قضاوت زنان از دیدگاه قرآن و روایات - تاریخچهٔ نسخه‌ها

فرج الله عباسی در ‏۲۱ سپتامبر ۲۰۲۶، ساعت ۰۷:۰۸

2026-09-21T07:08:24Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۱ سپتامبر ۲۰۲۶، ساعت ۱۰:۳۸
خط ۱۵:		خط ۱۵:

	=== قرآن ===		=== قرآن ===
	# '''قیم بودن مرد بر زن در همه حالات:''' برخی از فقیهان همچون شهید ثانی،<ref> شهید ثانی، زین‌الدین بن علی، مسالک الافهام، قم، موسسة المعارف الاسلامیة، ۱۴۱۳ق، ج۱۳، ص۳۲۷.</ref> صاحب جواهر،<ref name=":5"> نجفی، محمدحسن، جواهر الکلام، بیروت، دار احیاء التراث العربی، ۱۴۰۴ق، ج۴۰، ص۱۴.</ref> امام خمینی<ref> امام خمینی، سید روح‌الله، تحریر الوسیله، قم، مطبوعات دارالعلم، بی‌تا، ج۲، ص۴۰۷.</ref> و گلپایگانی،<ref> گلپایگانی، محمدرضا، کتاب القضاء، قم، دار القرآن الکریم، ۱۴۱۳ق، ج۱، ص۴۴.</ref> با استناد به {{قرآن\|الرِّجَالُ قَوَّامُونَ عَلَی النِّسَاءِ\|ترجمه=مردان، سرپرست زنانند.\|سوره=نساء\|آیه=۳۴}} مرد بودن را از شرایط قاضی دانسته‌اند. به باور آنان، مردان در تمام وجوه این دنیا بر زنان ولایت و قیمومیت دارند چه در زندگی زناشویی چه در حکم و قضاوت و سیاست. در مقابل برخی همچون محمدتقی مجلسی،<ref name=":1"> مجلسی، محمدتقی، روضة المتقین، قم، انتشارات کوشانپور، ۱۴۰۶ق، ج۱۲، ص۱۹۱.</ref> شیخ انصاری،<ref name=":2"> انصاری، مرتضی، القضاء و الشهادات، قم، کنگره جهانی شیخ اعظم انصاری، ۱۴۱۵ق ، ص۲۲۹.</ref> مقدس اردبیلی،<ref name=":3"> مقدس اردبیلی، احمد بن محمد، مجمع الفائده و البرهان، قم، انتشارات اسلامی، ۱۴۰۳ق، ج۱۲، ص۱۵.</ref> سید احمد خوانساری<ref name=":4"> خوانساری، احمد، جامع المدارک فی شرح مختصر النافع، قم، اسماعیلیان، ۱۴۰۵ق، ج۶، ص۷.</ref> و ... این ادله را ناتمام دانسته و بر نبود دلیل قطعی برای شرط مرد بودن قاضی تأکید کرده‌اند. در باور این افراد، این آیه درصدد بیان احکام زندگی زن و شوهر و نفقه و سرپرستی زندگی است نه مسائل اجتماعی، زمامداری و قضاوت.<ref name=":1" /><ref name=":2" /><ref name=":3" /><ref name=":4" />		# '''قیم بودن مرد بر زن در همه حالات:''' برخی از فقیهان همچون شهید ثانی،<ref> شهید ثانی، زین‌الدین بن علی، مسالک الافهام، قم، موسسة المعارف الاسلامیة، ۱۴۱۳ق، ج۱۳، ص۳۲۷.</ref> صاحب جواهر،<ref name=":5"> نجفی، محمدحسن، جواهر الکلام، بیروت، دار احیاء التراث العربی، ۱۴۰۴ق، ج۴۰، ص۱۴.</ref> [[امام خمینی]]<ref> امام خمینی، سید روح‌الله، تحریر الوسیله، قم، مطبوعات دارالعلم، بی‌تا، ج۲، ص۴۰۷.</ref> و گلپایگانی،<ref> گلپایگانی، محمدرضا، کتاب القضاء، قم، دار القرآن الکریم، ۱۴۱۳ق، ج۱، ص۴۴.</ref> با استناد به {{قرآن\|الرِّجَالُ قَوَّامُونَ عَلَی النِّسَاءِ\|ترجمه=مردان، سرپرست زنانند.\|سوره=نساء\|آیه=۳۴}} مرد بودن را از شرایط قاضی دانسته‌اند. به باور آنان، مردان در تمام وجوه این دنیا بر زنان [[ولایت]] و قیمومیت دارند چه در زندگی زناشویی چه در حکم و قضاوت و سیاست. در مقابل برخی همچون محمدتقی مجلسی،<ref name=":1"> مجلسی، محمدتقی، روضة المتقین، قم، انتشارات کوشانپور، ۱۴۰۶ق، ج۱۲، ص۱۹۱.</ref> شیخ انصاری،<ref name=":2"> انصاری، مرتضی، القضاء و الشهادات، قم، کنگره جهانی شیخ اعظم انصاری، ۱۴۱۵ق ، ص۲۲۹.</ref> مقدس اردبیلی،<ref name=":3"> مقدس اردبیلی، احمد بن محمد، مجمع الفائده و البرهان، قم، انتشارات اسلامی، ۱۴۰۳ق، ج۱۲، ص۱۵.</ref> [[سید احمد خوانساری]]<ref name=":4"> خوانساری، احمد، جامع المدارک فی شرح مختصر النافع، قم، اسماعیلیان، ۱۴۰۵ق، ج۶، ص۷.</ref> و ... این ادله را ناتمام دانسته و بر نبود دلیل قطعی برای شرط مرد بودن قاضی تأکید کرده‌اند. در باور این افراد، این آیه درصدد بیان احکام زندگی زن و شوهر و [[نفقه]] و سرپرستی زندگی است نه مسائل اجتماعی، زمامداری و قضاوت.<ref name=":1" /><ref name=":2" /><ref name=":3" /><ref name=":4" />
	# '''برتری مردان بر زنان:''' {{قرآن\|وَلِلرِّجَالِ عَلَیْهِنَّ دَرَجَةٌ\|ترجمه=و مردان بر آنان درجه برتری دارند.\|سوره=بقره\|آیه=۲۲۸}} از این آیه استفاده می‌شود که مردان نوعی برتری نسبت به زنان دارند و از همین جهت قضاوت زنان با معنای آیه منافات دارد.<ref>آقا ضیاء عراقی، ضیاء الدین، شرح تبصره المتعلمين ( كتاب القضاء )، تحقيق: محمد هادي معرفه، قم، بی‌نا، بی‌تا، ص۳۰۹.</ref> اما موافقان جواز قضاوت زنان بر این باورند که این آیه در مورد حقوق متقابل زن و شوهر است و در مقام بیان برتری مطلق مردان نسبت به زنان نیست که بتوان عدم جواز قضات زن را از آن برداشت کرد.<ref>تبريزى، جعفر سبحانى، نظام القضاء و الشهاده في الشريعه الإسلاميه الغراء، قم، مؤسسه امام صادق عليه السلام، چاپ اول، ۱۴۱۸ق، ج۱، ص۶۰.</ref>		# '''برتری مردان بر زنان:''' {{قرآن\|وَلِلرِّجَالِ عَلَیْهِنَّ دَرَجَةٌ\|ترجمه=و مردان بر آنان درجه برتری دارند.\|سوره=بقره\|آیه=۲۲۸}} از این آیه استفاده می‌شود که مردان نوعی برتری نسبت به زنان دارند و از همین جهت قضاوت زنان با معنای آیه منافات دارد.<ref>آقا ضیاء عراقی، ضیاء الدین، شرح تبصره المتعلمين ( كتاب القضاء )، تحقيق: محمد هادي معرفه، قم، بی‌نا، بی‌تا، ص۳۰۹.</ref> اما موافقان جواز قضاوت زنان بر این باورند که این آیه در مورد حقوق متقابل زن و شوهر است و در مقام بیان برتری مطلق مردان نسبت به زنان نیست که بتوان عدم جواز قضات زن را از آن برداشت کرد.<ref>تبريزى، جعفر سبحانى، نظام القضاء و الشهاده في الشريعه الإسلاميه الغراء، قم، مؤسسه امام صادق عليه السلام، چاپ اول، ۱۴۱۸ق، ج۱، ص۶۰.</ref>
	# '''ضعیف بودن زن در استدلال:''' طبق آیه ۱۸ [[سوره زخرف]] زنان در زر و زیور رشد یافته‌اند و این علاقه ذاتی آنهاست: {{قرآن\|أَوَمَنْ يُنَشَّأُ فِي الْحِلْيَةِ وَهُوَ فِي الْخِصَامِ غَيْرُ مُبِينٍ\|ترجمه=آیا کسی را [شریک خدا قرار داده اند] که در زر و زیور پرورش یافته است و [هنگام] مجادله و بحث بیانش روشن نیست؟}} برخی معتقدند از نظر قرآن، زن در مخاصمه و مجادله ناتوان است و به همین دلیل مغلوب می‌شود و چون منصب قضاوت نیازمند قدرت تعقل و برخورداری از حجت و منطق قوی است، لذا این آیه نشان می‌دهد که زنان، فاقد این ویژگی‌ها هستند.<ref>معرفت، محمد هادی، «شایستگی زنان برای قضاوت و مناصب رسمی»، فصلنامه حکومت اسلامی، تابستان ۱۳۷۶ش۲، ص۴۹.</ref> در مقابل گفته شده امر قضاوت با زیورآلات داشتن زنان منافات دارد و نمی‌توان این تفسیر را از آیه کرد که زنان به دلیل این‌که زیور آلات دارند، فاقد صلاحیت برای تصدی قضاوت هستند؟<ref>قضاوت زنان در قرآن و سنت، سهراب مروتی، عبدالجبار زرگوش نسب، مجله پژوهش زنان، دوره ۶، شماره ۲،</ref>		# '''ضعیف بودن زن در استدلال:''' طبق آیه ۱۸ [[سوره زخرف]] زنان در زر و زیور رشد یافته‌اند و این علاقه ذاتی آنهاست: {{قرآن\|أَوَمَنْ يُنَشَّأُ فِي الْحِلْيَةِ وَهُوَ فِي الْخِصَامِ غَيْرُ مُبِينٍ\|ترجمه=آیا کسی را [شریک خدا قرار داده اند] که در زر و زیور پرورش یافته است و [هنگام] مجادله و بحث بیانش روشن نیست؟}} برخی معتقدند از نظر قرآن، زن در مخاصمه و مجادله ناتوان است و به همین دلیل مغلوب می‌شود و چون منصب قضاوت نیازمند قدرت تعقل و برخورداری از حجت و منطق قوی است، لذا این آیه نشان می‌دهد که زنان، فاقد این ویژگی‌ها هستند.<ref>معرفت، محمد هادی، «شایستگی زنان برای قضاوت و مناصب رسمی»، فصلنامه حکومت اسلامی، تابستان ۱۳۷۶ش۲، ص۴۹.</ref> در مقابل گفته شده امر قضاوت با زیورآلات داشتن زنان منافات دارد و نمی‌توان این تفسیر را از آیه کرد که زنان به دلیل این‌که زیور آلات دارند، فاقد صلاحیت برای تصدی قضاوت هستند؟<ref>قضاوت زنان در قرآن و سنت، سهراب مروتی، عبدالجبار زرگوش نسب، مجله پژوهش زنان، دوره ۶، شماره ۲،</ref>
خط ۲۴:		خط ۲۴:

	[http://saanei.xyz/?view=01,02,10,1486,0]</ref>		[http://saanei.xyz/?view=01,02,10,1486,0]</ref>
	# [[امام باقر(ع)]] فرمود: {{متن عربی\|إنّ المرأةَ لا تُولَّى القَضاءَ و لا تُولَّى الإمارَةَ\|ترجمه=زن نه عهده‌دار مسند قضاوت مى شود و نه عهده‌دار منصب امارت.}}<ref>مجلسی، محمدباقر، بحار الانوار، تهران، دارالکتب الاسلامیه، ج۱۰۳، ص۲۵۴ .</ref><ref name=":5" /> مخالفان قضاوت زن به این‌گونه روایات استدلال کرده و مرد بودن را شرط قضاوت دانسته‌اند؛<ref>بحرانى، آل عصفور، حسين بن محمد، الأنوار اللوامع في شرح مفاتيح الشرائع (للفيض)، قم، مجمع البحوث العلميه، چاپ اول، ق، ج۱۴، ص۱۵.</ref><ref>حائرى، سيد على بن محمد طباطبايى، رياض المسائل، قم، مؤسسه آل البيت عليهم السلام، چاپ اول، ۱۴۱۸ق، ج۱۵، ص۱۰.</ref> اما موافقان جواز قضاوت زن، این روایت را از جهت سند<ref>سبزوارى، سيد عبد الأعلى، مهذّب الأحكام، قم، مؤسسه المنار - دفتر حضرت آيه الله، چاپ چهارم، ۱۴۱۳ق، ج۲۷، ص۴۱.</ref><ref>لنكرانى، محمد فاضل موحدى، تفصيل الشريعه في شرح تحرير الوسيله - القضاء و الشهادات، قم، مركز فقهى ائمه اطهار عليهم السلام، چاپ اول، ۱۴۲۰ق، ص۵۳.</ref> و دلالت ضعیف دانسته‌اند.<ref>درس خارج فقه قضاء، آیت الله علیدوست، پایگاه اطلاع‌رسانی آثار آیت لله علیدوست.[http://a-alidoost.ir/persian/lessons/23552/]</ref><ref>لنكرانى، محمد فاضل موحدى، تفصيل الشريعه في شرح تحرير الوسيله - القضاء و الشهادات، قم، مركز فقهى ائمه اطهار عليهم السلام، چاپ اول، ۱۴۲۰ق، ص۵۳.</ref> در شرح این روایت گفته‌ شده که اگر زنی عالم باشد و بین زنان و یا مردان ~~محارم~~ قضاوت کند، ایرادی ندارد و احتمال هم دارد که قضاوت زن بر همگان جایز باشد(مردان محرم و نامحرم).<ref>مجلسى، محمد تقى، روضه المتقين في شرح من لا يحضره الفقيه، قم، مؤسسه فرهنگى اسلامى كوشانبور، چاپ دوم، ۱۴۰۶ق، ج۱۲، ص۱۹۱.</ref>		# [[امام باقر(ع)]] فرمود: {{متن عربی\|إنّ المرأةَ لا تُولَّى القَضاءَ و لا تُولَّى الإمارَةَ\|ترجمه=زن نه عهده‌دار مسند قضاوت مى شود و نه عهده‌دار منصب امارت.}}<ref>مجلسی، محمدباقر، بحار الانوار، تهران، دارالکتب الاسلامیه، ج۱۰۳، ص۲۵۴ .</ref><ref name=":5" /> مخالفان قضاوت زن به این‌گونه روایات استدلال کرده و مرد بودن را شرط قضاوت دانسته‌اند؛<ref>بحرانى، آل عصفور، حسين بن محمد، الأنوار اللوامع في شرح مفاتيح الشرائع (للفيض)، قم، مجمع البحوث العلميه، چاپ اول، ق، ج۱۴، ص۱۵.</ref><ref>حائرى، سيد على بن محمد طباطبايى، رياض المسائل، قم، مؤسسه آل البيت عليهم السلام، چاپ اول، ۱۴۱۸ق، ج۱۵، ص۱۰.</ref> اما موافقان جواز قضاوت زن، این روایت را از جهت [[سلسله حدیث\|سند]]<ref>سبزوارى، سيد عبد الأعلى، مهذّب الأحكام، قم، مؤسسه المنار - دفتر حضرت آيه الله، چاپ چهارم، ۱۴۱۳ق، ج۲۷، ص۴۱.</ref><ref>لنكرانى، محمد فاضل موحدى، تفصيل الشريعه في شرح تحرير الوسيله - القضاء و الشهادات، قم، مركز فقهى ائمه اطهار عليهم السلام، چاپ اول، ۱۴۲۰ق، ص۵۳.</ref> و دلالت ضعیف دانسته‌اند.<ref>درس خارج فقه قضاء، آیت الله علیدوست، پایگاه اطلاع‌رسانی آثار آیت لله علیدوست.[http://a-alidoost.ir/persian/lessons/23552/]</ref><ref>لنكرانى، محمد فاضل موحدى، تفصيل الشريعه في شرح تحرير الوسيله - القضاء و الشهادات، قم، مركز فقهى ائمه اطهار عليهم السلام، چاپ اول، ۱۴۲۰ق، ص۵۳.</ref> در شرح این روایت گفته‌ شده که اگر زنی عالم باشد و بین زنان و یا مردان محرم قضاوت کند، ایرادی ندارد و احتمال هم دارد که قضاوت زن بر همگان جایز باشد(مردان محرم و نامحرم).<ref>مجلسى، محمد تقى، روضه المتقين في شرح من لا يحضره الفقيه، قم، مؤسسه فرهنگى اسلامى كوشانبور، چاپ دوم، ۱۴۰۶ق، ج۱۲، ص۱۹۱.</ref>
	# [[امام صادق(ع)]] از پیامبر اسلام نقل نموده که ~~حضرت~~ به علی(ع) فرمود: {{متن عربی\|يَا عَلِيُّ لَيْسَ عَلَى اَلنِّسَاءِ جُمُعَةٌ وَ لاَ جَمَاعَةٌ… وَ لاَ تَوَلِّي اَلْقَضَاءِ\|ترجمه=يا علي زنان را وظيفه نماز جمعه خواندن نيست و نه بنماز جماعت رفتن… و نه منصب قضاوت را متصدي شدن}}<ref>حرعاملی، وسایل الشیعه، بیروت، داراحیاء التراث العربی، ج۱۸، ص۶، باب ۲ روایت ۱.</ref> این روایت مشهوری است اما آن را از جهت سند ضعیف می‌دانند.<ref>درس خارج فقه، کتاب القضاء، پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر آیت الله صانعی</ref> فقهایی از جمله شیخ انصاری، مرحوم خوانساری، میرزای قمی، محقق اردبیلی و سید علی طباطبایی نیز این حدیث را چه از نظر سند و چه از نظر دلالت مورد مناقشه قرار داده‌اند.<ref>قضاوت زنان در نگاه مخالفان و موافقان، عذرا خلیلی، ندای صادق ۱۳۸۵، شماره ۴۱ ۴۲، [http://ensani.ir/fa/article/66052/قضاوت-زنان-در-نگاه-مخالفان-و-موافقان-قسمت-دوم-]</ref>		# [[امام صادق(ع)]] از پیامبر اسلام(ص) نقل نموده که به علی(ع) فرمود: {{متن عربی\|يَا عَلِيُّ لَيْسَ عَلَى اَلنِّسَاءِ جُمُعَةٌ وَ لاَ جَمَاعَةٌ… وَ لاَ تَوَلِّي اَلْقَضَاءِ\|ترجمه=يا علي زنان را وظيفه نماز جمعه خواندن نيست و نه بنماز جماعت رفتن… و نه منصب قضاوت را متصدي شدن}}<ref>حرعاملی، وسایل الشیعه، بیروت، داراحیاء التراث العربی، ج۱۸، ص۶، باب ۲ روایت ۱.</ref> این روایت مشهوری است اما آن را از جهت سند ضعیف می‌دانند.<ref>درس خارج فقه، کتاب القضاء، پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر آیت الله صانعی</ref> فقهایی از جمله شیخ انصاری، مرحوم خوانساری، میرزای قمی، محقق اردبیلی و سید علی طباطبایی نیز این حدیث را چه از نظر سند و چه از نظر دلالت مورد مناقشه قرار داده‌اند.<ref>قضاوت زنان در نگاه مخالفان و موافقان، عذرا خلیلی، ندای صادق ۱۳۸۵، شماره ۴۱ ۴۲، [http://ensani.ir/fa/article/66052/قضاوت-زنان-در-نگاه-مخالفان-و-موافقان-قسمت-دوم-]</ref>

	قائلان به عدم جواز قضاوت زنان می‌گویند روایاتی چون مقبوله عمربن حنظله<ref>همان، ص۴، روایت ۳.</ref> و حسنه ابی خدیجه که دستور داده در امر قضاوت و تقلید به مرد رجوع کنید: «انظروا الی رجل»<ref>همان، باب ۱، صفات قاضی.</ref> فهم عرفی از آنها این است که به زن نمی‌توان به عنوان قاضی رجوع کرد. چون اراده شارع بر این است که زن‌ها در حد امکان از نامحرم بدور باشند، و با آنها مواجه نشوند، لذا راضی نشده که امام جماعت مردان باشد… پس نمی‌تواند قاضی باشند.<ref>تبریزی، میرزا جواد، اسس القضاء و الشهاده، قم، مؤسسه امام صادق(ع)، چاپ اول، ۱۴۱۵ هـ ق، ص۱۵.</ref> وقتی شارع رضایت به امام جماعت بودن زنان نداده است. چگونه راضی می‌شود زن مرجع تقلید یا قاضی باشد، و مکرراً مورد سؤال نامحرمان و در معرض دید آنها قرار گیرد، این مسئله‌ای است که در اذهان مردم ریشه دارد و باعث یقین انسان می‌شود.<ref>خوئی، التنقیح فی شرح عروه الوثقی، قم، مؤسسه آل‌البیت، چاپ دوم، ج۱، ص۲۲۶.</ref> اما موافقان جواز قضاوت زنان این اعتقاد را دارند که تمامی روایاتی که زنان را از قضاوت منع می‌کند، اشکال سندی و دلالتی دارند. و برخی روایاتی که محدودیت زن را می‌رساند، سلب حق نیست بلکه سلب تکلیف است.<ref>قضاوت زنان در قرآن و سنت، سهراب مروتی، عبدالجبار زرگوش نسب، مجله پژوهش زنان، دوره ۶، شماره ۲،</ref>		قائلان به عدم جواز قضاوت زنان می‌گویند روایاتی چون مقبوله عمربن حنظله<ref>همان، ص۴، روایت ۳.</ref> و حسنه ابی خدیجه که دستور داده در امر قضاوت و تقلید به مرد رجوع کنید: «انظروا الی رجل»<ref>همان، باب ۱، صفات قاضی.</ref> فهم عرفی از آنها این است که به زن نمی‌توان به عنوان قاضی رجوع کرد. چون اراده شارع بر این است که زن‌ها در حد امکان از نامحرم بدور باشند، و با آنها مواجه نشوند، لذا راضی نشده که امام جماعت مردان باشد… پس نمی‌تواند قاضی باشند.<ref>تبریزی، میرزا جواد، اسس القضاء و الشهاده، قم، مؤسسه امام صادق(ع)، چاپ اول، ۱۴۱۵ هـ ق، ص۱۵.</ref> وقتی شارع رضایت به امام جماعت بودن زنان نداده است. چگونه راضی می‌شود زن مرجع تقلید یا قاضی باشد، و مکرراً مورد سؤال نامحرمان و در معرض دید آنها قرار گیرد، این مسئله‌ای است که در اذهان مردم ریشه دارد و باعث یقین انسان می‌شود.<ref>خوئی، التنقیح فی شرح عروه الوثقی، قم، مؤسسه آل‌البیت، چاپ دوم، ج۱، ص۲۲۶.</ref> اما موافقان جواز قضاوت زنان این اعتقاد را دارند که تمامی روایاتی که زنان را از قضاوت منع می‌کند، اشکال سندی و دلالتی دارند. و برخی روایاتی که محدودیت زن را می‌رساند، سلب حق نیست بلکه سلب تکلیف است.<ref>قضاوت زنان در قرآن و سنت، سهراب مروتی، عبدالجبار زرگوش نسب، مجله پژوهش زنان، دوره ۶، شماره ۲،</ref>
خط ۳۸:		خط ۳۸:
	* قضاوت زن در فقه اسلامی، صالحی نجف آبادی، انتشارات امید فردا.		* قضاوت زن در فقه اسلامی، صالحی نجف آبادی، انتشارات امید فردا.
	* زن یا نیمی از پیکر اجتماع، استاد محمدتقی مصباح، قم، انتشارات آزادی.		* زن یا نیمی از پیکر اجتماع، استاد محمدتقی مصباح، قم، انتشارات آزادی.
	{{پایان مطالعه بیشتر}}		{{پایان مطالعه بیشتر}}جستارهای وابسته

			* [[قضاوت زنان]]

	== منابع ==		== منابع ==

فرج الله عباسی در ‏۲۱ سپتامبر ۲۰۲۶، ساعت ۰۶:۵۰

2026-09-21T06:50:19Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۱ سپتامبر ۲۰۲۶، ساعت ۱۰:۲۰
خط ۱:		خط ۱:
	~~{{ویرایش}}~~
	{{شروع متن}}		{{شروع متن}}
	{{سوال}}		{{سوال}}

فرج الله عباسی: تکمیل مدخل با استناد به منابع

2026-09-21T06:50:01Z

تکمیل مدخل با استناد به منابع

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۱ سپتامبر ۲۰۲۶، ساعت ۱۰:۲۰
خط ۱۶:		خط ۱۶:

	=== قرآن ===		=== قرآن ===
	# '''قیم بودن مرد بر زن در همه حالات:''' برخی از فقیهان همچون شهید ثانی،<ref> شهید ثانی، زین‌الدین بن علی، مسالک الافهام، قم، موسسة المعارف الاسلامیة، ۱۴۱۳ق، ج۱۳، ص۳۲۷.</ref> صاحب جواهر،<ref> نجفی، محمدحسن، جواهر الکلام، بیروت، دار احیاء التراث العربی، ۱۴۰۴ق، ج۴۰، ص۱۴.</ref> امام خمینی<ref> امام خمینی، سید روح‌الله، تحریر الوسیله، قم، مطبوعات دارالعلم، بی‌تا، ج۲، ص۴۰۷.</ref> و گلپایگانی،<ref> گلپایگانی، محمدرضا، کتاب القضاء، قم، دار القرآن الکریم، ۱۴۱۳ق، ج۱، ص۴۴.</ref> با استناد به {{قرآن\|الرِّجَالُ قَوَّامُونَ عَلَی النِّسَاءِ\|ترجمه=مردان، سرپرست زنانند.\|سوره=نساء\|آیه=۳۴}} مرد بودن را از شرایط قاضی دانسته‌اند. به باور آنان، مردان در تمام وجوه این دنیا بر زنان ولایت و قیمومیت دارند چه در زندگی زناشویی چه در حکم و قضاوت و سیاست. در مقابل برخی همچون محمدتقی مجلسی،<ref name=":1"> مجلسی، محمدتقی، روضة المتقین، قم، انتشارات کوشانپور، ۱۴۰۶ق، ج۱۲، ص۱۹۱.</ref> شیخ انصاری،<ref name=":2"> انصاری، مرتضی، القضاء و الشهادات، قم، کنگره جهانی شیخ اعظم انصاری، ۱۴۱۵ق ، ص۲۲۹.</ref> مقدس اردبیلی،<ref name=":3"> مقدس اردبیلی، احمد بن محمد، مجمع الفائده و البرهان، قم، انتشارات اسلامی، ۱۴۰۳ق، ج۱۲، ص۱۵.</ref> سید احمد خوانساری<ref name=":4"> خوانساری، احمد، جامع المدارک فی شرح مختصر النافع، قم، اسماعیلیان، ۱۴۰۵ق، ج۶، ص۷.</ref> و ... این ادله را ناتمام دانسته و بر نبود دلیل قطعی برای شرط مرد بودن قاضی تأکید کرده‌اند. در باور این افراد، این آیه درصدد بیان احکام زندگی زن و شوهر و نفقه و سرپرستی زندگی است نه مسائل اجتماعی، زمامداری و قضاوت.<ref name=":1" /><ref name=":2" /><ref name=":3" /><ref name=":4" />		# '''قیم بودن مرد بر زن در همه حالات:''' برخی از فقیهان همچون شهید ثانی،<ref> شهید ثانی، زین‌الدین بن علی، مسالک الافهام، قم، موسسة المعارف الاسلامیة، ۱۴۱۳ق، ج۱۳، ص۳۲۷.</ref> صاحب جواهر،<ref name=":5"> نجفی، محمدحسن، جواهر الکلام، بیروت، دار احیاء التراث العربی، ۱۴۰۴ق، ج۴۰، ص۱۴.</ref> امام خمینی<ref> امام خمینی، سید روح‌الله، تحریر الوسیله، قم، مطبوعات دارالعلم، بی‌تا، ج۲، ص۴۰۷.</ref> و گلپایگانی،<ref> گلپایگانی، محمدرضا، کتاب القضاء، قم، دار القرآن الکریم، ۱۴۱۳ق، ج۱، ص۴۴.</ref> با استناد به {{قرآن\|الرِّجَالُ قَوَّامُونَ عَلَی النِّسَاءِ\|ترجمه=مردان، سرپرست زنانند.\|سوره=نساء\|آیه=۳۴}} مرد بودن را از شرایط قاضی دانسته‌اند. به باور آنان، مردان در تمام وجوه این دنیا بر زنان ولایت و قیمومیت دارند چه در زندگی زناشویی چه در حکم و قضاوت و سیاست. در مقابل برخی همچون محمدتقی مجلسی،<ref name=":1"> مجلسی، محمدتقی، روضة المتقین، قم، انتشارات کوشانپور، ۱۴۰۶ق، ج۱۲، ص۱۹۱.</ref> شیخ انصاری،<ref name=":2"> انصاری، مرتضی، القضاء و الشهادات، قم، کنگره جهانی شیخ اعظم انصاری، ۱۴۱۵ق ، ص۲۲۹.</ref> مقدس اردبیلی،<ref name=":3"> مقدس اردبیلی، احمد بن محمد، مجمع الفائده و البرهان، قم، انتشارات اسلامی، ۱۴۰۳ق، ج۱۲، ص۱۵.</ref> سید احمد خوانساری<ref name=":4"> خوانساری، احمد، جامع المدارک فی شرح مختصر النافع، قم، اسماعیلیان، ۱۴۰۵ق، ج۶، ص۷.</ref> و ... این ادله را ناتمام دانسته و بر نبود دلیل قطعی برای شرط مرد بودن قاضی تأکید کرده‌اند. در باور این افراد، این آیه درصدد بیان احکام زندگی زن و شوهر و نفقه و سرپرستی زندگی است نه مسائل اجتماعی، زمامداری و قضاوت.<ref name=":1" /><ref name=":2" /><ref name=":3" /><ref name=":4" />
	# '''برتری مردان بر زنان:''' {{قرآن\|وَلِلرِّجَالِ عَلَیْهِنَّ دَرَجَةٌ\|ترجمه=و مردان بر آنان درجه برتری دارند.\|سوره=بقره\|آیه=۲۲۸}} از این آیه استفاده می‌شود که مردان نوعی برتری نسبت به زنان دارند و از همین جهت قضاوت زنان با معنای آیه منافات دارد.<ref>آقا ضیاء عراقی، ضیاء الدین، شرح تبصره المتعلمين ( كتاب القضاء )، تحقيق: محمد هادي معرفه، قم، بی‌نا، بی‌تا، ص۳۰۹.</ref> اما موافقان جواز قضاوت زنان بر این باورند که این آیه در مورد حقوق متقابل زن و شوهر است و در مقام بیان برتری مطلق مردان نسبت به زنان نیست که بتوان عدم جواز قضات زن را از آن برداشت کرد.<ref>تبريزى، جعفر سبحانى، نظام القضاء و الشهاده في الشريعه الإسلاميه الغراء، قم، مؤسسه امام صادق عليه السلام، چاپ اول، ۱۴۱۸ق، ج۱، ص۶۰.</ref>		# '''برتری مردان بر زنان:''' {{قرآن\|وَلِلرِّجَالِ عَلَیْهِنَّ دَرَجَةٌ\|ترجمه=و مردان بر آنان درجه برتری دارند.\|سوره=بقره\|آیه=۲۲۸}} از این آیه استفاده می‌شود که مردان نوعی برتری نسبت به زنان دارند و از همین جهت قضاوت زنان با معنای آیه منافات دارد.<ref>آقا ضیاء عراقی، ضیاء الدین، شرح تبصره المتعلمين ( كتاب القضاء )، تحقيق: محمد هادي معرفه، قم، بی‌نا، بی‌تا، ص۳۰۹.</ref> اما موافقان جواز قضاوت زنان بر این باورند که این آیه در مورد حقوق متقابل زن و شوهر است و در مقام بیان برتری مطلق مردان نسبت به زنان نیست که بتوان عدم جواز قضات زن را از آن برداشت کرد.<ref>تبريزى، جعفر سبحانى، نظام القضاء و الشهاده في الشريعه الإسلاميه الغراء، قم، مؤسسه امام صادق عليه السلام، چاپ اول، ۱۴۱۸ق، ج۱، ص۶۰.</ref>
	# '''ضعیف بودن زن در استدلال:''' طبق آیه ۱۸ [[سوره زخرف]] زنان در زر و زیور رشد یافته‌اند و این علاقه ذاتی آنهاست: {{قرآن\|أَوَمَنْ يُنَشَّأُ فِي الْحِلْيَةِ وَهُوَ فِي الْخِصَامِ غَيْرُ مُبِينٍ\|ترجمه=آیا کسی را [شریک خدا قرار داده اند] که در زر و زیور پرورش یافته است و [هنگام] مجادله و بحث بیانش روشن نیست؟}} برخی معتقدند از نظر قرآن، زن در مخاصمه و مجادله ناتوان است و به همین دلیل مغلوب می‌شود و چون منصب قضاوت نیازمند قدرت تعقل و برخورداری از حجت و منطق قوی است، لذا این آیه نشان می‌دهد که زنان، فاقد این ویژگی‌ها هستند.<ref>معرفت، محمد هادی، «شایستگی زنان برای قضاوت و مناصب رسمی»، فصلنامه حکومت اسلامی، تابستان ۱۳۷۶ش۲، ص۴۹.</ref> در مقابل گفته شده امر قضاوت با زیورآلات داشتن زنان منافات دارد و نمی‌توان این تفسیر را از آیه کرد که زنان به دلیل این‌که زیور آلات دارند، فاقد صلاحیت برای تصدی قضاوت هستند؟<ref>قضاوت زنان در قرآن و سنت، سهراب مروتی، عبدالجبار زرگوش نسب، مجله پژوهش زنان، دوره ۶، شماره ۲،</ref>		# '''ضعیف بودن زن در استدلال:''' طبق آیه ۱۸ [[سوره زخرف]] زنان در زر و زیور رشد یافته‌اند و این علاقه ذاتی آنهاست: {{قرآن\|أَوَمَنْ يُنَشَّأُ فِي الْحِلْيَةِ وَهُوَ فِي الْخِصَامِ غَيْرُ مُبِينٍ\|ترجمه=آیا کسی را [شریک خدا قرار داده اند] که در زر و زیور پرورش یافته است و [هنگام] مجادله و بحث بیانش روشن نیست؟}} برخی معتقدند از نظر قرآن، زن در مخاصمه و مجادله ناتوان است و به همین دلیل مغلوب می‌شود و چون منصب قضاوت نیازمند قدرت تعقل و برخورداری از حجت و منطق قوی است، لذا این آیه نشان می‌دهد که زنان، فاقد این ویژگی‌ها هستند.<ref>معرفت، محمد هادی، «شایستگی زنان برای قضاوت و مناصب رسمی»، فصلنامه حکومت اسلامی، تابستان ۱۳۷۶ش۲، ص۴۹.</ref> در مقابل گفته شده امر قضاوت با زیورآلات داشتن زنان منافات دارد و نمی‌توان این تفسیر را از آیه کرد که زنان به دلیل این‌که زیور آلات دارند، فاقد صلاحیت برای تصدی قضاوت هستند؟<ref>قضاوت زنان در قرآن و سنت، سهراب مروتی، عبدالجبار زرگوش نسب، مجله پژوهش زنان، دوره ۶، شماره ۲،</ref>
خط ۲۵:		خط ۲۵:

	[http://saanei.xyz/?view=01,02,10,1486,0]</ref>		[http://saanei.xyz/?view=01,02,10,1486,0]</ref>
	# [[امام باقر(ع)]] فرمود: {{متن عربی\|إنّ المرأةَ لا تُولَّى القَضاءَ و لا تُولَّى الإمارَةَ\|ترجمه=زن نه عهده‌دار مسند قضاوت مى شود و نه عهده‌دار منصب امارت.}}<ref>مجلسی، محمدباقر، بحار الانوار، دارالکتب ~~السلامیه،~~ ج۱۰۳، ص۲۵۴ ~~و جواهر، پیشین، ج۴۰، ص۱۴~~.</ref> مخالفان قضاوت زن به این‌گونه روایات استدلال کرده و مرد بودن را شرط قضاوت دانسته‌اند؛<ref>بحرانى، آل عصفور، حسين بن محمد، الأنوار اللوامع في شرح مفاتيح الشرائع (للفيض)، قم، مجمع البحوث العلميه، چاپ اول، ق، ج۱۴، ص۱۵.</ref><ref>حائرى، سيد على بن محمد طباطبايى، رياض المسائل، قم، مؤسسه آل البيت عليهم السلام، چاپ اول، ۱۴۱۸ق، ج۱۵، ص۱۰.</ref> اما موافقان جواز قضاوت زن، این روایت را از جهت سند<ref>سبزوارى، سيد عبد الأعلى، مهذّب الأحكام، قم، مؤسسه المنار - دفتر حضرت آيه الله، چاپ چهارم، ۱۴۱۳ق، ج۲۷، ص۴۱.</ref><ref>لنكرانى، محمد فاضل موحدى، تفصيل الشريعه في شرح تحرير الوسيله - القضاء و الشهادات، قم، مركز فقهى ائمه اطهار عليهم السلام، چاپ اول، ۱۴۲۰ق، ص۵۳.</ref> و دلالت ضعیف دانسته‌اند.<ref>درس خارج فقه قضاء، آیت الله علیدوست، پایگاه اطلاع‌رسانی آثار آیت لله علیدوست.[http://a-alidoost.ir/persian/lessons/23552/]</ref><ref>لنكرانى، محمد فاضل موحدى، تفصيل الشريعه في شرح تحرير الوسيله - القضاء و الشهادات، قم، مركز فقهى ائمه اطهار عليهم السلام، چاپ اول، ۱۴۲۰ق، ص۵۳.</ref> در شرح این روایت گفته‌ شده که اگر زنی عالم باشد و بین زنان و یا مردان محارم قضاوت کند، ایرادی ندارد و احتمال هم دارد که قضاوت زن بر همگان جایز باشد(مردان محرم و نامحرم).<ref>مجلسى، محمد تقى، روضه المتقين في شرح من لا يحضره الفقيه، قم، مؤسسه فرهنگى اسلامى كوشانبور، چاپ دوم، ۱۴۰۶ق، ج۱۲، ص۱۹۱.</ref>		# [[امام باقر(ع)]] فرمود: {{متن عربی\|إنّ المرأةَ لا تُولَّى القَضاءَ و لا تُولَّى الإمارَةَ\|ترجمه=زن نه عهده‌دار مسند قضاوت مى شود و نه عهده‌دار منصب امارت.}}<ref>مجلسی، محمدباقر، بحار الانوار، تهران، دارالکتب الاسلامیه، ج۱۰۳، ص۲۵۴ .</ref><ref name=":5" /> مخالفان قضاوت زن به این‌گونه روایات استدلال کرده و مرد بودن را شرط قضاوت دانسته‌اند؛<ref>بحرانى، آل عصفور، حسين بن محمد، الأنوار اللوامع في شرح مفاتيح الشرائع (للفيض)، قم، مجمع البحوث العلميه، چاپ اول، ق، ج۱۴، ص۱۵.</ref><ref>حائرى، سيد على بن محمد طباطبايى، رياض المسائل، قم، مؤسسه آل البيت عليهم السلام، چاپ اول، ۱۴۱۸ق، ج۱۵، ص۱۰.</ref> اما موافقان جواز قضاوت زن، این روایت را از جهت سند<ref>سبزوارى، سيد عبد الأعلى، مهذّب الأحكام، قم، مؤسسه المنار - دفتر حضرت آيه الله، چاپ چهارم، ۱۴۱۳ق، ج۲۷، ص۴۱.</ref><ref>لنكرانى، محمد فاضل موحدى، تفصيل الشريعه في شرح تحرير الوسيله - القضاء و الشهادات، قم، مركز فقهى ائمه اطهار عليهم السلام، چاپ اول، ۱۴۲۰ق، ص۵۳.</ref> و دلالت ضعیف دانسته‌اند.<ref>درس خارج فقه قضاء، آیت الله علیدوست، پایگاه اطلاع‌رسانی آثار آیت لله علیدوست.[http://a-alidoost.ir/persian/lessons/23552/]</ref><ref>لنكرانى، محمد فاضل موحدى، تفصيل الشريعه في شرح تحرير الوسيله - القضاء و الشهادات، قم، مركز فقهى ائمه اطهار عليهم السلام، چاپ اول، ۱۴۲۰ق، ص۵۳.</ref> در شرح این روایت گفته‌ شده که اگر زنی عالم باشد و بین زنان و یا مردان محارم قضاوت کند، ایرادی ندارد و احتمال هم دارد که قضاوت زن بر همگان جایز باشد(مردان محرم و نامحرم).<ref>مجلسى، محمد تقى، روضه المتقين في شرح من لا يحضره الفقيه، قم، مؤسسه فرهنگى اسلامى كوشانبور، چاپ دوم، ۱۴۰۶ق، ج۱۲، ص۱۹۱.</ref>
			# [[امام صادق(ع)]] از پیامبر اسلام نقل نموده که حضرت به علی(ع) فرمود: {{متن عربی\|يَا عَلِيُّ لَيْسَ عَلَى اَلنِّسَاءِ جُمُعَةٌ وَ لاَ جَمَاعَةٌ… وَ لاَ تَوَلِّي اَلْقَضَاءِ\|ترجمه=يا علي زنان را وظيفه نماز جمعه خواندن نيست و نه بنماز جماعت رفتن… و نه منصب قضاوت را متصدي شدن}}<ref>حرعاملی، وسایل الشیعه، بیروت، داراحیاء التراث العربی، ج۱۸، ص۶، باب ۲ روایت ۱.</ref> این روایت مشهوری است اما آن را از جهت سند ضعیف می‌دانند.<ref>درس خارج فقه، کتاب القضاء، پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر آیت الله صانعی</ref> فقهایی از جمله شیخ انصاری، مرحوم خوانساری، میرزای قمی، محقق اردبیلی و سید علی طباطبایی نیز این حدیث را چه از نظر سند و چه از نظر دلالت مورد مناقشه قرار داده‌اند.<ref>قضاوت زنان در نگاه مخالفان و موافقان، عذرا خلیلی، ندای صادق ۱۳۸۵، شماره ۴۱ ۴۲، [http://ensani.ir/fa/article/66052/قضاوت-زنان-در-نگاه-مخالفان-و-موافقان-قسمت-دوم-]</ref>

