کتابت و یا حفظ دعاهای طولانی از ائمه - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Nazarzadeh: جایگزینی متن - '|شاخه فرعی' به '| شاخه فرعی'

2021-03-18T11:56:31Z

جایگزینی متن - '|شاخه فرعی' به '| شاخه فرعی'

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۸ مارس ۲۰۲۱، ساعت ۱۵:۲۶
خط ۵۵:		خط ۵۵:
	{{شاخه		{{شاخه
	\| شاخه اصلی =حدیث		\| شاخه اصلی =حدیث
	\|شاخه فرعی۱ =تاریخ تدوین حدیث		\| شاخه فرعی۱ =تاریخ تدوین حدیث
	\|شاخه فرعی۲ =		\| شاخه فرعی۲ =
	\|شاخه فرعی۳ =		\| شاخه فرعی۳ =
	}}		}}
	{{تکمیل مقاله		{{تکمیل مقاله

127.0.0.1: جایگزینی متن - ' | ارجاعات =' به ' | ارجاعات = | بازبینی نویسنده = '

2021-03-07T11:29:17Z

جایگزینی متن - ' | ارجاعات =' به ' | ارجاعات = | بازبینی نویسنده = '

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۷ مارس ۲۰۲۱، ساعت ۱۴:۵۹
خط ۶۸:		خط ۶۸:
	\| تغییر مسیر =		\| تغییر مسیر =
	\| ارجاعات =		\| ارجاعات =
			\| بازبینی نویسنده =
	\| بازبینی =		\| بازبینی =
	\| تکمیل =		\| تکمیل =

185.181.182.102: جایگزینی متن - 'کاملاً' به 'کاملا'

2021-02-14T13:09:34Z

جایگزینی متن - 'کاملاً' به 'کاملا'

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۴ فوریهٔ ۲۰۲۱، ساعت ۱۶:۳۹
خط ۲۰:		خط ۲۰:
	این قضیه در مورد احادیث نیز جاری بوده و راویان مقید بودند احادیثی را که فرا گرفته‌اند به صورت نوشته ضبط کرده و اعتمادی بر حافظه خود ننمایند. [[امام صادق(ع)]] به [[ابو بصیر]] می‌فرماید: عده‌ای از بصریان پیش من ‌آمدند و احادیثی از من پرسیدند و آنها را نوشتند. شما چرا نمی‌نویسید؟ بدانید که تا ننویسید، هرگز حفظ نخواهید کرد.<ref>مجلسی، محمد باقر، بحار الانوار، ج۲، ص۱۵۳.</ref>		این قضیه در مورد احادیث نیز جاری بوده و راویان مقید بودند احادیثی را که فرا گرفته‌اند به صورت نوشته ضبط کرده و اعتمادی بر حافظه خود ننمایند. [[امام صادق(ع)]] به [[ابو بصیر]] می‌فرماید: عده‌ای از بصریان پیش من ‌آمدند و احادیثی از من پرسیدند و آنها را نوشتند. شما چرا نمی‌نویسید؟ بدانید که تا ننویسید، هرگز حفظ نخواهید کرد.<ref>مجلسی، محمد باقر، بحار الانوار، ج۲، ص۱۵۳.</ref>

	با وجود این تأکید امامان شیعه بر کتابت، وجود راویانی که همیشه همراه امامان بوده‌اند ~~کاملاً~~ معقول است؛		با وجود این تأکید امامان شیعه بر کتابت، وجود راویانی که همیشه همراه امامان بوده‌اند کاملا معقول است؛

	* اقتضای فصاحت و بلاغت کلام امامان این بود که کاتبانی دائماً وجود داشته باشند تا آنچه به شکل فصیح و بلیغ از ایشان بیان می‌شود، ضبط شود و به فراموشی سپرده نشود. از این رو عده‌ای گفتار بلند امامان را در همان ساعت بیان آن می‌نوشتند؛ از باب نمونه [[حارث اعور همدانی]] بعضی از خطبه‌های [[حضرت علی(ع)]] را در همان زمان ایراد خطبه می‌نوشته است.<ref>کتاب نهج البلاغه، با ترجمه گویا و شرح فشرده، زیر نظر مکارم شیرازی، ترجمه آقایان امامی و آشتیانی، ناشر مدرسه امام علی(ع)، ص۲۵.</ref>		* اقتضای فصاحت و بلاغت کلام امامان این بود که کاتبانی دائماً وجود داشته باشند تا آنچه به شکل فصیح و بلیغ از ایشان بیان می‌شود، ضبط شود و به فراموشی سپرده نشود. از این رو عده‌ای گفتار بلند امامان را در همان ساعت بیان آن می‌نوشتند؛ از باب نمونه [[حارث اعور همدانی]] بعضی از خطبه‌های [[حضرت علی(ع)]] را در همان زمان ایراد خطبه می‌نوشته است.<ref>کتاب نهج البلاغه، با ترجمه گویا و شرح فشرده، زیر نظر مکارم شیرازی، ترجمه آقایان امامی و آشتیانی، ناشر مدرسه امام علی(ع)، ص۲۵.</ref>

