موانع فهم حدیث - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Fabbasi: اصلاح ارقام

2022-11-17T11:54:15Z

اصلاح ارقام

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۷ نوامبر ۲۰۲۲، ساعت ۱۵:۲۴
خط ۶۴:		خط ۶۴:

	===لجباری===		===لجباری===
	صفت لجبازی مانعی بزرگ در راه فهم انسان است. امام علی(ع) می‌فرمایند: {{متن عربی\|اللجاجُ یُفْسِدُ الرأیَ\|ترجمه=لجبازی رأی انسان را فاسد می‌کند.}}<ref>غرر الحکم، ص۶۵، ~~ح ۸۵۳~~.</ref> و نیز می‌فرماید: {{متن عربی\|اللجوجُ لارأیَ له\|ترجمه=انسان لجباز رأیی ندارد.}}<ref>غرر الحکم، ص۶۵، ~~ح ۸۵۲~~.</ref>		صفت لجبازی مانعی بزرگ در راه فهم انسان است. امام علی(ع) می‌فرمایند: {{متن عربی\|اللجاجُ یُفْسِدُ الرأیَ\|ترجمه=لجبازی رأی انسان را فاسد می‌کند.}}<ref>غرر الحکم، ص۶۵، ح۸۵۳.</ref> و نیز می‌فرماید: {{متن عربی\|اللجوجُ لارأیَ له\|ترجمه=انسان لجباز رأیی ندارد.}}<ref>غرر الحکم، ص۶۵، ح۸۵۲.</ref>

	به جز موانع ذکر شده ممکن است موانع دیگری نیز برای فهم حدیث وجود داشته باشد، هم‌چنانکه بعضی از عناوین ذکر شده ممکن است قابل ادغام باشند، بنابراین نمی‌توان موانع فهم حدیث را با عناوین ذکر شده محدود نمود. اما خصوصیت موارد ذکر شده وجود این موانع در روایات اهل‌بیت(ع) است.		به جز موانع ذکر شده ممکن است موانع دیگری نیز برای فهم حدیث وجود داشته باشد، هم‌چنانکه بعضی از عناوین ذکر شده ممکن است قابل ادغام باشند، بنابراین نمی‌توان موانع فهم حدیث را با عناوین ذکر شده محدود نمود. اما خصوصیت موارد ذکر شده وجود این موانع در روایات اهل‌بیت(ع) است.
خط ۷۱:		خط ۷۱:

	== مطالعه بیشتر ==		== مطالعه بیشتر ==
	* فصلنامه علوم حدیث، تابستان ۱۳۷۷، مقاله موانع فهم حدیث، ~~ص۲–۶~~.		* فصلنامه علوم حدیث، تابستان ۱۳۷۷، مقاله موانع فهم حدیث، ص۶-۲.

	* تصنیف غرر الحکم و درر الکلم، ~~ص۶۴–۶۶~~.		* تصنیف غرر الحکم و درر الکلم، ص۶۶-۶۴.
	{{پایان مطالعه بیشتر}}		{{پایان مطالعه بیشتر}}

Fabbasi: خلاصه شناسه و حذف دو سطر و جابه جایی مکان پاورقی

2022-11-08T10:18:42Z

خلاصه شناسه و حذف دو سطر و جابه جایی مکان پاورقی

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۸ نوامبر ۲۰۲۲، ساعت ۱۳:۴۸
خط ۴:		خط ۴:
	{{پایان سوال}}		{{پایان سوال}}
	{{پاسخ}}		{{پاسخ}}
	'''موانع فهم حدیث''' اموری است که در روایات ذکر شده است~~. باید توجه داشت که حدیث در شناخت مسائل اعتقادی~~ و ~~معارف~~ و ~~احکام دینی اهمیت بسیاری دارد~~. ~~درباره~~ فهم ~~حدیث نیز مواردی در روایات ذکر شده است چون توجه~~ به ~~عرف و مجموعه روایات و سایر امور. درباره موانع~~ فهم حدیث نیز ~~اموری در روایات ذکر شده~~ از ~~قبیل پیش داوری و شتاب و عجله در~~ فهم حدیث ~~که ده مورد از این موارد مطابق روایات ذکر شده است~~.		'''موانع فهم حدیث''' اموری است که در روایات ذکر شده است مانند: پیش داوری؛ شتاب و عجله؛ تعصبات افراطی؛ هواپرستی؛ دنیادوستی؛ عجب و تکبر و ... . در کنار موانع فهم حدیث، بایستی به شرایط فهم حدیث نیز توجه کرد که نبود این موارد خود از موانع فهم حدیث خواهد شد.

	==جایگاه حدیث==		==جایگاه حدیث==
خط ۱۰:		خط ۱۰:

	==شرایط فهم حدیث==		==شرایط فهم حدیث==
	~~اشاره‌ای به~~ شرائط فهم حدیث ~~که فقدان آنها~~ می‌تواند از موانع فهم حدیث باشد ~~به عنوان مقدمه لازم است~~.		فقدان شرائط فهم حدیث می‌تواند از موانع فهم حدیث باشد. بعضی از شرائط فهم حدیث عبارتند از:

	بعضی از شرائط فهم حدیث عبارتند از:~~<ref>دار الحدیث، فصلنامه علوم حدیث، ش ۸، (تابستان ۱۳۷۷)، ص۲.</ref>~~

	* توجه به عرف زمان شارع در فهم لغات و ساختارها؛		* توجه به عرف زمان شارع در فهم لغات و ساختارها؛
خط ۳۲:		خط ۳۰:
	* شناخت [[ناسخ و منسوخ]] در احادیث؛		* شناخت [[ناسخ و منسوخ]] در احادیث؛

	* آگاهی از مضامین مختلف احادیث، چون: معارف، اخلاق، آداب و … و ضوابط هر یک.		* آگاهی از مضامین مختلف احادیث، چون: معارف، اخلاق، آداب و … و ضوابط هر یک.<ref>دار الحدیث، فصلنامه علوم حدیث، ش ۸، (تابستان ۱۳۷۷)، ص۲.</ref>

	==موانع فهم==		==موانع فهم==
	~~پس از امور ذکر شده در فهم حدیث می‌توان به موانع فهم حدیث اشاره نمود:~~

	===پیش داوری===		===پیش داوری===

Rahmani در ‏۴ سپتامبر ۲۰۲۱، ساعت ۰۵:۵۹

2021-09-04T05:59:26Z

نمایش تغییرات

Rahmani در ‏۴ سپتامبر ۲۰۲۱، ساعت ۰۵:۳۱

2021-09-04T05:31:32Z

نمایش تغییرات

Rahmani در ‏۳۱ اوت ۲۰۲۱، ساعت ۰۸:۴۷

2021-08-31T08:47:08Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۳۱ اوت ۲۰۲۱، ساعت ۱۲:۱۷
خط ۳۳:		خط ۳۳:
	* آگاهی از مضامین مختلف احادیث، چون: معارف، اخلاق، آداب و … و ضوابط هر یک.		* آگاهی از مضامین مختلف احادیث، چون: معارف، اخلاق، آداب و … و ضوابط هر یک.