	[[امام صادق(ع)]] از پیامبر اسلام نقل نموده که حضرت به علی(ع) فرمود: {{متن عربی\|يَا عَلِيُّ لَيْسَ عَلَى اَلنِّسَاءِ جُمُعَةٌ وَ لاَ جَمَاعَةٌ… وَ لاَ تَوَلِّي اَلْقَضَاءِ\|ترجمه=يا علي زنان را وظيفه نماز جمعه خواندن نيست و نه بنماز جماعت رفتن… و نه منصب قضاوت را متصدي شدن}}<ref>حرعاملی، وسایل الشیعه، بیروت، داراحیاء التراث العربی، ج۱۸، ص۶، باب ۲ روایت ۱.</ref> این روایت مشهوری است اما آن را از جهت سند ضعیف می‌دانند و در خصال صدوق و وسائل الشیعه آمده است.<ref>درس خارج فقه، کتاب القضاء، پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر آیت الله صانعی</ref> فقهایی از جمله شیخ اعظم انصاری، مرحوم خوانساری، میرزای قمی، محقق اردبیلی و سید علی طباطبایی نیز این حدیث را چه از نظر سند و چه از نظر دلالت مورد مناقشه قرار داده‌اند.<ref>قضاوت زنان در نگاه مخالفان و موافقان، عذرا خلیلی، ندای صادق ۱۳۸۵، شماره ۴۱ ۴۲، [http://ensani.ir/fa/article/66052/قضاوت-زنان-در-نگاه-مخالفان-و-موافقان-قسمت-دوم-]</ref>		قائلان به عدم جواز قضاوت زنان می‌گویند روایاتی چون مقبوله عمربن حنظله<ref>همان، ص۴، روایت ۳.</ref> و حسنه ابی خدیجه که دستور داده در امر قضاوت و تقلید به مرد رجوع کنید: «انظروا الی رجل»<ref>همان، باب ۱، صفات قاضی.</ref> فهم عرفی از آنها این است که به زن نمی‌توان به عنوان قاضی رجوع کرد. چون اراده شارع بر این است که زن‌ها در حد امکان از نامحرم بدور باشند، و با آنها مواجه نشوند، لذا راضی نشده که امام جماعت مردان باشد… پس نمی‌تواند قاضی باشند.<ref>تبریزی، میرزا جواد، اسس القضاء و الشهاده، قم، مؤسسه امام صادق(ع)، چاپ اول، ۱۴۱۵ هـ ق، ص۱۵.</ref> وقتی شارع رضایت به امام جماعت بودن زنان نداده است. چگونه راضی می‌شود زن مرجع تقلید یا قاضی باشد، و مکرراً مورد سؤال نامحرمان و در معرض دید آنها قرار گیرد، این مسئله‌ای است که در اذهان مردم ریشه دارد و باعث یقین انسان می‌شود.<ref>خوئی، التنقیح فی شرح عروه الوثقی، قم، مؤسسه آل‌البیت، چاپ دوم، ج۱، ص۲۲۶.</ref> اما موافقان جواز قضاوت زنان این اعتقاد را دارند که تمامی روایاتی که زنان را از قضاوت منع می‌کند، اشکال سندی و دلالتی دارند. و برخی روایاتی که محدودیت زن را می‌رساند، سلب حق نیست بلکه سلب تکلیف است.<ref>قضاوت زنان در قرآن و سنت، سهراب مروتی، عبدالجبار زرگوش نسب، مجله پژوهش زنان، دوره ۶، شماره ۲،</ref>

	قائلان به عدم جواز قضاوت زنان می‌گویند روایاتی چون مقبوله عمربن حنظله<ref>همان، ص۴، روایت ۳.</ref> و حسنه ابی خدیجه که دستور داده در امر قضاوت و تقلید به مرد رجوع کنید: «انظروا الی رجل»<ref>همان، باب ۱، صفات قاضی.</ref> فهم عرفی از آنها این است که به زن نمی‌توان به عنوان قاضی رجوع کرد. چون اراده شارع بر این است که ~~زنها~~ در حد امکان از نامحرم بدور باشند، و با آنها مواجه نشوند، لذا راضی نشده که امام جماعت مردان باشد… پس نمی‌تواند قاضی باشند.<ref>تبریزی، میرزا جواد، اسس القضاء و الشهاده، قم، مؤسسه امام صادق(ع)، چاپ اول، ۱۴۱۵ هـ ق، ص۱۵.</ref> وقتی شارع رضایت به امام جماعت بودن زنان نداده است. چگونه راضی می‌شود زن مرجع تقلید یا قاضی باشد، و مکرراً مورد سؤال نامحرمان و در معرض دید آنها قرار گیرد، این ~~مسئله~~ است که در اذهان مردم ریشه دارد ~~(ارتکاز قطعی عند المشرعه)~~ و باعث یقین انسان می‌شود.<ref>خوئی، التنقیح فی شرح عروه الوثقی، قم، مؤسسه آل‌البیت، چاپ دوم، ج۱، ص۲۲۶.</ref>

	اما موافقان جواز قضاوت زنان این اعتقاد را دارند که تمامی روایاتی از که زنان را از قضاوت منع می‌کند، اشکال سندی و ~~دلالی~~ دارند. و برخی روایاتی که محدودیت زن را می‌رساند، سلب حق نیست بلکه سلب تکلیف است.<ref>قضاوت زنان در قرآن و سنت، سهراب مروتی، عبدالجبار زرگوش نسب، مجله پژوهش زنان، دوره ۶، شماره ۲،</ref>

	=== '''اجماع''' ===		=== '''اجماع''' ===
	~~مدرک دیگر برای اینکه زن نمی‌تواند~~ قاضی ~~باشد، اتفاق علماء~~ و ~~مراجع در طول اعصار است که~~ زن نمی‌تواند بر منصب قضاوت قرار ~~بگیرد.~~<ref>~~جواهر الکلام، پیشین، ج۴۰، ص۱۴~~.</ref> برخی ادعای اجماع را رد کرده‌اند.<ref>درس خارج فقه، کتاب القضاء، پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر آیت الله صانعی</ref> مقدس اردبیلی، ~~شیخ~~ اعظم انصاری، میرزای قمی و مرحوم خوانساری قائل به جواز قضاوت زنان می‌باشند؛ لذا با وجود اقوال مخالف در موضوع مورد بحث، اجماع مورد نظر از حجیت ساقط بوده، قابل استناد نمی‌باشد.<ref>قضاوت زنان در نگاه مخالفان و موافقان، عذرا خلیلی، ندای صادق ۱۳۸۵، شماره ۴۱ ۴۲،</ref>		فقها اتفاق نظر دارند که شرط قضاوت، مرد بون قاضی است و زن نمی‌تواند بر منصب قضاوت قرار بگیرد؛<ref name=":5" /><ref>حائرى، سيد على بن محمد طباطبايى، رياض المسائل، قم، مؤسسه آل البيت عليهم السلام، چاپ اول، ج۲، ص۳۸۵.</ref> اما برخی ادعای اجماع را رد کرده‌اند.<ref>درس خارج فقه، کتاب القضاء، پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر آیت الله صانعی</ref> مقدس اردبیلی، اعظم انصاری، میرزای قمی و مرحوم خوانساری قائل به جواز قضاوت زنان می‌باشند؛ لذا با وجود اقوال مخالف در موضوع مورد بحث، اجماع مورد نظر از حجیت ساقط بوده، قابل استناد نمی‌باشد.<ref>قضاوت زنان در نگاه مخالفان و موافقان، عذرا خلیلی، ندای صادق ۱۳۸۵، شماره ۴۱ ۴۲،</ref>

	{{پایان پاسخ}}		{{پایان پاسخ}}

فرج الله عباسی: تکمیل اقوال در ذیل روایات و مستند سازی

2026-09-21T06:35:17Z

تکمیل اقوال در ذیل روایات و مستند سازی

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۱ سپتامبر ۲۰۲۶، ساعت ۱۰:۰۵
خط ۱۶:		خط ۱۶:

	=== قرآن ===		=== قرآن ===
	* '''قیم بودن مرد بر زن در همه حالات:''' برخی از فقیهان همچون شهید ثانی،<ref> شهید ثانی، زین‌الدین بن علی، مسالک الافهام، قم، موسسة المعارف الاسلامیة، ۱۴۱۳ق، ج۱۳، ص۳۲۷.</ref> صاحب جواهر،<ref> نجفی، محمدحسن، جواهر الکلام، بیروت، دار احیاء التراث العربی، ۱۴۰۴ق، ج۴۰، ص۱۴.</ref> امام خمینی<ref> امام خمینی، سید روح‌الله، تحریر الوسیله، قم، مطبوعات دارالعلم، بی‌تا، ج۲، ص۴۰۷.</ref> و گلپایگانی،<ref> گلپایگانی، محمدرضا، کتاب القضاء، قم، دار القرآن الکریم، ۱۴۱۳ق، ج۱، ص۴۴.</ref> با استناد به {{قرآن\|الرِّجَالُ قَوَّامُونَ عَلَی النِّسَاءِ\|ترجمه=مردان، سرپرست زنانند.\|سوره=نساء\|آیه=۳۴}} مرد بودن را از شرایط قاضی دانسته‌اند. به باور آنان، مردان در تمام وجوه این دنیا بر زنان ولایت و قیمومیت دارند چه در زندگی زناشویی چه در حکم و قضاوت و سیاست. در مقابل برخی همچون محمدتقی مجلسی،<ref name=":1"> مجلسی، محمدتقی، روضة المتقین، قم، انتشارات کوشانپور، ۱۴۰۶ق، ج۱۲، ص۱۹۱.</ref> شیخ انصاری،<ref name=":2"> انصاری، مرتضی، القضاء و الشهادات، قم، کنگره جهانی شیخ اعظم انصاری، ۱۴۱۵ق ، ص۲۲۹.</ref> مقدس اردبیلی،<ref name=":3"> مقدس اردبیلی، احمد بن محمد، مجمع الفائده و البرهان، قم، انتشارات اسلامی، ۱۴۰۳ق، ج۱۲، ص۱۵.</ref> سید احمد خوانساری<ref name=":4"> خوانساری، احمد، جامع المدارک فی شرح مختصر النافع، قم، اسماعیلیان، ۱۴۰۵ق، ج۶، ص۷.</ref> و ... این ادله را ناتمام دانسته و بر نبود دلیل قطعی برای شرط مرد بودن قاضی تأکید کرده‌اند. در باور این افراد، این آیه درصدد بیان احکام زندگی زن و شوهر و نفقه و سرپرستی زندگی است نه مسائل اجتماعی، زمامداری و قضاوت.<ref name=":1" /><ref name=":2" /><ref name=":3" /><ref name=":4" />		# '''قیم بودن مرد بر زن در همه حالات:''' برخی از فقیهان همچون شهید ثانی،<ref> شهید ثانی، زین‌الدین بن علی، مسالک الافهام، قم، موسسة المعارف الاسلامیة، ۱۴۱۳ق، ج۱۳، ص۳۲۷.</ref> صاحب جواهر،<ref> نجفی، محمدحسن، جواهر الکلام، بیروت، دار احیاء التراث العربی، ۱۴۰۴ق، ج۴۰، ص۱۴.</ref> امام خمینی<ref> امام خمینی، سید روح‌الله، تحریر الوسیله، قم، مطبوعات دارالعلم، بی‌تا، ج۲، ص۴۰۷.</ref> و گلپایگانی،<ref> گلپایگانی، محمدرضا، کتاب القضاء، قم، دار القرآن الکریم، ۱۴۱۳ق، ج۱، ص۴۴.</ref> با استناد به {{قرآن\|الرِّجَالُ قَوَّامُونَ عَلَی النِّسَاءِ\|ترجمه=مردان، سرپرست زنانند.\|سوره=نساء\|آیه=۳۴}} مرد بودن را از شرایط قاضی دانسته‌اند. به باور آنان، مردان در تمام وجوه این دنیا بر زنان ولایت و قیمومیت دارند چه در زندگی زناشویی چه در حکم و قضاوت و سیاست. در مقابل برخی همچون محمدتقی مجلسی،<ref name=":1"> مجلسی، محمدتقی، روضة المتقین، قم، انتشارات کوشانپور، ۱۴۰۶ق، ج۱۲، ص۱۹۱.</ref> شیخ انصاری،<ref name=":2"> انصاری، مرتضی، القضاء و الشهادات، قم، کنگره جهانی شیخ اعظم انصاری، ۱۴۱۵ق ، ص۲۲۹.</ref> مقدس اردبیلی،<ref name=":3"> مقدس اردبیلی، احمد بن محمد، مجمع الفائده و البرهان، قم، انتشارات اسلامی، ۱۴۰۳ق، ج۱۲، ص۱۵.</ref> سید احمد خوانساری<ref name=":4"> خوانساری، احمد، جامع المدارک فی شرح مختصر النافع، قم، اسماعیلیان، ۱۴۰۵ق، ج۶، ص۷.</ref> و ... این ادله را ناتمام دانسته و بر نبود دلیل قطعی برای شرط مرد بودن قاضی تأکید کرده‌اند. در باور این افراد، این آیه درصدد بیان احکام زندگی زن و شوهر و نفقه و سرپرستی زندگی است نه مسائل اجتماعی، زمامداری و قضاوت.<ref name=":1" /><ref name=":2" /><ref name=":3" /><ref name=":4" />
	* '''برتری مردان بر زنان:''' {{قرآن\|وَلِلرِّجَالِ عَلَیْهِنَّ دَرَجَةٌ\|ترجمه=و مردان بر آنان درجه برتری دارند.\|سوره=بقره\|آیه=۲۲۸}} از این آیه استفاده می‌شود که مردان نوعی برتری نسبت به زنان دارند و از همین جهت قضاوت زنان با معنای آیه منافات دارد.<ref>آقا ضیاء عراقی، ضیاء الدین، شرح تبصره المتعلمين ( كتاب القضاء )، تحقيق: محمد هادي معرفه، قم، بی‌نا، بی‌تا، ص۳۰۹.</ref> اما موافقان جواز قضاوت زنان بر این باورند که این آیه در مورد حقوق متقابل زن و شوهر است و در مقام بیان برتری مطلق مردان نسبت به زنان نیست که بتوان عدم جواز قضات زن را از آن برداشت کرد.<ref ~~name=":1" /~~><~~ref name=":2"~~ /><ref ~~name=":3" /><ref name=":4" /~~>		# '''برتری مردان بر زنان:''' {{قرآن\|وَلِلرِّجَالِ عَلَیْهِنَّ دَرَجَةٌ\|ترجمه=و مردان بر آنان درجه برتری دارند.\|سوره=بقره\|آیه=۲۲۸}} از این آیه استفاده می‌شود که مردان نوعی برتری نسبت به زنان دارند و از همین جهت قضاوت زنان با معنای آیه منافات دارد.<ref>آقا ضیاء عراقی، ضیاء الدین، شرح تبصره المتعلمين ( كتاب القضاء )، تحقيق: محمد هادي معرفه، قم، بی‌نا، بی‌تا، ص۳۰۹.</ref> اما موافقان جواز قضاوت زنان بر این باورند که این آیه در مورد حقوق متقابل زن و شوهر است و در مقام بیان برتری مطلق مردان نسبت به زنان نیست که بتوان عدم جواز قضات زن را از آن برداشت کرد.<ref>تبريزى، جعفر سبحانى، نظام القضاء و الشهاده في الشريعه الإسلاميه الغراء، قم، مؤسسه امام صادق عليه السلام، چاپ اول، ۱۴۱۸ق، ج۱، ص۶۰.</ref>
	* '''ضعیف بودن زن در استدلال:''' طبق آیه ۱۸ [[سوره زخرف]] زنان در زر و زیور رشد یافته‌اند و این علاقه ذاتی آنهاست: {{قرآن\|أَوَمَنْ يُنَشَّأُ فِي الْحِلْيَةِ وَهُوَ فِي الْخِصَامِ غَيْرُ مُبِينٍ\|ترجمه=آیا کسی را [شریک خدا قرار داده اند] که در زر و زیور پرورش یافته است و [هنگام] مجادله و بحث بیانش روشن نیست؟}} برخی معتقدند از نظر قرآن، زن در مخاصمه و مجادله ناتوان است و به همین دلیل مغلوب می‌شود و چون منصب قضاوت نیازمند قدرت تعقل و برخورداری از حجت و منطق قوی است، لذا این آیه نشان می‌دهد که زنان، فاقد این ویژگی‌ها هستند.<ref>معرفت، محمد هادی، «شایستگی زنان برای قضاوت و مناصب رسمی»، فصلنامه حکومت اسلامی، تابستان ۱۳۷۶ش۲، ص۴۹.</ref> در مقابل گفته شده امر قضاوت با زیورآلات داشتن زنان منافات دارد و نمی‌توان این تفسیر را از آیه کرد که زنان به دلیل این‌که زیور آلات دارند، فاقد صلاحیت برای تصدی قضاوت هستند؟<ref>قضاوت زنان در قرآن و سنت، سهراب مروتی، عبدالجبار زرگوش نسب، مجله پژوهش زنان، دوره ۶، شماره ۲،</ref>		# '''ضعیف بودن زن در استدلال:''' طبق آیه ۱۸ [[سوره زخرف]] زنان در زر و زیور رشد یافته‌اند و این علاقه ذاتی آنهاست: {{قرآن\|أَوَمَنْ يُنَشَّأُ فِي الْحِلْيَةِ وَهُوَ فِي الْخِصَامِ غَيْرُ مُبِينٍ\|ترجمه=آیا کسی را [شریک خدا قرار داده اند] که در زر و زیور پرورش یافته است و [هنگام] مجادله و بحث بیانش روشن نیست؟}} برخی معتقدند از نظر قرآن، زن در مخاصمه و مجادله ناتوان است و به همین دلیل مغلوب می‌شود و چون منصب قضاوت نیازمند قدرت تعقل و برخورداری از حجت و منطق قوی است، لذا این آیه نشان می‌دهد که زنان، فاقد این ویژگی‌ها هستند.<ref>معرفت، محمد هادی، «شایستگی زنان برای قضاوت و مناصب رسمی»، فصلنامه حکومت اسلامی، تابستان ۱۳۷۶ش۲، ص۴۹.</ref> در مقابل گفته شده امر قضاوت با زیورآلات داشتن زنان منافات دارد و نمی‌توان این تفسیر را از آیه کرد که زنان به دلیل این‌که زیور آلات دارند، فاقد صلاحیت برای تصدی قضاوت هستند؟<ref>قضاوت زنان در قرآن و سنت، سهراب مروتی، عبدالجبار زرگوش نسب، مجله پژوهش زنان، دوره ۶، شماره ۲،</ref>

