واژه ختم در قرآن - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Fabbasi: خلاصه کردن شناسه

2026-02-02T07:34:20Z

خلاصه کردن شناسه

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲ فوریهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۱:۰۴
خط ۵:		خط ۵:
	{{پاسخ}}		{{پاسخ}}

	~~'''ختم''' از خَتَمَ یَخْتِمُ خَتْماً یعنی مهر زد~~. ~~آنچه را که بر گِل می‌نهند '''خَاتِم''' و '''خَاتَم''' گویند و '''ختام''' گِلی است که با~~ آن ~~نوشته~~ را ~~مهر می‌کنند. به عاقبت~~ و ~~پایان کار هم خاتم گفته می‌شود~~.		خاتَم به معنای پایان دهنده، مهرکننده می‌باشد. عرب آن را در معنای پایان و خاتمه دادن استعمال می‌کرد.

	واژه ختم با مشتقاتش هشت مرتبه در قرآن آمده است که به معنای پایان، بستن و مهر کردن می‌باشد.		واژه ختم با مشتقاتش هشت مرتبه در قرآن آمده است که به معنای پایان، بستن و مهر کردن می‌باشد.

	~~خاتَم به معنای پایان دهنده، مهرکننده می‌باشد. عرب آن را در معنای پایان و خاتمه دادن استعمال می‌کرد.~~

	~~{{قرآن\|خَاتَمَ النَّبِیِّینَ}} یعنی حضرت محمد(ص) پایان دهنده نبوت است و پس از او پیامبری مبعوث نخواهد شد.~~

	== مفهوم‌شناسی ختم ==		== مفهوم‌شناسی ختم ==

Aliazad در ‏۶ دسامبر ۲۰۲۵، ساعت ۱۸:۵۴

2025-12-06T18:54:10Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۶ دسامبر ۲۰۲۵، ساعت ۲۲:۲۴
خط ۷۳:		خط ۷۳:
	}}		}}
	{{پایان متن}}		{{پایان متن}}
			{{#seo:
			\|title=معنی واژه «خَتم» در قرآن چیست؟ - تفاوت ختم، خاتم و ختام در زبان قرآن - ویکی پاسخ
			\|title_mode=Replaced Title
			\|keywords=معنی ختم در قرآن
			\|description=واژه ختم در قرآن به معنای مهر کردن، بستن و پایان دادن است. این واژه در آیاتی درباره قلب، پایان پیامبری و نوشیدنی‌های بهشتی به‌کار رفته و مفهوم «خاتم‌النبیین» را روشن می‌کند.
			}}

Aliazad در ‏۶ دسامبر ۲۰۲۵، ساعت ۱۸:۵۲

2025-12-06T18:52:28Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۶ دسامبر ۲۰۲۵، ساعت ۲۲:۲۲
خط ۱۱:		خط ۱۱:
	خاتَم به معنای پایان دهنده، مهرکننده می‌باشد. عرب آن را در معنای پایان و خاتمه دادن استعمال می‌کرد.		خاتَم به معنای پایان دهنده، مهرکننده می‌باشد. عرب آن را در معنای پایان و خاتمه دادن استعمال می‌کرد.

	{{قرآن\|خَاتَمَ النَّبِیِّینَ}} یعنی [[حضرت محمد(ص)]] پایان دهنده نبوت است و پس از او پیامبری مبعوث نخواهد شد.		{{قرآن\|خَاتَمَ النَّبِیِّینَ}} یعنی حضرت محمد(ص) پایان دهنده نبوت است و پس از او پیامبری مبعوث نخواهد شد.