	==موانع فهم ~~حدیث~~==		==موانع فهم==
	پس از موارد لازم در فهم حدیث می‌توان به موانع فهم حدیث اشاره نمود:		پس از موارد لازم در فهم حدیث می‌توان به موانع فهم حدیث اشاره نمود:

	==پیش داوری==		===پیش داوری===
	حدیث باید آن‌گونه که هست فهم شود و نسان نمی‌تواند با عقیده و فکر خویش به احادیث کمک و یا حدیثی را ثابت کند. اگر چنین اقدامی در خوانش و فهم روایت اتفاق بیفتد این حدیث دچار پیش داوری و بسته شدن درب فهم آن خواهد شد. به این عمل در اصطلاح روایت‌شناسی تفسیر به رای گفته می‌شود که نوعی تحمیل عقیده شخصی بر حدیث است. با انجام چنین عملی در واقع در صدد فهم حدیث بر نیامده است.		حدیث باید آن‌گونه که هست فهم شود و نسان نمی‌تواند با عقیده و فکر خویش به احادیث کمک و یا حدیثی را ثابت کند. اگر چنین اقدامی در خوانش و فهم روایت اتفاق بیفتد این حدیث دچار پیش داوری و بسته شدن درب فهم آن خواهد شد. به این عمل در اصطلاح روایت‌شناسی تفسیر به رای گفته می‌شود که نوعی تحمیل عقیده شخصی بر حدیث است. با انجام چنین عملی در واقع در صدد فهم حدیث بر نیامده است.

	==شتاب و عجله==		===شتاب و عجله===
	شتاب در مطالعه و تحقیق از آفات و مانع فهم دقیق و رسیدن به واقعیت است. در روایات متعددی از عجله‌های بی‌مورد مذمت و نهی شده است.<ref>میزان الحکمه، ج۶، ص۷۲–۷۳؛ تمیمی آمدی، عبدالواحد بن محمد، تصنیف غرر الحکم و درر الکلم، تحقیق مصطفی درایتی، قم، مکتب الاعلام الاسلامی، چاپ اول، ص۲۶۶–۲۶۷.</ref> از پیامبر(ص) نقل شده است که فرمودند: {{متن عربی\|انّما أهلَکَ الناسَ العجله و لو أنّ الناسَ تثَبَّتوا لمْ یُهْلَکْ أحدٌ.\|مردم را عجله هلاک می‌کند، اگر مردم کارها را با تأمل [و دقت] انجام می‌دادند کسی هلاک نمی‌شد.}}<ref>قمی، شیخ عباس، سفینه البحار، قم، اسوه، چاپ اول، ج۱، ص۴۸۹.</ref>		شتاب در مطالعه و تحقیق از آفات و مانع فهم دقیق و رسیدن به واقعیت است. در روایات متعددی از عجله‌های بی‌مورد مذمت و نهی شده است.<ref>میزان الحکمه، ج۶، ص۷۲–۷۳؛ تمیمی آمدی، عبدالواحد بن محمد، تصنیف غرر الحکم و درر الکلم، تحقیق مصطفی درایتی، قم، مکتب الاعلام الاسلامی، چاپ اول، ص۲۶۶–۲۶۷.</ref> از پیامبر(ص) نقل شده است که فرمودند: {{متن عربی\|انّما أهلَکَ الناسَ العجله و لو أنّ الناسَ تثَبَّتوا لمْ یُهْلَکْ أحدٌ.\|مردم را عجله هلاک می‌کند، اگر مردم کارها را با تأمل [و دقت] انجام می‌دادند کسی هلاک نمی‌شد.}}<ref>قمی، شیخ عباس، سفینه البحار، قم، اسوه، چاپ اول، ج۱، ص۴۸۹.</ref>

	امیرالمؤمنین علی(ع) می‌فرماید: {{متن عربی\|إیّاک و العجله بالأمورِ قبْلَ أوانِها\|ترجمه=مبادا هرگز در کاری که وقت آن نرسیده شتاب کنی.}} در حدیثی دیگر از امام علی(ع) آمده است: {{متن عربی\|معَ العَجَلِ یَکْثُر الزَللِ\|ترجمه=با عجله لغزش‌ها زیاد می‌شود.}}<ref>غرر الحکم، ص۲۶۷.</ref>		امیرالمؤمنین علی(ع) می‌فرماید: {{متن عربی\|إیّاک و العجله بالأمورِ قبْلَ أوانِها\|ترجمه=مبادا هرگز در کاری که وقت آن نرسیده شتاب کنی.}} در حدیثی دیگر از امام علی(ع) آمده است: {{متن عربی\|معَ العَجَلِ یَکْثُر الزَللِ\|ترجمه=با عجله لغزش‌ها زیاد می‌شود.}}<ref>غرر الحکم، ص۲۶۷.</ref>

