نقد و نقادی در قرآن - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Fabbasi در ‏۲۹ ژانویهٔ ۲۰۲۴، ساعت ۱۰:۱۷

2024-01-29T10:17:25Z

Fabbasi در ‏۱۳ ژوئن ۲۰۲۳، ساعت ۰۷:۰۸

2023-06-13T07:08:43Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۳ ژوئن ۲۰۲۳، ساعت ۱۰:۳۸
خط ۱:		خط ۱:
	~~{{ویرایش\|fabbasi}}~~
	{{شروع متن}}		{{شروع متن}}
	{{سوال}}		{{سوال}}

Fabbasi: تکمیل اولیه مقاله، ابرابزار

2023-06-13T07:08:18Z

تکمیل اولیه مقاله، ابرابزار

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۳ ژوئن ۲۰۲۳، ساعت ۱۰:۳۸
خط ۲۷:		خط ۲۷:
	خود قرآن به نقد برخی اندیشه‌ها و انتقاد از بعضی رفتارها پرداخته است.		خود قرآن به نقد برخی اندیشه‌ها و انتقاد از بعضی رفتارها پرداخته است.

	'''الف) نقد اندیشه دنیازدگان:''' اندیشه دنیازدگان را مورد نقد و انتقاد قرار داده ~~آنجا که می‌فرماید~~: ~~«آیا~~ به زندگی دنیا به جای آخرت راضی شده‌اید؟! با این که متاع زندگی دنیا، در برابر آخرت، جز اندکی نیست.»<ref>~~توبه/ ۳۸، آل‌عمران/ ۱۴و۱۸۵، ابراهیم/ ۳~~.</ref>		'''الف) نقد اندیشه دنیازدگان:''' قرآن اندیشه [[دلبستگی به دنیا\|دنیازدگان]] را مورد نقد و انتقاد قرار داده است: {{قرآن\|\|ترجمه=آیا به زندگی دنیا به جای آخرت راضی شده‌اید؟! با این که متاع زندگی دنیا، در برابر آخرت، جز اندکی نیست.}}<ref>سوره توبه، آیه۳۸. سوره آل‌عمران، آیه۱۴ و ۱۸۵. سوره ابراهیم، آیه۳.</ref>

	'''ب) نقد اندیشه مادیون:''' سخنان ماده پرست‌ها ~~(و مارکسیستها و..)~~ را به نقد می‌کشد «(می‌گویند) غیر از این زندگی دنیای ما، چیزی در کار نیست. پیوسته گروهی از ما ~~می‌میریم،~~ و نسل دیگری جای ما را ~~می‌گیرد،~~ و ما هرگز برانگیخته نخواهیم شد… ~~بزودی از کار (و سخنان خود) پشیمان خواهد شد~~.»<ref>مؤمنون/ ۳۷–۴۰.</ref>		'''ب) نقد اندیشه مادیون:''' قرآن سخنان ماده پرست‌ها را به نقد می‌کشد که می‌گویند غیر از این زندگی دنیای ما، چیزی در کار نیست. پیوسته گروهی از ما می‌میریم و نسل دیگری جای ما را می‌گیرد و ما هرگز برانگیخته نخواهیم شد….<ref>مؤمنون/ ۳۷–۴۰.</ref> قرآن هشدار می‌دهد که بزودی نتیجه این نگرش ناروا را خواهند دید و از باور و کار خود پشیمان خواهند شد: {{قرآن\|قالَ عَمَّا قَلیلٍ لَیُصْبِحُنَّ نادِمینَ\|سوره= مومنون\|آیه=۴۰}}

	'''ج) نقد غیر مسلمان‌ها با منطق:''' ~~ا ندیشه~~ و سخنان دوگانه پرست‌ها و مشرکان را با منطق و استدلال مورد نقد قرار ~~داده~~ است.		'''ج) نقد غیر مسلمان‌ها با منطق:''' اندیشه و سخنان دوگانه پرست‌ها و مشرکان را با منطق و استدلال مورد نقد قرآن قرار گرفته است.
	* دوگانه پرست‌ها دلیل و برهان ندارند: {{قرآن\|أَ إِلهٌ مَعَ اللَّهِ قُلْ هاتُوا بُرْهانَکُمْ\|ترجمه= آیا خدای دیگری با خدا است؟! بگو ~~دلیلتان~~ را بیاورید اگر راست می‌گویید.\|سوره=نمل\|آیه=۶۴}} اگر ~~دو خدا بود، هستی از هم می‌پاشید «اگر~~ در آسمان و زمین جز «الله»، خدایان دیگری بود فاسد می‌شدند، و نظام هستی به هم ~~می‌خورد…»~~<ref>~~انبیاء/ ۲۲~~.</ref>		* دوگانه پرست‌ها دلیل و برهان ندارند: {{قرآن\|أَ إِلهٌ مَعَ اللَّهِ قُلْ هاتُوا بُرْهانَکُمْ\|ترجمه= آیا خدای دیگری با خدا است؟! بگو دلیل‌تان را بیاورید اگر راست می‌گویید.\|سوره=نمل\|آیه=۶۴}} اگر در آسمان و زمین جز «الله»، خدایان دیگری بود فاسد می‌شدند، نظام هستی به هم می‌خورد.<ref>سوره انبیاء، آیه۲۲.</ref>
	* قرآن کسانی را که می‌گویند و عمل نمی‌کنند. از دیگران انتقاد می‌کنند ولی انتقاد پذیر نیستند، به شدت انتقاد نموده است.<ref>~~صف/ ۳~~.</ref>		* قرآن کسانی را که می‌گویند و عمل نمی‌کنند. از دیگران انتقاد می‌کنند ولی انتقاد پذیر نیستند، به شدت انتقاد نموده است.<ref>سوره صف، آیه۳.</ref>
	* قرآن یهودیان را بخاطر تحریف در کتب‌شان، مورد علامت و انتقاد قرار داده است.<ref>~~نساء/ ۴۶، مائده/ ۱۳، مائده/~~ ۴۱.</ref> ~~و همین‌طور~~ اندیشه یهودیان را که عزیر را پسر خدا ~~می‌داند،~~ و مسیحیان که مسیح را فرزند خدا یا خدا می‌دانند، نقد و رد نموده است.<ref>~~مائده/ ۱۷، توبه/ ۳۰~~.</ref>		* قرآن یهودیان را بخاطر تحریف در کتب‌شان، مورد علامت و انتقاد قرار داده است.<ref>سوره نساء، آیه۴۶. سوره مائده، آیه۱۳و ۴۱.</ref> قرآن اندیشه یهودیان را که عزیر را پسر خدا می‌دانستند<ref>سوره توبه، آیه۳۰.</ref> و مسیحیان که مسیح را فرزند خدا یا خدا می‌دانند، نقد و رد نموده است.<ref>سوره مائده، آیه۱۷.</ref>