	== مفهوم‌شناسی ختم ==		== مفهوم‌شناسی ختم ==

Aliazad در ‏۶ دسامبر ۲۰۲۵، ساعت ۱۸:۵۲

2025-12-06T18:52:15Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۶ دسامبر ۲۰۲۵، ساعت ۲۲:۲۲
خط ۲۰:		خط ۲۰:
	# اثر و نتیجه‌ای که از مهر زدن و نقش کردن حاصل می‌شود که گاهی معنی آن گسترش می‌یابد و در معنی پیمان گرفتن از کسی یا پیمان بستن در چیزی یا منع و بازداشتن از بهره‌مندی از چیزی هم بکار می‌رود مثل اعتبار مفهومی که با مهر زدن آخر کتاب‌ها و فصول آنها برای ممانعت از افزودن بر آنها و داخل شدن چیزی بآنها حاصل می‌شود.<ref>راغب اصفهانی، حسین بن محمد، ترجمه و تحقیق مفردات الفاظ قرآن، ترجمه: غلامرضا خسروی، تهران، مرتضوی‏، چاپ دوم، ۱۳۷۴ش.</ref>		# اثر و نتیجه‌ای که از مهر زدن و نقش کردن حاصل می‌شود که گاهی معنی آن گسترش می‌یابد و در معنی پیمان گرفتن از کسی یا پیمان بستن در چیزی یا منع و بازداشتن از بهره‌مندی از چیزی هم بکار می‌رود مثل اعتبار مفهومی که با مهر زدن آخر کتاب‌ها و فصول آنها برای ممانعت از افزودن بر آنها و داخل شدن چیزی بآنها حاصل می‌شود.<ref>راغب اصفهانی، حسین بن محمد، ترجمه و تحقیق مفردات الفاظ قرآن، ترجمه: غلامرضا خسروی، تهران، مرتضوی‏، چاپ دوم، ۱۳۷۴ش.</ref>

	آرتور جفری از مستشرقان قرآن‌شناس در [[کتاب واژه‌های دخیل در قرآن]] می‌نویسد: فعل ختم در [[سوره ~~انعام]]،~~ آیه ۴۶ و [[سوره جاثیه]] آیه ۲۳ به کار رفته است و صیغه خِتام که مشتق از آن است و به گفته جوهری هم معنا و همانند خاتم است، در [[سوره مطففین]] آیه ۲۶ آمده است؛ همه این صورت‌ها به احتمال قوی از زبان آرامی گرفته شده است و منشأ یهودی دارد و واژه عبری آن به معنای مهر می‌باشد. این اندیشه که مردی خاتم و مهر چیزی باشد، در حوزه‌های یهودی، ‏ اندیشه بیگانه‌ای نبوده است. حتی در ترگوم‌ها و واژه فلسطینی- ~~مسیحی،~~ خاتم به معنای مهر، پایان، ختم و خاتمه تقریب بیشتری به معنای قرآنی واژه نشان می‌دهند. واژه خاتم در معنای کلی مهر، یک واژه استقراضی قدیمی در زبان عربی است؛ زیرا می‌بینیم که در شعر امرؤالقیس به صیغه جمع به صورت خواتم به کار رفته است، همچنین در کتیبه‌های عربستان جنوبی نیز آمده است.<ref>جفری، آرتور، واژه‌های دخیل در قرآن مجید، تهران، انتشارات توس، چاپ دوم، ۱۳۸۵ش، ص۱۹۲.</ref>		آرتور جفری از مستشرقان قرآن‌شناس در کتاب واژه‌های دخیل در قرآن می‌نویسد: فعل ختم در سوره انعام، آیه ۴۶ و سوره جاثیه آیه ۲۳ به کار رفته است و صیغه خِتام که مشتق از آن است و به گفته جوهری هم معنا و همانند خاتم است، در سوره مطففین آیه ۲۶ آمده است؛ همه این صورت‌ها به احتمال قوی از زبان آرامی گرفته شده است و منشأ یهودی دارد و واژه عبری آن به معنای مهر می‌باشد. این اندیشه که مردی خاتم و مهر چیزی باشد، در حوزه‌های یهودی، ‏ اندیشه بیگانه‌ای نبوده است. حتی در ترگوم‌ها و واژه فلسطینی- [[مسیحی]]، خاتم به معنای مهر، پایان، ختم و خاتمه تقریب بیشتری به معنای قرآنی واژه نشان می‌دهند. واژه خاتم در معنای کلی مهر، یک واژه استقراضی قدیمی در زبان عربی است؛ زیرا می‌بینیم که در شعر امرؤالقیس به صیغه جمع به صورت خواتم به کار رفته است، همچنین در کتیبه‌های عربستان جنوبی نیز آمده است.<ref>جفری، آرتور، واژه‌های دخیل در قرآن مجید، تهران، انتشارات توس، چاپ دوم، ۱۳۸۵ش، ص۱۹۲.</ref>

	با این نگاه حتی در زبان عبری هم «خاتم» به معنای پایان دهنده می‌باشد و این یعنی حتی اگر این کلمه عربی خالص هم نباشد، باز به معنای مهر و پایان و خاتمه کاربرد داشته است و عرب هم آن را در معنای پایان و خاتمه دادن استعمال می‌کرد.		با این نگاه حتی در زبان عبری هم «خاتم» به معنای پایان دهنده می‌باشد و این یعنی حتی اگر این کلمه عربی خالص هم نباشد، باز به معنای مهر و پایان و خاتمه کاربرد داشته است و عرب هم آن را در معنای پایان و خاتمه دادن استعمال می‌کرد.

