علم در روایت طلب العلم فریضه - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Nazarzadeh: جایگزینی متن - 'بحارالانوار' به 'بحار الانوار'

2026-05-13T06:58:00Z

جایگزینی متن - 'بحارالانوار' به 'بحار الانوار'

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۳ مهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۰:۲۸
خط ۱۹:		خط ۱۹:

	==سند شناسی و بررسی محتوایی روایت==		==سند شناسی و بررسی محتوایی روایت==
	حدیث {{متن عربی\|طَلَبُ العِلمِ ...}} در منابع مختلف<ref>اصول کافی، ج۱، ص۳۵، روایت ۱–۵؛ ~~بحارالانوار،~~ ج۱، ص۱۷۲ و ۱۸۰؛ وسائل الشیعه، ج۱۸، ص۱۴؛ جامع احادیث شیعه، ج۱، ص۸۸.</ref> و به صورت‌های گوناگون نقل شده‌ است؛ آنچه از قرائن موجود در متن روایت مذکور و روایات دیگر استفاده می‌شود، این است که کلمه «العلم» در حدیث، اختصاص به علوم رایج حوزوی و علوم دینی ندارد، بلکه بسیاری از علوم دانشگاهی را که برای جامعه و بشریت مفید است در برمی‌گیرد. برای اثبات مدعای فوق به برخی شواهد اشاره می‌کنیم.		حدیث {{متن عربی\|طَلَبُ العِلمِ ...}} در منابع مختلف<ref>اصول کافی، ج۱، ص۳۵، روایت ۱–۵؛ بحار الانوار، ج۱، ص۱۷۲ و ۱۸۰؛ وسائل الشیعه، ج۱۸، ص۱۴؛ جامع احادیث شیعه، ج۱، ص۸۸.</ref> و به صورت‌های گوناگون نقل شده‌ است؛ آنچه از قرائن موجود در متن روایت مذکور و روایات دیگر استفاده می‌شود، این است که کلمه «العلم» در حدیث، اختصاص به علوم رایج حوزوی و علوم دینی ندارد، بلکه بسیاری از علوم دانشگاهی را که برای جامعه و بشریت مفید است در برمی‌گیرد. برای اثبات مدعای فوق به برخی شواهد اشاره می‌کنیم.

	*در نقلی که از پیامبر(ص) رسیده‌ است، می‌فرماید: {{متن عربی\|اطْلُبُوا الْعِلْمَ وَ لَوْ بِالصِّينِ فَإِنَّ طَلَبَ الْعِلْمِ فَرِيضَةٌ عَلَى كُلِّ مُسْلِم‏\|ترجمه=به دنبال دانش حتی به چین بروید؛ زیرا فراگیری دانش بر هر مسلمانی واجب و لازم است.}}<ref>وسائل الشیعه، همان، ج۱۸، ص۱۴؛ ~~بحارالانوار،~~ ج۱، ص۱۸۰.</ref> در ابتدای حدیث دستور داده که برای فراگیری علم به چین هم که شده سفر کنید، هر چند چین به عنوان مثال است اما این نکته را می‌رساند که مراد از علم، علوم رایج حوزوی نیست بلکه علوم دیگر بیش‌تر به ذهن می‌آید، چون در چین و امثال آن بیش‌تر علوم غیردینی مطرح بوده تا علوم دینی.		*در نقلی که از پیامبر(ص) رسیده‌ است، می‌فرماید: {{متن عربی\|اطْلُبُوا الْعِلْمَ وَ لَوْ بِالصِّينِ فَإِنَّ طَلَبَ الْعِلْمِ فَرِيضَةٌ عَلَى كُلِّ مُسْلِم‏\|ترجمه=به دنبال دانش حتی به چین بروید؛ زیرا فراگیری دانش بر هر مسلمانی واجب و لازم است.}}<ref>وسائل الشیعه، همان، ج۱۸، ص۱۴؛ بحار الانوار، ج۱، ص۱۸۰.</ref> در ابتدای حدیث دستور داده که برای فراگیری علم به چین هم که شده سفر کنید، هر چند چین به عنوان مثال است اما این نکته را می‌رساند که مراد از علم، علوم رایج حوزوی نیست بلکه علوم دیگر بیش‌تر به ذهن می‌آید، چون در چین و امثال آن بیش‌تر علوم غیردینی مطرح بوده تا علوم دینی.