	== تذکر مهم ==		== تذکر مهم ==
	# قرآن اصل نقد و انتقاد را تأیید می‌کند و شرائطی برای آن بیان می‌کند و خود به نقد دیگران پرداخته است. این بدان معنی نیست که هر سخنی قابل نقد است و هر کلامی نقدپذیر است. ضروریات و مسلمات را نمی‌توان مورد نقد قرار داد. کلام خدا را نمی‌توان نقد کرد، ~~چراکه~~ نقد برای رسیدن به سخن نیکو و اندیشه برتر است {{قرآن\|~~فیتّبعون احسنه<ref>~~زمر/ ۱۸~~.</ref> ولی خداوند خود {{قرآن\|احسن الخالقین~~}}~~<ref>مؤمنون/ ۱۴.</ref> است~~ و کلام خدا برترین کلام {{قرآن\|~~احسن الحدیث~~}}~~<ref>زمر/ ۲۳، فصلت/ ۳۳.</ref>~~ و قصه‌ها و داستان‌های او بهترین قصه {{قرآن\|~~احسن القصص~~}}~~<ref>یوسف/ ۱۲.</ref> است.~~		# قرآن اصل نقد و انتقاد را تأیید می‌کند و شرائطی برای آن بیان می‌کند و خود به نقد دیگران پرداخته است. این بدان معنی نیست که هر سخنی قابل نقد است و هر کلامی نقدپذیر است. ضروریات و مسلمات را نمی‌توان مورد نقد قرار داد. کلام خدا را نمی‌توان نقد کرد، زیرا نقد برای رسیدن به سخن نیکو و اندیشه برتر است {{قرآن\|الَّذینَ یَسْتَمِعُونَ الْقَوْلَ فَیَتَّبِعُونَ أَحْسَنَهُ \|سوره=زمر\|آیه= ۱۸}}و کلام خدا برترین کلام {{قرآن\|اللَّهُ نَزَّلَ أَحْسَنَ الْحَدیثِ\|سوره=زمر\|آیه= ۲۳}} و قصه‌ها و داستان‌های او بهترین قصه است:{{قرآن\|نَحْنُ نَقُصُّ عَلَیْکَ أَحْسَنَ الْقَصَصِ بِما أَوْحَیْنا إِلَیْکَ هذَا الْقُرْآنَ\|سوره=یوسف\|آیه=۱۲}}
	# نقد برای جدا کردن حق از باطل، هدایت از ضلالت و واقع از غیرواقع است. خدا ~~و کلام او~~ حق ~~محض<ref>~~احزاب/ ۴~~.</ref> است لذا~~ نقد در آن راه ندارد. کلام ~~معصومین~~(ع) ~~نیز~~ عین حق و مطابق واقع است و نقدبردار نیست، چون حق و واقع نقد نمی‌پذیرد: ~~«ما~~ یَنْطِقُ عَنِ الْهَوی إِنْ هُوَ إِلاَّ وَحْیٌ ~~یُوحی»~~ و هرگز (پیامبر) از روی هوس سخن نمی‌گوید، آنچه می‌گوید چیزی جز وحی که بر او نازل شده نیست بلی برداشت غیرمعصوم را از قرآن و روایات، شیوه استدلال، استنباطات و نتیجه‌گیری‌ها… می‌توان مورد نقد قرار داد، اما آنجای که مراد خداوند روشن باشد (نص صریح) و همچنین مدلول روایات تبیین (و صریح) باشد نقد در آن راه ندارد، اگر هم کسی اقدام به نقد کند، نوعی کار جاهلانه است. نتیجه این شد که قرآن اصل نقد و انتقاد را تأیید و تشویق نموده است، و شیوه و کیفیت نقد را بیان نموده و خود به نقد اندیشه‌های دیگر پرداخته، منتهی هر کلامی نقدپذیر نیست، کلام حق، و مطابق واقع و کلام خداوند و معصومین نقدپذیر نمی‌باشند. آنچه در پایان قابل ذکر است، این است که: در عرصهٔ نقد و بررسی بیشتر باید به اندیشه توجه نمود نه به اندیشه گر؛ یعنی در نقد و بررسی باید به «ما قال» توجه داشت نه «من قال»، هر چند گاهی در دو مورد نیز مورد نظر هست.		# نقد برای جدا کردن حق از باطل، هدایت از ضلالت و واقع از غیرواقع است. کلام خدا حق است: {{قرآن\|وَ اللَّهُ یَقُولُ الْحَقَّ\|سوره=احزاب\|آیه=۴}} نقد در آن راه ندارد. کلام [[معصوم(ع)]] عین حق و مطابق واقع است و نقدبردار نیست، چون حق و واقع نقد نمی‌پذیرد: {{قرآن\|ما یَنْطِقُ عَنِ الْهَوی إِنْ هُوَ إِلاَّ وَحْیٌ یُوحی\|ترجمه= و هرگز (پیامبر) از روی هوس سخن نمی‌گوید، آنچه می‌گوید چیزی جز وحی که بر او نازل شده نیست\|سوره=نجم\|آیه=۴–۳}}