	== کاربرد قرآنی واژه ختم ==		== کاربرد قرآنی واژه ختم ==
	واژه ختم با مشتقاتش هشت مرتبه در [[قرآن]] آمده است. واژه‌های {{قرآن\|خَتَمَ}}،<ref>سوره بقره، آیه۷. سوره انعام، آیه۴۶. سوره جاثیه، آیه۲۳.</ref> {{قرآن\|نَخْتِمُ}}،<ref>سوره یس، آیه۶۵.</ref> {{قرآن\|یَخْتِمْ}}،<ref>سوره شوری، آیه۲۴.</ref> {{قرآن\| مَخْتُومٍ}}<ref>سوره مطففین، آیه25.</ref> و {{قرآن\|خِتَامُهُ}}<ref>سوره مطففین، آیه۲۶.</ref> در قرآن به معنای بستن، مهر کردن، بر قلب نهادن و پایان دادن است.		واژه ختم با مشتقاتش هشت مرتبه در قرآن آمده است. واژه‌های {{قرآن\|خَتَمَ}}،<ref>سوره بقره، آیه۷. سوره انعام، آیه۴۶. سوره جاثیه، آیه۲۳.</ref> {{قرآن\|نَخْتِمُ}}،<ref>سوره یس، آیه۶۵.</ref> {{قرآن\|یَخْتِمْ}}،<ref>سوره شوری، آیه۲۴.</ref> {{قرآن\| مَخْتُومٍ}}<ref>سوره مطففین، آیه25.</ref> و {{قرآن\|خِتَامُهُ}}<ref>سوره مطففین، آیه۲۶.</ref> در قرآن به معنای بستن، مهر کردن، بر قلب نهادن و پایان دادن است.
	‏<ref>قرشی بنابی، علی اکبر، قاموس قرآن، تهران، دار الکتب الإسلامیه، چاپ ششم، ۱۳۷۱ش، ج۲، ص۲۲۴.</ref><ref>دامغانی، حسین بن محمد، الوجوه و النظائر لالفاظ کتاب الله العزیز، مصر - قاهره، وزاره الاوقاف، المجلس الاعلی للشئون الاسلامیه، لجنه احیاء التراث الاسلامی، چاپ اول، ۱۴۱۶ق، ج۱، ص۳۲۰.</ref>		‏<ref>قرشی بنابی، علی اکبر، قاموس قرآن، تهران، دار الکتب الإسلامیه، چاپ ششم، ۱۳۷۱ش، ج۲، ص۲۲۴.</ref><ref>دامغانی، حسین بن محمد، الوجوه و النظائر لالفاظ کتاب الله العزیز، مصر - قاهره، وزاره الاوقاف، المجلس الاعلی للشئون الاسلامیه، لجنه احیاء التراث الاسلامی، چاپ اول، ۱۴۱۶ق، ج۱، ص۳۲۰.</ref>

	در آیه ۴۰ سوره احزاب نیز{{قرآن\| وَخَاتَمَ النَّبِیِّینَ}} به معنای پایان دهنده نبوت و آخرین پیامبرالهی بودن می‌باشد.<ref>طباطبائی، محمد حسین، المیزان فی تفسیر القرآن، ترجمه: محمد باقر موسوی، قم، دفتر انتشارات اسلامی، ۱۳۶۳ش، ج۱۶، ص۴۹۰.</ref>		در آیه ۴۰ [[سوره احزاب]] نیز{{قرآن\| وَخَاتَمَ النَّبِیِّینَ}} به معنای پایان دهنده نبوت و آخرین پیامبرالهی بودن می‌باشد.<ref>طباطبائی، محمد حسین، المیزان فی تفسیر القرآن، ترجمه: محمد باقر موسوی، قم، دفتر انتشارات اسلامی، ۱۳۶۳ش، ج۱۶، ص۴۹۰.</ref>

