نقد دیدگاه مصطفی ملکیان درباره ایمان - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Shamloo در ‏۸ فوریهٔ ۲۰۲۳، ساعت ۰۸:۳۰

2023-02-08T08:30:59Z

Shamloo در ‏۸ فوریهٔ ۲۰۲۳، ساعت ۰۶:۱۲

2023-02-08T06:12:36Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۸ فوریهٔ ۲۰۲۳، ساعت ۰۹:۴۲
خط ۵۵:		خط ۵۵:
	ملکیان بعد از ذکر این مقدمات چهارگانه ایمان را نوعی فرایند طلب حقیقت می‌داند، نه فرآورده‌ای که از پس حقیقت‌جویی به‌دست آید. از نظر او ایمان دینی غیر از اعتقاد دینی است؛ ایمان دینی توجه به فرایند حقیقت‌خواهی است؛ ولی اعتقاد دینی علاقهٔ کور به برخی فرآورده‌های حقایق دینی است. معتقد به یک دین خود را صاحب حقیقت می‌داند، اما مؤمن به دین خود را طالب حقیقت بر می‌شمارد. لازمهٔ طلب حقیقت رفتن است و نه ایستادن و همین باعث می‌شود که ایمان دینی موجب پویایی برای کشف حقیقت شود. در مقابل، اعتقاد دینی خمود، تصلب و کندی را به‌همراه دارد. از نظر او ایمان طلب واقعیت بی‌قرار و جستن بی‌قراری است. همچنین ملکیان، با الهام از شعری از شاعر معاصر سهراب سپهری (۱۳۰۷-۱۳۵۹ش)، ایمان دینی را دویدن در پی آواز حقیقت و نه چسبیدن به عقیده‌ای خاص تلقی می‌کند.<ref>ملکیان، «دویدن در پی آواز حقیقت»، کیان، ش۵۲، ص۲۵-۲۶.</ref>		ملکیان بعد از ذکر این مقدمات چهارگانه ایمان را نوعی فرایند طلب حقیقت می‌داند، نه فرآورده‌ای که از پس حقیقت‌جویی به‌دست آید. از نظر او ایمان دینی غیر از اعتقاد دینی است؛ ایمان دینی توجه به فرایند حقیقت‌خواهی است؛ ولی اعتقاد دینی علاقهٔ کور به برخی فرآورده‌های حقایق دینی است. معتقد به یک دین خود را صاحب حقیقت می‌داند، اما مؤمن به دین خود را طالب حقیقت بر می‌شمارد. لازمهٔ طلب حقیقت رفتن است و نه ایستادن و همین باعث می‌شود که ایمان دینی موجب پویایی برای کشف حقیقت شود. در مقابل، اعتقاد دینی خمود، تصلب و کندی را به‌همراه دارد. از نظر او ایمان طلب واقعیت بی‌قرار و جستن بی‌قراری است. همچنین ملکیان، با الهام از شعری از شاعر معاصر سهراب سپهری (۱۳۰۷-۱۳۵۹ش)، ایمان دینی را دویدن در پی آواز حقیقت و نه چسبیدن به عقیده‌ای خاص تلقی می‌کند.<ref>ملکیان، «دویدن در پی آواز حقیقت»، کیان، ش۵۲، ص۲۵-۲۶.</ref>

	== مناقشه در مقدمهٔ اول ~~استدلال ملکیان~~: جای خالی باورهای استدلالی ==		== مناقشه در مقدمهٔ اول: جای خالی باورهای استدلالی ==
	برخی محققان بر مقدمه اول استدلال ملکیان دربارهٔ باور دینی مناقشه کرده‌اند.		برخی محققان بر مقدمه اول استدلال ملکیان دربارهٔ باور دینی مناقشه کرده‌اند.

خط ۶۳:		خط ۶۳:
	* بسیاری از عقاید دینی درون‌مایه‌ای استدلالی دارند و باور به آنها نیازمند استدلال است.<ref>مطهری، اصول فلسفه و روش رئالیسم (مقدمهٔ کتاب)، ج۵، ص۱۱-۳۴.</ref>		* بسیاری از عقاید دینی درون‌مایه‌ای استدلالی دارند و باور به آنها نیازمند استدلال است.<ref>مطهری، اصول فلسفه و روش رئالیسم (مقدمهٔ کتاب)، ج۵، ص۱۱-۳۴.</ref>

	== مناقشه در مقدمهٔ دوم ~~استدلال ملکیان~~: شک و امکان کشف حقیقت ==		== مناقشه در مقدمهٔ دوم: شک و امکان کشف حقیقت ==
	برخی محققان امکان دسترسی به حقیقت را چیزی می‌دانند که میان انسان‌های مطلق‌انگار و تجربه‌باور مشترک است. تصویری که در مقدمهٔ دوم از حقیقت ارائه می‌شود تصویری شکاکانه است. این تصویر با امکان دسترسی به حقیقت از سوی انسان‌های مطلق‌انگار و تجربه‌باور در تضاد است؛ زیرا شکاکیت دقیقاً به معنای نفی امکان کشف حقیقت است.<ref>فعالی، محمدتقی، «درآمدی به معرفت‌شناسی دینی و معاصر» فصلنامهٔ ذهن، ش۳، ۱۳۷۹ش، ص۱۱۳-۱۳۸.</ref>		برخی محققان امکان دسترسی به حقیقت را چیزی می‌دانند که میان انسان‌های مطلق‌انگار و تجربه‌باور مشترک است. تصویری که در مقدمهٔ دوم از حقیقت ارائه می‌شود تصویری شکاکانه است. این تصویر با امکان دسترسی به حقیقت از سوی انسان‌های مطلق‌انگار و تجربه‌باور در تضاد است؛ زیرا شکاکیت دقیقاً به معنای نفی امکان کشف حقیقت است.<ref>فعالی، محمدتقی، «درآمدی به معرفت‌شناسی دینی و معاصر» فصلنامهٔ ذهن، ش۳، ۱۳۷۹ش، ص۱۱۳-۱۳۸.</ref>