	{{پایان پاسخ}}		{{پایان پاسخ}}

Fabbasi: اصلاح ارقام، ابرابزار

2023-06-12T10:27:54Z

اصلاح ارقام، ابرابزار

نمایش تغییرات

Fabbasi: ایجاد مدخل: نقد و نقادی در قرآن

2023-06-10T10:28:06Z

ایجاد مدخل: نقد و نقادی در قرآن

صفحهٔ تازه

{{ویرایش|fabbasi}}
{{شروع متن}}
{{سوال}}
آیا قرآن مسئله نقد و نقادی را مطرح کرده است؟
{{پایان سوال}}
یکی از نشانه‌های جامعه زنده و فعال و حضور مردم در صحنه، نقد افکار و اندیشه‌ها، و انتقاد کردن از عملکرد افراد است. [[اسلام]] به عنوان دین زنده و کامل این حق را به همه افراد جامعه داده که وضع جامعه خود را نقد و بررسی کرده، نقاط ضعف و قوت آن را گوشزد نمایند.

== ۱. معنای نقد و انتقاد ==
'''نقد و انتقاد''' در لغت به معنای دقت کردن در درهم و دینار برای جدا کردن خوب از بد (تقلبی از غیرتقلبی) است ولی انتقاد در کلام، این است که عیب‌ها و خوبی‌های آن نشان داده شود.<ref>المنجده، بیروت، دارالمشرق، چاپ بسیت و یکم، ص۸۳۰.</ref> در اصطلاح هم همان بازشناسی و بررسی سخنان یا علوم است، لذا علم منطق را وضع کرده‌اند که درست اندیشیدن را بیاموزد مخصوصاً بخش مغالطه و احتجاجات و مباحثات علمی که میان طلاب و دانشجویان مرسوم بوده و هست. در واقع یک نوع انتقاد و بازشناسی حق از باطل، و صحیح از ناصحیح است.

== ۲. فوائد و آثار نقد ==
در عصر کنونی آثار انتقاد بر کسی پوشیده نیست و هم‌چون خون جاری در رگ، برای جامعه انسانی لازم است. علاوه بر اینکه صحیح را از فاسد و حق را از باطل جدا می‌کند، باعث بالندگی و رشد می‌شود. شرکت‌های مدرن و پیشرفته دنیا و موسسه‌های علمی در پایان سال از متخصصان فن می‌خواهند تا معایب و نواقص را بیان دارند که در آینده آنها را برطرف و رشد و کمال بیشتری پیدا کنند.

[[قرآن]] نقد اندیشه‌ها، انتقاد کردن از کردار و رفتارها را با زبان‌های مختلفی تأیید نموده است. در یکجا می‌فرماید: «بندگان مرا بشارت ده، همان کسانی که سخنان را می‌شنوند و از نیکوترین آنها پیروی می‌کنند، آنان کسانی هستند که خدا هدایتشان نموده، و آنها خردمندانند»<ref>زمر/ ۱۸.</ref> انتخاب نیکوترین، یعنی نقد سخن و انتخاب احسن و در آیات عدیده‌ای دستور به تفکر داده<ref>بقره/ ۲۱۹.</ref> و همچنین تأکید نموده که در هستی، در تاریخ گذشتگان، در گفتار و کردار پیشینیان و… اندیشه کنید، و دقت نظر بخرج دهید، و منتقدانه به آن‌ها بنگرید و دستور داد که خبرها و سخنانی که از طریق افراد غیرمطمئن و خلاف گو به شما می‌رسد، پی‌گیری کنید، بدون بررسی، نپذیرید.<ref>حجرات/ ۶.</ref> اینها همه نشان می‌دهد که به سخن به دید نقادی نگاه شود.

== ۲. شرائط نقد و انتقاد در قرآن ==

'''الف) نقد آگاهانه:''' نقد و انتقاد باید آگاهانه باشد نه جاهلانه. مبتنی بر شایعات و توهمات نیز نباید. چنان‌که قرآن کریم می‌فرماید: «(خداوند) گناه و ستم به ناحق را، و اینکه چیزی را شریک او قرار دهید، و به خداوند مطلبی نسبت دهید که نمی‌دانید {{قرآن|انّ تقولوا لاتَعْلَمُونَ}} حرام کرده است.<ref>اعراف/ ۲۸.</ref>

و از کسانی که جاهلانه نقد و انتقاد می‌کند، شدیداً انتقاد نموده است. آنجا که می‌فرماید «و با دهان خود سخنی می‌گفتید که به آن علم و یقین نداشتید، و آن را کوچک می‌پنداشتید در حالی که نزد خدا بزرگ است.»<ref>نور/ ۱۶؛ نحل/ ۱۱۶.</ref>