	=== خاتم النبیین یعنی پایان دهنده نبوت ===		=== خاتم النبیین یعنی پایان دهنده نبوت ===
خط ۳۵:		خط ۳۵:
	«خاتَم» (به فتح تاء) به معنای نگین انگشتر است که در قدیم با حک کردن نام خود بر روی آن، پایانِ دستورها و نامه‌ها را با آن مُهر می‌کردند‏.<ref>قرائتی، محسن، تفسیر نور، تهران، ‏مرکز فرهنگی درسهایی از قرآن‏، چاپ اول، ۱۳۸۸ش‏، ج۷، ص۳۷۵.</ref> قاریان قرآن در قرائت خاتم اختلاف کردند. برخی آن را به فتح تا می‌خوانند و برخی به کسره که به معنای تمام‌کننده است که هر دو یک معنا را می‌رساند.<ref>ابوالفتوح رازی، روض الجنان و روح الجنان فی تفسیر القرآن، مشهد، آستان قدس رضوی، بنیاد پژوهشهای اسلامی، چاپ اول، ۱۴۰۸ق، ج۱۵، ص۴۳۲</ref>		«خاتَم» (به فتح تاء) به معنای نگین انگشتر است که در قدیم با حک کردن نام خود بر روی آن، پایانِ دستورها و نامه‌ها را با آن مُهر می‌کردند‏.<ref>قرائتی، محسن، تفسیر نور، تهران، ‏مرکز فرهنگی درسهایی از قرآن‏، چاپ اول، ۱۳۸۸ش‏، ج۷، ص۳۷۵.</ref> قاریان قرآن در قرائت خاتم اختلاف کردند. برخی آن را به فتح تا می‌خوانند و برخی به کسره که به معنای تمام‌کننده است که هر دو یک معنا را می‌رساند.<ref>ابوالفتوح رازی، روض الجنان و روح الجنان فی تفسیر القرآن، مشهد، آستان قدس رضوی، بنیاد پژوهشهای اسلامی، چاپ اول، ۱۴۰۸ق، ج۱۵، ص۴۳۲</ref>

	آیه ۴۰ [[سوره احزاب]]، تنها آیه‌ای است که هم نام پیامبر(ص) و هم رسالت او را در قالب دو عنوان ذکر کرده است: {{قرآن\|رَسُولَ اللَّهِ}}، {{قرآن\|خاتَمَ النَّبِیِّینَ}}.<ref>قرائتی، محسن، تفسیر نور، تهران، ‏مرکز فرهنگی درسهایی از قرآن‏، چاپ اول، ۱۳۸۸ش‏، ج۷، ص۳۷۶.</ref> مراد از {{قرآن\|خاتَمَ النَّبِیِّینَ}} این است که نبوت با حضرت محمد(ص) ختم شده و بعد از او دیگر نبوتی نخواهد بود.<ref>طباطبایی، محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، ج۱۶، ص۳۲۵.</ref> خاتم بودن، فضیلت مخصوص و مختص به پیامبر(ص) است که خداوند او را در میان تمام پیامبران مختص فرموده است.<ref>طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، ترجمه: گروهی از مترجمان، ج۲۰، ص۱۳۳.</ref> شریعت او تا روز قیامت پایدار و باقی است.<ref>طبرسی، فضل بن حسن، ترجمه تفسیر جوامع الجامع، ج۵، ص۱۳۴.</ref> مسلمانان همگی اتفاق نظر دارند بر این‌که پس از حضرت محمد(ص) به کسی وحی نمی‌شود.<ref>مغنیه، محمد جواد، تفسیر الکاشف، ج۶، ص۲۲۵.</ref>		[[خاتم النبیین در آیه ۴۰ سوره احزاب\|آیه ۴۰ سوره احزاب]]، تنها آیه‌ای است که هم نام پیامبر(ص) و هم رسالت او را در قالب دو عنوان ذکر کرده است: {{قرآن\|رَسُولَ اللَّهِ}}، {{قرآن\|خاتَمَ النَّبِیِّینَ}}.<ref>قرائتی، محسن، تفسیر نور، تهران، ‏مرکز فرهنگی درسهایی از قرآن‏، چاپ اول، ۱۳۸۸ش‏، ج۷، ص۳۷۶.</ref> مراد از {{قرآن\|خاتَمَ النَّبِیِّینَ}} این است که نبوت با حضرت محمد(ص) ختم شده و بعد از او دیگر نبوتی نخواهد بود.<ref>طباطبایی، محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، ج۱۶، ص۳۲۵.</ref> خاتم بودن، فضیلت مخصوص و مختص به پیامبر(ص) است که خداوند او را در میان تمام پیامبران مختص فرموده است.<ref>طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، ترجمه: گروهی از مترجمان، ج۲۰، ص۱۳۳.</ref> شریعت او تا روز قیامت پایدار و باقی است.<ref>طبرسی، فضل بن حسن، ترجمه تفسیر جوامع الجامع، ج۵، ص۱۳۴.</ref> مسلمانان همگی اتفاق نظر دارند بر این‌که پس از حضرت محمد(ص) به کسی وحی نمی‌شود.<ref>مغنیه، محمد جواد، تفسیر الکاشف، ج۶، ص۲۲۵.</ref>