	رویکرد الهی‌دانان عقل‌گرای اسلامی در معرفت‌شناسی چنین است که شکاکیت نامعقول و غیرعقلانی است و ادعای امکان معرفت و تحقق آن معقول و بی‌نیاز از اثبات. انسان در معرفت‌شناسی با دانش‌های یقینی آغاز می‌کند و این دانش‌ها پایهٔ معرفتی او را می‌گذارند.<ref>حسین‌زاده، محمد، معرفت چیستی امکان و عقلانیت، قم، مؤسسهٔ آموزشی و پژوهشی امام خمینی، ۱۳۹۶ش، ص۱۱۰-۱۱.</ref>		رویکرد الهی‌دانان عقل‌گرای اسلامی در معرفت‌شناسی چنین است که شکاکیت نامعقول و غیرعقلانی است و ادعای امکان معرفت و تحقق آن معقول و بی‌نیاز از اثبات. انسان در معرفت‌شناسی با دانش‌های یقینی آغاز می‌کند و این دانش‌ها پایهٔ معرفتی او را می‌گذارند.<ref>حسین‌زاده، محمد، معرفت چیستی امکان و عقلانیت، قم، مؤسسهٔ آموزشی و پژوهشی امام خمینی، ۱۳۹۶ش، ص۱۱۰-۱۱.</ref>
	== مناقشه در مقدمهٔ ~~دوم استدلال ملکیان~~: تعارض در مبنا و مدعا ==		== مناقشه در مقدمهٔ سوم: تعارض در مبنا و مدعا ==
	تفکیک اعتقاد از ایمان، و اعتقاد را ثابت، و ایمان را پویا و بی‌قراری دانستن. در این‌باره می‌توان گفت:<ref>هاشمی، محمدمنصور، «ایمان در تلاقی چند عالم»،</ref>		تفکیک اعتقاد از ایمان، و اعتقاد را ثابت، و ایمان را پویا و بی‌قراری دانستن. در این‌باره می‌توان گفت:<ref>هاشمی، محمدمنصور، «ایمان در تلاقی چند عالم»،</ref>

Shamloo در ‏۷ فوریهٔ ۲۰۲۳، ساعت ۱۱:۵۲

2023-02-07T11:52:34Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۷ فوریهٔ ۲۰۲۳، ساعت ۱۵:۲۲
خط ۶۶:		خط ۶۶:
	برخی محققان امکان دسترسی به حقیقت را چیزی می‌دانند که میان انسان‌های مطلق‌انگار و تجربه‌باور مشترک است. تصویری که در مقدمهٔ دوم از حقیقت ارائه می‌شود تصویری شکاکانه است. این تصویر با امکان دسترسی به حقیقت از سوی انسان‌های مطلق‌انگار و تجربه‌باور در تضاد است؛ زیرا شکاکیت دقیقاً به معنای نفی امکان کشف حقیقت است.<ref>فعالی، محمدتقی، «درآمدی به معرفت‌شناسی دینی و معاصر» فصلنامهٔ ذهن، ش۳، ۱۳۷۹ش، ص۱۱۳-۱۳۸.</ref>		برخی محققان امکان دسترسی به حقیقت را چیزی می‌دانند که میان انسان‌های مطلق‌انگار و تجربه‌باور مشترک است. تصویری که در مقدمهٔ دوم از حقیقت ارائه می‌شود تصویری شکاکانه است. این تصویر با امکان دسترسی به حقیقت از سوی انسان‌های مطلق‌انگار و تجربه‌باور در تضاد است؛ زیرا شکاکیت دقیقاً به معنای نفی امکان کشف حقیقت است.<ref>فعالی، محمدتقی، «درآمدی به معرفت‌شناسی دینی و معاصر» فصلنامهٔ ذهن، ش۳، ۱۳۷۹ش، ص۱۱۳-۱۳۸.</ref>

	~~'''پ'''~~		رویکرد الهی‌دانان عقل‌گرای اسلامی در معرفت‌شناسی چنین است که شکاکیت نامعقول و غیرعقلانی است و ادعای امکان معرفت و تحقق آن معقول و بی‌نیاز از اثبات. انسان در معرفت‌شناسی با دانش‌های یقینی آغاز می‌کند و این دانش‌ها پایهٔ معرفتی او را می‌گذارند.<ref>حسین‌زاده، محمد، معرفت چیستی امکان و عقلانیت، قم، مؤسسهٔ آموزشی و پژوهشی امام خمینی، ۱۳۹۶ش، ص۱۱۰-۱۱.</ref>

	رویکرد الهی‌دانان عقل‌گرای اسلامی در معرفت‌شناسی چنین است که شکاکیت نامعقول و غیرعقلانی است و ادعای امکان معرفت و تحقق آن معقول و بی‌نیاز از اثبات. انسان در معرفت‌شناسی با دانش‌های یقینی آغاز می‌کند و این دانش‌ها پایهٔ معرفتی او را می‌گذارند.<ref>حسین‌زاده، محمد، معرفت چیستی امکان و عقلانیت، قم، مؤسسهٔ آموزشی و پژوهشی امام خمینی، ۱۳۹۶ش، ص۱۱۰-۱۱.</ref>

	== مناقشه در مقدمهٔ دوم استدلال ملکیان: تعارض در مبنا و مدعا ==		== مناقشه در مقدمهٔ دوم استدلال ملکیان: تعارض در مبنا و مدعا ==
	تفکیک اعتقاد از ایمان، و اعتقاد را ثابت، و ایمان را پویا و بی‌قراری دانستن. در این‌باره می‌توان گفت:<ref>هاشمی، محمدمنصور، «ایمان در تلاقی چند عالم»،</ref>		تفکیک اعتقاد از ایمان، و اعتقاد را ثابت، و ایمان را پویا و بی‌قراری دانستن. در این‌باره می‌توان گفت:<ref>هاشمی، محمدمنصور، «ایمان در تلاقی چند عالم»،</ref>