Rahmani در ‏۱۷ ژانویهٔ ۲۰۲۱، ساعت ۱۸:۱۹

2021-01-17T18:19:57Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۷ ژانویهٔ ۲۰۲۱، ساعت ۲۱:۴۹
خط ۱:		خط ۱:
	~~{{ویرایش}}~~
	{{شروع متن}}		{{شروع متن}}
	{{سوال}}		{{سوال}}
	دعاهای طولانی که از ~~اپمه~~ صادر شده مانند دعای ~~کمیل، ابوحمزه، عرفه،~~ چگونه ممکن است که راوی همه آنها را حفظ و بعد آن‌ها را مکتوب کرده باشد؟ آیا ائمه آن دعاها را به صورت مکتوب به اصحاب می‌دادند؟		دعاهای طولانی که از ائمه صادر شده مانند [[دعای کمیل]]، [[دعای ابوحمزه]]، [[دعای عرفه]] چگونه ممکن است که راوی همه آنها را حفظ و بعد آن‌ها را مکتوب کرده باشد؟ آیا ائمه آن دعاها را به صورت مکتوب به اصحاب می‌دادند؟
	{{پایان سوال}}		{{پایان سوال}}
	{{پاسخ}}		{{پاسخ}}
	'''کتابت حدیث''' جزء اموری است که در تاریخچه آن اقوال مختلفی بیان شده است. همچنین برخی دعاها به دلیل طولانی بودنشان امکان حفظ آن توسط بسیاری از افراد وجود ندارد. ~~امام~~ شیعه برخی از این دعاها را به شاگردان و اصحاب خود املا ~~میکرده~~ و آنان مکتوب می‌نمودند و برخی دیگر نیز به دلیل کثرت شنیدن دعا در حافظه شنونده قرار ~~میگرفته~~ و در زمانی مناسب مکتوب شده است. به طور کلی باید گفت سفارش ~~ايمه~~ بر نوشتن احادیث و دعاهای نقل شده از ایشان بوده است.		'''کتابت حدیث''' جزء اموری است که در تاریخچه آن اقوال مختلفی بیان شده است. همچنین برخی دعاها به دلیل طولانی بودنشان امکان حفظ آن توسط بسیاری از افراد وجود ندارد. [[امامان شیعه]] برخی از این دعاها را به شاگردان و اصحاب خود املا می‌کردند و آنان مکتوب می‌نمودند. برخی دیگر نیز به دلیل کثرت شنیدن دعا در حافظه شنونده قرار می‌گرفته و در زمانی مناسب مکتوب شده است. به طور کلی باید گفت سفارش ائمه بر نوشتن احادیث و دعاهای نقل شده از ایشان بوده است.

	==روش بررسی حفظ آثار ائمه==		==روش بررسی حفظ آثار ائمه==
	~~بررسی چگونگی~~ ضبط دعاهای طولانی توسط راوی‌ها به دو صورت انجام می‌گیرد:		ضبط دعاهای طولانی توسط راوی‌ها به دو صورت انجام می‌گیرد:

	* بررسی کلی، بدون در نظر گرفتن دعای خاص؛ یعنی آیا می‌توان ادعا کرد که دعاهای طولانی به‌طور کامل در ذهن راوی حفظ شده یا در لحظه بیان دعا بر روی کاغذ مکتوب شده است؟		* بررسی کلی، بدون در نظر گرفتن دعای خاص؛ یعنی آیا می‌توان ادعا کرد که دعاهای طولانی به‌طور کامل در ذهن راوی حفظ شده یا در لحظه بیان دعا بر روی کاغذ مکتوب شده است؟
خط ۱۴:		خط ۱۳:
	* بررسی تک تک دعاها؛ به این صورت که فلان دعای طولانی چگونه توسط راوی ضبط و به دست مردم رسیده است؟		* بررسی تک تک دعاها؛ به این صورت که فلان دعای طولانی چگونه توسط راوی ضبط و به دست مردم رسیده است؟

	در صورت اوّل که شامل دعاهای طولانی و همچنین احادیث و خطبه‌های طولانی ائمه می‌شود، ~~ضبط~~ هم به صورت حفظ در ذهن وجود دارد و هم به صورت نوشتن؛ البته اکثریت این نوع روایت‌ها به صورت مکتوب ضبط شده ~~و نه حفظ در ذهن~~.		در صورت اوّل که شامل دعاهای طولانی و همچنین [[احادیث حدیث\|احادیث]] و خطبه‌های طولانی ائمه می‌شود، ثبت آنها هم به صورت حفظ در ذهن وجود دارد و هم به صورت نوشتن؛ البته اکثریت این نوع روایت‌ها به صورت مکتوب ضبط شده است.