	خاتمیت نبوت و رسالت در پیامبر گرامی حضرت محمد بن عبدالله(ص) از نگاه قرآن کریم و روایات و اجماع مسلمین یکی از ضروریات دین است و آیه ۴۰ سوره احزاب دلیلی روشن بر این مطلب است چنان‌که علامه طباطبائی می‌نویسد: کلمه خاتم به فتح «تا» به معنی چیزی است که با آن، چیزی را مُهر کنند و تمام شده اعلام کنند و مراد از «خاتم النبین» در این آیه، این است که نبوت و رسالت با آمدن پیامبر اسلام(ص) تمام و ختم شد. هیچ پیامبر و دین جدیدی بعد از او نخواهد آمد.<ref>طباطبائی، محمد حسین، المیزان فی تفسیر القرآن، ترجمه: محمد باقر موسوی، قم، دفتر انتشارات اسلامی، ۱۳۶۳ش، ج۱۶، ص۴۹۰.</ref>		خاتمیت نبوت و رسالت در پیامبر گرامی حضرت محمد بن عبدالله(ص) از نگاه قرآن کریم و روایات و اجماع مسلمین یکی از ضروریات دین است و آیه ۴۰ سوره احزاب دلیلی روشن بر این مطلب است چنان‌که علامه طباطبائی می‌نویسد: کلمه خاتم به فتح «تا» به معنی چیزی است که با آن، چیزی را مُهر کنند و تمام شده اعلام کنند و مراد از «خاتم النبین» در این آیه، این است که نبوت و رسالت با آمدن پیامبر اسلام(ص) تمام و ختم شد. هیچ پیامبر و دین جدیدی بعد از او نخواهد آمد.<ref>طباطبائی، محمد حسین، المیزان فی تفسیر القرآن، ترجمه: محمد باقر موسوی، قم، دفتر انتشارات اسلامی، ۱۳۶۳ش، ج۱۶، ص۴۹۰.</ref>

Fabbasi: ایجاد مدخل: واژه ختم در قرآن

2024-12-07T07:03:37Z

ایجاد مدخل: واژه ختم در قرآن

صفحهٔ تازه

{{شروع متن}}
{{سوال}}
واژه ختم در قرآن به چه معناست؟
{{پایان سوال}}
{{پاسخ}}

'''ختم''' از خَتَمَ یَخْتِمُ خَتْماً یعنی مهر زد. آنچه را که بر گِل می‌نهند '''خَاتِم''' و '''خَاتَم''' گویند و '''ختام''' گِلی است که با آن نوشته را مهر می‌کنند. به عاقبت و پایان کار هم خاتم گفته می‌شود.

واژه ختم با مشتقاتش هشت مرتبه در قرآن آمده است که به معنای پایان، بستن و مهر کردن می‌باشد.

خاتَم به معنای پایان دهنده، مهرکننده می‌باشد. عرب آن را در معنای پایان و خاتمه دادن استعمال می‌کرد.

{{قرآن|خَاتَمَ النَّبِیِّینَ}} یعنی [[حضرت محمد(ص)]] پایان دهنده نبوت است و پس از او پیامبری مبعوث نخواهد شد.