	*در آیاتی از قرآن و برخی روایات، به علم خاصی سفارش شده‌ که نشان‌ دهنده عمومیت و فراگیر بودن علم در اسلام است.		*در آیاتی از قرآن و برخی روایات، به علم خاصی سفارش شده‌ که نشان‌ دهنده عمومیت و فراگیر بودن علم در اسلام است.
خط ۳۱:		خط ۳۱:

	===علم پزشکی و ادبیات===		===علم پزشکی و ادبیات===
	[[امام علی(ع) جمع‌کننده قرآن\|امام علی(ع)]] مصداق‌های علمی را که فراگرفتن آن‌ها لازم است چنین بیان می‌دارد: {{متن عربی\|العِلمُ ثَلاثَةٌ: الفِقهُ لِلأَديانِ، وَ الطِّبُّ لِلأَبدانِ، وَ النَّحوُ لِلِّسانِ\|ترجمه=علم مفید و لازم سه علم است، علم به ادیان و علم پزشکی برای بدن‌ها و علم ادبیات برای حفظ زبان.}} در بعضی نقل‌ها علم نجوم نیز برای زمان‌شناسی آمده‌ است.<ref>مجلسی، محمد باقر، ~~بحارالانوار،~~ دارالکتب الاسلامیه، ج۷۸، ص۴۵؛ الایصال الطالب، ج۲.</ref> در روایت علم پزشکی که یکی از مهم‌ترین علوم دانشگاهی است و همچنین ادبیات را جز علومی که فراگیری آن‌ها لازم است برشمرده‌انذ.		[[امام علی(ع) جمع‌کننده قرآن\|امام علی(ع)]] مصداق‌های علمی را که فراگرفتن آن‌ها لازم است چنین بیان می‌دارد: {{متن عربی\|العِلمُ ثَلاثَةٌ: الفِقهُ لِلأَديانِ، وَ الطِّبُّ لِلأَبدانِ، وَ النَّحوُ لِلِّسانِ\|ترجمه=علم مفید و لازم سه علم است، علم به ادیان و علم پزشکی برای بدن‌ها و علم ادبیات برای حفظ زبان.}} در بعضی نقل‌ها علم نجوم نیز برای زمان‌شناسی آمده‌ است.<ref>مجلسی، محمد باقر، بحار الانوار، دارالکتب الاسلامیه، ج۷۸، ص۴۵؛ الایصال الطالب، ج۲.</ref> در روایت علم پزشکی که یکی از مهم‌ترین علوم دانشگاهی است و همچنین ادبیات را جز علومی که فراگیری آن‌ها لازم است برشمرده‌انذ.

	در جای دیگر فرمود: «علم در یک تقسیم به دو قسم می‌شود، علم دینی و علم بدنی؛ با علوم دینی روح و جان انسان حیات می‌گیرد و زنده می‌شود و با علم پزشکی بدن‌ها زندگی می‌یابند. منتهی حفظ دین بر حفظ جان برتری دارد.»<ref>حسینی عاملی، سید محمد، اثنا عشریه، چاپ قدیم، ص۲۷.</ref>		در جای دیگر فرمود: «علم در یک تقسیم به دو قسم می‌شود، علم دینی و علم بدنی؛ با علوم دینی روح و جان انسان حیات می‌گیرد و زنده می‌شود و با علم پزشکی بدن‌ها زندگی می‌یابند. منتهی حفظ دین بر حفظ جان برتری دارد.»<ref>حسینی عاملی، سید محمد، اثنا عشریه، چاپ قدیم، ص۲۷.</ref>