	=== '''روایات''' ===		=== '''روایات''' ===
	۱. [[پیامبر اسلام(ص)]] فرمود: {{متن عربی\|لَنْ يُفْلِحَ قَوْمٌ وَلَّوْا أَمْرَهُمْ امْرَأَةً\|ترجمه=مردمی که زن بر آنها ولایت و حکومت کند رستگار نخواهد شد}}<ref>~~سنن~~ بیهقی، ~~ج۱۰، ص۱۱۶ به نقل از~~ نجفی، محمدحسن، جواهر الکلام، تهران، دارالکتب الاسلامیه، چاپ سوم، ۱۳۶۲، ج۴۰، ص۱۴.</ref> ~~در مورد سند این روایت می‌گویند راویان~~ این حدیث ~~قابل اعتماد نیستند، همچون حسن بصری. و~~ در منابع ~~اصلی~~ شیعه هم نیامده است. و متن روایت هم اضطراب دارد.<ref>مجله حوزه، فروردین ماه ۱۳۹۱- شماره ۱۶۳، تحقیق و بررسی حدیث مشهور «لن یفلِحَ قوم ولّوا امرهم إمرأة»، علی اکبر ذاکری</ref> آیت الله صانعی که موافق قضاوت زن است درباره این روایت می‌گوید که این روایت ضعف سند دارد و با عقل و تجربه هم نمی‌سازد.<ref name=":0">درس خارج فقه، کتاب القضاء، پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر آیت الله صانعی
			# [[پیامبر اسلام(ص)]] فرمود: {{متن عربی\|لَنْ يُفْلِحَ قَوْمٌ وَلَّوْا أَمْرَهُمْ امْرَأَةً\|ترجمه=مردمی که زن بر آنها ولایت و حکومت کند رستگار نخواهد شد}}<ref>بیهقی، أحمد بن الحسين، السنن الكبرى، بی‌نا، دار الفكر، بی‌تا، ج۳، ص۹۰.</ref><ref>نجفی، محمدحسن، جواهر الکلام، تهران، دارالکتب الاسلامیه، چاپ سوم، ۱۳۶۲، ج۴۰، ص۱۴.</ref> این حدیث در منابع اولیه شیعه نیامده است و برخی از علمای شیعه این حدیث را از منابع اهل سنت نقل کرده‌اند.<ref>بخاری، محمد بن اسماعیل، صحيح البخاري، بیروت، دار الفكر للطباعه والنشر والتوزيع، ۱۴۰۱ق/ ۱۹۸۱ م، ج۸، ص۹۷.</ref> متن روایت هم اضطراب دارد.<ref>مجله حوزه، فروردین ماه ۱۳۹۱- شماره ۱۶۳، تحقیق و بررسی حدیث مشهور «لن یفلِحَ قوم ولّوا امرهم إمرأة»، علی اکبر ذاکری</ref> آیت الله صانعی که موافق قضاوت زن است درباره این روایت می‌گوید که این روایت ضعف سند دارد و با عقل و تجربه هم نمی‌سازد.<ref name=":0">درس خارج فقه، کتاب القضاء، پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر آیت الله صانعی

	[http://saanei.xyz/?view=01,02,10,1486,0]</ref>		[http://saanei.xyz/?view=01,02,10,1486,0]</ref>
			# [[امام باقر(ع)]] فرمود: {{متن عربی\|إنّ المرأةَ لا تُولَّى القَضاءَ و لا تُولَّى الإمارَةَ\|ترجمه=زن نه عهده‌دار مسند قضاوت مى شود و نه عهده‌دار منصب امارت.}}<ref>مجلسی، محمدباقر، بحار الانوار، دارالکتب السلامیه، ج۱۰۳، ص۲۵۴ و جواهر، پیشین، ج۴۰، ص۱۴.</ref> مخالفان قضاوت زن به این‌گونه روایات استدلال کرده و مرد بودن را شرط قضاوت دانسته‌اند؛<ref>بحرانى، آل عصفور، حسين بن محمد، الأنوار اللوامع في شرح مفاتيح الشرائع (للفيض)، قم، مجمع البحوث العلميه، چاپ اول، ق، ج۱۴، ص۱۵.</ref><ref>حائرى، سيد على بن محمد طباطبايى، رياض المسائل، قم، مؤسسه آل البيت عليهم السلام، چاپ اول، ۱۴۱۸ق، ج۱۵، ص۱۰.</ref> اما موافقان جواز قضاوت زن، این روایت را از جهت سند<ref>سبزوارى، سيد عبد الأعلى، مهذّب الأحكام، قم، مؤسسه المنار - دفتر حضرت آيه الله، چاپ چهارم، ۱۴۱۳ق، ج۲۷، ص۴۱.</ref><ref>لنكرانى، محمد فاضل موحدى، تفصيل الشريعه في شرح تحرير الوسيله - القضاء و الشهادات، قم، مركز فقهى ائمه اطهار عليهم السلام، چاپ اول، ۱۴۲۰ق، ص۵۳.</ref> و دلالت ضعیف دانسته‌اند.<ref>درس خارج فقه قضاء، آیت الله علیدوست، پایگاه اطلاع‌رسانی آثار آیت لله علیدوست.[http://a-alidoost.ir/persian/lessons/23552/]</ref><ref>لنكرانى، محمد فاضل موحدى، تفصيل الشريعه في شرح تحرير الوسيله - القضاء و الشهادات، قم، مركز فقهى ائمه اطهار عليهم السلام، چاپ اول، ۱۴۲۰ق، ص۵۳.</ref> در شرح این روایت گفته‌ شده که اگر زنی عالم باشد و بین زنان و یا مردان محارم قضاوت کند، ایرادی ندارد و احتمال هم دارد که قضاوت زن بر همگان جایز باشد(مردان محرم و نامحرم).<ref>مجلسى، محمد تقى، روضه المتقين في شرح من لا يحضره الفقيه، قم، مؤسسه فرهنگى اسلامى كوشانبور، چاپ دوم، ۱۴۰۶ق، ج۱۲، ص۱۹۱.</ref>

	۲. [[امام باقر(ع)]] فرمود: {{متن عربی\|إنّ المرأةَ لا تُولَّى القَضاءَ و لا تُولَّى الإمارَةَ\|ترجمه=زن نه عهده‌دار مسند قضاوت مى شود و نه عهده‌دار منصب امارت.}}<ref>مجلسی، محمدباقر، بحار الانوار، دارالکتب السلامیه، ج۱۰۳، ص۲۵۴ و جواهر، پیشین، ج۴۰، ص۱۴.</ref> آیت الله علیدوست این روایت را از جهت سند و دلالت ضعیف می‌داند.<ref>درس خارج فقه قضاء، آیت الله علیدوست، پایگاه اطلاع‌رسانی آثار آیت لله علیدوست.[http://a-alidoost.ir/persian/lessons/23552/]</ref>		[[امام صادق(ع)]] از پیامبر اسلام نقل نموده که حضرت به علی(ع) فرمود: {{متن عربی\|يَا عَلِيُّ لَيْسَ عَلَى اَلنِّسَاءِ جُمُعَةٌ وَ لاَ جَمَاعَةٌ… وَ لاَ تَوَلِّي اَلْقَضَاءِ\|ترجمه=يا علي زنان را وظيفه نماز جمعه خواندن نيست و نه بنماز جماعت رفتن… و نه منصب قضاوت را متصدي شدن}}<ref>حرعاملی، وسایل الشیعه، بیروت، داراحیاء التراث العربی، ج۱۸، ص۶، باب ۲ روایت ۱.</ref> این روایت مشهوری است اما آن را از جهت سند ضعیف می‌دانند و در خصال صدوق و وسائل الشیعه آمده است.<ref>درس خارج فقه، کتاب القضاء، پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر آیت الله صانعی</ref> فقهایی از جمله شیخ اعظم انصاری، مرحوم خوانساری، میرزای قمی، محقق اردبیلی و سید علی طباطبایی نیز این حدیث را چه از نظر سند و چه از نظر دلالت مورد مناقشه قرار داده‌اند.<ref>قضاوت زنان در نگاه مخالفان و موافقان، عذرا خلیلی، ندای صادق ۱۳۸۵، شماره ۴۱ ۴۲، [http://ensani.ir/fa/article/66052/قضاوت-زنان-در-نگاه-مخالفان-و-موافقان-قسمت-دوم-]</ref>

	۳. [[امام صادق(ع)]] از پیامبر اسلام نقل نموده که حضرت به علی(ع) فرمود: {{متن عربی\|يَا عَلِيُّ لَيْسَ عَلَى اَلنِّسَاءِ جُمُعَةٌ وَ لاَ جَمَاعَةٌ… وَ لاَ تَوَلِّي اَلْقَضَاءِ\|ترجمه=يا علي زنان را وظيفه نماز جمعه خواندن نيست و نه بنماز جماعت رفتن… و نه منصب قضاوت را متصدي شدن}}<ref>حرعاملی، وسایل الشیعه، بیروت، داراحیاء التراث العربی، ج۱۸، ص۶، باب ۲ روایت ۱.</ref> این روایت مشهوری است اما آن را از جهت سند ضعیف می‌دانند و در خصال صدوق و وسائل الشیعه آمده است.<ref>درس خارج فقه، کتاب القضاء، پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر آیت الله صانعی</ref> فقهایی از جمله شیخ اعظم انصاری، مرحوم خوانساری، میرزای قمی، محقق اردبیلی و سید علی طباطبایی نیز این حدیث را چه از نظر سند و چه از نظر دلالت مورد مناقشه قرار داده‌اند.<ref>قضاوت زنان در نگاه مخالفان و موافقان، عذرا خلیلی، ندای صادق ۱۳۸۵، شماره ۴۱ ۴۲، [http://ensani.ir/fa/article/66052/قضاوت-زنان-در-نگاه-مخالفان-و-موافقان-قسمت-دوم-]</ref>