'''ب) نقد عاقلانه:''' {{قرآن||ترجمه=بزودی سبک مغزان از مردم می‌گویند چه چیز آنها را از قبله‌ای که بر آن بودند بازگردانید؟! بگو «مشرق و مغرب از آن خدا است.|سوره= بقره|آیه=142}}

'''ج) نقد مستدل و منطقی:''' {{قرآن||ترجمه=و با آنها به روشی که نیکوتر است، استدلال و مناظره کن.|سوره=نحل|آیه=125}}
حتی نقد و انتقاد از مخالفین وغیرمسلمانان هم باید منطقی و مستدل باشد: {{قرآن||ترجمه=با اهل کتاب جز به روشی که از هم نیکوتر است مجادله نکنید.|سوره=عنکبوت|آیه= ۴۶}}

'''د) انگیزه الهی در نقد:''' انگیزه و هدف نقد و انتقاد، ارشاد، و رسیدن به حرف نیکو «احسن» و بهترین سخن باید الهی باشد، نه خلاف اخلاق، حسادت و سوء ظن، خیانت، خباثت و تهمت…<ref>رعد/ ۴۳.</ref>

'''هـ) نقد بدور از انتقام:''' نقد و انتقاد غیر از انتقام است. در نقد صفا و صمیمیت حاکم است نه کینه‌توزی و همچنین انتقادها و نقدها به تجسس کشیده نشود و در زندگی خصوصی افراد، و در سخنان پنهانی آنها راه پیدا نکند.<ref>حجرات/ ۴۹.</ref> و همچنین در انتقاد و نقد از توهین به دیگران باید پرهیز شود و احترام افراد، یا مکتب را باید نگهداریم، از نقد و انتقاد نرنجیم، نقد دیگران را با آغوش باز بپذیریم.

== ۳. نقد اندیشه‌ها در قرآن ==
خود قرآن به نقد برخی اندیشه‌ها و انتقاد از بعضی رفتارها پرداخته است.

'''الف) نقد اندیشه دنیازدگان:''' اندیشه دنیازدگان را مورد نقد و انتقاد قرار داده آنجا که می‌فرماید: «آیا به زندگی دنیا به جای آخرت راضی شده‌اید؟! با این که متاع زندگی دنیا، در برابر آخرت، جز اندکی نیست.»<ref>توبه/ ۳۸، آل‌عمران/ ۱۴و۱۸۵، ابراهیم/ ۳.</ref>

'''ب) نقد اندیشه مادیون:''' سخنان ماده پرست‌ها (و مارکسیستها و..) را به نقد می‌کشد «(می‌گویند) غیر از این زندگی دنیای ما، چیزی در کار نیست. پیوسته گروهی از ما می‌میریم، و نسل دیگری جای ما را می‌گیرد، و ما هرگز برانگیخته نخواهیم شد… بزودی از کار (و سخنان خود) پشیمان خواهد شد.»<ref>مؤمنون/ ۳۷–۴۰.</ref>

'''ج) نقد غیر مسلمان‌ها با منطق:''' ا ندیشه و سخنان دوگانه پرست‌ها و مشرکان را با منطق و استدلال مورد نقد قرار داده است:

* دوگانه پرست‌ها دلیل و برهان ندارند {{قرآن|أَ إِلهٌ مَعَ اللَّهِ قُلْ هاتُوا بُرْهانَکُمْ}} آیا خدای دیگری با خدا است؟! بگو دلیلتان را بیاورید اگر راست می‌گویید»<ref>نمل/ ۶۴.</ref> ۲. اگر دو خدا بود، هستی از هم می‌پاشید «اگر در آسمان و زمین جز «الله»، خدایان دیگری بود فاسد می‌شدند، و نظام هستی به هم می‌خورد…»<ref>انبیاء/ ۲۲.</ref>

* قرآن کسانی را که می‌گویند و عمل نمی‌کنند. از دیگران انتقاد می‌کنند ولی انتقاد پذیر نیستند، به شدت انتقاد نموده است.<ref>صف/ ۳.</ref>

* قرآن یهودیان را بخاطر تحریف در کتب‌شان، مورد علامت و انتقاد قرار داده است.<ref>نساء/ ۴۶، مائده/ ۱۳، مائده/ ۴۱.</ref> و همین‌طور اندیشه یهودیان را که عزیر را پسر خدا می‌داند، و مسیحیان که مسیح را فرزند خدا یا خدا می‌دانند، نقد و رد نموده است.<ref>مائده/ ۱۷، توبه/ ۳۰.</ref>

== تذکر مهم ==
# قرآن اصل نقد و انتقاد را تأیید می‌کند و شرائطی برای آن بیان می‌کند و خود به نقد دیگران پرداخته است. این بدان معنی نیست که هر سخنی قابل نقد است و هر کلامی نقدپذیر است. ضروریات و مسلمات را نمی‌توان مورد نقد قرار داد. کلام خدا را نمی‌توان نقد کرد، چراکه نقد برای رسیدن به سخن نیکو و اندیشه برتر است {{قرآن|فیتّبعون احسنه<ref>زمر/ ۱۸.</ref> ولی خداوند خود {{قرآن|احسن الخالقین}}<ref>مؤمنون/ ۱۴.</ref> است و کلام خدا برترین کلام {{قرآن|احسن الحدیث}}<ref>زمر/ ۲۳، فصلت/ ۳۳.</ref> و قصه‌ها و داستان‌های او بهترین قصه {{قرآن|احسن القصص}}<ref>یوسف/ ۱۲.</ref> است.