	==تاکید ائمه بر کتابت حدیث==		==تاکید ائمه بر کتابت حدیث==
	امامان شیعه با احادیثی مانند فرموده پیامبر(ص) که {{متن عربی\|قیّدوا العلمَ بالکتابه}}<ref>کتاب ترجمه میزان الحکمه، محمد محمدی ری شهری، ترجمه حمید رضا شیخی، ناشر دار الحدیث، ۱۳۷۹ش، ج۱۱، ص۵۱۰۲.</ref> همواره پیروان خود را به نوشتن و ماندگار کردن علوم دعوت می‌کردند.		امامان شیعه با احادیثی مانند فرموده [[پیامبر(ص)]] که {{متن عربی\|قیّدوا العلمَ بالکتابه}}<ref>کتاب ترجمه میزان الحکمه، محمد محمدی ری شهری، ترجمه حمید رضا شیخی، ناشر دار الحدیث، ۱۳۷۹ش، ج۱۱، ص۵۱۰۲.</ref> همواره پیروان خود را به نوشتن و ماندگار کردن علوم دعوت می‌کردند.

	این قضیه در مورد احادیث نیز جاری بوده و ~~راوییان~~ مقید بودند احادیثی را که فرا گرفته‌اند به صورت نوشته ضبط ~~کنند~~ و اعتمادی بر حافظه خود ننمایند. امام صادق(ع) به ابو بصیر می‌فرماید: عده‌ای از بصریان پیش من ‌آمدند و احادیثی از من پرسیدند و آنها را نوشتند. شما چرا نمی‌نویسید؟ بدانید که تا ننویسید، هرگز حفظ نخواهید کرد.<ref>مجلسی، محمد باقر، بحار الانوار، ج۲، ص۱۵۳.</ref>		این قضیه در مورد احادیث نیز جاری بوده و راویان مقید بودند احادیثی را که فرا گرفته‌اند به صورت نوشته ضبط کرده و اعتمادی بر حافظه خود ننمایند. [[امام صادق(ع)]] به [[ابو بصیر]] می‌فرماید: عده‌ای از بصریان پیش من ‌آمدند و احادیثی از من پرسیدند و آنها را نوشتند. شما چرا نمی‌نویسید؟ بدانید که تا ننویسید، هرگز حفظ نخواهید کرد.<ref>مجلسی، محمد باقر، بحار الانوار، ج۲، ص۱۵۳.</ref>

	با وجود این تأکید امامان شیعه بر ~~کتابت از چند جهت~~ وجود راویانی که ~~دائماً~~ همراه امامان بوده‌اند کاملاً معقول است؛		با وجود این تأکید امامان شیعه بر کتابت، وجود راویانی که همیشه همراه امامان بوده‌اند کاملاً معقول است؛

	* اقتضای فصاحت و بلاغت کلام امامان این بود که کاتبانی دائماً وجود داشته باشند تا آنچه به شکل فصیح و بلیغ از ایشان بیان می‌شود، ضبط شود و به فراموشی سپرده نشود. از این رو عده‌ای گفتار بلند امامان را در همان ساعت بیان آن می‌نوشتند؛ از باب نمونه حارث اعور همدانی بعضی از خطبه‌های حضرت علی(ع) را در همان زمان ایراد خطبه می‌نوشته است.<ref>کتاب نهج البلاغه، با ترجمه گویا و شرح فشرده، زیر نظر مکارم شیرازی، ترجمه آقایان امامی و آشتیانی، ناشر مدرسه امام علی(ع)، ص۲۵.</ref>		* اقتضای فصاحت و بلاغت کلام امامان این بود که کاتبانی دائماً وجود داشته باشند تا آنچه به شکل فصیح و بلیغ از ایشان بیان می‌شود، ضبط شود و به فراموشی سپرده نشود. از این رو عده‌ای گفتار بلند امامان را در همان ساعت بیان آن می‌نوشتند؛ از باب نمونه [[حارث اعور همدانی]] بعضی از خطبه‌های [[حضرت علی(ع)]] را در همان زمان ایراد خطبه می‌نوشته است.<ref>کتاب نهج البلاغه، با ترجمه گویا و شرح فشرده، زیر نظر مکارم شیرازی، ترجمه آقایان امامی و آشتیانی، ناشر مدرسه امام علی(ع)، ص۲۵.</ref>