Shamloo در ‏۷ فوریهٔ ۲۰۲۳، ساعت ۱۱:۵۲

2023-02-07T11:52:00Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۷ فوریهٔ ۲۰۲۳، ساعت ۱۵:۲۲
خط ۶۸:		خط ۶۸:
	'''پ'''		'''پ'''

	تفکیک اعتقاد از ایمان، و اعتقاد را ثابت، و ایمان را پویا و بی‌قراری دانستن. در این‌باره می‌توان گفت:		رویکرد الهی‌دانان عقل‌گرای اسلامی در معرفت‌شناسی چنین است که شکاکیت نامعقول و غیرعقلانی است و ادعای امکان معرفت و تحقق آن معقول و بی‌نیاز از اثبات. انسان در معرفت‌شناسی با دانش‌های یقینی آغاز می‌کند و این دانش‌ها پایهٔ معرفتی او را می‌گذارند.<ref>حسین‌زاده، محمد، معرفت چیستی امکان و عقلانیت، قم، مؤسسهٔ آموزشی و پژوهشی امام خمینی، ۱۳۹۶ش، ص۱۱۰-۱۱.</ref>

			== مناقشه در مقدمهٔ دوم استدلال ملکیان: تعارض در مبنا و مدعا ==
			تفکیک اعتقاد از ایمان، و اعتقاد را ثابت، و ایمان را پویا و بی‌قراری دانستن. در این‌باره می‌توان گفت:<ref>هاشمی، محمدمنصور، «ایمان در تلاقی چند عالم»،</ref>

	* در بیان این مقدمه سخن از معرفت و شناخت است. چنین بیان شده: «صاحب ایمان کسی است که می‌گوید من باید جهان را آهسته آهسته بشناسم». هم‌چنین گفته شده: «اگر بخواهد رأیش مطابق با واقع باشد، باید سایه به سایه واقعیت متبدل و متحول سیر کنند؛ باید حاضر باشد عقاید خود را با سیلان واقعیت سیلان بدهد». این‌ها، همه معرفت است؛ بنابراین ایمان امر معرفتی دانسته‌‌اند؛ پس چگونه در قبال ایمان موضع شکاکانه اتخاذ شده است.		* در بیان این مقدمه سخن از معرفت و شناخت است. چنین بیان شده: «صاحب ایمان کسی است که می‌گوید من باید جهان را آهسته آهسته بشناسم». هم‌چنین گفته شده: «اگر بخواهد رأیش مطابق با واقع باشد، باید سایه به سایه واقعیت متبدل و متحول سیر کنند؛ باید حاضر باشد عقاید خود را با سیلان واقعیت سیلان بدهد». این‌ها، همه معرفت است؛ بنابراین ایمان امر معرفتی دانسته‌‌اند؛ پس چگونه در قبال ایمان موضع شکاکانه اتخاذ شده است.

Shamloo در ‏۷ فوریهٔ ۲۰۲۳، ساعت ۱۱:۳۸

2023-02-07T11:38:09Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۷ فوریهٔ ۲۰۲۳، ساعت ۱۵:۰۸
خط ۲۴:		خط ۲۴:

	=== '''مقدمهٔ دوم''': ایمان مطلق‌انگارانه و تجربه‌باورانه ===		=== '''مقدمهٔ دوم''': ایمان مطلق‌انگارانه و تجربه‌باورانه ===
	ویلیام جیمز (۱۸۴۲ –۱۹۱۰م)،روان‌شناس و فیلسوف امریکایی، معتقد است انسان‌ها دو ~~گونه‌اند؛~~ انسان‌های مطلق‌انگار که ~~معتقداند~~ برای انسان امکان دسترسی به حقیقت وجود دارد و هر وقت به حقیقت دسترسی پیدا کرد، از این که به حقیقت دست یافته است باخبر می‌شود؛ ~~«تجربه باور» که~~ همانند دسته ~~قبل~~ به امکان دسترسی به حقیقت معتقدند اما ~~آن‌گاه~~ که به حقیقت دسترسی پیدا کردند، باخبر نمی‌شوند. ایمان، برای هر دو دسته ممکن است.<ref>ملکیان، «دویدن در پی آواز حقیقت»، کیان، ش۵۲، ص۲۳.</ref>		ویلیام جیمز (۱۸۴۲ –۱۹۱۰م)،روان‌شناس و فیلسوف امریکایی، معتقد است انسان‌ها دو گونه‌اند:

			* انسان‌های مطلق‌انگار که معتقدند برای انسان امکان دسترسی به حقیقت وجود دارد و هر وقت به حقیقت دسترسی پیدا کرد، از این که به حقیقت دست یافته است باخبر می‌شود؛
			* انسان‌های تجربه‌باور که، همانند دسته قبل، به امکان دسترسی به حقیقت معتقدند اما زمانی که به حقیقت دسترسی پیدا کردند، باخبر نمی‌شوند. ایمان، برای هر دو دسته ممکن است.<ref>ملکیان، «دویدن در پی آواز حقیقت»، کیان، ش۵۲، ص۲۳.</ref>