== مفهوم‌شناسی ختم ==
'''ختم''' از خَتَمَ یَخْتِمُ خَتْماً یعنی مهر زد. خَاتِم و خَاتَم آنچه بر گِل می‌نهند را گویند. ختام گِلی است که با آن نوشته را مهر می‌کنند. به عاقبت و پایان کار خاتم گفته می‌شود.<ref>فراهیدی، خلیل بن أحمد، کتاب العین، قم، نشر هجرت‏، چاپ دوم، ۱۴۰۹ق، ج۴، ص۲۴۱.</ref><ref>صاحب بن عباد، إسماعیل بن عباد، المحیط فی اللغه، بیروت، عالم الکتاب‏، چاپ اول، ۱۴۱۴ق، ج۴، ص۳۱۵.</ref><ref>عسکری، حسن بن عبدالله، الفروق فی اللغه، بیروت، دار الآفاق الجدیده، چاپ اول، ۱۴۰۰ق، ص۶۳.</ref>

راغب اصفهانی واژه‌شناس قرآنی ختم را مهر زدن و پایان دادن معنا کرده که بر دو وجه است:
# معنی مصدر که همان تأثیر گذاشتن بر چیزی است مثل نقش کردن و اثر گزاردن خاتم و طابع یعنی مهر و انگشتری بر چیزی‏.
# اثر و نتیجه‌ای که از مهر زدن و نقش کردن حاصل می‌شود که گاهی معنی آن گسترش می‌یابد و در معنی پیمان گرفتن از کسی یا پیمان بستن در چیزی یا منع و بازداشتن از بهره‌مندی از چیزی هم بکار می‌رود مثل اعتبار مفهومی که با مهر زدن آخر کتاب‌ها و فصول آنها برای ممانعت از افزودن بر آنها و داخل شدن چیزی بآنها حاصل می‌شود.<ref>راغب اصفهانی، حسین بن محمد، ترجمه و تحقیق مفردات الفاظ قرآن، ترجمه: غلامرضا خسروی، تهران، مرتضوی‏، چاپ دوم، ۱۳۷۴ش.</ref>

آرتور جفری از مستشرقان قرآن‌شناس در [[کتاب واژه‌های دخیل در قرآن]] می‌نویسد: فعل ختم در [[سوره انعام]]، آیه ۴۶ و [[سوره جاثیه]] آیه ۲۳ به کار رفته است و صیغه خِتام که مشتق از آن است و به گفته جوهری هم معنا و همانند خاتم است، در [[سوره مطففین]] آیه ۲۶ آمده است؛ همه این صورت‌ها به احتمال قوی از زبان آرامی گرفته شده است و منشأ یهودی دارد و واژه عبری آن به معنای مهر می‌باشد. این اندیشه که مردی خاتم و مهر چیزی باشد، در حوزه‌های یهودی، ‏ اندیشه بیگانه‌ای نبوده است. حتی در ترگوم‌ها و واژه فلسطینی- مسیحی، خاتم به معنای مهر، پایان، ختم و خاتمه تقریب بیشتری به معنای قرآنی واژه نشان می‌دهند. واژه خاتم در معنای کلی مهر، یک واژه استقراضی قدیمی در زبان عربی است؛ زیرا می‌بینیم که در شعر امرؤالقیس به صیغه جمع به صورت خواتم به کار رفته است، همچنین در کتیبه‌های عربستان جنوبی نیز آمده است.<ref>جفری، آرتور، واژه‌های دخیل در قرآن مجید، تهران، انتشارات توس، چاپ دوم، ۱۳۸۵ش، ص۱۹۲.</ref>

با این نگاه حتی در زبان عبری هم «خاتم» به معنای پایان دهنده می‌باشد و این یعنی حتی اگر این کلمه عربی خالص هم نباشد، باز به معنای مهر و پایان و خاتمه کاربرد داشته است و عرب هم آن را در معنای پایان و خاتمه دادن استعمال می‌کرد.

== کاربرد قرآنی واژه ختم ==
واژه ختم با مشتقاتش هشت مرتبه در [[قرآن]] آمده است. واژه‌های {{قرآن|خَتَمَ}}،<ref>سوره بقره، آیه۷. سوره انعام، آیه۴۶. سوره جاثیه، آیه۲۳.</ref> {{قرآن|نَخْتِمُ}}،<ref>سوره یس، آیه۶۵.</ref> {{قرآن|یَخْتِمْ}}،<ref>سوره شوری، آیه۲۴.</ref> {{قرآن| مَخْتُومٍ}}<ref>سوره مطففین، آیه25.</ref> و {{قرآن|خِتَامُهُ}}<ref>سوره مطففین، آیه۲۶.</ref> در قرآن به معنای بستن، مهر کردن، بر قلب نهادن و پایان دادن است.
‏<ref>قرشی بنابی، علی اکبر، قاموس قرآن، تهران، دار الکتب الإسلامیه، چاپ ششم، ۱۳۷۱ش، ج۲، ص۲۲۴.</ref><ref>دامغانی، حسین بن محمد، الوجوه و النظائر لالفاظ کتاب الله العزیز، مصر - قاهره، وزاره الاوقاف، المجلس الاعلی للشئون الاسلامیه، لجنه احیاء التراث الاسلامی، چاپ اول، ۱۴۱۶ق، ج۱، ص۳۲۰.</ref>