	==تعصبات خشک==		===تعصبات خشک===
	اصرار بر آنچه به‌طور یقینی حق بودنش معلوم است، امری پسندیده و مطلوب است و در قرآن<ref>سوره شوری، آیه ۱۵؛ سوره هود، آیه ۱۱۲؛ سوره جن، آیه ۱۶؛ سوره احقاف، آیه ۱۳.</ref> و روایات<ref>میزان الحکمه، ج۸، ص۲۸۶–۲۸۹.</ref> بر آن تأکید شده است. در طول تاریخ نیز انبیاء و اولیای الهی جان خود را در راه حق داده‌اند. اما اصرار و تعصب داشتن در چیزی که حق بودنش معلوم نیست یا اینکه بطلانش روشن است کاری ناپسند است.<ref>میزان الحکمه، ج۶، ص۳۳۴–۳۳۶.</ref> این تعصب می‌تواند ریشه در بسته بودن ذهن، لجاجت، نژاد و قوم گرایی و … دارد. تعصب ناپسند انسان را اسیر نموده و حاضر نمی‌شود به آرای دیگران توجهی نماید و یا اینکه در نظرات خود تجدید نظر کند. زیرا با هم‌نظری و تجدید نظر شاید به نتیجه‌ای غیر از آنچه که بر آن جمود و تعصب دارد برسد. پدید آمدن وهابیت، خوارج و … ناشی از این نحوه برخورد با متون دینی است.		اصرار بر آنچه به‌طور یقینی حق بودنش معلوم است، امری پسندیده و مطلوب است و در قرآن<ref>سوره شوری، آیه ۱۵؛ سوره هود، آیه ۱۱۲؛ سوره جن، آیه ۱۶؛ سوره احقاف، آیه ۱۳.</ref> و روایات<ref>میزان الحکمه، ج۸، ص۲۸۶–۲۸۹.</ref> بر آن تأکید شده است. در طول تاریخ نیز انبیاء و اولیای الهی جان خود را در راه حق داده‌اند. اما اصرار و تعصب داشتن در چیزی که حق بودنش معلوم نیست یا اینکه بطلانش روشن است کاری ناپسند است.<ref>میزان الحکمه، ج۶، ص۳۳۴–۳۳۶.</ref> این تعصب می‌تواند ریشه در بسته بودن ذهن، لجاجت، نژاد و قوم گرایی و … دارد. تعصب ناپسند انسان را اسیر نموده و حاضر نمی‌شود به آرای دیگران توجهی نماید و یا اینکه در نظرات خود تجدید نظر کند. زیرا با هم‌نظری و تجدید نظر شاید به نتیجه‌ای غیر از آنچه که بر آن جمود و تعصب دارد برسد. پدید آمدن وهابیت، خوارج و … ناشی از این نحوه برخورد با متون دینی است.

	==هوا پرستی==		===هوا پرستی===
	پیروی از هوای نفس انسان را به برآوردن خواهش‌های نفسانی می‌کشاند و چون بسیاری از این خواهش‌ها حرام و گمراه کننده است، شخصی که اسیر هواپرستی خویش است در برخورد با روایات نیز به کج اندیشی گرفتار شده و از فهم درست آنها بازمی‌ماند چنان‌که قرآن کریم پیروی از هوای نفس را مایه گمراهی معرفی می‌کند،<ref>ص / ۲۶؛ جائیه / ۲۳.</ref> و حضرت علی(ع) نیز می‌فرماید: أوصیکمْ بمُجانَبه الهوی، فإنّ الهوی یَدْعو إلی العَمی و هو الضلالُ فی الآخره و الدنیا:<ref>میزان الحکمه، همان، ج۱۰، ص۳۷۷.</ref> «شما را به دوری از هوای نفس سفارش می‌کنم چرا که هوای نفس انسان را به کوری می‌کشاند و آن گمراهی در آخرت و دنیاست.» و نیز می‌فرماید: «من اتَّبَعَ هواه أعْماه و أصّمَه و أذلَّه و أضلَّه»<ref>غرر الحکم، همان، ص۶۵، ح ۸۳۶.</ref> یعنی: «هر کس از هوای نفسش پیروی کند او را کور، کر، ذلیل و گمراه می‌کند.» البته واضح است که مراد، کوری و کری ظاهری نیست بلکه ظاهراً مراد این است که پیروی هوای نفس موجب می‌شود مجاری ادراکی انسان (گوش و چشم) به روی حقیقت و فهم صحیح بسته شود.		پیروی از هوای نفس انسان را به برآوردن خواهش‌های نفسانی می‌کشاند و چون بسیاری از این خواهش‌ها حرام و گمراه کننده است، شخصی که اسیر هواپرستی خویش است در برخورد با روایات نیز به کج اندیشی گرفتار شده و از فهم درست آنها بازمی‌ماند چنان‌که قرآن کریم پیروی از هوای نفس را مایه گمراهی معرفی می‌کند،<ref>ص / ۲۶؛ جائیه / ۲۳.</ref> و حضرت علی(ع) نیز می‌فرماید: أوصیکمْ بمُجانَبه الهوی، فإنّ الهوی یَدْعو إلی العَمی و هو الضلالُ فی الآخره و الدنیا:<ref>میزان الحکمه، همان، ج۱۰، ص۳۷۷.</ref> «شما را به دوری از هوای نفس سفارش می‌کنم چرا که هوای نفس انسان را به کوری می‌کشاند و آن گمراهی در آخرت و دنیاست.» و نیز می‌فرماید: «من اتَّبَعَ هواه أعْماه و أصّمَه و أذلَّه و أضلَّه»<ref>غرر الحکم، همان، ص۶۵، ح ۸۳۶.</ref> یعنی: «هر کس از هوای نفسش پیروی کند او را کور، کر، ذلیل و گمراه می‌کند.» البته واضح است که مراد، کوری و کری ظاهری نیست بلکه ظاهراً مراد این است که پیروی هوای نفس موجب می‌شود مجاری ادراکی انسان (گوش و چشم) به روی حقیقت و فهم صحیح بسته شود.

Rahmani در ‏۳۱ اوت ۲۰۲۱، ساعت ۰۸:۴۶

2021-08-31T08:46:15Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۳۱ اوت ۲۰۲۱، ساعت ۱۲:۱۶
خط ۳۳:		خط ۳۳:
	* آگاهی از مضامین مختلف احادیث، چون: معارف، اخلاق، آداب و … و ضوابط هر یک.		* آگاهی از مضامین مختلف احادیث، چون: معارف، اخلاق، آداب و … و ضوابط هر یک.

			==موانع فهم حدیث==
	پس از موارد لازم در فهم حدیث می‌توان به موانع فهم حدیث اشاره نمود:		پس از موارد لازم در فهم حدیث می‌توان به موانع فهم حدیث اشاره نمود:

Rahmani در ‏۳۱ اوت ۲۰۲۱، ساعت ۰۸:۴۳

2021-08-31T08:43:00Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۳۱ اوت ۲۰۲۱، ساعت ۱۲:۱۳
خط ۵:		خط ۵:
	{{پایان سوال}}		{{پایان سوال}}
	{{پاسخ}}		{{پاسخ}}
	حدیث یکی از منابع ~~با اهمیت~~ احکام، عقائد و معارف اسلامی ~~است؛ به همین جهت از اهمیت والایی برخوردار~~ است ~~و بدین جهت~~ در روایات به نقل حدیث<ref>محمدی ری شهری، محمد، میزان الحکمه، قم، مکتب الاعلام الاسلامی، چاپ دوم، ج۲، ص۲۸۸–۲۹۰.</ref> و فهم و درایت آن<ref>میزان الحکمه، ص۲۹۱–۲۹۲.</ref> سفارش شده است. ~~اما~~ آنچه اهمیت ~~بیش‌تری~~ دارد ~~همان~~ فهم و درایت حدیث است ~~چنان‌که~~ امام صادق(ع) می‌فرماید: ~~«حدیثٌ~~ تَدْریه خیرٌ مِنْ الْفِ حدیثٍ ~~تَرْویه»<ref>همان، ص۲۹۱.</ref>~~ یک حدیثی که آن را بفهمی بهتر از هزار حدیثی است که فقط آن را (بدون فهم) نقل کنی. و کسی می‌تواند از احادیث اهل بیت(ع) بهره ببرد و آنها را بفهمد که هم شرائط فهم حدیث را ~~در خود~~ جمع کرده باشد و هم موانع آن را از خود دور کند.		==جایگاه حدیث==
			حدیث یکی از منابع مهم در دستیابی به احکام، عقائد و معارف اسلامی است. در روایات به نقل حدیث<ref>محمدی ری شهری، محمد، میزان الحکمه، قم، مکتب الاعلام الاسلامی، چاپ دوم، ج۲، ص۲۸۸–۲۹۰.</ref> و فهم و درایت آن<ref>میزان الحکمه، ص۲۹۱–۲۹۲.</ref> سفارش شده است. آنچه اهمیت بیشتری دارد فهم و درایت حدیث است. امام صادق(ع) می‌فرماید: {{متن عربی\|حدیثٌ تَدْریه خیرٌ مِنْ الْفِ حدیثٍ تَرْویه\|ترجمه=یک حدیثی که آن را بفهمی بهتر از هزار حدیثی است که فقط آن را (بدون فهم) نقل کنی.}}<ref>میزان الحکمه، ص۲۹۱.</ref> برای فهم حدیث کسی می‌تواند از احادیث اهل بیت(ع) بهره ببرد و آنها را بفهمد که شرائط فهم حدیث را جمع کرده باشد و موانع آن را از خود دور کند.

	~~هر چند~~ این ~~نوشته~~ در صدد پرداختن به موانع فهم حدیث است ~~ولی~~ اشاره‌ای گذرا به شرائط فهم حدیث که فقدان آنها می‌تواند از موانع فهم حدیث باشد، ~~مناسب به نظر می‌رسد~~.		==شرایط فهم حدیث==
			این نوشتار در صدد پرداختن به موانع فهم حدیث است اما اشاره‌ای گذرا به شرائط فهم حدیث که فقدان آنها می‌تواند از موانع فهم حدیث باشد، لازم بیان شود.

	بعضی از شرائط فهم حدیث عبارتند از:<ref>دار الحدیث، فصلنامه علوم حدیث، ش ۸، (تابستان ۱۳۷۷)، ص۲.</ref>		بعضی از شرائط فهم حدیث عبارتند از:<ref>دار الحدیث، فصلنامه علوم حدیث، ش ۸، (تابستان ۱۳۷۷)، ص۲.</ref>

	~~«۱.~~ توجه به عرف زمان شارع در فهم لغات و ~~ساختارها.~~		* توجه به عرف زمان شارع در فهم لغات و ساختارها؛

	# نگاه مجموعی به ~~روایات.~~		* نگاه مجموعی به روایات؛
	~~# اجتهاد در فهم نصوص.~~
	~~# شناخت اهداف شریعت و اصول مسلم دینی.~~
	~~# شناخت تاریخ صدور روایات.~~
	~~# شناخت موارد نقل به معنی.~~
	~~# آشنایی با تعارض احادیث و چگونگی حل آن.~~
	~~# شناخت روایات تقیه‌ای.~~
	~~# شناخت ناسخ و منسوخ در احادیث.~~
	~~# آگاهی از مضامین مختلف احادیث، چون: معارف، اخلاق، آداب و … و ضوابط هر یک.~~
	~~بعضی از موانع فهم حدیث عبارتند از:~~

	~~== ۱. پیش داوری ==~~		* اجتهاد در فهم نصوص؛
	اگر انسان قبل از آن که سعی کند حدیث را همان‌طور که هست بفهمد به دنبال آن باشد که عقیده و فکر خودش را به کمک احادیث یا حدیثی ثابت کند، دچار پیش داوری در فهم حدیث شده و در واقع درِ فهم درست حدیث را به روی خود بسته و دچار تفسیر به رأی و تحمیل عقیده بر حدیث شده است؛ و در واقع اصلاً در صدد فهم حدیث بر نیامده است تا آن را بفهمد.

	~~== ۲. شتاب~~ و ~~عجله ==~~		* شناخت اهداف شریعت و اصول مسلم دینی؛
	شتاب در مرحله مطالعه و تحقیق از آفات بزرگ و مانع فهم دقیق و رسیدن به واقعیت است. و در روایات متعددی از عجله‌های بی‌مورد مذمت و بلکه نهی شده است.<ref>ر. ک. میزان الحکمه، همان، ج۶، ص۷۲–۷۳؛ عبدالواحد بن محمد تمیمی آمدی، تصنیف غرر الحکم و درر الکلم، تحقیق مصطفی درایتی، قم، مکتب الاعلام الاسلامی، چاپ اول، ص۲۶۶–۲۶۷.</ref> که چند نمونه ذکر می‌شود:

	از پیامبر اکرم(ص) نقل شده است که فرمودند: انّما أهلَکَ الناسَ العجله و لو أنّ الناسَ تثَبَّتوا لمْ یُهْلَکْ أحدٌ.<ref>شیخ عباس قمی، سفینه البحار، قم، اسوه، چاپ اول، ج۱، ص۴۸۹.</ref> یعنی: «مردم را عجله هلاک می‌کند، اگر مردم کارها را با تأمل [و دقت] انجام می‌دادند کسی هلاک نمی‌شد.».		* شناخت تاریخ صدور روایات؛

	امیرالمؤمنین(ع) می‌فرماید: «إیّاک و العجله بالأمورِ قبْلَ أوانِها» یعنی: «مبادا هرگز در کاری که وقت آن نرسیده شتاب کنی.» و در حدیثی دیگر از امیرالمؤمنین علی(ع) می‌خوانیم: «معَ العَجَلِ یَکْثُر الزَللِ».<ref>غرر الحکم، همان، ص۲۶۷.</ref> یعنی «با عجله لغزش‌ها زیاد می‌شود».		* شناخت موارد نقل به معنی؛