	=== '''مقدمهٔ سوم''': ایمان و عقیده ===		=== '''مقدمهٔ سوم''': ایمان و عقیده ===
خط ۵۲:		خط ۵۵:
	ملکیان بعد از ذکر این مقدمات چهارگانه ایمان را نوعی فرایند طلب حقیقت می‌داند، نه فرآورده‌ای که از پس حقیقت‌جویی به‌دست آید. از نظر او ایمان دینی غیر از اعتقاد دینی است؛ ایمان دینی توجه به فرایند حقیقت‌خواهی است؛ ولی اعتقاد دینی علاقهٔ کور به برخی فرآورده‌های حقایق دینی است. معتقد به یک دین خود را صاحب حقیقت می‌داند، اما مؤمن به دین خود را طالب حقیقت بر می‌شمارد. لازمهٔ طلب حقیقت رفتن است و نه ایستادن و همین باعث می‌شود که ایمان دینی موجب پویایی برای کشف حقیقت شود. در مقابل، اعتقاد دینی خمود، تصلب و کندی را به‌همراه دارد. از نظر او ایمان طلب واقعیت بی‌قرار و جستن بی‌قراری است. همچنین ملکیان، با الهام از شعری از شاعر معاصر سهراب سپهری (۱۳۰۷-۱۳۵۹ش)، ایمان دینی را دویدن در پی آواز حقیقت و نه چسبیدن به عقیده‌ای خاص تلقی می‌کند.<ref>ملکیان، «دویدن در پی آواز حقیقت»، کیان، ش۵۲، ص۲۵-۲۶.</ref>		ملکیان بعد از ذکر این مقدمات چهارگانه ایمان را نوعی فرایند طلب حقیقت می‌داند، نه فرآورده‌ای که از پس حقیقت‌جویی به‌دست آید. از نظر او ایمان دینی غیر از اعتقاد دینی است؛ ایمان دینی توجه به فرایند حقیقت‌خواهی است؛ ولی اعتقاد دینی علاقهٔ کور به برخی فرآورده‌های حقایق دینی است. معتقد به یک دین خود را صاحب حقیقت می‌داند، اما مؤمن به دین خود را طالب حقیقت بر می‌شمارد. لازمهٔ طلب حقیقت رفتن است و نه ایستادن و همین باعث می‌شود که ایمان دینی موجب پویایی برای کشف حقیقت شود. در مقابل، اعتقاد دینی خمود، تصلب و کندی را به‌همراه دارد. از نظر او ایمان طلب واقعیت بی‌قرار و جستن بی‌قراری است. همچنین ملکیان، با الهام از شعری از شاعر معاصر سهراب سپهری (۱۳۰۷-۱۳۵۹ش)، ایمان دینی را دویدن در پی آواز حقیقت و نه چسبیدن به عقیده‌ای خاص تلقی می‌کند.<ref>ملکیان، «دویدن در پی آواز حقیقت»، کیان، ش۵۲، ص۲۵-۲۶.</ref>

	== ~~نقد دیدگاه مصطفی~~ ملکیان ==		== مناقشه در مقدمهٔ اول استدلال ملکیان: جای خالی باورهای استدلالی ==
			برخی محققان بر مقدمه اول استدلال ملکیان دربارهٔ باور دینی مناقشه کرده‌اند.
	~~تمام این مقدمات دارای پاسخی مناسب است؛~~

	~~'''پاسخ~~ مقدمه اول~~'''~~

	* می‌توان قسم ششمی به طبقه‌بندی راکیچ افزود و آن «باورهای استدلالی» است. در دسته‌بندی راکیچ سخنی از گزاره‌ها و باورهایی که تنها از طریق استدلال حاصل می‌شود، نیست. بهترین نمونه و الگو در این زمینه باورهای ریاضی است. این‌گونه باورها در هیچ‌کدام از پنج طبقه راکیچ نمی‌گنجد. از سوی دیگر نمی‌توان آن‌ها را نادیده گرفت. بنیادی‌ترین آموزه‌ها و باورهای دینی، یعنی اصول دین، نیز از این دسته‌اند. بهترین شاهد آن تلاش‌های فراوانی است که متکلمان و فلاسفه در دوره‌های مختلف صورت داده‌اند. مگر هدف ابن سینا، غزالی، خواجه طوسی، ملاصدرا و علامه طباطبایی جز این بود که یک «تبیین منطقی ـ استدلالی» برای آموزه‌ها و گزاره‌های اصلی دین ارائه دهند؟

	* بخشی از این باورها تعبدی است، اما پیش از تعبد، گزاره‌های اساسی دین وجود دارند که حالت تعبد ندارند و نمی‌توانند داشته باشند. از شواهد جزئی، نظیر تأکید تمام مجتهدان بر تحقیقی بودن اصول دین در اولین مسئله رساله‌ها که بگذریم، بهترین شاهد و دلیل، تأکید قرآن بر مذمت و نفی تقلید در ایده‌ها و باورهای اصلی دین است. از جمله {{قرآن\|وَ إِذا قِیلَ لَهُمُ اتَّبِعُوا ما أَنْزَلَ اللَّهُ قالُوا بَلْ نَتَّبِعُ ما أَلْفَیْنا عَلَیْهِ آباءَنا أَ وَ لَوْ کانَ آباؤُهُمْ لا یَعْقِلُونَ شَیْئاً وَ لا یَهْتَدُونَ\|سوره = بقره\|آیه = ۱۷۰\|ترجمه = و چون کفار را گویند پیروی از شریعت و کتابی که خدا فرستاده کنید، پاسخ دهند که ما پیرو کیش پدران خود خواهیم بود، آیا آنان باید تابع پدران باشند، در صورتی که آن پدران بی‌عقل و نادان بوده و هرگز به حق و راستی راه نیافته‌اند؟!}} حال چگونه با این تأکیدها می‌توان گفت باورهای اصلی دین تعبدی، تقلیدی و آتوریته است.

	* این گفته که «معتقدات دینی نه قابل اثبات عقلانی‌اند و نه قابل نفی عقلایی»<ref>کیان، ش ۵۲، ص۲۲.</ref> دقیقاً سخن کانت است. وی معتقد بود که آموزه‌های الهی یعنی متافیزیک در محدوده عقل نظری جای ندارد و باید آن‌ها را از این خانه راند و درون عقل عملی جای داد. از سوی دیگر کانت با اصالت دادن به اخلاق، دین را در درجه دوم اهمیت قرار داد و به این صورت نگاهی اخلاقی به دین کرد. نگاه اخلاقی به دین، اساس تلقی تجربی، شهودی و درونی است که به تدریج، در قبال دین، ایمان و وحی، در غرب حاصل شد.