Aliazad در ‏۱۵ دسامبر ۲۰۲۵، ساعت ۰۵:۱۲

2025-12-15T05:12:09Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۵ دسامبر ۲۰۲۵، ساعت ۰۸:۴۲
خط ۹۸:		خط ۹۸:
	}}		}}
	{{پایان متن}}		{{پایان متن}}
			{{#seo:
			\|title=منظور از «علم» در حدیث طلب العلم فریضة چیست؟ - معنی طلب العلم فریضه - ویکی پاسخ
			\|title_mode=Replaced Title
			\|keywords=طلب العلم فریضه
			\|description=منظور از «علم» در حدیث «طلب العلم فریضة علی کل مسلم» چیست؟ آیا این حدیث تنها علوم دینی را شامل می‌شود یا علوم دانشگاهی، پزشکی و فنی را نیز دربر می‌گیرد؟
			}}

Aliazad در ‏۱۵ دسامبر ۲۰۲۵، ساعت ۰۵:۱۰

2025-12-15T05:10:54Z

نمایش تغییرات

Rezvani در ‏۶ نوامبر ۲۰۲۲، ساعت ۰۸:۴۹

2022-11-06T08:49:48Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۶ نوامبر ۲۰۲۲، ساعت ۱۲:۱۹
خط ۳:		خط ۳:
	منظور از «علم» در روایت {{متن عربی\|طَلَبُ العِلمِ فَريضَةٌ عَلى كُلِّ مُسلِمٍ}} چیست؟ آیا علم رایج دانشگاهی مصادیق آن است؟		منظور از «علم» در روایت {{متن عربی\|طَلَبُ العِلمِ فَريضَةٌ عَلى كُلِّ مُسلِمٍ}} چیست؟ آیا علم رایج دانشگاهی مصادیق آن است؟
	{{پایان سوال}}		{{پایان سوال}}
			{{درگاه\|حوزه و روحانیت}}
	{{پاسخ}}		{{پاسخ}}
	'''طلب علم به عنوان فریضه''' که در روایات بسیاری به آن اشاره شده، به معنایی [[واجب]] بودن یادگیری علم تعبیر شده است. این واجب بودن یادگیری علم مخصوص [[علوم دینی]] و حوزوی نیست و علوم دانشگاهی را نیز شامل می‌شود. روایات زیادی به علومی چون ریاضیات و هندسه و نجوم و پزشکی و همچنین علوم مرتبط با زبان و یادگیری فنون و صنعت اشاره دارند.		'''طلب علم به عنوان فریضه''' که در روایات بسیاری به آن اشاره شده، به معنایی [[واجب]] بودن یادگیری علم تعبیر شده است. این واجب بودن یادگیری علم مخصوص [[علوم دینی]] و حوزوی نیست و علوم دانشگاهی را نیز شامل می‌شود. روایات زیادی به علومی چون ریاضیات و هندسه و نجوم و پزشکی و همچنین علوم مرتبط با زبان و یادگیری فنون و صنعت اشاره دارند.

Nazarzadeh: جایگزینی متن - 'مسایل' به 'مسائل'

2022-07-26T10:39:49Z

جایگزینی متن - 'مسایل' به 'مسائل'

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۶ ژوئیهٔ ۲۰۲۲، ساعت ۱۴:۰۹
خط ۳۸:		خط ۳۸:

	===علوم سیاسی و زمانه‌شناسی===		===علوم سیاسی و زمانه‌شناسی===
	علم سیاسی و زمانه‌شناسی نییز جزء علوم ضروری شمره شده است. امام علی(ع) فرمود: {{متن عربی\|مَنْ عَرَفَ الْأَيَّامَ لَمْ يَغْفُلْ عَنِ الِاسْتِعْدَادِ\|ترجمه=آن کس که زمان را بشناسد، از برخورد با رویدادهای آن غافل نمی‌ماند.}}<ref>علی بن شعبه، تحف العقول، ص۹۸.</ref><nowiki> و فرمود: {{متن عربی\|مَنْ جهِلَ موضعَ قدَمِه زَلَّ\|ترجمه=کسی که ناآگاهانه در ~~مسایل~~ زمانه قدم بردارد، می‌لغزد.}}</nowiki><ref>برادران حکیمی، الحیاه، دفتر نشر فرهنگ اسلامی، چاپ هفتم، ج۱، ص۱۵۷.</ref>		علم سیاسی و زمانه‌شناسی نییز جزء علوم ضروری شمره شده است. امام علی(ع) فرمود: {{متن عربی\|مَنْ عَرَفَ الْأَيَّامَ لَمْ يَغْفُلْ عَنِ الِاسْتِعْدَادِ\|ترجمه=آن کس که زمان را بشناسد، از برخورد با رویدادهای آن غافل نمی‌ماند.}}<ref>علی بن شعبه، تحف العقول، ص۹۸.</ref><nowiki> و فرمود: {{متن عربی\|مَنْ جهِلَ موضعَ قدَمِه زَلَّ\|ترجمه=کسی که ناآگاهانه در مسائل زمانه قدم بردارد، می‌لغزد.}}</nowiki><ref>برادران حکیمی، الحیاه، دفتر نشر فرهنگ اسلامی، چاپ هفتم، ج۱، ص۱۵۷.</ref>