	* گذشته از فصاحت و بلاغت کلام ائمه و گستره نفوذ آنها در ممالک مسلمین، سخنان آنان به اعتقاد شیعه در احکام و حلال و حرام زندگی انسان دخالت دارد و شرع ~~مقدس~~ را تشکیل می‌دهد. از این رو راویان احادیث در حفظ و صیانت از گفته‌های ~~امامان~~ اهتمام بسیاری می‌ورزیدند و در این شرایط خود به خود نزدیک‌ترین افراد به ائمه تبدیل به کاتبان سخنان ایشان می‌شدند و همین دلیل باعث می‌شد تا بهترین اصحاب امامان و برترین شاگردان آنها جزء راویان حدیث شوند.		* گذشته از فصاحت و بلاغت کلام ائمه و گستره نفوذ آنها در ممالک مسلمین، سخنان آنان به [[اعتقاد شیعه]] در احکام و [[حلال]] و [[حرام]] زندگی انسان دخالت دارد و [[شرع]] را تشکیل می‌دهد. از این رو راویان احادیث در حفظ و صیانت از گفته‌های امامان، اهتمام بسیاری می‌ورزیدند و در این شرایط خود به خود نزدیک‌ترین افراد به ائمه تبدیل به کاتبان سخنان ایشان می‌شدند و همین دلیل باعث می‌شد تا بهترین اصحاب امامان و برترین شاگردان آنها جزء راویان حدیث شوند.

	عبدالله بن زید که از اصحاب امام کاظم(ع) است. می‌گوید:جمعی از یاران ویژه ~~اهل بیت~~ آن حضرت، به ~~محضرش شرفیاب می‌شدند~~ و هنگامی که امام کلمه‌ای می‌فرمود و درباره حادثه‌ای فتوا می‌داد، آنان با دقت می‌نوشتند.<ref>مفاتیح نوین، مکارم شیرازی، ص۳۰.</ref> امّا اگر به هر دلیل در حین دعا خواندن راویان موفق به کتابت دعا نمی‌شدند، در موقع دیگر از امام می‌خواستند که دعا را دوباره بخوانند یا از امامان بعدی آن دعا را طلب می‌کردند.		عبدالله بن زید که از اصحاب [[امام کاظم(ع)]] است. می‌گوید:جمعی از یاران ویژه آن حضرت، به حضور ایشان رسیده بودند و هنگامی که امام کلمه‌ای می‌فرمود و درباره حادثه‌ای فتوا می‌داد، آنان با دقت می‌نوشتند.<ref>مفاتیح نوین، مکارم شیرازی، ص۳۰.</ref> امّا اگر به هر دلیل در حین دعا خواندن راویان موفق به کتابت دعا نمی‌شدند، در موقع دیگر از امام می‌خواستند که دعا را دوباره بخوانند یا از امامان بعدی آن دعا را طلب می‌کردند.

	در میان راویان حدیث، حافظانی با قدرت حافظه عجیب نیز وجود داشت، برای نمونه درباره ابن عباس شاگرد حضرت علی(ع) می‌نویسند درباره کلام عرب حافظه عجیبی داشت.<ref>کتاب الفقیه و المفسرون، دکتر ذهبی، دار الکتب الحدیث، ج۱، ص۶۸.</ref> گفته شده است که تعداد زیادی از ~~مردم~~ بسیاری از خطبه‌های امام علی را حفظ بودند.<ref>کتاب نهج البلاغه، زیر نظر مکارم شیرازی، ص۲۴.</ref>		در میان راویان حدیث، حافظانی با قدرت حافظه عجیب نیز وجود داشت، برای نمونه درباره [[ابن عباس]] شاگرد حضرت علی(ع) می‌نویسند درباره کلام عرب حافظه عجیبی داشت.<ref>کتاب الفقیه و المفسرون، دکتر ذهبی، دار الکتب الحدیث، ج۱، ص۶۸.</ref> گفته شده است که تعداد زیادی از مردم، بسیاری از خطبه‌های امام علی را حفظ بودند.<ref>کتاب نهج البلاغه، زیر نظر مکارم شیرازی، ص۲۴.</ref>