# نقد برای جدا کردن حق از باطل، هدایت از ضلالت و واقع از غیرواقع است. خدا و کلام او حق محض<ref>احزاب/ ۴.</ref> است لذا نقد در آن راه ندارد. کلام معصومین(ع) نیز عین حق و مطابق واقع است و نقدبردار نیست، چون حق و واقع نقد نمی‌پذیرد: «ما یَنْطِقُ عَنِ الْهَوی إِنْ هُوَ إِلاَّ وَحْیٌ یُوحی» و هرگز (پیامبر) از روی هوس سخن نمی‌گوید، آنچه می‌گوید چیزی جز وحی که بر او نازل شده نیست بلی برداشت غیرمعصوم را از قرآن و روایات، شیوه استدلال، استنباطات و نتیجه‌گیری‌ها… می‌توان مورد نقد قرار داد، اما آنجای که مراد خداوند روشن باشد (نص صریح) و همچنین مدلول روایات تبیین (و صریح) باشد نقد در آن راه ندارد، اگر هم کسی اقدام به نقد کند، نوعی کار جاهلانه است. نتیجه این شد که قرآن اصل نقد و انتقاد را تأیید و تشویق نموده است، و شیوه و کیفیت نقد را بیان نموده و خود به نقد اندیشه‌های دیگر پرداخته، منتهی هر کلامی نقدپذیر نیست، کلام حق، و مطابق واقع و کلام خداوند و معصومین نقدپذیر نمی‌باشند. آنچه در پایان قابل ذکر است، این است که: در عرصهٔ نقد و بررسی بیشتر باید به اندیشه توجه نمود نه به اندیشه گر؛ یعنی در نقد و بررسی باید به «ما قال» توجه داشت نه «من قال»، هر چند گاهی در دو مورد نیز مورد نظر هست.
{{پایان پاسخ}}

== مطالعه بیشتر ==
* پرسشها و پاسخها، استاد محمدتقی مصباح، ج۱، ص۶۹.
* در ساحل اندیشه، اکبر اسد علیزاده، ص۲۴۲–۲۴۸.

== منابع ==
{{پانویس|۲}}
{{شاخه
| شاخه اصلی = علوم و معارف قرآن
| شاخه فرعی۱ = مسائل اجتماعی در قرآن
| شاخه فرعی۲ =
| شاخه فرعی۳ =
}}
{{تکمیل مقاله
| شناسه = شد
| تیترها = شد
| ویرایش =
| لینک‌دهی = شد
| ناوبری =
| نمایه =
| تغییر مسیر =
| ارجاعات =
| بازبینی =
| تکمیل =
| اولویت = ب
| کیفیت = ج
}}
{{پایان متن}}

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۹ ژانویهٔ ۲۰۲۴، ساعت ۱۳:۴۷
خط ۱۱:		خط ۱۱:
	نقد علاوه بر اینکه صحیح را از فاسد و حق را از باطل جدا می‌کند، باعث بالندگی و رشد می‌شود. شرکت‌های مدرن و پیشرفته دنیا و موسسه‌های علمی در پایان سال از متخصصان فن می‌خواهند تا معایب و نواقص را بیان دارند که در آینده آنها را برطرف و رشد و کمال بیشتری پیدا کنند.		نقد علاوه بر اینکه صحیح را از فاسد و حق را از باطل جدا می‌کند، باعث بالندگی و رشد می‌شود. شرکت‌های مدرن و پیشرفته دنیا و موسسه‌های علمی در پایان سال از متخصصان فن می‌خواهند تا معایب و نواقص را بیان دارند که در آینده آنها را برطرف و رشد و کمال بیشتری پیدا کنند.

