(ع) نقل شده است که: چون مؤمنی خواب ببیند، تعبیر آن لازم است تا از خواب بهرهٔ نیکو برگیرد و اگر خواب بد دید با صدقه، دعا و ذکر خدای تعالی، از خود رفع شرّ کند.[۲]

در کشور ما از زمان‌های گذشته تا امروز به همّت علماء و بزرگان کتاب‌هایی در زمینه فنّ تعبیر خواب به طرق گوناگون تألیف و چاپ شده است. امّا از میان انواع و اقسام آن‌ها تعبیر خواب ابن سیرین بیش از سایر تألیفات، مورد علاقه مردم بوده و هست.[۳] ابوبکر محمد ابن سیرین از جمله فقها و راویان معروف تعبیر خواب بوده و در قرن اوّل هجری می‌زیسته و در سال ۱۱۰ هجری وفات یافته است. پدرش سیرین و مادرش صفیّه نام داشت. او در بصره سکونت می‌کرد. در مورد وی روایات و داستان‌های زیادی نقل شده از جمله آن‌ها این که: او خود را از یک صحنهٔ کام جویی نجات داد و خداوند به پاس عفت و پاکدامنی‌اش همانند یوسف(ع) علم تعبیر خواب به او عطا کرد. ولی صحت و سقم روایت فوق چندان روشن نیست هر چند انتساب این داستان به ابن سیرین سابقه‌ای طولانی دارد.[۴]

ابن سیرین دربارهٔ تعبیر خواب می‌گوید: هر کس می‌خواهد تعبیر خواب نماید باید علم تعبیر قرآن کریم را بداند و از اخبار حضرت مصطفی(ع) آگاه باشد. از امثال و حِکَم عرب و عجم اطلاع داشته باشد. اشعار و فرهنگ و زبان و زمان عصر خویش را بداند و نیز زیرک و عارف باشد. روان‌شناس و قیافه‌شناس باشد… و همه این علوم با توفیق الهی به دست خواهد آمد.[۵] بنابراین بحث تعبیر خواب بحث کارشناسی و تخصصی است و همانند علم تفسیر قرآن و دیگر علوم، باید روشمندانه انجام گیرد.

انواع خواب و انواع تعبیر

خواب به اعتبارات مختلف، انواع و اقسام گوناگون پیدا می‌کند. به یک اعتبار، اقسام خواب عبارت است از:

  1. خواب‌های صادقانه و قابل تعبیر. مانند: رویاهای پیامبران و افراد بزرگ که آینده و آتیه را پیش‌گویی می‌کند و از امور مهمّ خبر می‌دهد. مانند خواب پیامبر(ص) در مورد فتح مکّه و خواب حضرت یوسف(ع) که ۴۰ سال بعد تعبیر شد و ایشان به وزارت و قدرت رسیدند….[۶]
  2. خواب‌های آشفته و بدون تعبیر.

از پیامبر(ص) نقل شده است که: «الرؤیا ثلاثه»: ۱. بشری من اللهِ ۲. و تحزین من الشیطان ۳. والذّی یحدث به الانسان نفسه فیراه فی منامه. خواب سه گونه است: ۱.گاهی بشارتی است از ناحیه خداوند ۲. گاهی وسیلهٔ غم و اندوه از سوی شیطان. ۳. گاهی مسائلی است که انسان در فکر خود می‌پروراند و آن را در خواب می‌بیند!.» رؤیاهای رحمانی می‌تواند بیانگر خبرها و وقوع حوادثی از آینده باشد و دریچه‌ای برای آگاهی به غیب و امور نهانی باشد.[۷] اما خواب‌های شیطانی تعبیر نمی‌شوند. در مورد حقیقت تعبیر رؤیا، باید گفت گاهی تفسیر و تعبیر رؤیا مادی صورت می‌گیرد و گاهی روحی…[۸]

تعبیر و تفسیر روشمند و بر اساس قواعد

اهمیّت هر عمل به روشمندانه بودن آن است و میزان ارزش گذاری هر کار به تخصّصی است که در آن به کار رفته است. تعبیر خواب نیز از این قاعده جدا نیست. مهمّ در علم تعبیر خواب آن است که فرد از احاطهٔ کافی برخوردار باشد و بر اساس قواعد خاص این علم خواب‌ها را تعبیر و تفسیر بکند. چنین کاری از ناحیهٔ هر کس صورت گیرد ارزشمند است چه مطابق با واقع شود و چه به خطاء رود.