	==تقسیم‌بندی نوع نگارش و حفظ دعا و احادیث==		==تقسیم‌بندی نوع نگارش و حفظ دعا و احادیث==
	در بررسی تک تک دعاها، می‌توان دعاها را به چند گروه تقسیم کرد،		در بررسی تک تک دعاها، می‌توان دعاها را به چند گروه تقسیم کرد،

	* گروهی از دعاها به امر خود امام نوشته ~~می‌شد~~ یعنی امام املاء می‌کرد و به راوی امر می‌کرد که بنویسد، مثل دعای کمیل که حضرت علی(ع) به کمیل امر کردند (اکتب: بنویس)؛		* گروهی از دعاها به امر خود امام نوشته می‌شد؛ یعنی امام املاء می‌کرد و به راوی امر می‌کرد که بنویسد، مثل دعای کمیل که حضرت علی(ع) به کمیل امر کردند (اکتب: بنویس)؛

	* گروهی از دعاها را امام مکرر می‌خواند و به همین دلیل راوی فرصت کافی برای ضبط دعا را داشته مثل دعای ابو حمزه ثمالی که امام سجاد این دعا را هر سحر می‌خواندند؛<ref>کتاب مفاتیح الجنان، شیخ عباس قمی، قبل از دعای ابو حمزه ثمالی.</ref>		* گروهی از دعاها را امام مکرر می‌خواند و به همین دلیل راوی فرصت کافی برای ضبط دعا را داشته است؛ مثل دعای ابو حمزه ثمالی که امام سجاد این دعا را هر سحر می‌خواندند؛<ref>کتاب مفاتیح الجنان، شیخ عباس قمی، قبل از دعای ابو حمزه ثمالی.</ref>

	* گروهی از دعاها در حضور راویانی خوانده می‌شد که وظیفه‌شان ضبط و حفظ سخنان ائمه بود، ~~مثل~~ دعای عرفه که دو تن از اصحاب نزدیک و راویان معتبر همراه حضرت بودند<ref>مفاتیح نوین، مکارم شیرازی، قبل از دعای عرفه.</ref> و دعا را نوشتند؛		* گروهی از دعاها در حضور راویانی خوانده می‌شد که وظیفه‌شان ضبط و حفظ سخنان ائمه بود، مانند دعای عرفه که دو تن از اصحاب نزدیک و راویان معتبر همراه حضرت بودند<ref>مفاتیح نوین، مکارم شیرازی، قبل از دعای عرفه.</ref> و دعا را نوشتند؛

	در مورد سخنان ائمه آنچه برای علماء اهمیت فراوانی دارد، درستی و مصونیت آنها از دست بردن در عبارت‌های احادیث است. بنابراین درباره راویان صفاتی مثل راستگو بودن و حساسیت داشتن در ضبط و انتقال حدیث بررسی می‌شود، نه چگونگی ضبط.		در مورد سخنان ائمه آنچه برای علماء اهمیت فراوانی دارد، درستی و مصونیت آنها از دست بردن در عبارت‌های احادیث است. بنابراین درباره راویان صفاتی مثل راستگو بودن و حساسیت داشتن در ضبط و انتقال حدیث بررسی می‌شود، نه چگونگی ضبط.
خط ۶۴:		خط ۶۳:
	\| تیترها =شد		\| تیترها =شد
	\| ویرایش =شد		\| ویرایش =شد
	\| لینک‌دهی =		\| لینک‌دهی =شد
	\| ناوبری =		\| ناوبری =
	\| نمایه =		\| نمایه =

Rahmani در ‏۱۳ ژانویهٔ ۲۰۲۱، ساعت ۱۲:۴۱

2021-01-13T12:41:25Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۳ ژانویهٔ ۲۰۲۱، ساعت ۱۶:۱۱
خط ۳۱:		خط ۳۱:
	در میان راویان حدیث، حافظانی با قدرت حافظه عجیب نیز وجود داشت، برای نمونه درباره ابن عباس شاگرد حضرت علی(ع) می‌نویسند درباره کلام عرب حافظه عجیبی داشت.<ref>کتاب الفقیه و المفسرون، دکتر ذهبی، دار الکتب الحدیث، ج۱، ص۶۸.</ref> گفته شده است که تعداد زیادی از مردم بسیاری از خطبه‌های امام علی را حفظ بودند.<ref>کتاب نهج البلاغه، زیر نظر مکارم شیرازی، ص۲۴.</ref>		در میان راویان حدیث، حافظانی با قدرت حافظه عجیب نیز وجود داشت، برای نمونه درباره ابن عباس شاگرد حضرت علی(ع) می‌نویسند درباره کلام عرب حافظه عجیبی داشت.<ref>کتاب الفقیه و المفسرون، دکتر ذهبی، دار الکتب الحدیث، ج۱، ص۶۸.</ref> گفته شده است که تعداد زیادی از مردم بسیاری از خطبه‌های امام علی را حفظ بودند.<ref>کتاب نهج البلاغه، زیر نظر مکارم شیرازی، ص۲۴.</ref>