	قائلان به عدم جواز قضاوت زنان می‌گویند روایاتی چون مقبوله عمربن حنظله<ref>همان، ص۴، روایت ۳.</ref> و حسنه ابی خدیجه که دستور داده در امر قضاوت و تقلید به مرد رجوع کنید: «انظروا الی رجل»<ref>همان، باب ۱، صفات قاضی.</ref> فهم عرفی از آنها این است که به زن نمی‌توان به عنوان قاضی رجوع کرد. چون اراده شارع بر این است که زنها در حد امکان از نامحرم بدور باشند، و با آنها مواجه نشوند، لذا راضی نشده که امام جماعت مردان باشد… پس نمی‌تواند قاضی باشند.<ref>تبریزی، میرزا جواد، اسس القضاء و الشهاده، قم، مؤسسه امام صادق(ع)، چاپ اول، ۱۴۱۵ هـ ق، ص۱۵.</ref> وقتی شارع رضایت به امام جماعت بودن زنان نداده است. چگونه راضی می‌شود زن مرجع تقلید یا قاضی باشد، و مکرراً مورد سؤال نامحرمان و در معرض دید آنها قرار گیرد، این مسئله است که در اذهان مردم ریشه دارد (ارتکاز قطعی عند المشرعه) و باعث یقین انسان می‌شود.<ref>خوئی، التنقیح فی شرح عروه الوثقی، قم، مؤسسه آل‌البیت، چاپ دوم، ج۱، ص۲۲۶.</ref>		قائلان به عدم جواز قضاوت زنان می‌گویند روایاتی چون مقبوله عمربن حنظله<ref>همان، ص۴، روایت ۳.</ref> و حسنه ابی خدیجه که دستور داده در امر قضاوت و تقلید به مرد رجوع کنید: «انظروا الی رجل»<ref>همان، باب ۱، صفات قاضی.</ref> فهم عرفی از آنها این است که به زن نمی‌توان به عنوان قاضی رجوع کرد. چون اراده شارع بر این است که زنها در حد امکان از نامحرم بدور باشند، و با آنها مواجه نشوند، لذا راضی نشده که امام جماعت مردان باشد… پس نمی‌تواند قاضی باشند.<ref>تبریزی، میرزا جواد، اسس القضاء و الشهاده، قم، مؤسسه امام صادق(ع)، چاپ اول، ۱۴۱۵ هـ ق، ص۱۵.</ref> وقتی شارع رضایت به امام جماعت بودن زنان نداده است. چگونه راضی می‌شود زن مرجع تقلید یا قاضی باشد، و مکرراً مورد سؤال نامحرمان و در معرض دید آنها قرار گیرد، این مسئله است که در اذهان مردم ریشه دارد (ارتکاز قطعی عند المشرعه) و باعث یقین انسان می‌شود.<ref>خوئی، التنقیح فی شرح عروه الوثقی، قم، مؤسسه آل‌البیت، چاپ دوم، ج۱، ص۲۲۶.</ref>

فرج الله عباسی: /* قرآن */

2026-09-20T10:30:45Z

قرآن

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۰ سپتامبر ۲۰۲۶، ساعت ۱۴:۰۰
خط ۱۷:		خط ۱۷:
	=== قرآن ===		=== قرآن ===
	* '''قیم بودن مرد بر زن در همه حالات:''' برخی از فقیهان همچون شهید ثانی،<ref> شهید ثانی، زین‌الدین بن علی، مسالک الافهام، قم، موسسة المعارف الاسلامیة، ۱۴۱۳ق، ج۱۳، ص۳۲۷.</ref> صاحب جواهر،<ref> نجفی، محمدحسن، جواهر الکلام، بیروت، دار احیاء التراث العربی، ۱۴۰۴ق، ج۴۰، ص۱۴.</ref> امام خمینی<ref> امام خمینی، سید روح‌الله، تحریر الوسیله، قم، مطبوعات دارالعلم، بی‌تا، ج۲، ص۴۰۷.</ref> و گلپایگانی،<ref> گلپایگانی، محمدرضا، کتاب القضاء، قم، دار القرآن الکریم، ۱۴۱۳ق، ج۱، ص۴۴.</ref> با استناد به {{قرآن\|الرِّجَالُ قَوَّامُونَ عَلَی النِّسَاءِ\|ترجمه=مردان، سرپرست زنانند.\|سوره=نساء\|آیه=۳۴}} مرد بودن را از شرایط قاضی دانسته‌اند. به باور آنان، مردان در تمام وجوه این دنیا بر زنان ولایت و قیمومیت دارند چه در زندگی زناشویی چه در حکم و قضاوت و سیاست. در مقابل برخی همچون محمدتقی مجلسی،<ref name=":1"> مجلسی، محمدتقی، روضة المتقین، قم، انتشارات کوشانپور، ۱۴۰۶ق، ج۱۲، ص۱۹۱.</ref> شیخ انصاری،<ref name=":2"> انصاری، مرتضی، القضاء و الشهادات، قم، کنگره جهانی شیخ اعظم انصاری، ۱۴۱۵ق ، ص۲۲۹.</ref> مقدس اردبیلی،<ref name=":3"> مقدس اردبیلی، احمد بن محمد، مجمع الفائده و البرهان، قم، انتشارات اسلامی، ۱۴۰۳ق، ج۱۲، ص۱۵.</ref> سید احمد خوانساری<ref name=":4"> خوانساری، احمد، جامع المدارک فی شرح مختصر النافع، قم، اسماعیلیان، ۱۴۰۵ق، ج۶، ص۷.</ref> و ... این ادله را ناتمام دانسته و بر نبود دلیل قطعی برای شرط مرد بودن قاضی تأکید کرده‌اند. در باور این افراد، این آیه درصدد بیان احکام زندگی زن و شوهر و نفقه و سرپرستی زندگی است نه مسائل اجتماعی، زمامداری و قضاوت.<ref name=":1" /><ref name=":2" /><ref name=":3" /><ref name=":4" />		* '''قیم بودن مرد بر زن در همه حالات:''' برخی از فقیهان همچون شهید ثانی،<ref> شهید ثانی، زین‌الدین بن علی، مسالک الافهام، قم، موسسة المعارف الاسلامیة، ۱۴۱۳ق، ج۱۳، ص۳۲۷.</ref> صاحب جواهر،<ref> نجفی، محمدحسن، جواهر الکلام، بیروت، دار احیاء التراث العربی، ۱۴۰۴ق، ج۴۰، ص۱۴.</ref> امام خمینی<ref> امام خمینی، سید روح‌الله، تحریر الوسیله، قم، مطبوعات دارالعلم، بی‌تا، ج۲، ص۴۰۷.</ref> و گلپایگانی،<ref> گلپایگانی، محمدرضا، کتاب القضاء، قم، دار القرآن الکریم، ۱۴۱۳ق، ج۱، ص۴۴.</ref> با استناد به {{قرآن\|الرِّجَالُ قَوَّامُونَ عَلَی النِّسَاءِ\|ترجمه=مردان، سرپرست زنانند.\|سوره=نساء\|آیه=۳۴}} مرد بودن را از شرایط قاضی دانسته‌اند. به باور آنان، مردان در تمام وجوه این دنیا بر زنان ولایت و قیمومیت دارند چه در زندگی زناشویی چه در حکم و قضاوت و سیاست. در مقابل برخی همچون محمدتقی مجلسی،<ref name=":1"> مجلسی، محمدتقی، روضة المتقین، قم، انتشارات کوشانپور، ۱۴۰۶ق، ج۱۲، ص۱۹۱.</ref> شیخ انصاری،<ref name=":2"> انصاری، مرتضی، القضاء و الشهادات، قم، کنگره جهانی شیخ اعظم انصاری، ۱۴۱۵ق ، ص۲۲۹.</ref> مقدس اردبیلی،<ref name=":3"> مقدس اردبیلی، احمد بن محمد، مجمع الفائده و البرهان، قم، انتشارات اسلامی، ۱۴۰۳ق، ج۱۲، ص۱۵.</ref> سید احمد خوانساری<ref name=":4"> خوانساری، احمد، جامع المدارک فی شرح مختصر النافع، قم، اسماعیلیان، ۱۴۰۵ق، ج۶، ص۷.</ref> و ... این ادله را ناتمام دانسته و بر نبود دلیل قطعی برای شرط مرد بودن قاضی تأکید کرده‌اند. در باور این افراد، این آیه درصدد بیان احکام زندگی زن و شوهر و نفقه و سرپرستی زندگی است نه مسائل اجتماعی، زمامداری و قضاوت.<ref name=":1" /><ref name=":2" /><ref name=":3" /><ref name=":4" />
	* '''برتری مردان بر زنان:''' {{قرآن\|وَلِلرِّجَالِ عَلَیْهِنَّ دَرَجَةٌ\|ترجمه=و مردان بر آنان درجه برتری دارند.\|سوره=بقره\|آیه=۲۲۸}} از این آیه استفاده می‌شود که مردان نوعی برتری نسبت به زنان دارند و از همین جهت قضاوت زنان با معنای آیه منافات دارد. اما این آیه در مورد حقوق متقابل زن و شوهر است و در مقام بیان برتری مطلق مردان نسبت به زنان نیست که بتوان عدم جواز قضات زن را از آن برداشت کرد.		* '''برتری مردان بر زنان:''' {{قرآن\|وَلِلرِّجَالِ عَلَیْهِنَّ دَرَجَةٌ\|ترجمه=و مردان بر آنان درجه برتری دارند.\|سوره=بقره\|آیه=۲۲۸}} از این آیه استفاده می‌شود که مردان نوعی برتری نسبت به زنان دارند و از همین جهت قضاوت زنان با معنای آیه منافات دارد.<ref>آقا ضیاء عراقی، ضیاء الدین، شرح تبصره المتعلمين ( كتاب القضاء )، تحقيق: محمد هادي معرفه، قم، بی‌نا، بی‌تا، ص۳۰۹.</ref> اما موافقان جواز قضاوت زنان بر این باورند که این آیه در مورد حقوق متقابل زن و شوهر است و در مقام بیان برتری مطلق مردان نسبت به زنان نیست که بتوان عدم جواز قضات زن را از آن برداشت کرد.<ref name=":1" /><ref name=":2" /><ref name=":3" /><ref name=":4" />
	* '''ضعیف بودن زن در استدلال:''' طبق آیه ۱۸ [[سوره زخرف]] زنان در زر و زیور رشد یافته‌اند و این علاقه ذاتی آنهاست: {{قرآن\|أَوَمَنْ يُنَشَّأُ فِي الْحِلْيَةِ وَهُوَ فِي الْخِصَامِ غَيْرُ مُبِينٍ\|ترجمه=آیا کسی را [شریک خدا قرار داده اند] که در زر و زیور پرورش یافته است و [هنگام] مجادله و بحث بیانش روشن نیست؟}} برخی معتقدند از نظر قرآن، زن در مخاصمه و مجادله ناتوان است و به همین دلیل مغلوب می‌شود و چون منصب قضاوت نیازمند قدرت تعقل و برخورداری از حجت و منطق قوی است، لذا این آیه نشان می‌دهد که زنان، فاقد این ویژگی‌ها هستند.<ref>معرفت، محمد هادی، «شایستگی زنان برای قضاوت و مناصب رسمی»، فصلنامه حکومت اسلامی، تابستان ۱۳۷۶ش۲، ص۴۹.</ref> در مقابل گفته شده امر قضاوت با زیورآلات داشتن زنان منافات دارد و نمی‌توان این تفسیر را از آیه کرد که زنان به دلیل این‌که زیور آلات دارند، فاقد صلاحیت برای تصدی قضاوت هستند؟<ref>قضاوت زنان در قرآن و سنت، سهراب مروتی، عبدالجبار زرگوش نسب، مجله پژوهش زنان، دوره ۶، شماره ۲،</ref>		* '''ضعیف بودن زن در استدلال:''' طبق آیه ۱۸ [[سوره زخرف]] زنان در زر و زیور رشد یافته‌اند و این علاقه ذاتی آنهاست: {{قرآن\|أَوَمَنْ يُنَشَّأُ فِي الْحِلْيَةِ وَهُوَ فِي الْخِصَامِ غَيْرُ مُبِينٍ\|ترجمه=آیا کسی را [شریک خدا قرار داده اند] که در زر و زیور پرورش یافته است و [هنگام] مجادله و بحث بیانش روشن نیست؟}} برخی معتقدند از نظر قرآن، زن در مخاصمه و مجادله ناتوان است و به همین دلیل مغلوب می‌شود و چون منصب قضاوت نیازمند قدرت تعقل و برخورداری از حجت و منطق قوی است، لذا این آیه نشان می‌دهد که زنان، فاقد این ویژگی‌ها هستند.<ref>معرفت، محمد هادی، «شایستگی زنان برای قضاوت و مناصب رسمی»، فصلنامه حکومت اسلامی، تابستان ۱۳۷۶ش۲، ص۴۹.</ref> در مقابل گفته شده امر قضاوت با زیورآلات داشتن زنان منافات دارد و نمی‌توان این تفسیر را از آیه کرد که زنان به دلیل این‌که زیور آلات دارند، فاقد صلاحیت برای تصدی قضاوت هستند؟<ref>قضاوت زنان در قرآن و سنت، سهراب مروتی، عبدالجبار زرگوش نسب، مجله پژوهش زنان، دوره ۶، شماره ۲،</ref>