اگر کارشناس در کار خود خطاء کند، مرتکب گناه نشده و عذاب نمی‌بیند. چون کارش را روشنمندانه و بر اساس قواعد دنبال کرده است. ابن سیرین در مورد تعبیر خواب، کارشناس بوده و بر اساس قواعد خاص این علم تعبیر خواب می‌کرده است. مهمّ در مورد تعبیر خواب این است که روشنمندانه و از روی قواعد خاص خودش پیش برود و اگر چنین تعبیری، از خواب ارائه گردد. از ناحیهٔ هر کس باشد، از ارزش خاصی برخوردار است. هر چند مطابق با واقع نشود. چون ممکن است یک کارشناس هم در کار خود خطا بکند که خطا نیز می‌کنند و مصون از آن نیست.

تعبیر خواب ابن سیرین مانند بعضی از تعبیر خواب‌های دیگران کار کارشناسی است. امّا ممکن است به خطا رود و مطابق با واقع نشود. تخصّص و کارشناسی به معنای مصونیّت از اشتباه و خطاء نیست. در کارشناسی تنها احاطه بر قواعد مهمّ است. به عنوان مثال، به ابن سیرین گفتند: «در خواب، شخصی مهر بر دهان و فرج مردم می‌زند» ایشان روشنمندانه جواب گفت: او مؤذن ماه رمضان است که با اذان گفتن، خوردن و نکاح را ممنوع اعلام می‌کند.[۹] از این گونه تعبیر خواب‌ها در تعبیر خواب ابن سیرین زیاد است و بسیاری از آن‌ها درست و مطابق با واقع و ممکن است بعضی از آن‌ها مطابق با واقع هم نباشد.


مطالعه بیشتر

  • تفسیر نمونه، ج۹ ص۳۱۸.
  • تفسیر نور، ج۶ ص۲۲.
  • تعبیر خواب نوین، محمد مهدی علی‌خواه.
  • سلطان خیال، مریم فرجی.


منابع

  1. طباطبایی، سیّد محمّد حسین، تفسیر المیزان، ترجمهٔ سیّد محمّد باقر موسوی همدانی، ج۱۳، تهران: مرکز نشر فرهنگی رجا و انتشارات امیرکبیر، چهارم، ۱۳۷۸، ص۲۳۷.
  2. جیثل ابن ابراهیم تفلیسی، ابوالفضل، و تعبیر خواب ابن سیرین، تهران: نمونه، سوم، ۱۳۷۸، ص۲۱.
  3. جیثل ابن ابراهیم تفلیسی، ابوالفضل، و تعبیر خواب ابن سیرین، تهران: نمونه، سوم، ۱۳۷۸، ص۲۱.
  4. جیثل ابن ابراهیم تفلیسی، ابوالفضل، و تعبیر خواب ابن سیرین، تهران: نمونه، سوم، ۱۳۷۸، ص۲۱.
  5. جیثل ابن ابراهیم تفلیسی، ابوالفضل، و تعبیر خواب ابن سیرین، تهران: نمونه، سوم، ۱۳۷۸، ص۴۴.
  6. مکارم شیرازی، ناصر تفسیر نمونه، تهران، دارالکتب الاسلامیه، چاپ پانزدهم، ۱۳۷۴، ج۹، ص۳۱۱.
  7. هاشمی رفسنجانی، علی اکبر، تفسیر راهنما، قم، مرکز انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی، چاپ اول، ۱۳۷۸، ج۸، ص۳۱۲.
  8. تفسیر نمونه، همان، ص۳۱۸.
  9. قرائتی، محسن، تفسیر نور، ج۶، تهران: مرکز فرهنگی درس‌هایی از قرآن، اوّل، ۱۳۷۸، ص۲۲.