	~~دکتر ملکیان دلیلی برای خود اقامه نکرده‌اند، اما باید گفت آیات متعددی گواه~~ آن است که ~~بخش اساسی دین را اعتقادات تشکیل می‌دهد و~~ تنها ~~راه اثبات آن، استدلال‌های عقلی است~~. ~~نمونه‌ای از آن~~ این ~~آیه معروف~~ است ~~که: {{قرآن\|لَوْ کانَ فِیهِما آلِهَه إِلاَّ اللَّهُ لَفَسَدَتا\|سوره = انبیاء\|آیه = ۲۲\|ترجمه = اگر~~ در ~~زمین و آسمان‌ها چندین اله غیر~~ از ~~الله بود هر آینه~~ آن‌ها ~~تباه می‌گشتند~~.}} از ~~مجموع برخی آیات~~ و ~~روایات به دست می‌آید~~ که عقاید و ~~باورهای دینی، عقلانی و اثبات پذیرند~~.		* آنان معتقدند که می‌توان قسم ششمی به طبقه‌بندی راکیچ افزود و آن «باورهای استدلالی» است. در دسته‌بندی راکیچ سخنی از گزاره‌ها و باورهایی که تنها از طریق استدلال حاصل می‌شود نیست. بهترین نمونه و الگو در این زمینه باورهای ریاضی است. این‌گونه باورها در هیچ‌ کدام از پنج طبقهٔ راکیچ نمی‌گنجد. از سوی دیگر، نمی‌توان آن‌ها را نادیده گرفت. بنیادی‌ترین باورهای دینی، یعنی اصول دین، نیز از این دسته‌اند. متکلمان و فیلسوفان دینی در دوره‌های مختلف تلاش فوق العاده برای تبیین نوعی «ایمان منطقی ـ استدلالی» کرده‌اند که خود دلیلی بر وجود چنین باوری است.<ref>ربانی گلپایگانی، علی، عقاید استدلالی، قم، مرکز نشر هاجر، ۱۳۹۶ش، ص۹-۱۲؛ نیز: مطهری، مرتضی، اصول فلسفه و روش رئالیسم (مقدمهٔ کتاب)، تهران، انتشارات صدرا، ۱۳۹۵ش، ج۵، ص۱۱-۳۴.</ref>

	~~'''پاسخ مقدمه دوم'''~~		* بخشی از این باورهای دینی تعبدی هستند، ولی پیش از این گزاره‌های تعبدی، گزاره‌های اساسی دین وجود دارند که حالت تعبد نیستند. این گزاره‌های بنیادی غیر تعبدی همان مباحثی هستند که در زبان دین به‌عنوان تحقیقی‌بودن اصول دین از آنها یاد می‌شود.<ref>مکارم شیرازی، ناصر و دیگران، تفسیر نمونه، تهران، دار الكتب الاسلاميه، ۱۳۷۴ش، ج۲، ص۲۸۱-۲۸۲.</ref>
			* بسیاری از عقاید دینی درون‌مایه‌ای استدلالی دارند و باور به آنها نیازمند استدلال است.<ref>مطهری، اصول فلسفه و روش رئالیسم (مقدمهٔ کتاب)، ج۵، ص۱۱-۳۴.</ref>

	* آنچه میان انسان‌های مطلق‌انگار و تجربه‌باور مشترک ~~بود «امکان~~ دسترسی به ~~حقیقت»~~ است؛ ~~و این با موضع شکاکانه ایشان سازگار نیست؛~~ زیرا شکاکیت دقیقاً به معنای نفی امکان کشف حقیقت است.<ref>~~درآمدی~~ به معرفت‌شناسی دینی و ~~معاصر، ص۱۳۸–۱۱۳~~.</ref>		== مناقشه در مقدمهٔ دوم استدلال ملکیان: شک و امکان کشف حقیقت ==
			برخی محققان امکان دسترسی به حقیقت را چیزی می‌دانند که میان انسان‌های مطلق‌انگار و تجربه‌باور مشترک است. تصویری که در مقدمهٔ دوم از حقیقت ارائه می‌شود تصویری شکاکانه است. این تصویر با امکان دسترسی به حقیقت از سوی انسان‌های مطلق‌انگار و تجربه‌باور در تضاد است؛ زیرا شکاکیت دقیقاً به معنای نفی امکان کشف حقیقت است.<ref>فعالی، محمدتقی، «درآمدی به معرفت‌شناسی دینی و معاصر» فصلنامهٔ ذهن، ش۳، ۱۳۷۹ش، ص۱۱۳-۱۳۸.</ref>

	'''~~پاسخ مقدمه سوم~~'''		'''پ'''

	تفکیک اعتقاد از ایمان، و اعتقاد را ثابت، و ایمان را پویا و بی‌قراری دانستن. در این‌باره می‌توان گفت:		تفکیک اعتقاد از ایمان، و اعتقاد را ثابت، و ایمان را پویا و بی‌قراری دانستن. در این‌باره می‌توان گفت:

Shamloo در ‏۷ فوریهٔ ۲۰۲۳، ساعت ۱۰:۲۱

2023-02-07T10:21:32Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۷ فوریهٔ ۲۰۲۳، ساعت ۱۳:۵۱
خط ۵۰:		خط ۵۰:
	* حک و اصلاح در اعتقادات خود را پذیرند.<ref>ملکیان، «دویدن در پی آواز حقیقت»، کیان، ش۵۲، ص۲۵-۲۶.</ref>		* حک و اصلاح در اعتقادات خود را پذیرند.<ref>ملکیان، «دویدن در پی آواز حقیقت»، کیان، ش۵۲، ص۲۵-۲۶.</ref>