	و [[امام صادق(ع)]] فرمود: {{متن عربی\|الْعَالِمُ بِزَمَانِهِ لَا تَهْجُمُ عَلَيْهِ اللَّوَابِسُ\|ترجمه=انسانی که زمان‌شناسی باشد لغزش‌ها و اشتباهات بر او هجوم نمی‌آورد.}}<ref>الحیاه، ج۱، ص۱۵۷.</ref>		و [[امام صادق(ع)]] فرمود: {{متن عربی\|الْعَالِمُ بِزَمَانِهِ لَا تَهْجُمُ عَلَيْهِ اللَّوَابِسُ\|ترجمه=انسانی که زمان‌شناسی باشد لغزش‌ها و اشتباهات بر او هجوم نمی‌آورد.}}<ref>الحیاه، ج۱، ص۱۵۷.</ref>

Rahmani در ‏۲۲ ژوئن ۲۰۲۱، ساعت ۰۴:۴۶

2021-06-22T04:46:09Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۲ ژوئن ۲۰۲۱، ساعت ۰۸:۱۶
خط ۱:		خط ۱:
	~~{{در دست ویرایش\|کاربر=Rahmani }}~~
	{{شروع متن}}		{{شروع متن}}
	{{سوال}}		{{سوال}}

Rahmani در ‏۲۲ ژوئن ۲۰۲۱، ساعت ۰۴:۴۵

2021-06-22T04:45:18Z

نمایش تغییرات

Rahmani در ‏۲۲ ژوئن ۲۰۲۱، ساعت ۰۴:۴۱

2021-06-22T04:41:49Z

نمایش تغییرات

Rahmani در ‏۲۱ ژوئن ۲۰۲۱، ساعت ۰۶:۳۹

2021-06-21T06:39:47Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۱ ژوئن ۲۰۲۱، ساعت ۱۰:۰۹
خط ۳۱:		خط ۳۱:

	===علم پزشکی و ادبیات===		===علم پزشکی و ادبیات===
	امام علی(ع) مصداق‌های علمی را که فراگرفتن آن‌ها لازم است چنین بیان می‌دارد: {{متن عربی\|العِلمُ ثَلاثَةٌ: الفِقهُ لِلأَديانِ، وَ الطِّبُّ لِلأَبدانِ، وَ النَّحوُ لِلِّسانِ؛\|ترجمه=علم مفید و لازم سه علم است، علم به ادیان و علم پزشکی برای بدن‌ها و علم ادبیات برای حفظ زبان.}} در بعضی نقل‌ها علم نجوم نیز برای زمان‌شناسی آمده‌ است.<ref>مجلسی، محمد باقر، بحارالانوار، دارالکتب الاسلامیه، ج۷۸، ص۴۵؛ و الایصال الطالب، ج۲.</ref> در روایت علم پزشکی که یکی از مهم‌ترین علوم دانشگاهی است و همچنین ادبیات را جز علومی که فراگیری آن‌ها لازم است برشمرده‌انذ.		امام علی(ع) مصداق‌های علمی را که فراگرفتن آن‌ها لازم است چنین بیان می‌دارد: {{متن عربی\|العِلمُ ثَلاثَةٌ: الفِقهُ لِلأَديانِ، وَ الطِّبُّ لِلأَبدانِ، وَ النَّحوُ لِلِّسانِ؛\|ترجمه=علم مفید و لازم سه علم است، علم به ادیان و علم پزشکی برای بدن‌ها و علم ادبیات برای حفظ زبان.}} در بعضی نقل‌ها علم نجوم نیز برای زمان‌شناسی آمده‌ است.<ref>مجلسی، محمد باقر، بحارالانوار، دارالکتب الاسلامیه، ج۷۸، ص۴۵؛ الایصال الطالب، ج۲.</ref> در روایت علم پزشکی که یکی از مهم‌ترین علوم دانشگاهی است و همچنین ادبیات را جز علومی که فراگیری آن‌ها لازم است برشمرده‌انذ.