	[[قرآن]] نقد اندیشه‌ها، انتقاد کردن از کردار و رفتارها را با زبان‌های مختلفی تأیید نموده است: {{قرآن\|بندگان مرا بشارت ده، همان کسانی که سخنان را می‌شنوند و از نیکوترین آنها پیروی می‌کنند، آنان کسانی هستند که خدا ~~هدایتشان نموده،~~ و آنها خردمندانند.\|سوره=زمر\|آیه=۱۸–۱۷}} انتخاب نیکوترین، یعنی نقد سخن و انتخاب احسن و بوجود آوردن زمینه نقد اندیشه‌ها.<ref>مرکز فرهنگ و معارف قرآن، دایرةالمعارف قرآن کریم، قم، بوستان کتاب، چاپ سوم، ۱۳۸۲ش، ~~ج4، ص393~~.</ref> قرآن بارها دستور به تفکر داده است.<ref>سوره بقره، آیه۲۱۹. سوره اعراف، آیه۱۷۶. سوره رعد، آیه۳. سوره نحل، آیه۱۱. و ….</ref> قرآن تأکید دارد که در هستی،<ref>سوره آل عمران، آیه۱۹۱. سوره جاثیه، آیه۱۳.</ref> در تاریخ گذشتگان، در گفتار و کردار پیشینیان و… اندیشه کنید.<ref>سوره آل عمران، ~~آیه137~~. سوره انعام، ~~آیه11~~. سوره یوسف، آیه ۱۰۹.</ref> خبرها و سخنانی که از طریق افراد غیرمطمئن به شما می‌رسد، پی‌گیری کنید و بدون بررسی، آن را نپذیرید.<ref>سوره حجرات، آیه۶.</ref> اینها همه نشان می‌دهد که به سخن به دید نقادی نگاه شود.		[[قرآن]] نقد اندیشه‌ها، انتقاد کردن از کردار و رفتارها را با زبان‌های مختلفی تأیید نموده است: {{قرآن\|بندگان مرا بشارت ده، همان کسانی که سخنان را می‌شنوند و از نیکوترین آنها پیروی می‌کنند، آنان کسانی هستند که خدا هدایت‌شان نموده و آنها خردمندانند.\|سوره=زمر\|آیه=۱۸–۱۷}} انتخاب نیکوترین، یعنی نقد سخن و انتخاب احسن و بوجود آوردن زمینه نقد اندیشه‌ها.<ref>مرکز فرهنگ و معارف قرآن، دایرةالمعارف قرآن کریم، قم، بوستان کتاب، چاپ سوم، ۱۳۸۲ش، ج۴، ص۳۹۳.</ref> قرآن بارها دستور به تفکر داده است.<ref>سوره بقره، آیه۲۱۹. سوره اعراف، آیه۱۷۶. سوره رعد، آیه۳. سوره نحل، آیه۱۱. و ….</ref> قرآن تأکید دارد که در هستی،<ref>سوره آل عمران، آیه۱۹۱. سوره جاثیه، آیه۱۳.</ref> در تاریخ گذشتگان، در گفتار و کردار پیشینیان و… اندیشه کنید.<ref>سوره آل عمران، آیه۱۳۷. سوره انعام، آیه۱۱. سوره یوسف، آیه ۱۰۹.</ref> خبرها و سخنانی که از طریق افراد غیرمطمئن به شما می‌رسد، پی‌گیری کنید و بدون بررسی، آن را نپذیرید.<ref>سوره حجرات، آیه۶.</ref> اینها همه نشان می‌دهد که به سخن به دید نقادی نگاه شود.

	== ۲. شرائط نقد و انتقاد در قرآن ==		== ۲. شرائط نقد و انتقاد در قرآن ==
	'''الف) نقد آگاهانه:''' نقد و انتقاد باید آگاهانه باشد نه جاهلانه. مبتنی بر شایعات و توهمات نیز نباشد. (خداوند) گناه و ستم به ناحق را و اینکه چیزی را شریک او قرار دهید و به خداوند مطلبی نسبت دهید که نمی‌دانید، حرام کرده است.<ref>سوره اعراف، آیه۲۸.</ref> از کسانی که جاهلانه و بدون آگاهی نقد و انتقاد می‌کند، انتقاد نموده است.<ref>سوره نور، آیه۱۶. سوره نحل، آیه۱۱۶.</ref>		'''الف) نقد آگاهانه:''' نقد و انتقاد باید آگاهانه باشد نه جاهلانه. مبتنی بر شایعات و توهمات نیز نباشد. خداوند از کسانی که جاهلانه و بدون آگاهی نقد و انتقاد می‌کند، انتقاد نموده است.<ref>سوره نور، آیه۱۶. سوره نحل، آیه۱۱۶.</ref>

	'''ب) نقد عاقلانه:''' {{قرآن\|\|ترجمه=بزودی سبک مغزان از مردم می‌گویند چه چیز آنها را از قبله‌ای که بر آن بودند بازگردانید؟! بگو ~~«مشرق~~ و مغرب از آن خدا است.\|سوره= بقره\|آیه=۱۴۲}}		'''ب) نقد عاقلانه:''' {{قرآن\|\|ترجمه=بزودی سبک مغزان از مردم می‌گویند چه چیز آنها را از قبله‌ای که بر آن بودند بازگردانید؟! بگو مشرق و مغرب از آن خدا است.\|سوره= بقره\|آیه=۱۴۲}}

	'''ج) نقد مستدل و منطقی:''' {{قرآن\|ادْعُ إِلی سَبیلِ رَبِّکَ بِالْحِکْمَةِ وَ الْمَوْعِظَةِ الْحَسَنَةِ وَ جادِلْهُمْ بِالَّتی هِیَ أَحْسَنُ \|ترجمه=و با آنها به روشی که نیکوتر است، استدلال و مناظره کن.\|سوره=نحل\|آیه=۱۲۵}}		'''ج) نقد مستدل و منطقی:''' {{قرآن\|ادْعُ إِلی سَبیلِ رَبِّکَ بِالْحِکْمَةِ وَ الْمَوْعِظَةِ الْحَسَنَةِ وَ جادِلْهُمْ بِالَّتی هِیَ أَحْسَنُ \|ترجمه=و با آنها به روشی که نیکوتر است، استدلال و مناظره کن.\|سوره=نحل\|آیه=۱۲۵}}

	نقد و انتقاد از مخالفین و غیر مسلمانان هم باید منطقی و مستدل باشد: {{قرآن\|وَ لا تُجادِلُوا أَهْلَ الْکِتابِ إِلاَّ بِالَّتی هِیَ أَحْسَنُ\|ترجمه=با اهل کتاب جز به روشی که از هم نیکوتر است مجادله نکنید.\|سوره=عنکبوت\|آیه= ۴۶}}		نقد و انتقاد از مخالفین و غیر مسلمانان هم باید منطقی و مستدل باشد: {{قرآن\|وَ لا تُجادِلُوا أَهْلَ الْکِتابِ إِلاَّ بِالَّتی هِیَ أَحْسَنُ\|ترجمه=با اهل کتاب جز به روشی که از هم نیکوتر است مجادله نکنید.\|سوره=عنکبوت\|آیه= ۴۶}}