فرج الله عباسی در ‏۱۹ سپتامبر ۲۰۲۶، ساعت ۰۶:۴۸

2026-09-19T06:48:08Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۹ سپتامبر ۲۰۲۶، ساعت ۱۰:۱۸
خط ۱۸:		خط ۱۸:
	* '''قیم بودن مرد بر زن در همه حالات:''' برخی از فقیهان همچون شهید ثانی،<ref> شهید ثانی، زین‌الدین بن علی، مسالک الافهام، قم، موسسة المعارف الاسلامیة، ۱۴۱۳ق، ج۱۳، ص۳۲۷.</ref> صاحب جواهر،<ref> نجفی، محمدحسن، جواهر الکلام، بیروت، دار احیاء التراث العربی، ۱۴۰۴ق، ج۴۰، ص۱۴.</ref> امام خمینی<ref> امام خمینی، سید روح‌الله، تحریر الوسیله، قم، مطبوعات دارالعلم، بی‌تا، ج۲، ص۴۰۷.</ref> و گلپایگانی،<ref> گلپایگانی، محمدرضا، کتاب القضاء، قم، دار القرآن الکریم، ۱۴۱۳ق، ج۱، ص۴۴.</ref> با استناد به {{قرآن\|الرِّجَالُ قَوَّامُونَ عَلَی النِّسَاءِ\|ترجمه=مردان، سرپرست زنانند.\|سوره=نساء\|آیه=۳۴}} مرد بودن را از شرایط قاضی دانسته‌اند. به باور آنان، مردان در تمام وجوه این دنیا بر زنان ولایت و قیمومیت دارند چه در زندگی زناشویی چه در حکم و قضاوت و سیاست. در مقابل برخی همچون محمدتقی مجلسی،<ref name=":1"> مجلسی، محمدتقی، روضة المتقین، قم، انتشارات کوشانپور، ۱۴۰۶ق، ج۱۲، ص۱۹۱.</ref> شیخ انصاری،<ref name=":2"> انصاری، مرتضی، القضاء و الشهادات، قم، کنگره جهانی شیخ اعظم انصاری، ۱۴۱۵ق ، ص۲۲۹.</ref> مقدس اردبیلی،<ref name=":3"> مقدس اردبیلی، احمد بن محمد، مجمع الفائده و البرهان، قم، انتشارات اسلامی، ۱۴۰۳ق، ج۱۲، ص۱۵.</ref> سید احمد خوانساری<ref name=":4"> خوانساری، احمد، جامع المدارک فی شرح مختصر النافع، قم، اسماعیلیان، ۱۴۰۵ق، ج۶، ص۷.</ref> و ... این ادله را ناتمام دانسته و بر نبود دلیل قطعی برای شرط مرد بودن قاضی تأکید کرده‌اند. در باور این افراد، این آیه درصدد بیان احکام زندگی زن و شوهر و نفقه و سرپرستی زندگی است نه مسائل اجتماعی، زمامداری و قضاوت.<ref name=":1" /><ref name=":2" /><ref name=":3" /><ref name=":4" />		* '''قیم بودن مرد بر زن در همه حالات:''' برخی از فقیهان همچون شهید ثانی،<ref> شهید ثانی، زین‌الدین بن علی، مسالک الافهام، قم، موسسة المعارف الاسلامیة، ۱۴۱۳ق، ج۱۳، ص۳۲۷.</ref> صاحب جواهر،<ref> نجفی، محمدحسن، جواهر الکلام، بیروت، دار احیاء التراث العربی، ۱۴۰۴ق، ج۴۰، ص۱۴.</ref> امام خمینی<ref> امام خمینی، سید روح‌الله، تحریر الوسیله، قم، مطبوعات دارالعلم، بی‌تا، ج۲، ص۴۰۷.</ref> و گلپایگانی،<ref> گلپایگانی، محمدرضا، کتاب القضاء، قم، دار القرآن الکریم، ۱۴۱۳ق، ج۱، ص۴۴.</ref> با استناد به {{قرآن\|الرِّجَالُ قَوَّامُونَ عَلَی النِّسَاءِ\|ترجمه=مردان، سرپرست زنانند.\|سوره=نساء\|آیه=۳۴}} مرد بودن را از شرایط قاضی دانسته‌اند. به باور آنان، مردان در تمام وجوه این دنیا بر زنان ولایت و قیمومیت دارند چه در زندگی زناشویی چه در حکم و قضاوت و سیاست. در مقابل برخی همچون محمدتقی مجلسی،<ref name=":1"> مجلسی، محمدتقی، روضة المتقین، قم، انتشارات کوشانپور، ۱۴۰۶ق، ج۱۲، ص۱۹۱.</ref> شیخ انصاری،<ref name=":2"> انصاری، مرتضی، القضاء و الشهادات، قم، کنگره جهانی شیخ اعظم انصاری، ۱۴۱۵ق ، ص۲۲۹.</ref> مقدس اردبیلی،<ref name=":3"> مقدس اردبیلی، احمد بن محمد، مجمع الفائده و البرهان، قم، انتشارات اسلامی، ۱۴۰۳ق، ج۱۲، ص۱۵.</ref> سید احمد خوانساری<ref name=":4"> خوانساری، احمد، جامع المدارک فی شرح مختصر النافع، قم، اسماعیلیان، ۱۴۰۵ق، ج۶، ص۷.</ref> و ... این ادله را ناتمام دانسته و بر نبود دلیل قطعی برای شرط مرد بودن قاضی تأکید کرده‌اند. در باور این افراد، این آیه درصدد بیان احکام زندگی زن و شوهر و نفقه و سرپرستی زندگی است نه مسائل اجتماعی، زمامداری و قضاوت.<ref name=":1" /><ref name=":2" /><ref name=":3" /><ref name=":4" />
	* '''برتری مردان بر زنان:''' {{قرآن\|وَلِلرِّجَالِ عَلَیْهِنَّ دَرَجَةٌ\|ترجمه=و مردان بر آنان درجه برتری دارند.\|سوره=بقره\|آیه=۲۲۸}} از این آیه استفاده می‌شود که مردان نوعی برتری نسبت به زنان دارند و از همین جهت قضاوت زنان با معنای آیه منافات دارد. اما این آیه در مورد حقوق متقابل زن و شوهر است و در مقام بیان برتری مطلق مردان نسبت به زنان نیست که بتوان عدم جواز قضات زن را از آن برداشت کرد.		* '''برتری مردان بر زنان:''' {{قرآن\|وَلِلرِّجَالِ عَلَیْهِنَّ دَرَجَةٌ\|ترجمه=و مردان بر آنان درجه برتری دارند.\|سوره=بقره\|آیه=۲۲۸}} از این آیه استفاده می‌شود که مردان نوعی برتری نسبت به زنان دارند و از همین جهت قضاوت زنان با معنای آیه منافات دارد. اما این آیه در مورد حقوق متقابل زن و شوهر است و در مقام بیان برتری مطلق مردان نسبت به زنان نیست که بتوان عدم جواز قضات زن را از آن برداشت کرد.
	* '''ضعیف بودن زن در استدلال:''' طبق آیه ۱۸ [[سوره زخرف]] زنان در زر و زیور رشد یافته‌اند و این علاقه ذاتی آنهاست: {{قرآن\|أَوَمَنْ يُنَشَّأُ فِي الْحِلْيَةِ وَهُوَ فِي الْخِصَامِ غَيْرُ مُبِينٍ\|ترجمه=آیا کسی را [شریک خدا قرار داده اند] که در زر و زیور پرورش یافته است و [هنگام] مجادله و بحث بیانش روشن نیست؟}} برخی معتقدند از نظر قرآن، زن در مخاصمه و مجادله ناتوان است و به همین دلیل مغلوب می‌شود و چون منصب قضاوت نیازمند قدرت تعقل و برخورداری از حجت و منطق قوی است، لذا این آیه نشان می‌دهد که زنان، فاقد این ویژگی‌ها هستند.<ref>معرفت، محمد هادی، «شایستگی زنان برای قضاوت و مناصب رسمی»، فصلنامه حکومت اسلامی، تابستان ۱۳۷۶ش۲، ص۴۹.</ref> در مقابل گفته شده ~~چگونه~~ امر قضاوت با زیورآلات منافات دارد و نمی‌توان این تفسیر را از آیه کرد که زنان به دلیل این‌که زیور آلات دارند، فاقد صلاحیت برای تصدی قضاوت هستند؟<ref>قضاوت زنان در قرآن و سنت، سهراب مروتی، عبدالجبار زرگوش نسب، مجله پژوهش زنان، دوره ۶، شماره ۲،</ref>		* '''ضعیف بودن زن در استدلال:''' طبق آیه ۱۸ [[سوره زخرف]] زنان در زر و زیور رشد یافته‌اند و این علاقه ذاتی آنهاست: {{قرآن\|أَوَمَنْ يُنَشَّأُ فِي الْحِلْيَةِ وَهُوَ فِي الْخِصَامِ غَيْرُ مُبِينٍ\|ترجمه=آیا کسی را [شریک خدا قرار داده اند] که در زر و زیور پرورش یافته است و [هنگام] مجادله و بحث بیانش روشن نیست؟}} برخی معتقدند از نظر قرآن، زن در مخاصمه و مجادله ناتوان است و به همین دلیل مغلوب می‌شود و چون منصب قضاوت نیازمند قدرت تعقل و برخورداری از حجت و منطق قوی است، لذا این آیه نشان می‌دهد که زنان، فاقد این ویژگی‌ها هستند.<ref>معرفت، محمد هادی، «شایستگی زنان برای قضاوت و مناصب رسمی»، فصلنامه حکومت اسلامی، تابستان ۱۳۷۶ش۲، ص۴۹.</ref> در مقابل گفته شده امر قضاوت با زیورآلات داشتن زنان منافات دارد و نمی‌توان این تفسیر را از آیه کرد که زنان به دلیل این‌که زیور آلات دارند، فاقد صلاحیت برای تصدی قضاوت هستند؟<ref>قضاوت زنان در قرآن و سنت، سهراب مروتی، عبدالجبار زرگوش نسب، مجله پژوهش زنان، دوره ۶، شماره ۲،</ref>

	=== '''روایات''' ===		=== '''روایات''' ===

فرج الله عباسی: تکمیل مدخل با استناد به منابع

2026-09-19T06:28:41Z

تکمیل مدخل با استناد به منابع

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۹ سپتامبر ۲۰۲۶، ساعت ۰۹:۵۸
خط ۱۶:		خط ۱۶:

	=== قرآن ===		=== قرآن ===
	* '''قیم بودن مرد بر زن در همه حالات:''' برخی از فقیهان همچون شهید ثانی،<ref> شهید ثانی، زین‌الدین بن علی، مسالک الافهام، قم، موسسة المعارف الاسلامیة، ۱۴۱۳ق، ج۱۳، ص۳۲۷.</ref> صاحب جواهر،<ref> نجفی، محمدحسن، جواهر الکلام، بیروت، دار احیاء التراث العربی، ۱۴۰۴ق، ج۴۰، ص۱۴.</ref> امام خمینی<ref> امام خمینی، سید روح‌الله، تحریر الوسیله، قم، مطبوعات دارالعلم، بی‌تا، ج۲، ص۴۰۷.</ref> و گلپایگانی،<ref> گلپایگانی، محمدرضا، کتاب القضاء، قم، دار القرآن الکریم، ۱۴۱۳ق، ج۱، ص۴۴.</ref> با استناد به {{قرآن\|الرِّجَالُ قَوَّامُونَ عَلَی النِّسَاءِ\|ترجمه=مردان، سرپرست زنانند.\|سوره=نساء\|آیه=۳۴}} مرد بودن را از شرایط قاضی دانسته‌اند. به باور آنان، مردان در تمام وجوه این دنیا بر زنان ولایت و قیمومیت دارند چه در زندگی زناشویی چه در حکم و قضاوت و سیاست. ~~اما~~ در مقابل گفته شده است این آیه درصدد بیان احکام زندگی زن و شوهر و نفقه و سرپرستی زندگی است، نه مسائل اجتماع و زمامداری و قضاوت. برخی همچون محمدتقی مجلسی،<ref> مجلسی، محمدتقی، روضة المتقین، قم، انتشارات کوشانپور، ۱۴۰۶ق، ج۱۲، ص۱۹۱.</ref> شیخ انصاری،<ref> انصاری، مرتضی، القضاء و الشهادات، قم، کنگره جهانی شیخ اعظم انصاری، ۱۴۱۵ق ، ص۲۲۹.</ref> مقدس اردبیلی،<ref> مقدس اردبیلی، احمد بن محمد، مجمع الفائده و البرهان، قم، انتشارات اسلامی، ۱۴۰۳ق، ج۱۲، ص۱۵.</ref> سید احمد خوانساری<ref> خوانساری، احمد، جامع المدارک فی شرح مختصر النافع، قم، اسماعیلیان، ۱۴۰۵ق، ج۶، ص۷.</ref> و ... این ادله را ناتمام دانسته و بر نبود دلیل قطعی برای شرط مرد بودن قاضی تأکید کرده‌اند. در باور این افراد، این آیه درصدد بیان احکام زندگی زن و شوهر و نفقه و سرپرستی زندگی است نه مسائل اجتماعی، زمامداری و قضاوت.		* '''قیم بودن مرد بر زن در همه حالات:''' برخی از فقیهان همچون شهید ثانی،<ref> شهید ثانی، زین‌الدین بن علی، مسالک الافهام، قم، موسسة المعارف الاسلامیة، ۱۴۱۳ق، ج۱۳، ص۳۲۷.</ref> صاحب جواهر،<ref> نجفی، محمدحسن، جواهر الکلام، بیروت، دار احیاء التراث العربی، ۱۴۰۴ق، ج۴۰، ص۱۴.</ref> امام خمینی<ref> امام خمینی، سید روح‌الله، تحریر الوسیله، قم، مطبوعات دارالعلم، بی‌تا، ج۲، ص۴۰۷.</ref> و گلپایگانی،<ref> گلپایگانی، محمدرضا، کتاب القضاء، قم، دار القرآن الکریم، ۱۴۱۳ق، ج۱، ص۴۴.</ref> با استناد به {{قرآن\|الرِّجَالُ قَوَّامُونَ عَلَی النِّسَاءِ\|ترجمه=مردان، سرپرست زنانند.\|سوره=نساء\|آیه=۳۴}} مرد بودن را از شرایط قاضی دانسته‌اند. به باور آنان، مردان در تمام وجوه این دنیا بر زنان ولایت و قیمومیت دارند چه در زندگی زناشویی چه در حکم و قضاوت و سیاست. در مقابل برخی همچون محمدتقی مجلسی،<ref name=":1"> مجلسی، محمدتقی، روضة المتقین، قم، انتشارات کوشانپور، ۱۴۰۶ق، ج۱۲، ص۱۹۱.</ref> شیخ انصاری،<ref name=":2"> انصاری، مرتضی، القضاء و الشهادات، قم، کنگره جهانی شیخ اعظم انصاری، ۱۴۱۵ق ، ص۲۲۹.</ref> مقدس اردبیلی،<ref name=":3"> مقدس اردبیلی، احمد بن محمد، مجمع الفائده و البرهان، قم، انتشارات اسلامی، ۱۴۰۳ق، ج۱۲، ص۱۵.</ref> سید احمد خوانساری<ref name=":4"> خوانساری، احمد، جامع المدارک فی شرح مختصر النافع، قم، اسماعیلیان، ۱۴۰۵ق، ج۶، ص۷.</ref> و ... این ادله را ناتمام دانسته و بر نبود دلیل قطعی برای شرط مرد بودن قاضی تأکید کرده‌اند. در باور این افراد، این آیه درصدد بیان احکام زندگی زن و شوهر و نفقه و سرپرستی زندگی است نه مسائل اجتماعی، زمامداری و قضاوت.<ref name=":1" /><ref name=":2" /><ref name=":3" /><ref name=":4" />
	* '''برتری مردان بر زنان:''' {{قرآن\|وَلِلرِّجَالِ عَلَیْهِنَّ دَرَجَةٌ\|ترجمه=و مردان بر آنان درجه برتری دارند.\|سوره=بقره\|آیه=۲۲۸}} از این آیه استفاده می‌شود که مردان نوعی برتری نسبت به زنان دارند و از همین جهت قضاوت زنان با معنای آیه منافات دارد. اما این آیه در مورد حقوق متقابل زن و شوهر است و در مقام بیان برتری مطلق مردان نسبت به زنان نیست که بتوان عدم جواز قضات زن را از آن برداشت کرد.		* '''برتری مردان بر زنان:''' {{قرآن\|وَلِلرِّجَالِ عَلَیْهِنَّ دَرَجَةٌ\|ترجمه=و مردان بر آنان درجه برتری دارند.\|سوره=بقره\|آیه=۲۲۸}} از این آیه استفاده می‌شود که مردان نوعی برتری نسبت به زنان دارند و از همین جهت قضاوت زنان با معنای آیه منافات دارد. اما این آیه در مورد حقوق متقابل زن و شوهر است و در مقام بیان برتری مطلق مردان نسبت به زنان نیست که بتوان عدم جواز قضات زن را از آن برداشت کرد.
			* '''ضعیف بودن زن در استدلال:''' طبق آیه ۱۸ [[سوره زخرف]] زنان در زر و زیور رشد یافته‌اند و این علاقه ذاتی آنهاست: {{قرآن\|أَوَمَنْ يُنَشَّأُ فِي الْحِلْيَةِ وَهُوَ فِي الْخِصَامِ غَيْرُ مُبِينٍ\|ترجمه=آیا کسی را [شریک خدا قرار داده اند] که در زر و زیور پرورش یافته است و [هنگام] مجادله و بحث بیانش روشن نیست؟}} برخی معتقدند از نظر قرآن، زن در مخاصمه و مجادله ناتوان است و به همین دلیل مغلوب می‌شود و چون منصب قضاوت نیازمند قدرت تعقل و برخورداری از حجت و منطق قوی است، لذا این آیه نشان می‌دهد که زنان، فاقد این ویژگی‌ها هستند.<ref>معرفت، محمد هادی، «شایستگی زنان برای قضاوت و مناصب رسمی»، فصلنامه حکومت اسلامی، تابستان ۱۳۷۶ش۲، ص۴۹.</ref> در مقابل گفته شده چگونه امر قضاوت با زیورآلات منافات دارد و نمی‌توان این تفسیر را از آیه کرد که زنان به دلیل این‌که زیور آلات دارند، فاقد صلاحیت برای تصدی قضاوت هستند؟<ref>قضاوت زنان در قرآن و سنت، سهراب مروتی، عبدالجبار زرگوش نسب، مجله پژوهش زنان، دوره ۶، شماره ۲،</ref>
	طبق آیه ۱۸ [[سوره زخرف]] زنان در زر و زیور رشد یافته‌اند و این علاقه ذاتی آنهاست~~. از این جهت برخی این برداشت~~ را ~~کرده‌اند~~ که زن در تعقل و ~~تفکر ضعف دارد~~ و ~~مناسب امر~~ قضاوت ~~نیست~~. ~~اما~~ گفته شده چگونه امر قضاوت با زیورآلات منافات دارد و ~~می‌توان~~ این تفسیر را از آیه کرد که زنان به دلیل ~~این ویژگی~~ فاقد صلاحیت برای تصدی قضاوت هستند؟<ref>قضاوت زنان در قرآن و سنت، سهراب مروتی، عبدالجبار زرگوش نسب، مجله پژوهش زنان، دوره ۶، شماره ۲،</ref>