در آیه ۴۰ سوره احزاب نیز{{قرآن| وَخَاتَمَ النَّبِیِّینَ}} به معنای پایان دهنده نبوت و آخرین پیامبرالهی بودن می‌باشد.<ref>طباطبائی، محمد حسین، المیزان فی تفسیر القرآن، ترجمه: محمد باقر موسوی، قم، دفتر انتشارات اسلامی، ۱۳۶۳ش، ج۱۶، ص۴۹۰.</ref>

=== خاتم النبیین یعنی پایان دهنده نبوت ===
{{قرآن|مَا کَانَ مُحَمَّدٌ أَبَا أَحَدٍ مِنْ رِجَالِکُمْ وَلکِنْ رَسُولَ اللَّهِ وَخَاتَمَ النَّبِیِّینَ وَکَانَ اللَّهُ بِکُلِّ شَیْءٍ عَلِیمًا| ترجمه = محمّد پدر هیچ‌یک از مردان شما نیست، ولی فرستاده خدا و خاتم پیامبران است. و خدا همواره بر هر چیزی داناست.|سوره =احزاب| آیه = ۴۰}}

«خاتَم» (به فتح تاء) به معنای نگین انگشتر است که در قدیم با حک کردن نام خود بر روی آن، پایانِ دستورها و نامه‌ها را با آن مُهر می‌کردند‏.<ref>قرائتی، محسن، تفسیر نور، تهران، ‏مرکز فرهنگی درسهایی از قرآن‏، چاپ اول، ۱۳۸۸ش‏، ج۷، ص۳۷۵.</ref> قاریان قرآن در قرائت خاتم اختلاف کردند. برخی آن را به فتح تا می‌خوانند و برخی به کسره که به معنای تمام‌کننده است که هر دو یک معنا را می‌رساند.<ref>ابوالفتوح رازی، روض الجنان و روح الجنان فی تفسیر القرآن، مشهد، آستان قدس رضوی، بنیاد پژوهشهای اسلامی، چاپ اول، ۱۴۰۸ق، ج۱۵، ص۴۳۲</ref>

آیه ۴۰ [[سوره احزاب]]، تنها آیه‌ای است که هم نام پیامبر(ص) و هم رسالت او را در قالب دو عنوان ذکر کرده است: {{قرآن|رَسُولَ اللَّهِ}}، {{قرآن|خاتَمَ النَّبِیِّینَ}}.<ref>قرائتی، محسن، تفسیر نور، تهران، ‏مرکز فرهنگی درسهایی از قرآن‏، چاپ اول، ۱۳۸۸ش‏، ج۷، ص۳۷۶.</ref> مراد از {{قرآن|خاتَمَ النَّبِیِّینَ}} این است که نبوت با حضرت محمد(ص) ختم شده و بعد از او دیگر نبوتی نخواهد بود.<ref>طباطبایی، محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، ج۱۶، ص۳۲۵.</ref> خاتم بودن، فضیلت مخصوص و مختص به پیامبر(ص) است که خداوند او را در میان تمام پیامبران مختص فرموده است.<ref>طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، ترجمه: گروهی از مترجمان، ج۲۰، ص۱۳۳.</ref> شریعت او تا روز قیامت پایدار و باقی است.<ref>طبرسی، فضل بن حسن، ترجمه تفسیر جوامع الجامع، ج۵، ص۱۳۴.</ref> مسلمانان همگی اتفاق نظر دارند بر این‌که پس از حضرت محمد(ص) به کسی وحی نمی‌شود.<ref>مغنیه، محمد جواد، تفسیر الکاشف، ج۶، ص۲۲۵.</ref>

