تنزیه الانبیاء (کتاب)

نسخهٔ تاریخ ‏۲۵ ژانویهٔ ۲۰۲۳، ساعت ۱۰:۲۵ توسط Shamloo (بحث | مشارکت‌ها)
سؤال

درباره کتاب تنزیه الانبیاء توضیح دهید.

تنزیه الانبیاء و الائمه(ع) سید مرتضی کتابی در پاسخ به شبهات وارده‌شده به عصمت پیامبران(ع) و ائمه(ع) است. در این کتاب، اقوال مخالفان عصمت انبیاء(ع) و ائمه(ع)، دلایل عصمت و تأویل آیات و روایاتی که در مورد ارتکاب گناه توسط انبیاء(ع) و ائمه(ع) آمده است. این کتاب، با وجود حجم اندک، نزد عالمان شیعه به‌عنوان یکی از مراجع اصلی کلامی در بحث عصمت به‌شمار می‌رود.

تنزیه الانبیاء
تنزیه الانبیاء (کتاب)
اطلاعات کتاب
نویسندهسید مرتضی علم الهدی
موضوععصمت انبیاء و ائمه(ع)
زبانعربی

نویسنده

ابوالقاسم علی بن حسین موسوی معروف به سید مرتضی علم الهدی (۳۵۵ق ـ۴۳۶ق) از عالمان بزرگ شیعه[۱] و از شاگردان شیخ مفید می‌باشد. او یکی از بزرگان علم فقه، کلام و تفسیر در شیعه است و در رویکرد به دین نگاهی کاملاً عقلانی دارد و پیرو مکتب اصالت عقل است.[۲]

معرفی و محتوا

تنزیه الانبیاء و الائمه(ع) عن الذنوب و القبایح

کتاب تنزیه الانبیاء، اثری گران‌بها از عالم بزرگ شیعه، سید مرتضی، و کتابی قابل توجه برای دستیابی به دیدگاه شیعه دربارهٔ پیامبران و ائمهٔ معصومین است. از زمان نگارش آن تاکنون، پیوسته مورد توجه علما و دانشمندان اسلامی قرار گرفته، و بسیاری از تألیفات خود را، با توجه به این کتاب نگاشته‌اند. موضوع این کتاب، عقاید و مباحث نبوت و امامت است. سید مرتضی در این کتاب به بررسی عصمت پیامبران و ائمه معصومین از دیدگاه شیعه پرداخته است. وی با اشاره به اعتراضات و ایراداتی که برخی به عصمت پیامبران و ائمه معصومین گرفته‌اند، به پاسخ گویی به آن‌ها می‌پردازد. به همین منظور، به تأویل آیات و احادیثی که دلالت بر وقوع گناه از پیامبران و امامان می‌کند، همت گمارده است.[۳]

کتاب دارای یک مقدمه و دو بخش است. در مقدمهٔ کتاب به دو مبحث مهم پرداخته شده است: الف) بیان نظرات مختلف مذاهب پیرامون انبیا و عصمت آنان؛ ب) قول صحیح دربارهٔ منزه بودن انبیاء از گناهان. بخش اول: شامل چند سخن درباره تنزیه پیامبران است. بخش دوم: دربرگیرنده تنزیه ائمه است که فقط از پنج امام بحث به میان آمده است. کتاب به صورت پرسش و پاسخ تنظیم شده است و به نظر می‌آید برخی پرسشها را پیشتر، متکلمان معتزلی مطرح کرده بوده‌اند.[۴]

سید مرتضی در دو بخش کتاب، آیه‌ها و روایت‌هایی را که با نظریه عصمت ناسازگارند بررسی و توجیه کرده است. بخش اول در تنزیه پیامبران است (شامل آدم، نوح، ابراهیم، یعقوب، یوسف، ایوب، شعیب، موسی، داوود، سلیمان، یونس، عیسی علیهم السلام و محمد (ص)) و بخش دوم در تنزیه امامان (شامل امام علی، امام حسن، امام حسین، امام رضا و امام عصر علیهم السلام).[۵]