	ملکیان بعد از ذکر این مقدمات چهارگانه ایمان را نوعی فرایند در طلب حقیقت ~~می‌داند~~ نه فرآورده‌ای که از پس حقیقت‌جویی به‌دست آید. از نظر او ایمان طلب واقعیت بی‌قرار و جستن بی‌قراری است. ~~همچنین،~~ ملکیان، با الهام از شعری از سهراب ~~سپهری،~~ ایمان دینی را دویدن در پی آواز حقیقت و نه چسبیدن به عقیده‌ای خاص تلقی می‌کند.<ref>ملکیان، «دویدن در پی آواز حقیقت»، کیان، ش۵۲، ص۲۵-۲۶.</ref>		ملکیان بعد از ذکر این مقدمات چهارگانه ایمان را نوعی فرایند طلب حقیقت می‌داند، نه فرآورده‌ای که از پس حقیقت‌جویی به‌دست آید. از نظر او ایمان دینی غیر از اعتقاد دینی است؛ ایمان دینی توجه به فرایند حقیقت‌خواهی است؛ ولی اعتقاد دینی علاقهٔ کور به برخی فرآورده‌های حقایق دینی است. معتقد به یک دین خود را صاحب حقیقت می‌داند، اما مؤمن به دین خود را طالب حقیقت بر می‌شمارد. لازمهٔ طلب حقیقت رفتن است و نه ایستادن و همین باعث می‌شود که ایمان دینی موجب پویایی برای کشف حقیقت شود. در مقابل، اعتقاد دینی خمود، تصلب و کندی را به‌همراه دارد. از نظر او ایمان طلب واقعیت بی‌قرار و جستن بی‌قراری است. همچنین ملکیان، با الهام از شعری از شاعر معاصر سهراب سپهری (۱۳۰۷-۱۳۵۹ش)، ایمان دینی را دویدن در پی آواز حقیقت و نه چسبیدن به عقیده‌ای خاص تلقی می‌کند.<ref>ملکیان، «دویدن در پی آواز حقیقت»، کیان، ش۵۲، ص۲۵-۲۶.</ref>

	== نقد دیدگاه مصطفی ملکیان ==		== نقد دیدگاه مصطفی ملکیان ==

Shamloo در ‏۷ فوریهٔ ۲۰۲۳، ساعت ۰۸:۵۴

2023-02-07T08:54:53Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۷ فوریهٔ ۲۰۲۳، ساعت ۱۲:۲۴
خط ۵:		خط ۵:

	{{پاسخ}}		{{پاسخ}}
	== ~~تبیین~~ ایمان در ~~منظومه فکری مصطفی~~ ملکیان ==		== ایمان در اندیشهٔ ملکیان ==

	~~برخی از روشنفکران ایرانی تلقی خاصی نسبت به مقوله ایمان بیان نموده‌اند؛ دکتر~~ ملکیان تلقی خود را ~~از ایمان، مبتنی~~ بر چهار مقدمه ~~ذکر~~ کرده است.<ref>کیان، ~~ش ۵۲، ص۲۶–۲۱~~.</ref>		مصطفی ملکیان تلقی خود از ایمان را با تکیه بر چهار مقدمه صورت‌بندی کرده است.<ref>ملکیان، مصطفی، «دویدن در پی آواز حقیقت» (ایمان دینی در گفت‌وگو با مصطفی ملکیان)، کیان، ش۵۲، ۱۳۷۹ش، ص۲۱-۳۵.</ref>

	'''~~مقدمه اوّل~~''': تقسیم‌بندی مارتین راکیچ، روان‌شناس معروف ~~آمریکایی است~~. ~~ایشان~~ معتقد است باورهای انسان پنج دسته‌اند:		=== '''مقدمهٔ اول''': انواع باور ===
	* باورهای اصلی اجماعی، مثل ~~این که~~ من فلان کس هستم؛		در ابتدا باید دربارهٔ چیستی باور سخن گفته شود. در این باره تقسیم‌بندی مارتین راکیچ، روان‌شناس معروف امریکایی، از انواع باور راهگشاست. او معتقد است که باورهای انسان پنج دسته‌اند:
			* باورهای اصلی اجماعی، مثل اینکه من فلان کس هستم؛

	* باورهای غیراجماعی ابتدایی، مثل رؤیا؛		* باورهای غیراجماعی ابتدایی، مثل باورهای حاصل از یک رؤیا؛

	* باورهای ~~آتوریته~~ یا عقاید تعبدی، مثل عقایدی که انسان از پدر یا مادر می‌پذیرد؛		* باورهای یا عقاید تعبدی، مثل عقایدی که انسان از پدر یا مادر می‌پذیرد؛

	* باورهای اشتقاقی که باورهای ناشی از باورهای آتوریته‌اند؛		* باورهای اشتقاقی که باورهای ناشی از باورهای آتوریته‌اند؛

	* باورهای بی‌پیامد که در متن منظومه فکری انسان نیستند.		* باورهای بی‌پیامد که در متن منظومه فکری انسان نیستند.<ref>ملکیان، «دویدن در پی آواز حقیقت»، کیان، ش۵۲، ص۵۲-۵۳.</ref>

	~~دکتر~~ ملکیان معتقد است که باورهای دینی از نوع باورهای ~~آتوریته است: «رأی من در باب باورهای دینی این است که اگر این باورها از شخصی~~ که ~~ما نسبت به او تعبد داریم، منخلع و منسلخ شوند و~~ ارتباطشان با ~~آن آتوریته قطع شود،~~ هیچ دلیل ~~عقلانی‌ای به نحو قاطع به سود یا زیان آن‌ها حکم نمی‌کند»؛~~<ref>کیان، ~~ش. ۵۲، ص۲۶–۲۱~~.</ref>		ملکیان معتقد است که باورهای دینی از نوع باورهای تعبدی هستند که سوای ارتباطشان با منبع تعبد هیچ دلیل عقلانی دیگری ندارند.<ref>ملکیان، «دویدن در پی آواز حقیقت»، کیان، ش۵۲، ص۲۲.</ref>