	تقسیم‌بندی نوع نگارش و حفظ دعا و احادیث==		==تقسیم‌بندی نوع نگارش و حفظ دعا و احادیث==
	در بررسی تک تک دعاها، می‌توان دعاها را به چند گروه تقسیم کرد،		در بررسی تک تک دعاها، می‌توان دعاها را به چند گروه تقسیم کرد،

Rahmani در ‏۱۳ ژانویهٔ ۲۰۲۱، ساعت ۱۲:۴۰

2021-01-13T12:40:45Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۳ ژانویهٔ ۲۰۲۱، ساعت ۱۶:۱۰
خط ۵:		خط ۵:
	{{پایان سوال}}		{{پایان سوال}}
	{{پاسخ}}		{{پاسخ}}
	حال دعا اشرف حالات انسان است، تعالی روح انسان به سوی عالم بالا و ارتباطی عاشقانه با خداست، هدف و مقصد تمام عبادات تحصیل این حالت است ~~چنان‌که پیامبر اعظم(ص) فرمودند: «الدُّعاءُ مُخُّ العباده، دعا مغز عبادت است»~~.~~<ref>کتاب المحجه البیضاء، ج۲، ص۲۸۲، محسن کاشانی، دفتر انتشارات اسلامی~~.~~</ref> دعا در لغت~~ به ~~معنای افتادگی~~ و ~~فروتنی است<ref>مفردات راغب، باب دعا. راغب اصفهانی، ترجمه غلامرضا خسروی حسینی، انتشارات مرتضوی، جاوّل، ص۷۶۱.</ref>~~ و ~~در اصطلاح عرف عرب~~ به ~~استدعا (خواستن) تعبیر شده است، اما~~ در ~~اصطلاح شرع به معنای عبادت~~ و ~~نیایش به کار می‌رود که یک قسم آن دعای مأثور و وارد~~ شده ~~از معصومین است و یک قسم آن غیر مأثور که هر کس ممکن~~ است به ~~زبان خودش به هر شکل خدا را بخواند~~ و ~~در ضمن کلماتی، با خدا سخن بگوید،<ref>تحلیلی بر~~ دعاهای انبیا در قرآن، محمد علی خزائلی، دفتر تبلیغات، انتشارات گنج عرفان، ص۱۶، سال ۸۳.</ref> اما این نوشتار جستاری درباره نحوه ضبط دعاهای مأثور از ~~طرف ائمه(ع) و تردیدها و سؤالهائی در این باره می‌باشد~~.		'''کتابت حدیث''' جزء اموری است که در تاریخچه آن اقوال مختلفی بیان شده است. همچنین برخی دعاها به دلیل طولانی بودنشان امکان حفظ آن توسط بسیاری از افراد وجود ندارد. امام شیعه برخی از این دعاها را به شاگردان و اصحاب خود املا میکرده و آنان مکتوب می‌نمودند و برخی دیگر نیز به دلیل کثرت شنیدن دعا در حافظه شنونده قرار میگرفته و در زمانی مناسب مکتوب شده است. به طور کلی باید گفت سفارش ايمه بر نوشتن احادیث و دعاهای نقل شده از ایشان بوده است.

	==روش بررسی حفظ آثار ائمه==		==روش بررسی حفظ آثار ائمه==
خط ۶۱:		خط ۶۱:
	}}		}}
	{{تکمیل مقاله		{{تکمیل مقاله
	\| شناسه =		\| شناسه =شد
	\| تیترها =شد		\| تیترها =شد
	\| ویرایش =شد		\| ویرایش =شد