	در جای دیگر فرمود: «علم در یک تقسیم به دو قسم می‌شود، علم دینی و علم بدنی؛ با علوم دینی روح و جان انسان حیات می‌گیرد و زنده می‌شود و با علم پزشکی بدن‌ها زندگی می‌یابند. منتهی حفظ دین بر حفظ جان برتری دارد.»<ref>حسینی عاملی، سید محمد، اثنا عشریه، چاپ قدیم، ص۲۷.</ref>		در جای دیگر فرمود: «علم در یک تقسیم به دو قسم می‌شود، علم دینی و علم بدنی؛ با علوم دینی روح و جان انسان حیات می‌گیرد و زنده می‌شود و با علم پزشکی بدن‌ها زندگی می‌یابند. منتهی حفظ دین بر حفظ جان برتری دارد.»<ref>حسینی عاملی، سید محمد، اثنا عشریه، چاپ قدیم، ص۲۷.</ref>

Rahmani در ‏۲۱ ژوئن ۲۰۲۱، ساعت ۰۶:۳۸

2021-06-21T06:38:51Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۱ ژوئن ۲۰۲۱، ساعت ۱۰:۰۸
خط ۱۱:		خط ۱۱:

	==اهمیت دانش و دانشمندان در اسلام==		==اهمیت دانش و دانشمندان در اسلام==
	از مهم‌ترین دعوت انبیاء به خصوص پیامبر اسلام، دعوت به فراگیری علم و دانش و جهل گریزی بوده‌ است، در قرآن اهمیت علم و عالمان بیان شده‌ و در روایات اسلامی تعبیراتی دیده می‌شود که در اهمیت علم و دانش تصویری رسا و گویا را بیان می‌کنند. پیامبر(ص) فرمود: {{متن عربی\|لا خیرَ فی تعَیُّشٍ الّا لرجلیْن عالِمٍ مطاعِ، او مُستَمَعِ داعٍ؛\|ترجمه=زندگی جز برای دو کس خیر ندارد، دانشمندی که نظرات او اجرا گردد، و دانش طلبانی که گوش به سخنان دانشمندی دهد.}}<ref>محمد بن ~~یعقوب کلینی،~~ اصول کافی، ترجمه سید جواد مصطفوی، علمیّه اسلامیّه، ج۱، ص۴۰، ح۷.</ref>		از مهم‌ترین دعوت انبیاء به خصوص پیامبر اسلام، دعوت به فراگیری علم و دانش و جهل گریزی بوده‌ است، در قرآن اهمیت علم و عالمان بیان شده‌ و در روایات اسلامی تعبیراتی دیده می‌شود که در اهمیت علم و دانش تصویری رسا و گویا را بیان می‌کنند. پیامبر(ص) فرمود: {{متن عربی\|لا خیرَ فی تعَیُّشٍ الّا لرجلیْن عالِمٍ مطاعِ، او مُستَمَعِ داعٍ؛\|ترجمه=زندگی جز برای دو کس خیر ندارد، دانشمندی که نظرات او اجرا گردد، و دانش طلبانی که گوش به سخنان دانشمندی دهد.}}<ref>کلینی، محمد بن یعقوب، اصول کافی، ترجمه سید جواد مصطفوی، علمیّه اسلامیّه، ج۱، ص۴۰، ح۷.</ref>