	'''~~مقدمه دوّم~~''': ویلیام جیمز معتقد است انسان‌ها دو ~~گونه‌اند: «مطلق انگار» و آن فردی است~~ که ~~معتقد است~~ برای انسان امکان دسترسی به حقیقت وجود دارد و هر وقت به حقیقت دسترسی پیدا کرد، از این که به حقیقت دست یافته است باخبر می‌شود؛ «تجربه باور» که همانند دسته قبل به امکان دسترسی به حقیقت معتقدند اما آن‌گاه که به حقیقت دسترسی پیدا کردند، باخبر نمی‌شوند. ایمان، برای هر دو دسته ممکن است.		=== '''مقدمهٔ دوم''': ایمان مطلق‌انگارانه و تجربه‌باورانه ===
			ویلیام جیمز (۱۸۴۲ –۱۹۱۰م)،روان‌شناس و فیلسوف امریکایی، معتقد است انسان‌ها دو گونه‌اند؛ انسان‌های مطلق‌انگار که معتقداند برای انسان امکان دسترسی به حقیقت وجود دارد و هر وقت به حقیقت دسترسی پیدا کرد، از این که به حقیقت دست یافته است باخبر می‌شود؛ «تجربه باور» که همانند دسته قبل به امکان دسترسی به حقیقت معتقدند اما آن‌گاه که به حقیقت دسترسی پیدا کردند، باخبر نمی‌شوند. ایمان، برای هر دو دسته ممکن است.<ref>ملکیان، «دویدن در پی آواز حقیقت»، کیان، ش۵۲، ص۲۳.</ref>

	'''~~مقدمه سوّم~~''': ~~آلن واتس می‌گوید:~~ ایمان از عقیده ~~جدا است~~. صاحب عقیده کسی است که می‌گوید جهان ~~همان گونه~~ است که من باور دارم؛ اما صاحب ایمان ~~«کسی~~ است که می‌گوید من باید جهان را ~~آهسته آهسته~~ بشناسم … اگر کسی بخواهد حقیقت را در اختیار داشته باشد، یعنی اگر بخواهد ~~رأیش~~ مطابق با واقع باشد، باید ~~سایه به سایه~~ واقعیت متبدل و متحول سیر ~~کند؛ باید حاضر باشد عقاید خود را با سیلان واقعیت، سیلان دهد؛ لذا~~ آلن واتس ~~می‌گوید: ایمان~~ طلب واقعیت بی‌قرار ~~است»؛~~<ref>کیان، ~~ش. ۵۲، ص۲۶–۲۱~~.</ref>		=== '''مقدمهٔ سوم''': ایمان و عقیده ===
			برخی صاحب‌نظران معتقدند که ایمان از عقیده جداست. آنان معتقدند که صاحب عقیده کسی است که می‌گوید جهان همان‌گونه است که من باور دارم؛ اما صاحب ایمان کسی است که می‌گوید من باید جهان را به مرور بشناسم. اگر کسی بخواهد حقیقت را در اختیار داشته باشد، یعنی اگر بخواهد حکمش مطابق با واقع باشد، باید همراه با واقعیت متبدل و متحول سیر کند. از نظر آلن واتس در اینجا ایمانْ طلب واقعیت بی‌قرار است.<ref>ملکیان، «دویدن در پی آواز حقیقت»، کیان، ش۵۲، ص۲۳.</ref>

	'''~~مقدمه~~ چهارم''': این مقدمه نیز از راکیچ نقل ~~شده است؛~~ نظام‌های اعتقادی دو ~~دسته‌اند: دگماتیست~~ و غیر ~~دگماتیست~~. نظام‌های اعتقادی چهار ویژگی دارند که عبارتند از:		=== '''مقدمهٔ چهارم''': انواع نظام‌های عقیدتی ===
			ملکیان این مقدمه را نیز از راکیچ نقل کرده است. نظام‌های اعتقادی دو دسته‌اند؛ جزم‌اندیشانه و غیر جزم‌اندیشانه. نظام‌های اعتقادی جزم‌اندیشانه چهار ویژگی دارند که عبارتند از:

	* چون ~~دگماتیک~~ هستند، جهان برای ایشان پرمخاطره و ~~دار ستیزه~~ است؛		* چون جزم‌اندیش هستند، جهان برای ایشان پرمخاطره و پر از دشمن است؛

	* داوری‌هایشان درباره دیگران براساس موافقت و مخالفت آنان با ~~آتوریته آن‌هاست؛~~		* داوری‌هایشان درباره دیگران براساس موافقت و مخالفت آنان با عقاید آنهاست؛

	* ~~آتوریته~~ واحدی دارند؛		* منبع اقتدار فکری واحدی دارند؛

	* هیچ حک و اصلاحی را در عقایدشان نمی‌پذیرند.		* هیچ بازاندیشی و اصلاحی را در عقایدشان نمی‌پذیرند.<ref>ملکیان، «دویدن در پی آواز حقیقت»، کیان، ش۵۲، ص۲۵-۲۶.</ref>

	اما نظام‌های غیر ~~دگماتیست~~ این‌گونه نیستند~~. این نظام‌ها~~		اما نظام‌های غیر جزم‌اندیش این‌گونه نیستند:

	* جهان را بسیار مهربان می‌بینند و از این روی انسان‌های شادی ~~هستند. به قول بوعلی: العارف هشّ بشّ بَسّام «عارف خوشرو، خوش‌مشرب و اهل تبسم است»؛~~		* آنها جهان را بسیار مهربان می‌بینند و از این روی انسان‌های معتقد به آنها انسان‌های شادی هستند؛

	* داوری ~~آن‌ها~~ نسبت به انسان‌ها براساس موافقت و مخالفت آنان نیست؛		* داوری آنها نسبت به انسان‌ها براساس موافقت و مخالفت با آنان نیست؛