	~~== ۳. تعصبات خشک ==~~		* آشنایی با تعارض احادیث و چگونگی حل آن؛
	اصرار ورزیدن بر آنچه به‌طور قطع حق بودنش معلوم است امری پسندیده و مطلوب است و در قرآن<ref>شوری / ۱۵؛ هود / ۱۱۲؛ جن / ۱۶؛ احقاف / ۱۳.</ref> و روایات<ref>ر. ک. میزان الحکمه، همان، ج۸، ص۲۸۶–۲۸۹.</ref> بر آن تأکید شده است و در طول تاریخ انبیاء و اولیای الهی جان خود را در این راه داده‌اند. اما اصرار و تعصب داشتن در چیزی که حق بودنش معلوم نیست یا اینکه بطلانش روشن است کاری ناپسند است<ref>ر. ک. همان، ج۶، ص۳۳۴–۳۳۶.</ref> و ریشه در بسته بودن ذهن، لجاجت، نژاد و قوم گرایی و … دارد و گاهی چنان انسان را در دام خود اسیر می‌کند که حتی حاضر نمی‌شود به آرای دیگران توجهی کند یا در نظرات خود تجدید نظر کند، تا مبادا به نتیجه‌ای غیر از آنچه که بر آن جمود و تعصب دارد برسد. پدید آمدن وهابیت، خوارج و … ناشی از همین نحوه برخورد با متون دینی است.

	== ۴. هوا پرستی ==		* شناخت روایات تقیه‌ای؛

			* شناخت ناسخ و منسوخ در احادیث؛

			* آگاهی از مضامین مختلف احادیث، چون: معارف، اخلاق، آداب و … و ضوابط هر یک.

			پس از موارد لازم در فهم حدیث می‌توان به موانع فهم حدیث اشاره نمود:

			==پیش داوری==
			حدیث باید آن‌گونه که هست فهم شود و نسان نمی‌تواند با عقیده و فکر خویش به احادیث کمک و یا حدیثی را ثابت کند. اگر چنین اقدامی در خوانش و فهم روایت اتفاق بیفتد این حدیث دچار پیش داوری و بسته شدن درب فهم آن خواهد شد. به این عمل در اصطلاح روایت‌شناسی تفسیر به رای گفته می‌شود که نوعی تحمیل عقیده شخصی بر حدیث است. با انجام چنین عملی در واقع در صدد فهم حدیث بر نیامده است.

			==شتاب و عجله==
			شتاب در مطالعه و تحقیق از آفات و مانع فهم دقیق و رسیدن به واقعیت است. در روایات متعددی از عجله‌های بی‌مورد مذمت و نهی شده است.<ref>میزان الحکمه، ج۶، ص۷۲–۷۳؛ تمیمی آمدی، عبدالواحد بن محمد، تصنیف غرر الحکم و درر الکلم، تحقیق مصطفی درایتی، قم، مکتب الاعلام الاسلامی، چاپ اول، ص۲۶۶–۲۶۷.</ref> از پیامبر(ص) نقل شده است که فرمودند: {{متن عربی\|انّما أهلَکَ الناسَ العجله و لو أنّ الناسَ تثَبَّتوا لمْ یُهْلَکْ أحدٌ.\|مردم را عجله هلاک می‌کند، اگر مردم کارها را با تأمل [و دقت] انجام می‌دادند کسی هلاک نمی‌شد.}}<ref>قمی، شیخ عباس، سفینه البحار، قم، اسوه، چاپ اول، ج۱، ص۴۸۹.</ref>

			امیرالمؤمنین علی(ع) می‌فرماید: {{متن عربی\|إیّاک و العجله بالأمورِ قبْلَ أوانِها\|ترجمه=مبادا هرگز در کاری که وقت آن نرسیده شتاب کنی.}} در حدیثی دیگر از امام علی(ع) آمده است: {{متن عربی\|معَ العَجَلِ یَکْثُر الزَللِ\|ترجمه=با عجله لغزش‌ها زیاد می‌شود.}}<ref>غرر الحکم، ص۲۶۷.</ref>

			==تعصبات خشک==
			اصرار بر آنچه به‌طور یقینی حق بودنش معلوم است، امری پسندیده و مطلوب است و در قرآن<ref>سوره شوری، آیه ۱۵؛ سوره هود، آیه ۱۱۲؛ سوره جن، آیه ۱۶؛ سوره احقاف، آیه ۱۳.</ref> و روایات<ref>میزان الحکمه، ج۸، ص۲۸۶–۲۸۹.</ref> بر آن تأکید شده است. در طول تاریخ نیز انبیاء و اولیای الهی جان خود را در راه حق داده‌اند. اما اصرار و تعصب داشتن در چیزی که حق بودنش معلوم نیست یا اینکه بطلانش روشن است کاری ناپسند است.<ref>میزان الحکمه، ج۶، ص۳۳۴–۳۳۶.</ref> این تعصب می‌تواند ریشه در بسته بودن ذهن، لجاجت، نژاد و قوم گرایی و … دارد. تعصب ناپسند انسان را اسیر نموده و حاضر نمی‌شود به آرای دیگران توجهی نماید و یا اینکه در نظرات خود تجدید نظر کند. زیرا با هم‌نظری و تجدید نظر شاید به نتیجه‌ای غیر از آنچه که بر آن جمود و تعصب دارد برسد. پدید آمدن وهابیت، خوارج و … ناشی از این نحوه برخورد با متون دینی است.