	از نظر اسلام علم نه محدودیت سنی و زمانی دارد و نه محدودیت مکانی. پیامبر(ص) فرمود: {{متن عربی\|اطْلُبُوا الْعِلْمَ‏ وَ لَوْ بِالصِّينِ؛\|ترجمه=به دنبال دانش، حتی تا چین هم بروید.‏}}<ref>حر عاملی، وسائل الشیعه، بیروت، دار الاحیاء التراث العربی، ۲۰ جلدی، ج۱۸، ص۱۴؛ ~~و ر.ک.~~ بحار الانوار، ج۱، ص۱۰۸.</ref> همچنین طلب علم از نظر استاد و صاحب دانش نیز محدودیت ندارد و حتی دستور داده شده‌ که دانش را اگر نزد بدترین افراد (حتی منافق) یافتید آن را فراگیرید، چنان‌که امیرالمؤمنین(ع) فرمود: «حکمت را هرکجا که باشید فراگیرید، گاهی حکمت در سینه منافق است و بی‌تابی کند تا بیرون آمده و با همدمانش در سینه مؤمن آرام گیرد».<ref>نهج البلاغه، محمد دشتی، ص۶۴۰، حکمت۷۰.</ref> در جای دیگر فرمود: {{متن عربی\|الْحِكْمَةُ ضالَّةُ المُؤْمِنِ، فخُذِ الحِكْمَةَ و لَو مِن أهلِ النِّفاقِ؛\|ترجمه=حکمت گمشده مؤمن است، حکمت را فراگیرید هر چند از منافقان باشد.}}<ref>نهج البلاغه، حکمت۸۰.</ref>		از نظر اسلام علم نه محدودیت سنی و زمانی دارد و نه محدودیت مکانی. پیامبر(ص) فرمود: {{متن عربی\|اطْلُبُوا الْعِلْمَ‏ وَ لَوْ بِالصِّينِ؛\|ترجمه=به دنبال دانش، حتی تا چین هم بروید.‏}}<ref>حر عاملی، وسائل الشیعه، بیروت، دار الاحیاء التراث العربی، ۲۰ جلدی، ج۱۸، ص۱۴؛ بحار الانوار، ج۱، ص۱۰۸.</ref> همچنین طلب علم از نظر استاد و صاحب دانش نیز محدودیت ندارد و حتی دستور داده شده‌ که دانش را اگر نزد بدترین افراد (حتی منافق) یافتید آن را فراگیرید، چنان‌که امیرالمؤمنین(ع) فرمود: «حکمت را هرکجا که باشید فراگیرید، گاهی حکمت در سینه منافق است و بی‌تابی کند تا بیرون آمده و با همدمانش در سینه مؤمن آرام گیرد».<ref>نهج البلاغه، محمد دشتی، ص۶۴۰، حکمت۷۰.</ref> در جای دیگر فرمود: {{متن عربی\|الْحِكْمَةُ ضالَّةُ المُؤْمِنِ، فخُذِ الحِكْمَةَ و لَو مِن أهلِ النِّفاقِ؛\|ترجمه=حکمت گمشده مؤمن است، حکمت را فراگیرید هر چند از منافقان باشد.}}<ref>نهج البلاغه، حکمت۸۰.</ref>

	==نوع علم سفارش شده در اسلام==		==نوع علم سفارش شده در اسلام==
خط ۲۱:		خط ۲۱:
	حدیث {{متن عربی\|طَلَبُ العِلمِ ...}} در منابع مختلف<ref>اصول کافی، ج۱، ص۳۵، روایت ۱–۵؛ بحارالانوار، ج۱، ص۱۷۲ و ۱۸۰؛ وسائل الشیعه، ج۱۸، ص۱۴؛ جامع احادیث شیعه، ج۱، ص۸۸.</ref> و به صورت‌های گوناگون نقل شده‌ است؛ آنچه از قرائن موجود در متن روایت مذکور و روایات دیگر استفاده می‌شود، این است که کلمه «العلم» در حدیث، اختصاص به علوم رایج حوزوی و علوم دینی ندارد، بلکه بسیاری از علوم دانشگاهی را که برای جامعه و بشریت مفید است در برمی‌گیرد. برای اثبات مدعای فوق به برخی شواهد اشاره می‌کنیم.		حدیث {{متن عربی\|طَلَبُ العِلمِ ...}} در منابع مختلف<ref>اصول کافی، ج۱، ص۳۵، روایت ۱–۵؛ بحارالانوار، ج۱، ص۱۷۲ و ۱۸۰؛ وسائل الشیعه، ج۱۸، ص۱۴؛ جامع احادیث شیعه، ج۱، ص۸۸.</ref> و به صورت‌های گوناگون نقل شده‌ است؛ آنچه از قرائن موجود در متن روایت مذکور و روایات دیگر استفاده می‌شود، این است که کلمه «العلم» در حدیث، اختصاص به علوم رایج حوزوی و علوم دینی ندارد، بلکه بسیاری از علوم دانشگاهی را که برای جامعه و بشریت مفید است در برمی‌گیرد. برای اثبات مدعای فوق به برخی شواهد اشاره می‌کنیم.