	* این نظام‌ها ~~آتوریته~~ واحدی ~~ندارند~~ بلکه از منابع مختلف اخذ رأی می‌کنند؛		* این نظام‌ها منبع اقتدار فکری واحدی ندارند، بلکه از منابع مختلف اخذ رأی می‌کنند؛

	* حک و اصلاح پذیرند.		* حک و اصلاح در اعتقادات خود را پذیرند.<ref>ملکیان، «دویدن در پی آواز حقیقت»، کیان، ش۵۲، ص۲۵-۲۶.</ref>

	~~دکتر~~ ملکیان بعد از ذکر این مقدمات ~~چهارگانه، جداسازی~~ ایمان را از ~~عقیده~~ ایمان ~~«طلب~~ واقعیت ~~بی‌قرار»~~ و ~~«جستن بی‌قراری» و (~~با الهام از سهراب ~~سپهری)~~ ایمان دینی را ~~«دویدن~~ در پی آواز ~~حقیقت،~~ نه چسبیدن به ~~عقیده‌ای»~~ تلقی می‌کند.		ملکیان بعد از ذکر این مقدمات چهارگانه ایمان را نوعی فرایند در طلب حقیقت می‌داند نه فرآورده‌ای که از پس حقیقت‌جویی به‌دست آید. از نظر او ایمان طلب واقعیت بی‌قرار و جستن بی‌قراری است. همچنین، ملکیان، با الهام از شعری از سهراب سپهری، ایمان دینی را دویدن در پی آواز حقیقت و نه چسبیدن به عقیده‌ای خاص تلقی می‌کند.<ref>ملکیان، «دویدن در پی آواز حقیقت»، کیان، ش۵۲، ص۲۵-۲۶.</ref>

	== نقد دیدگاه مصطفی ملکیان ==		== نقد دیدگاه مصطفی ملکیان ==

Shamloo: Shamloo صفحهٔ ایمان در اندیشه روشنفکری ایران را به نقد دیدگاه مصطفی ملکیان درباره ایمان منتقل کرد

2023-02-07T07:00:15Z

Shamloo صفحهٔ ایمان در اندیشه روشنفکری ایران را به نقد دیدگاه مصطفی ملکیان درباره ایمان منتقل کرد

→ نسخهٔ قدیمی‌تر	نسخهٔ ‏۷ فوریهٔ ۲۰۲۳، ساعت ۱۰:۳۰
(بدون تفاوت)

Rezvani در ‏۱۶ مهٔ ۲۰۲۱، ساعت ۱۲:۰۴

2021-05-16T12:04:03Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۶ مهٔ ۲۰۲۱، ساعت ۱۵:۳۴
خط ۱۱۳:		خط ۱۱۳:
	== منابع ==		== منابع ==
	{{پانویس\|۲}}		{{پانویس\|۲}}
			{{کلام}}
	{{شاخه		{{شاخه
	\| شاخه اصلی = کلام		\| شاخه اصلی = کلام

Nazarzadeh: جایگزینی متن - 'مسایل' به 'مسائل'

2021-03-20T15:28:13Z

جایگزینی متن - 'مسایل' به 'مسائل'

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۰ مارس ۲۰۲۱، ساعت ۱۸:۵۸
خط ۸۰:		خط ۸۰:
	دکتر ملکیان در مقدمه چهارم، به تفکیک نظام‌های عقیدتی و ویژگی‌های هر یک پرداخته‌اند. اولین ویژگی این بود که جهان برای نظام‌های دگماتیک دارِ ستیهش است. در پاسخ می‌توان چنین گفت:		دکتر ملکیان در مقدمه چهارم، به تفکیک نظام‌های عقیدتی و ویژگی‌های هر یک پرداخته‌اند. اولین ویژگی این بود که جهان برای نظام‌های دگماتیک دارِ ستیهش است. در پاسخ می‌توان چنین گفت:

	* جهان برای باورهای اساسی اعتقادی نه دار ستیهش است، نه دار مهربانی؛ زیرا آنچه جهان برای او ستیهنده یا مهربان است، گزاره‌های ناظر به عالم طبیعت است و این همان نظام‌های علمی و تجربی است، نه اعتقادی. به بیان دیگر یک دانشمند علوم طبیعی اگر قانونی علمی ارائه داد، باید خود را در مخاطره ببیند؛ چه بسا فردا نقضی برای آن قانون پیدا شود. اما گزاره‌های دینی و اعتقادی که ناظر به جهان طبیعت و ماده نیستند و به تعبیری از سنخ ~~مسایل~~ عقلی و ریاضی‌اند، در معرض ستیهش و مهربانی نخواهند بود؛		* جهان برای باورهای اساسی اعتقادی نه دار ستیهش است، نه دار مهربانی؛ زیرا آنچه جهان برای او ستیهنده یا مهربان است، گزاره‌های ناظر به عالم طبیعت است و این همان نظام‌های علمی و تجربی است، نه اعتقادی. به بیان دیگر یک دانشمند علوم طبیعی اگر قانونی علمی ارائه داد، باید خود را در مخاطره ببیند؛ چه بسا فردا نقضی برای آن قانون پیدا شود. اما گزاره‌های دینی و اعتقادی که ناظر به جهان طبیعت و ماده نیستند و به تعبیری از سنخ مسائل عقلی و ریاضی‌اند، در معرض ستیهش و مهربانی نخواهند بود؛

	* از مهم‌ترین معیارهای تحقیق‌پذیری و حتی معناداری، ابطال‌پذیری است. از این روی اگر گزاره‌های علمی در معرض ستیهش نباشند، ابطال‌پذیر نبوده، اعتبار علمی ندارند؛		* از مهم‌ترین معیارهای تحقیق‌پذیری و حتی معناداری، ابطال‌پذیری است. از این روی اگر گزاره‌های علمی در معرض ستیهش نباشند، ابطال‌پذیر نبوده، اعتبار علمی ندارند؛