خاتمیت نبوت و رسالت در پیامبر گرامی حضرت محمد بن عبدالله(ص) از نگاه قرآن کریم و روایات و اجماع مسلمین یکی از ضروریات دین است و آیه ۴۰ سوره احزاب دلیلی روشن بر این مطلب است چنان‌که علامه طباطبائی می‌نویسد: کلمه خاتم به فتح «تا» به معنی چیزی است که با آن، چیزی را مُهر کنند و تمام شده اعلام کنند و مراد از «خاتم النبین» در این آیه، این است که نبوت و رسالت با آمدن پیامبر اسلام(ص) تمام و ختم شد. هیچ پیامبر و دین جدیدی بعد از او نخواهد آمد.<ref>طباطبائی، محمد حسین، المیزان فی تفسیر القرآن، ترجمه: محمد باقر موسوی، قم، دفتر انتشارات اسلامی، ۱۳۶۳ش، ج۱۶، ص۴۹۰.</ref>

آیه الله مکارم شیرازی هم می‌نویسد: «خاتَم» را اگر به معنی نگین انگشتر بدانیم، باز در این آیه مراد ختم نوبت است؛ زیرا در آن زمان مُهرها را روی انگشتر می‌کندند و وقتی می‌خواستند نامه‌ای، قراردادی و … را تمام شده اعلام کنند، نگین انگشتر را که مهرِ صاحب انگشتر بود، در زیر آن می‌زدند. پس اگر «خاتم» نگین انگشتر باشد این را می‌رساند که همچنان‌که زدن نگین در کاغذی، تمام شدن آن را می‌رساند، پیامبر اسلام(ص) هم چون نگین است، با آمدنش، نبوت و رسالت خاتمه پیدا کرد.<ref>مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تهران، دارالکتب الاسلامیه، ۱۳۶۶ش، ج۱۷، ص۳۴۰.</ref>

=== مختوم بودن یعنی سر به مهر ===
در قرآن آمده است که بهشتیان نوشیدنی مختوم می‌نوشند: {{قرآن|یُسْقَوْنَ مِنْ رَحِیقٍ مَخْتُومٍ|ترجمه= آنها از نوشیدنی زلال دست‌نخورده و سربسته‌ای سیراب می‌شوند.|سوره=مطففین|آیه=۲۵}} مختوم به معنای مهر شده است یعنی نوشیدنی‌ها دست نخورده و استفاده نشده برای بهشتیان آورده می‌شوند و با مشک عطرآگین مهر و موم شده‌اند.<ref>طباطبایی، محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، ترجمه: محمد باقر موسوی همدانی، قم، دفتر انتشارات اسلامی، چاپ پنجم، ۱۳۷۴ش، ج۲۰، ص۳۹۳.</ref>

رحیق به معنی نوشیدنی خالص، نوشیدنی که هیچگونه ناخالصی و آلودگی در آن وجود ندارد. تعبیر به مختوم که در فارسی امروز به جای آن دربسته و پلمپ شده به کار می‌رود، نیز تأکیدی بر خلوص و پاکی و دست‌نخوردگی آن است. علاوه بر این استفاده از چنین ظرف‌ها نشانه احترام خاص به میهمان می‌باشد، ظرفی که آن را بسته‌اند و مهر کرده‌اند و مهرش تنها به دست میهمان شکسته می‌شود. {{قرآن|خِتامُهُ مِسْکٌ‏|سوره=مطففین|آیه=۲۶}} هم یعنی این نوشیدنی نه همچون ظرف‌های دربسته دنیا که مهر آن را با گل می‌نهند و هنگامی که انسان می‌خواهد چیز سربسته را با شکستن مهرش باز کند، دستش آلوده می‌شود، نوشیدنی پاکیزه بهشتی چنین نیست، هنگامی که دست بر مهرش می‌نهند، بوی عطر مشک در فضا پراکنده می‌شود.<ref>مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تهران، دار الکتب الإسلامیه، چاپ دهم، ۱۳۷۱ش، ج۲۶، ص۲۷۵.</ref>

== جستارهای وابسته ==
* [[خاتم النبیین در آیه ۴۰ سوره احزاب]]
* [[دلایل خاتمیت]]

== منابع ==
{{پانویس|۲}}
{{شاخه
| شاخه اصلی = علوم و معارف قرآن
| شاخه فرعی۱ = مفردات قرآن
| شاخه فرعی۲ =
| شاخه فرعی۳ =
}}
{{تکمیل مقاله
| شناسه = شد
| تیترها = شد
| ویرایش =
| لینک‌دهی = شد
| ناوبری =
| نمایه =
| تغییر مسیر = شد
| ارجاعات =
| بازبینی =
| تکمیل =
| اولویت = ب
| کیفیت = ب
}}
{{پایان متن}}