	'''د) نقد بدور از انتقام:''' نقد و انتقاد غیر از انتقام است. در نقد صمیمیت حاکم است نه کینه‌توزی. انتقادها به تجسس کشیده نمی‌شود. در زندگی خصوصی افراد و در سخنان پنهانی آنها راه پیدا نمی‌کند.<ref>سوره حجرات، آیه۱۲.</ref> در انتقاد از دشنام به دیگران باید پرهیز شود و احترام افراد نگهداشته شود تا آنها نیز مقابله به مثل نکنند: {{قرآن\|وَ لا تَسُبُّوا الَّذینَ یَدْعُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ فَیَسُبُّوا اللَّهَ عَدْواً بِغَیْرِ عِلْمٍ\| ترجمه=و کسانی که غیر خدا را می‌خوانند دشنام ندهید، مبادا آنها از روی جهل، خدا را دشنام دهند.\|سوره=انعام\|آیه=۱۰۸}}		'''د) نقد بدور از انتقام:''' نقد و انتقاد غیر از انتقام است. در نقد صمیمیت حاکم است نه کینه‌توزی. انتقادها به تجسس کشیده نمی‌شود. در زندگی خصوصی افراد و در سخنان پنهانی آنها راه پیدا نمی‌کند.<ref>سوره حجرات، آیه۱۲.</ref> در انتقاد از [[فحاشی\|دشنام]] به دیگران باید پرهیز شود و احترام افراد نگهداشته شود تا آنها نیز مقابله به مثل نکنند: {{قرآن\|وَ لا تَسُبُّوا الَّذینَ یَدْعُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ فَیَسُبُّوا اللَّهَ عَدْواً بِغَیْرِ عِلْمٍ\| ترجمه=و کسانی که غیر خدا را می‌خوانند دشنام ندهید، مبادا آنها از روی جهل، خدا را دشنام دهند.\|سوره=انعام\|آیه=۱۰۸}}

	== ۳. نقد اندیشه‌ها در قرآن ==		== ۳. نقد اندیشه‌ها در قرآن ==
خط ۳۰:		خط ۳۱:
	'''ب) نقد اندیشه مادیون:''' قرآن سخنان ماده پرست‌ها را به نقد می‌کشد که می‌گویند غیر از این زندگی دنیای ما، چیزی در کار نیست. پیوسته گروهی از ما می‌میریم و نسل دیگری جای ما را می‌گیرد و ما هرگز برانگیخته نخواهیم شد….<ref>مؤمنون/ ۳۷–۴۰.</ref> قرآن هشدار می‌دهد که بزودی نتیجه این نگرش ناروا را خواهند دید و از باور و کار خود پشیمان خواهند شد: {{قرآن\|قالَ عَمَّا قَلیلٍ لَیُصْبِحُنَّ نادِمینَ\|سوره= مومنون\|آیه=۴۰}}		'''ب) نقد اندیشه مادیون:''' قرآن سخنان ماده پرست‌ها را به نقد می‌کشد که می‌گویند غیر از این زندگی دنیای ما، چیزی در کار نیست. پیوسته گروهی از ما می‌میریم و نسل دیگری جای ما را می‌گیرد و ما هرگز برانگیخته نخواهیم شد….<ref>مؤمنون/ ۳۷–۴۰.</ref> قرآن هشدار می‌دهد که بزودی نتیجه این نگرش ناروا را خواهند دید و از باور و کار خود پشیمان خواهند شد: {{قرآن\|قالَ عَمَّا قَلیلٍ لَیُصْبِحُنَّ نادِمینَ\|سوره= مومنون\|آیه=۴۰}}

	'''ج) نقد غیر مسلمان‌ها با منطق:''' اندیشه و سخنان دوگانه پرست‌ها و مشرکان را با منطق و استدلال مورد نقد قرآن قرار گرفته است.		'''ج) نقد غیر مسلمان‌ها با منطق:''' اندیشه و سخنان دوگانه پرست‌ها و مشرکان با منطق و استدلال مورد نقد قرآن قرار گرفته است.
	* دوگانه پرست‌ها دلیل و برهان ندارند: {{قرآن\|أَ إِلهٌ مَعَ اللَّهِ قُلْ هاتُوا بُرْهانَکُمْ\|ترجمه= آیا خدای دیگری با خدا است؟! بگو دلیل‌تان را بیاورید اگر راست می‌گویید.\|سوره=نمل\|آیه=۶۴}} اگر در آسمان و زمین جز «الله»، خدایان دیگری بود فاسد می‌شدند، نظام هستی به هم می‌خورد.<ref>سوره انبیاء، آیه۲۲.</ref>		* دوگانه پرست‌ها دلیل و برهان ندارند: {{قرآن\|أَ إِلهٌ مَعَ اللَّهِ قُلْ هاتُوا بُرْهانَکُمْ\|ترجمه= آیا خدای دیگری با خدا است؟! بگو دلیل‌تان را بیاورید اگر راست می‌گویید.\|سوره=نمل\|آیه=۶۴}} اگر در آسمان و زمین جز «الله»، خدایان دیگری بود فاسد می‌شدند، نظام هستی به هم می‌خورد.<ref>سوره انبیاء، آیه۲۲.</ref>
	* قرآن کسانی را که می‌گویند و عمل نمی‌کنند. از دیگران انتقاد می‌کنند ولی انتقاد پذیر نیستند، به شدت انتقاد نموده است.<ref>سوره صف، آیه۳.</ref>		* قرآن کسانی را که می‌گویند و عمل نمی‌کنند. از دیگران انتقاد می‌کنند ولی انتقاد پذیر نیستند، به شدت انتقاد نموده است.<ref>سوره صف، آیه۳.</ref>
	* قرآن یهودیان را بخاطر تحریف در کتب‌شان، مورد علامت و انتقاد قرار داده است.<ref>سوره نساء، آیه۴۶. سوره مائده، آیه۱۳و ۴۱.</ref> قرآن اندیشه یهودیان را که عزیر را پسر خدا می‌دانستند<ref>سوره توبه، آیه۳۰.</ref> و مسیحیان که مسیح را فرزند خدا یا خدا می‌دانند، نقد و رد نموده است.<ref>سوره مائده، آیه۱۷.</ref>		* قرآن [[یهودیان]] را بخاطر تحریف در کتب‌شان، مورد علامت و انتقاد قرار داده است.<ref>سوره نساء، آیه۴۶. سوره مائده، آیه۱۳و ۴۱.</ref> قرآن اندیشه یهودیان را که [[عزیر]] را پسر خدا می‌دانستند<ref>سوره توبه، آیه۳۰.</ref> و [[مسیحیان]] که مسیح را فرزند خدا یا خدا می‌دانند، نقد و رد نموده است.<ref>سوره مائده، آیه۱۷.</ref>