Rahmani: ابرابزار

2021-01-13T12:36:51Z

ابرابزار

صفحهٔ تازه

{{ویرایش}}
{{شروع متن}}
{{سوال}}
دعاهای طولانی که از اپمه صادر شده مانند دعای کمیل، ابوحمزه، عرفه، چگونه ممکن است که راوی همه آنها را حفظ و بعد آن‌ها را مکتوب کرده باشد؟ آیا ائمه آن دعاها را به صورت مکتوب به اصحاب می‌دادند؟
{{پایان سوال}}
{{پاسخ}}
حال دعا اشرف حالات انسان است، تعالی روح انسان به سوی عالم بالا و ارتباطی عاشقانه با خداست، هدف و مقصد تمام عبادات تحصیل این حالت است چنان‌که پیامبر اعظم(ص) فرمودند: «الدُّعاءُ مُخُّ العباده، دعا مغز عبادت است».<ref>کتاب المحجه البیضاء، ج۲، ص۲۸۲، محسن کاشانی، دفتر انتشارات اسلامی.</ref> دعا در لغت به معنای افتادگی و فروتنی است<ref>مفردات راغب، باب دعا. راغب اصفهانی، ترجمه غلامرضا خسروی حسینی، انتشارات مرتضوی، جاوّل، ص۷۶۱.</ref> و در اصطلاح عرف عرب به استدعا (خواستن) تعبیر شده است، اما در اصطلاح شرع به معنای عبادت و نیایش به کار می‌رود که یک قسم آن دعای مأثور و وارد شده از معصومین است و یک قسم آن غیر مأثور که هر کس ممکن است به زبان خودش به هر شکل خدا را بخواند و در ضمن کلماتی، با خدا سخن بگوید،<ref>تحلیلی بر دعاهای انبیا در قرآن، محمد علی خزائلی، دفتر تبلیغات، انتشارات گنج عرفان، ص۱۶، سال ۸۳.</ref> اما این نوشتار جستاری درباره نحوه ضبط دعاهای مأثور از طرف ائمه(ع) و تردیدها و سؤالهائی در این باره می‌باشد.

==روش بررسی حفظ آثار ائمه==
بررسی چگونگی ضبط دعاهای طولانی توسط راوی‌ها به دو صورت انجام می‌گیرد:

* بررسی کلی، بدون در نظر گرفتن دعای خاص؛ یعنی آیا می‌توان ادعا کرد که دعاهای طولانی به‌طور کامل در ذهن راوی حفظ شده یا در لحظه بیان دعا بر روی کاغذ مکتوب شده است؟

* بررسی تک تک دعاها؛ به این صورت که فلان دعای طولانی چگونه توسط راوی ضبط و به دست مردم رسیده است؟

در صورت اوّل که شامل دعاهای طولانی و همچنین احادیث و خطبه‌های طولانی ائمه می‌شود، ضبط هم به صورت حفظ در ذهن وجود دارد و هم به صورت نوشتن؛ البته اکثریت این نوع روایت‌ها به صورت مکتوب ضبط شده و نه حفظ در ذهن.

==تاکید ائمه بر کتابت حدیث==
امامان شیعه با احادیثی مانند فرموده پیامبر(ص) که {{متن عربی|قیّدوا العلمَ بالکتابه}}<ref>کتاب ترجمه میزان الحکمه، محمد محمدی ری شهری، ترجمه حمید رضا شیخی، ناشر دار الحدیث، ۱۳۷۹ش، ج۱۱، ص۵۱۰۲.</ref> همواره پیروان خود را به نوشتن و ماندگار کردن علوم دعوت می‌کردند.

این قضیه در مورد احادیث نیز جاری بوده و راوییان مقید بودند احادیثی را که فرا گرفته‌اند به صورت نوشته ضبط کنند و اعتمادی بر حافظه خود ننمایند. امام صادق(ع) به ابو بصیر می‌فرماید: عده‌ای از بصریان پیش من ‌آمدند و احادیثی از من پرسیدند و آنها را نوشتند. شما چرا نمی‌نویسید؟ بدانید که تا ننویسید، هرگز حفظ نخواهید کرد.<ref>مجلسی، محمد باقر، بحار الانوار، ج۲، ص۱۵۳.</ref>

با وجود این تأکید امامان شیعه بر کتابت از چند جهت وجود راویانی که دائماً همراه امامان بوده‌اند کاملاً معقول است؛

* اقتضای فصاحت و بلاغت کلام امامان این بود که کاتبانی دائماً وجود داشته باشند تا آنچه به شکل فصیح و بلیغ از ایشان بیان می‌شود، ضبط شود و به فراموشی سپرده نشود. از این رو عده‌ای گفتار بلند امامان را در همان ساعت بیان آن می‌نوشتند؛ از باب نمونه حارث اعور همدانی بعضی از خطبه‌های حضرت علی(ع) را در همان زمان ایراد خطبه می‌نوشته است.<ref>کتاب نهج البلاغه، با ترجمه گویا و شرح فشرده، زیر نظر مکارم شیرازی، ترجمه آقایان امامی و آشتیانی، ناشر مدرسه امام علی(ع)، ص۲۵.</ref>