			==هوا پرستی==
	پیروی از هوای نفس انسان را به برآوردن خواهش‌های نفسانی می‌کشاند و چون بسیاری از این خواهش‌ها حرام و گمراه کننده است، شخصی که اسیر هواپرستی خویش است در برخورد با روایات نیز به کج اندیشی گرفتار شده و از فهم درست آنها بازمی‌ماند چنان‌که قرآن کریم پیروی از هوای نفس را مایه گمراهی معرفی می‌کند،<ref>ص / ۲۶؛ جائیه / ۲۳.</ref> و حضرت علی(ع) نیز می‌فرماید: أوصیکمْ بمُجانَبه الهوی، فإنّ الهوی یَدْعو إلی العَمی و هو الضلالُ فی الآخره و الدنیا:<ref>میزان الحکمه، همان، ج۱۰، ص۳۷۷.</ref> «شما را به دوری از هوای نفس سفارش می‌کنم چرا که هوای نفس انسان را به کوری می‌کشاند و آن گمراهی در آخرت و دنیاست.» و نیز می‌فرماید: «من اتَّبَعَ هواه أعْماه و أصّمَه و أذلَّه و أضلَّه»<ref>غرر الحکم، همان، ص۶۵، ح ۸۳۶.</ref> یعنی: «هر کس از هوای نفسش پیروی کند او را کور، کر، ذلیل و گمراه می‌کند.» البته واضح است که مراد، کوری و کری ظاهری نیست بلکه ظاهراً مراد این است که پیروی هوای نفس موجب می‌شود مجاری ادراکی انسان (گوش و چشم) به روی حقیقت و فهم صحیح بسته شود.		پیروی از هوای نفس انسان را به برآوردن خواهش‌های نفسانی می‌کشاند و چون بسیاری از این خواهش‌ها حرام و گمراه کننده است، شخصی که اسیر هواپرستی خویش است در برخورد با روایات نیز به کج اندیشی گرفتار شده و از فهم درست آنها بازمی‌ماند چنان‌که قرآن کریم پیروی از هوای نفس را مایه گمراهی معرفی می‌کند،<ref>ص / ۲۶؛ جائیه / ۲۳.</ref> و حضرت علی(ع) نیز می‌فرماید: أوصیکمْ بمُجانَبه الهوی، فإنّ الهوی یَدْعو إلی العَمی و هو الضلالُ فی الآخره و الدنیا:<ref>میزان الحکمه، همان، ج۱۰، ص۳۷۷.</ref> «شما را به دوری از هوای نفس سفارش می‌کنم چرا که هوای نفس انسان را به کوری می‌کشاند و آن گمراهی در آخرت و دنیاست.» و نیز می‌فرماید: «من اتَّبَعَ هواه أعْماه و أصّمَه و أذلَّه و أضلَّه»<ref>غرر الحکم، همان، ص۶۵، ح ۸۳۶.</ref> یعنی: «هر کس از هوای نفسش پیروی کند او را کور، کر، ذلیل و گمراه می‌کند.» البته واضح است که مراد، کوری و کری ظاهری نیست بلکه ظاهراً مراد این است که پیروی هوای نفس موجب می‌شود مجاری ادراکی انسان (گوش و چشم) به روی حقیقت و فهم صحیح بسته شود.

Rahmani در ‏۳۱ اوت ۲۰۲۱، ساعت ۰۵:۵۱

2021-08-31T05:51:39Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۳۱ اوت ۲۰۲۱، ساعت ۰۹:۲۱
خط ۵:		خط ۵:
	{{پایان سوال}}		{{پایان سوال}}
	{{پاسخ}}		{{پاسخ}}
	حدیث یکی از منابع با اهمیت احکام، عقائد و معارف اسلامی است؛ به همین جهت از اهمیت والایی برخوردار است و بدین جهت در روایات به نقل حدیث<ref>~~ر. ک.~~ محمدی ری شهری، محمد، میزان الحکمه، قم، مکتب الاعلام الاسلامی، چاپ دوم، ج۲، ص۲۸۸–۲۹۰.</ref> و فهم و درایت آن<ref>~~ر. ک. همان،~~ ص۲۹۱–۲۹۲.</ref> سفارش شده است. اما آنچه اهمیت بیش‌تری دارد همان فهم و درایت حدیث است چنان‌که امام صادق(ع) می‌فرماید: «حدیثٌ تَدْریه خیرٌ مِنْ الْفِ حدیثٍ تَرْویه»<ref>همان، ص۲۹۱.</ref> یک حدیثی که آن را بفهمی بهتر از هزار حدیثی است که فقط آن را (بدون فهم) نقل کنی. و کسی می‌تواند از احادیث اهل بیت(ع) بهره ببرد و آنها را بفهمد که هم شرائط فهم حدیث را در خود جمع کرده باشد و هم موانع آن را از خود دور کند.		حدیث یکی از منابع با اهمیت احکام، عقائد و معارف اسلامی است؛ به همین جهت از اهمیت والایی برخوردار است و بدین جهت در روایات به نقل حدیث<ref>محمدی ری شهری، محمد، میزان الحکمه، قم، مکتب الاعلام الاسلامی، چاپ دوم، ج۲، ص۲۸۸–۲۹۰.</ref> و فهم و درایت آن<ref>میزان الحکمه، ص۲۹۱–۲۹۲.</ref> سفارش شده است. اما آنچه اهمیت بیش‌تری دارد همان فهم و درایت حدیث است چنان‌که امام صادق(ع) می‌فرماید: «حدیثٌ تَدْریه خیرٌ مِنْ الْفِ حدیثٍ تَرْویه»<ref>همان، ص۲۹۱.</ref> یک حدیثی که آن را بفهمی بهتر از هزار حدیثی است که فقط آن را (بدون فهم) نقل کنی. و کسی می‌تواند از احادیث اهل بیت(ع) بهره ببرد و آنها را بفهمد که هم شرائط فهم حدیث را در خود جمع کرده باشد و هم موانع آن را از خود دور کند.

	هر چند این نوشته در صدد پرداختن به موانع فهم حدیث است ولی اشاره‌ای گذرا به شرائط فهم حدیث که فقدان آنها می‌تواند از موانع فهم حدیث باشد، مناسب به نظر می‌رسد.		هر چند این نوشته در صدد پرداختن به موانع فهم حدیث است ولی اشاره‌ای گذرا به شرائط فهم حدیث که فقدان آنها می‌تواند از موانع فهم حدیث باشد، مناسب به نظر می‌رسد.

Rahmani: ابرابزار

2021-08-29T05:43:11Z

ابرابزار

نمایش تغییرات

Rahmani: صفحه‌ای تازه حاوی «{{جا:ویرایش}} {{شروع متن}} {{سوال}} موانع فهم حديث را بيان كنيد. {{پایان سوال}} {{پاس...» ایجاد کرد

2021-08-29T05:04:55Z

صفحه‌ای تازه حاوی «{{جا:ویرایش}} {{شروع متن}} {{سوال}} موانع فهم حديث را بيان كنيد. {{پایان سوال}} {{پاس...» ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

{{در دست ویرایش|کاربر=Rahmani }}
{{شروع متن}}
{{سوال}}
موانع فهم حديث را بيان كنيد.
{{پایان سوال}}
{{پاسخ}}
حديث يكي از منابع با اهميت احكام، عقائد و معارف اسلامي است؛ به همين جهت از اهميت والايي برخوردار است و بدين جهت در روايات به نقل حديث<ref>ر.ك: محمدي ري شهري، محمد،‌ ميزان الحكمه، قم، مكتب الاعلام الاسلامي، چاپ دوم، ج۲، ص۲۸۸ ـ ۲۹۰.</ref> و فهم و درايت آن<ref>ر.ك: همان، ص۲۹۱ ـ ۲۹۲.</ref> سفارش شده است. اما آنچه اهميت بيش‌تري دارد همان فهم و درايت حديث است چنان كه امام صادق(ع) مي‌فرمايد: «حديثٌ تَدْريه خيرٌ مِنْ الْفِ حديثٍ تَرْويه»<ref>همان، ص۲۹۱.</ref> يك حديثي كه آن را بفهمي بهتر از هزار حديثي است كه فقط آن را (بدون فهم) نقل كني. و كسي مي‌تواند از احاديث اهل بيت(ع) بهره ببرد و آنها را بفهمد كه هم شرائط فهم حديث را در خود جمع كرده باشد و هم موانع آن را از خود دور كند.