ویژگی‌ها

سید مرتضی علم الهدی، با نگارش کتاب تنزیه الانبیاء و الائمة، به بسیاری از شبهاتی که درباره پیامبران الهی و ائمهٔ معصومین مطرح می‌شد، پاسخ داد. با توجه به تصریح خود نویسنده در کتب دیگرش درباره تنزیه الانبیا و تصریح علمای رجال و تراجم در فهرست‌نگاری‌ها، انتساب این کتاب به سید مرتضی یقینی است.[۶]

 
نسخه خطی کتاب تنزیه الانبیاء به خط ثلث سده ۱۳ ق

این کتاب برای پاسخ به روایات و آیات رد عصمت انبیاء و ائمه، نوشته شد. از ویژگی‌های این کتاب بررسی آیات و روایات و تأویل و تفسیر آن‌ها است. در ضمن بیان عصمت اهل بیت(ع)، این کتاب به اثبات اصل امامت و شبهات مربوط به هر یک از امامان نیز پرداخته است. همچنین بحثی اجمالی درباره فلسفه غیبت امام زمان(عج) را مطرح کرده است که به نوبه خود حائز اهمیت می‌باشد.

سیدمرتضی در این کتاب بحثهای راجع به عصمت پیامبران را به‌تفصیل آورده اما در بحث عصمت امامان، برای تفصیل مطالب، به کتاب الشافی فی الامامة خود ارجاع داده است. وی رسالة کوتاهی به نام رسالة فی العصمة نیز دارد. شهاب الدین شافعی رازی (متوفی قرن ششم) در زَلَّة الانبیاء، به رد تنزیه الانبیاء شریف مرتضی پرداخته است.[۷]


مطالعه بیشتر

  • سید مرتضی علم الهدی، تنزیه الأنبیاء، تحقیق فارس حسون کریم، قم، بوستان کتاب، ۱۴۲۲ق.
  • سید محسن امین، مستدرکات اعیان الشیعه، بیروت، دارالتعارف للمطبوعات، ۱۴۰۸ق، ج۵، ص۲۹۵.
  • سید مرتضی علم الهدی، رسائل الشریف المرتضی، تحقیق سید مهدی رجایی، قم دارالقرآن الکریم، ۱۴۰۵ق، ج۱، ص۱۲۲؛ ص۴۱۲؛ ج۳، ص۸۵، ص۱۱۷.

منابع

  1. الطهرانی، آقا بزرک، طبقات اعلام الشیعه، بیروت، دار احیا التراث العربی ج۲، ص۱۲۰،
  2. محسن آرمین، سید مرتضی و استفاده از علوم زمانه در تفسیر قرآن، اسلام پژوهی بهار و تابستان 1389 شماره 4
  3. جمال الدین حیدری فطرت، دیدگاه‌های سیدمرتضی و بررسی کتاب تنزیه الانبیاء و الائمه(ع)، حدیث اندیشه بهار و تابستان ۱۳۸۷، شماره ۵.
  4. حسین خندق آبادی، تنزیه الانبیاء، دانشنامه جهان اسلام، بنیاد دائرة المعارف اسلامی، ج۱، ص۳۹۳۸.
  5. حسین خندق آبادی، تنزیه الانبیاء، دانشنامه جهان اسلام، بنیاد دائرة المعارف اسلامی، ج۱، ص۳۹۳۸.
  6. جمال الدین حیدری فطرت، دیدگاه‌های سیدمرتضی و بررسی کتاب تنزیه الانبیاء و الائمه(ع)، حدیث اندیشه بهار و تابستان ۱۳۸۷، شماره ۵.
  7. حسین خندق آبادی، تنزیه الانبیاء، دانشنامه جهان اسلام، بنیاد دائرة المعارف اسلامی، ج۱، ص۳۹۳۸.