* گذشته از فصاحت و بلاغت کلام ائمه و گستره نفوذ آنها در ممالک مسلمین، سخنان آنان به اعتقاد شیعه در احکام و حلال و حرام زندگی انسان دخالت دارد و شرع مقدس را تشکیل می‌دهد. از این رو راویان احادیث در حفظ و صیانت از گفته‌های امامان اهتمام بسیاری می‌ورزیدند و در این شرایط خود به خود نزدیک‌ترین افراد به ائمه تبدیل به کاتبان سخنان ایشان می‌شدند و همین دلیل باعث می‌شد تا بهترین اصحاب امامان و برترین شاگردان آنها جزء راویان حدیث شوند.

عبدالله بن زید که از اصحاب امام کاظم(ع) است. می‌گوید:جمعی از یاران ویژه اهل بیت آن حضرت، به محضرش شرفیاب می‌شدند و هنگامی که امام کلمه‌ای می‌فرمود و درباره حادثه‌ای فتوا می‌داد، آنان با دقت می‌نوشتند.<ref>مفاتیح نوین، مکارم شیرازی، ص۳۰.</ref> امّا اگر به هر دلیل در حین دعا خواندن راویان موفق به کتابت دعا نمی‌شدند، در موقع دیگر از امام می‌خواستند که دعا را دوباره بخوانند یا از امامان بعدی آن دعا را طلب می‌کردند.

در میان راویان حدیث، حافظانی با قدرت حافظه عجیب نیز وجود داشت، برای نمونه درباره ابن عباس شاگرد حضرت علی(ع) می‌نویسند درباره کلام عرب حافظه عجیبی داشت.<ref>کتاب الفقیه و المفسرون، دکتر ذهبی، دار الکتب الحدیث، ج۱، ص۶۸.</ref> گفته شده است که تعداد زیادی از مردم بسیاری از خطبه‌های امام علی را حفظ بودند.<ref>کتاب نهج البلاغه، زیر نظر مکارم شیرازی، ص۲۴.</ref>

تقسیم‌بندی نوع نگارش و حفظ دعا و احادیث==
در بررسی تک تک دعاها، می‌توان دعاها را به چند گروه تقسیم کرد،

* گروهی از دعاها به امر خود امام نوشته می‌شد یعنی امام املاء می‌کرد و به راوی امر می‌کرد که بنویسد، مثل دعای کمیل که حضرت علی(ع) به کمیل امر کردند (اکتب: بنویس)؛

* گروهی از دعاها را امام مکرر می‌خواند و به همین دلیل راوی فرصت کافی برای ضبط دعا را داشته مثل دعای ابو حمزه ثمالی که امام سجاد این دعا را هر سحر می‌خواندند؛<ref>کتاب مفاتیح الجنان، شیخ عباس قمی، قبل از دعای ابو حمزه ثمالی.</ref>

* گروهی از دعاها در حضور راویانی خوانده می‌شد که وظیفه‌شان ضبط و حفظ سخنان ائمه بود، مثل دعای عرفه که دو تن از اصحاب نزدیک و راویان معتبر همراه حضرت بودند<ref>مفاتیح نوین، مکارم شیرازی، قبل از دعای عرفه.</ref> و دعا را نوشتند؛

در مورد سخنان ائمه آنچه برای علماء اهمیت فراوانی دارد، درستی و مصونیت آنها از دست بردن در عبارت‌های احادیث است. بنابراین درباره راویان صفاتی مثل راستگو بودن و حساسیت داشتن در ضبط و انتقال حدیث بررسی می‌شود، نه چگونگی ضبط.
{{پایان پاسخ}}

==مطالعه بیشتر==
* مصادر نهج البلاغه و اسناده

* مقدمه کتاب مفاتیح نوین

*مصباح المتهجد شیخ طوسی(بررسی صحت سندی روایت)

*کامل الزیارات ابن قولیه(بررسی صحت سندی روایت)

== منابع ==
{{پانویس|۲}}
{{شاخه
| شاخه اصلی =حدیث
|شاخه فرعی۱ =تاریخ تدوین حدیث
|شاخه فرعی۲ =
|شاخه فرعی۳ =
}}
{{تکمیل مقاله
| شناسه =
| تیترها =شد
| ویرایش =شد
| لینک‌دهی =
| ناوبری =
| نمایه =
| تغییر مسیر =
| ارجاعات =
| بازبینی =
| تکمیل =
| اولویت =ج
| کیفیت =ج
}}
{{پایان متن}}