هر چند اين نوشته در صدد پرداختن به موانع فهم حديث است ولي اشاره‌اي گذرا به شرائط فهم حديث كه فقدان آنها مي‌تواند از موانع فهم حديث باشد، مناسب به نظر مي‌رسد.

بعضي از شرائط فهم حديث عبارتند از<ref>دار الحديث، فصلنامه علوم حديث، ش ۸، (تابستان ۱۳۷۷)، ص۲.</ref>:

«۱. توجه به عرف زمان شارع در فهم لغات و ساختارها؛

۲. نگاه مجموعي به روايات؛

۳. اجتهاد در فهم نصوص؛

۴. شناخت اهداف شريعت و اصول مسلم ديني؛

۵. شناخت تاريخ صدور روايات؛

۶. شناخت موارد نقل به معني؛

۷. آشنايي با تعارض احاديث و چگونگي حل آن؛

۸. شناخت روايات تقيه‌اي؛

۹. شناخت ناسخ و منسوخ در احاديث؛

۱۰. آگاهي از مضامين مختلف احاديث، چون: معارف، اخلاق، آداب و ... و ضوابط هر يك.

بعضي از موانع فهم حديث عبارتند از:‌

==۱. پيش داوري:==

اگر انسان قبل از آن كه سعي كند حديث را همان طور كه هست بفهمد به دنبال آن باشد كه عقيده و فكر خودش را به كمك احاديث يا حديثي ثابت كند، دچار پيش داوري در فهم حديث شده و در واقع درِ فهم درست حديث را به روي خود بسته و دچار تفسير به رأي و تحميل عقيده بر حديث شده است؛ و در واقع اصلاً در صدد فهم حديث بر نيامده است تا آن را بفهمد.

==۲. شتاب و عجله:==

شتاب در مرحله مطالعه و تحقيق از آفات بزرگ و مانع فهم دقيق و رسيدن به واقعيت است. و در روايات متعددي از عجله‌هاي بي مورد مذمت و بلكه نهي شده است.<ref>ر.ك: ميزان الحكمه، همان، ج۶، ص۷۲ـ۷۳؛ عبدالواحد بن محمد تميمي آمدي، تصنيف غرر الحكم و درر الكلم،‌ تحقيق مصطفي درايتي، قم، مكتب الاعلام الاسلامي، چاپ اول، ص۲۶۶ ـ ۲۶۷.</ref> كه چند نمونه ذكر مي‌شود:

از پيامبر اكرم(ص) نقل شده است كه فرمودند: انّما أهلَكَ الناسَ العجله و لو أنّ الناسَ تثَبَّتوا لمْ يُهْلَكْ أحدٌ.<ref>شيخ عباس قمي، سفينه البحار، قم، اسوه، چاپ اول، ج۱، ص۴۸۹.</ref> يعني: «مردم را عجله هلاك مي‌كند، اگر مردم كارها را با تأمل [و دقت] انجام مي‌دادند كسي هلاك نمي‌شد.».

اميرالمؤمنين(ع) مي‌فرمايد: «إيّاك و العجله بالأمورِ قبْلَ أوانِها» يعني: «مبادا هرگز در كاري كه وقت آن نرسيده شتاب كني.» و در حديثي ديگر از اميرالمؤمنين علي(ع) مي‌خوانيم: «معَ العَجَلِ يَكْثُر الزََللِ».<ref>غرر الحكم، همان، ص۲۶۷.</ref> يعني «با عجله لغزش‌ها زياد مي‌شود».

==۳. تعصبات خشك:==

اصرار ورزيدن بر آنچه به طور قطع حق بودنش معلوم است امري پسنديده و مطلوب است و در قرآن<ref>شوري / ۱۵؛ هود / ۱۱۲؛ جن / ۱۶؛ احقاف / ۱۳.</ref> و روايات<ref>ر.ك:‌ ميزان الحكمه، همان، ج۸، ص۲۸۶ ـ ۲۸۹.</ref> بر آن تأكيد شده است و در طول تاريخ انبياء و اولياي الهي جان خود را در اين راه داده‌اند. اما اصرار و تعصب داشتن در چيزي كه حق بودنش معلوم نيست يا اينكه بطلانش روشن است كاري ناپسند است<ref>ر.ك: همان، ج۶، ص۳۳۴ ـ ۳۳۶.</ref> و ريشه در بسته بودن ذهن، لجاجت، نژاد و قوم گرايي و ... دارد و گاهي چنان انسان را در دام خود اسير مي‌كند كه حتي حاضر نمي‌شود به آراي ديگران توجهي كند يا در نظرات خود تجديد نظر كند، تا مبادا به نتيجه‌‌اي غير از آنچه كه بر آن جمود و تعصب دارد برسد. پديد آمدن وهابيت، خوارج و ... ناشي از همين نحوه برخورد با متون ديني است.

==۴. هوا پرستي:==

پيروي از هواي نفس انسان را به برآوردن خواهش‌هاي نفساني مي‌كشاند و چون بسياري از اين خواهش‌ها حرام و گمراه كننده است، شخصي كه اسير هواپرستي خويش است در برخورد با روايات نيز به كج انديشي گرفتار شده و از فهم درست آنها باز مي‌ماند چنان كه قرآن كريم پيروي از هواي نفس را مايه گمراهي معرفي مي كند<ref>ص / ۲۶؛ جائيه / ۲۳.</ref>، و حضرت علي(ع) نيز مي‌فرمايد:‌ أوصيكمْ بمُجانَبه الهوي،‌ فإنّ الهوي يَدْعو إلي العَمي و هو الضلالُ في الآخره و الدنيا<ref>ميزان الحكمه، همان، ج۱۰، ص۳۷۷.</ref> : «شما را به دوري از هواي نفس سفارش مي‌كنم چرا كه هواي نفس انسان را به كوري مي‌كشاند و آن گمراهي در آخرت و دنياست.» و نيز مي‌فرمايد: «من اتَّبَعَ هواه أعْماه و أصّمَه و أذلَّه و أضلَّه»<ref>غرر الحكم، همان، ص۶۵، ح ۸۳۶.</ref> يعني: «هر كس از هواي نفسش پيروي كند او را كور، كر، ذليل و گمراه مي‌كند.» البته واضح است كه مراد، كوري و كري ظاهري نيست بلكه ظاهراً مراد اين است كه پيروي هواي نفس موجب مي‌شود مجاري ادراكي انسان (گوش و چشم) به روي حقيقت و فهم صحيح بسته شود.