	=== '''روایات''' ===		=== '''روایات''' ===

فرج الله عباسی در ‏۱۶ سپتامبر ۲۰۲۶، ساعت ۱۰:۲۷

2026-09-16T10:27:58Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۶ سپتامبر ۲۰۲۶، ساعت ۱۳:۵۷
خط ۱:		خط ۱:
			{{ویرایش}}
	{{شروع متن}}		{{شروع متن}}
	{{سوال}}		{{سوال}}

فرج الله عباسی در ‏۱۶ سپتامبر ۲۰۲۶، ساعت ۱۰:۲۶

2026-09-16T10:26:40Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۶ سپتامبر ۲۰۲۶، ساعت ۱۳:۵۶
خط ۱۲:		خط ۱۲:
	== بررسی ادله مخالفان و موافقان قضاوت زن ==		== بررسی ادله مخالفان و موافقان قضاوت زن ==
	[[پرونده:کتاب قضاوت زن در فقه اسلامی.jpg\|بندانگشتی\|کتاب «قضاوت زن در فقه اسلامی» نوشته آیت‌الله صالحی نجف‌آبادی\|200x200پیکسل]]		[[پرونده:کتاب قضاوت زن در فقه اسلامی.jpg\|بندانگشتی\|کتاب «قضاوت زن در فقه اسلامی» نوشته آیت‌الله صالحی نجف‌آبادی\|200x200پیکسل]]
			عهده‌دار شدن منصب قضاوت توسط زنان از مسائل اختلافی در فقه امامیه و مذاهب اهل سنت است.<ref> حاجی ده‌آبادی، احمد، «قضاوت زن»، در مجله حقوق اسلامی، شماره ۲۸، ۱۳۹۰ش، ص۷.</ref><ref> مروتی، سهراب و عبدالجبار زرگوش نسب، «قضاوت زنان در قرآن و سنت»، در مجله پژوهش زنان، دوره ۶، شماره ۲، ۱۳۸۷ش، ص۵.</ref><ref> موسوی، سید محمدیعقوب، «قضاوت زن از دیدگاه فقه شیعه»، در مجله تخصصی فقه و اصول، شماره۳، ۱۳۸۶ش ، ص۸۱.</ref><ref> شاکری گلپایگانی، طوبی و الهام وحیدی و نسیم السادات محبوبی، «جایگاه قضاوت زنان در فقه شیعه و حقوق ایران»، در پژوهش نامه زنان، سال هفتم، شماره دوم، ۱۳۹۵ش، ص۶۵.</ref>

	=== قرآن ===		=== قرآن ===
	~~آیه ۳۴ [[سوره نساء]] محل مناقشه میان موافقان~~ و ~~مخالفان قضاوت است~~. ~~در آیه آمده است:~~{{قرآن\|الرِّجَالُ قَوَّامُونَ عَلَی النِّسَاءِ\|ترجمه=مردان، سرپرست زنانند.\|سوره=نساء\|آیه=۳۴}} ~~مخالفان قضاوت زنان~~ به ~~این آیه استناد کرده‌اند و گفته‌اند~~ مردان در تمام وجوه این دنیا بر زنان ولایت و قیمومیت دارند چه در زندگی زناشویی چه در حکم و قضاوت و سیاست. اما در مقابل گفته شده است این آیه درصدد بیان احکام زندگی زن و شوهر و نفقه و سرپرستی زندگی ~~است.~~ نه مسائل اجتماع و زمامداری و قضاوت.		* '''قیم بودن مرد بر زن در همه حالات:''' برخی از فقیهان همچون شهید ثانی،<ref> شهید ثانی، زین‌الدین بن علی، مسالک الافهام، قم، موسسة المعارف الاسلامیة، ۱۴۱۳ق، ج۱۳، ص۳۲۷.</ref> صاحب جواهر،<ref> نجفی، محمدحسن، جواهر الکلام، بیروت، دار احیاء التراث العربی، ۱۴۰۴ق، ج۴۰، ص۱۴.</ref> امام خمینی<ref> امام خمینی، سید روح‌الله، تحریر الوسیله، قم، مطبوعات دارالعلم، بی‌تا، ج۲، ص۴۰۷.</ref> و گلپایگانی،<ref> گلپایگانی، محمدرضا، کتاب القضاء، قم، دار القرآن الکریم، ۱۴۱۳ق، ج۱، ص۴۴.</ref> با استناد به {{قرآن\|الرِّجَالُ قَوَّامُونَ عَلَی النِّسَاءِ\|ترجمه=مردان، سرپرست زنانند.\|سوره=نساء\|آیه=۳۴}} مرد بودن را از شرایط قاضی دانسته‌اند. به باور آنان، مردان در تمام وجوه این دنیا بر زنان ولایت و قیمومیت دارند چه در زندگی زناشویی چه در حکم و قضاوت و سیاست. اما در مقابل گفته شده است این آیه درصدد بیان احکام زندگی زن و شوهر و نفقه و سرپرستی زندگی است، نه مسائل اجتماع و زمامداری و قضاوت. برخی همچون محمدتقی مجلسی،<ref> مجلسی، محمدتقی، روضة المتقین، قم، انتشارات کوشانپور، ۱۴۰۶ق، ج۱۲، ص۱۹۱.</ref> شیخ انصاری،<ref> انصاری، مرتضی، القضاء و الشهادات، قم، کنگره جهانی شیخ اعظم انصاری، ۱۴۱۵ق ، ص۲۲۹.</ref> مقدس اردبیلی،<ref> مقدس اردبیلی، احمد بن محمد، مجمع الفائده و البرهان، قم، انتشارات اسلامی، ۱۴۰۳ق، ج۱۲، ص۱۵.</ref> سید احمد خوانساری<ref> خوانساری، احمد، جامع المدارک فی شرح مختصر النافع، قم، اسماعیلیان، ۱۴۰۵ق، ج۶، ص۷.</ref> و ... این ادله را ناتمام دانسته و بر نبود دلیل قطعی برای شرط مرد بودن قاضی تأکید کرده‌اند. در باور این افراد، این آیه درصدد بیان احکام زندگی زن و شوهر و نفقه و سرپرستی زندگی است نه مسائل اجتماعی، زمامداری و قضاوت.
			* '''برتری مردان بر زنان:''' {{قرآن\|وَلِلرِّجَالِ عَلَیْهِنَّ دَرَجَةٌ\|ترجمه=و مردان بر آنان درجه برتری دارند.\|سوره=بقره\|آیه=۲۲۸}} از این آیه استفاده می‌شود که مردان نوعی برتری نسبت به زنان دارند و از همین جهت قضاوت زنان با معنای آیه منافات دارد. اما این آیه در مورد حقوق متقابل زن و شوهر است و در مقام بیان برتری مطلق مردان نسبت به زنان نیست که بتوان عدم جواز قضات زن را از آن برداشت کرد.
	آیه ~~۲۲۸ [[سوره بقره]] از دیگر آیاتی~~ است ~~که مخالفان~~ قضاوت زنان ~~به آن تکیه می‌کنند~~: {{قرآن\|وَلِلرِّجَالِ عَلَیْهِنَّ دَرَجَةٌ\|ترجمه=و مردان بر آنان درجه برتری دارند.\|سوره=بقره\|آیه=۲۲۸}} از این آیه استفاده می‌شود که مردان نوعی برتری نسبت به زنان دارند و از همین جهت قضاوت زنان با معنای آیه منافات دارد. اما این آیه در مورد حقوق متقابل زن و شوهر است و در مقام بیان برتری مطلق مردان نسبت به زنان نیست که بتوان عدم جواز قضات زن را از آن برداشت کرد.

	طبق آیه ۱۸ [[سوره زخرف]] زنان در زر و زیور رشد یافته‌اند و این علاقه ذاتی آنهاست. از این جهت برخی این برداشت را کرده‌اند که زن در تعقل و تفکر ضعف دارد و مناسب امر قضاوت نیست. اما گفته شده چگونه امر قضاوت با زیورآلات منافات دارد و می‌توان این تفسیر را از آیه کرد که زنان به دلیل این ویژگی فاقد صلاحیت برای تصدی قضاوت هستند؟<ref>قضاوت زنان در قرآن و سنت، سهراب مروتی، عبدالجبار زرگوش نسب، مجله پژوهش زنان، دوره ۶، شماره ۲،</ref>		طبق آیه ۱۸ [[سوره زخرف]] زنان در زر و زیور رشد یافته‌اند و این علاقه ذاتی آنهاست. از این جهت برخی این برداشت را کرده‌اند که زن در تعقل و تفکر ضعف دارد و مناسب امر قضاوت نیست. اما گفته شده چگونه امر قضاوت با زیورآلات منافات دارد و می‌توان این تفسیر را از آیه کرد که زنان به دلیل این ویژگی فاقد صلاحیت برای تصدی قضاوت هستند؟<ref>قضاوت زنان در قرآن و سنت، سهراب مروتی، عبدالجبار زرگوش نسب، مجله پژوهش زنان، دوره ۶، شماره ۲،</ref>

فرج الله عباسی در ‏۱۶ سپتامبر ۲۰۲۶، ساعت ۰۹:۴۵

2026-09-16T09:45:12Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۶ سپتامبر ۲۰۲۶، ساعت ۱۳:۱۵
خط ۸:		خط ۸:

	== قضاوت زنان در قرآن ==		== قضاوت زنان در قرآن ==
	~~آیه‌ای~~ که ~~صریحاً دلالت کند~~ بر ~~این مطلب که، زن نمی‌تواند~~ قاضی ~~باشد؛ وجود ندارد~~.<ref>امینی، فاطمه زهرا(س) ، انتشارات استقلال، ص۱۴۶.</ref>		قرآن در آیاتی به قضاوت کردن پیامبران الهی بین مردم اشاره دارد.<ref>سوره نساء، آیه ۶۵ و ۱۰۵. سوره مائده، آیه ۴۲. سوره نور، آیه ۵۱.</ref> در جای دیگر روی سخن را به همه مؤمنان کرده و به آنها دستور می‌دهد که میان مردم به عدالت داوری کنند.<ref>سوره نساء، آیه ۵۸.</ref> در آیاتی حکم نکردن طبق دستور الهی را کفر،<ref>سوره مائده، آیه ۴۴.</ref> ستم‌پیشگی،<ref>سوره مائده، آیه ۴۵.</ref> فسق،<ref>سوره مائده، آیه ۴۷.</ref> دانسته است؛ در هیچ‌کدام از این آیات بر جایز نبودن قضاوت بر زنان یا شرط مرد بودن قاضی اشاره‌ای نشده است.<ref>امینی، فاطمه زهرا(س)، انتشارات استقلال، ص۱۴۶.</ref>

	== بررسی ادله مخالفان و موافقان قضاوت زن ==		== بررسی ادله مخالفان و موافقان قضاوت زن ==