	== تذکر مهم ==		== تذکر مهم ==
	# قرآن اصل نقد و انتقاد را تأیید می‌کند و شرائطی برای آن بیان می‌کند و خود به نقد دیگران پرداخته است. این بدان معنی نیست که هر سخنی قابل نقد است و هر کلامی نقدپذیر است. ضروریات و مسلمات را نمی‌توان مورد نقد قرار داد. کلام خدا را نمی‌توان نقد کرد، زیرا نقد برای رسیدن به سخن نیکو و اندیشه برتر است {{قرآن\|الَّذینَ یَسْتَمِعُونَ الْقَوْلَ فَیَتَّبِعُونَ أَحْسَنَهُ \|سوره=زمر\|آیه= ۱۸}}و کلام خدا برترین کلام {{قرآن\|اللَّهُ نَزَّلَ أَحْسَنَ الْحَدیثِ\|سوره=زمر\|آیه= ۲۳}} و قصه‌ها و داستان‌های او بهترین قصه است:{{قرآن\|نَحْنُ نَقُصُّ عَلَیْکَ أَحْسَنَ الْقَصَصِ بِما أَوْحَیْنا إِلَیْکَ هذَا الْقُرْآنَ\|سوره=یوسف\|آیه=۱۲}}		# قرآن اصل نقد و انتقاد را تأیید می‌کند و شرائطی برای آن بیان می‌کند و خود به نقد دیگران پرداخته است. این بدان معنی نیست که هر سخنی قابل نقد است و هر کلامی نقدپذیر است. ضروریات و مسلمات را نمی‌توان مورد نقد قرار داد. کلام خدا را نمی‌توان نقد کرد، زیرا نقد برای رسیدن به سخن نیکو و اندیشه برتر است: {{قرآن\|الَّذینَ یَسْتَمِعُونَ الْقَوْلَ فَیَتَّبِعُونَ أَحْسَنَهُ \|سوره=زمر\|آیه= ۱۸}}و کلام خدا برترین کلام {{قرآن\|اللَّهُ نَزَّلَ أَحْسَنَ الْحَدیثِ\|سوره=زمر\|آیه= ۲۳}} و قصه‌ها و داستان‌های او بهترین قصه است:{{قرآن\|نَحْنُ نَقُصُّ عَلَیْکَ أَحْسَنَ الْقَصَصِ بِما أَوْحَیْنا إِلَیْکَ هذَا الْقُرْآنَ\|سوره=یوسف\|آیه=۱۲}}
	# نقد برای جدا کردن حق از باطل، هدایت از ضلالت و واقع از غیرواقع است. کلام خدا حق است: {{قرآن\|وَ اللَّهُ یَقُولُ الْحَقَّ\|سوره=احزاب\|آیه=۴}} نقد در آن راه ندارد. کلام [[معصوم(ع)]] عین حق و مطابق واقع است و نقدبردار نیست، چون حق و واقع نقد نمی‌پذیرد: {{قرآن\|ما یَنْطِقُ عَنِ الْهَوی إِنْ هُوَ إِلاَّ وَحْیٌ یُوحی\|ترجمه= و هرگز (پیامبر) از روی هوس سخن نمی‌گوید، آنچه می‌گوید چیزی جز وحی که بر او نازل شده نیست\|سوره=نجم\|آیه=۴–۳}}		# نقد برای جدا کردن حق از باطل، هدایت از ضلالت و واقع از غیرواقع است. کلام خدا حق است: {{قرآن\|وَ اللَّهُ یَقُولُ الْحَقَّ\|سوره=احزاب\|آیه=۴}} نقد در آن راه ندارد. کلام [[معصوم(ع)]] عین حق و مطابق واقع است و نقدبردار نیست، چون حق و واقع نقد نمی‌پذیرد: {{قرآن\|ما یَنْطِقُ عَنِ الْهَوی إِنْ هُوَ إِلاَّ وَحْیٌ یُوحی\|ترجمه= و هرگز (پیامبر) از روی هوس سخن نمی‌گوید، آنچه می‌گوید چیزی جز وحی که بر او نازل شده نیست\|سوره=نجم\|آیه=۴–۳}}