==۵. دنيا دوستي:==

در بعضي از روايات سر منشأ هر خطايي محبت و دلدادگي به دنيا معرفي شده است<ref>ر.ك: ميزان الحكمه، همان، ج۳، ص۲۹۴ ـ ۲۹۵.</ref> چنانكه امام صادق(ع) مي‌فرمايد: «رأسُ كلِّ خطيئه حبُّ الدنيا»<ref>همان، ص۲۹۴.</ref>؛ اساس و ريشه هر خطايي محبت دنياست. و مسلماً يكي از خطاها، خطا در فهم صحيح حديث است. در حديثي گويا تر از علي(ع) مي‌خوانيم: «لَحُبُّ الدنيا صَمّتْ الأسماعَ عنْ سَماعِ الحكمه و عميتْ القلوبَ عنْ نورِ البصيره»<ref>غرر الحكم، همان، ص۶۵، ح ۸۵۸.</ref>؛ در اثر دنيا دوستي گوش‌ها از شنيدن حكمت كر، و قلب‌ها از نور بصيرت كدر مي‌شود.

==۶. عجب (خود پسندي) و تكبر (خود برتر بيني):==

اگر انسان دچار عجب و خودپسندي شود يا مبتلا به تكبر گردد و خود را برتر و بالاتر از ديگران بداند، خود را در تارهاي عنكبوتي گرفتار كرده و نمي‌تواند با آزاد انديشي و استفاده از آراء ديگران به حقيقت معني حديث يا ... پي ببرد. علي(ع) عجب را مايه فساد عقل مي‌داند چنانكه كبر را نيز از بدترين آفات آن معرفي مي‌كند.<ref>ر.ك: همان، ح ۸۴۶ و ۸۴۹.</ref> و در حديثي عجب را ضد صواب (درستي) دانسته و مي‌فرمايد: «الإعجاب ضدّ الصواب و آفه الألباب»<ref>همان،‌ ح ۸۴۷.</ref>؛ «خود پسندي ضد [فهم] درست و آفت عقل‌هاست. و نيز درباره تكبر مي‌فرمايد: «لا يتعلم من يتكبر»<ref>همان، ح ۸۵۰.</ref>؛ «كسي كه متكبر است علم آموزي نمي‌كند».

==۷. استبداد و خود كامگي:==

اين صفت زشت نيز باعث دور ماندن از درك درست است چنانكه علي(ع) مي‌فرمايد: «المستبِدُّ متهورٌ في الخطأِ و الغََطِ».<ref>همان، ح ۸۶۴.</ref> انسان مستبد بي باكانه به خطا و غلط مي‌افتد.

==۸. آلودگي به گناه:==

به حكم آيه كريمه<ref>واقعه / ۸۰.</ref> آلودگي مانع دست رسي به حقيقت قرآن است و چون اهل بيت(ع) و قرآن طبق حديث ثقلين<ref>ر.ك: ميزان الحكمه، همان، ج۱، ص۱۹۱.</ref> از هم جدايي ناپذيرند، سخنانشان پرتوي از قرآن است و دست آلودگان به گناه از فهم دقيق آن در بسياري از مواقع كوتاه است.

==۹. خستگي:==

گاهي انسان در اثر كار زياد جسمي يا فكري و يا ... دچار خستگي مي‌شود در چنين مواقعي مغز انسان آمادگي دريافت معاني دقيق را ندارد و اين خستگي مانعي بر سر راه تفكر و فهميدن حديث و ... است.

كه در اين هنگام توقع برداشت صحيح از مطالب سنگين مانند بعضي از روايات توقعي بي جاست از علي(ع) در اين خصوص چنين نقل شده است: «انّ النفسَ حمْعَنَه و الاُذُن مجّاجَه فلاتجبّ فهْمك بالالْحاحِ علي قلبِك فإنّ لكلّ عضوٍ مِنَ البَدَنِ استراحه»<ref>غرر الحكم، همان، ص۶۰، ح ۶۵۳.</ref> نفس (روح انسان) همانند شتر خواسته‌هايي دارد و گوش انسان اگر ميل به پذيرش نداشته باشد شنيده را رد مي‌كند پس با اصرار راه فهمت را بر قلبت مبند چرا كه هر عضوي از بدن نياز به استراحت دارد.

==۱۰. لجباري:==

اين صفت زشت نيز مانعي بزرگ در راه فهم انسان لجباز است. چنانكه علي(ع) مي‌فرمايند: «اللجاجُ يُفْسِدُ الرأىَ»<ref>همان، ص۶۵، ح ۸۵۳.</ref> لجبازي رأي انسان را فاسد مي‌كند. و نيز مي‌فرمايد: «اللجوجُ لارأىَ له»<ref>همان، ح ۸۵۲.</ref> انسان لجباز رأيي ندارد.

غير از موانعي كه ذكر شد ممكن است موانع ديگري نيز براي فهم حديث وجود داشته باشد، همچنانكه بعضي از عناوين ذكر شده ممكن است با هم قابل ادغام باشند بنابراين اصراري بر محدود كردن موانع فهم حديث با عناويني كه ذكر شد وجود ندارد.
{{پایان پاسخ}}
{{مطالعه بیشتر}}
==مطالعه بيشتر==

۱. فصلنامه علوم حديث، تابستان ۱۳۷۷، مقاله موانع فهم حديث، ص۲ ـ ۶.

۲. تصنيف غرر الحكم و درر الكلم، ص۶۴ ـ ۶۶.
{{پایان مطالعه بیشتر}}

==منابع==
<references />
{{شاخه
| شاخه اصلی = حدیث
| شاخه فرعی۱ = فقه الحدیث
| شاخه فرعی۲ = فهم حدیث
| شاخه فرعی۳ =
}}
{{تکمیل مقاله
| شناسه =
| تیترها =
| ویرایش =
| لینک‌دهی =
| ناوبری =
| نمایه =
| تغییر مسیر =
| ارجاعات =
| بازبینی =
| تکمیل =
| اولویت =
| کیفیت =
}}
{{پایان متن}}