	* در نقلی که از پیامبر (ص) رسیده‌ است، می‌فرماید: {{متن عربی\|اطْلُبُوا الْعِلْمَ وَ لَوْ بِالصِّينِ فَإِنَّ طَلَبَ الْعِلْمِ فَرِيضَةٌ عَلَى كُلِّ مُسْلِم‏؛\|ترجمه=به دنبال دانش حتی به چین بروید؛ زیرا فراگیری دانش بر هر مسلمانی واجب و لازم است.}}<ref>وسائل الشیعه، همان، ج۱۸، ص۱۴؛ و بحارالانوار، ج۱، ص۱۸۰.</ref> در ابتدای حدیث دستور داده که برای فراگیری علم به چین هم که شده سفر کنید، هر چند چین به عنوان مثال است اما این نکته را می‌رساند که مراد از علم، علوم رایج حوزوی نیست بلکه علوم دیگر بیش‌تر به ذهن می‌آید، چون در چین و امثال آن بیش‌تر علوم غیردینی مطرح بوده تا علوم دینی.		*در نقلی که از پیامبر (ص) رسیده‌ است، می‌فرماید: {{متن عربی\|اطْلُبُوا الْعِلْمَ وَ لَوْ بِالصِّينِ فَإِنَّ طَلَبَ الْعِلْمِ فَرِيضَةٌ عَلَى كُلِّ مُسْلِم‏؛\|ترجمه=به دنبال دانش حتی به چین بروید؛ زیرا فراگیری دانش بر هر مسلمانی واجب و لازم است.}}<ref>وسائل الشیعه، همان، ج۱۸، ص۱۴؛ بحارالانوار، ج۱، ص۱۸۰.</ref> در ابتدای حدیث دستور داده که برای فراگیری علم به چین هم که شده سفر کنید، هر چند چین به عنوان مثال است اما این نکته را می‌رساند که مراد از علم، علوم رایج حوزوی نیست بلکه علوم دیگر بیش‌تر به ذهن می‌آید، چون در چین و امثال آن بیش‌تر علوم غیردینی مطرح بوده تا علوم دینی.

	* در آیاتی از قرآن و برخی روایات، به علم خاصی سفارش شده‌ که نشان‌دهنده عمومیت و فراگیر بودن علم در اسلام است.		*در آیاتی از قرآن و برخی روایات، به علم خاصی سفارش شده‌ که نشان‌دهنده عمومیت و فراگیر بودن علم در اسلام است.

	==علم سودبخش==		==علم سودبخش==
خط ۳۹:		خط ۳۹:

	===علوم سیاسی و زمانه‌شناسی===		===علوم سیاسی و زمانه‌شناسی===
	علم سیاسی و زمانه‌شناسی نییز جزء علوم ضروری شمره شده است. امام علی(ع) فرمود: {{متن عربی\|مَنْ عَرَفَ الْأَيَّامَ لَمْ يَغْفُلْ عَنِ الِاسْتِعْدَادِ؛\|ترجمه=آن کس که زمان را بشناسد، از برخورد با رویدادهای آن غافل نمی‌ماند.}}<ref>علی بن شعبه، تحف العقول، ص۹۸.</ref> و فرمود: {{متن عربی\|مَنْ جهِلَ موضعَ قدَمِه زَلَّ؛\|ترجمه=کسی که ناآگاهانه در مسایل زمانه قدم بردارد، می‌لغزد».<ref>برادران حکیمی، الحیاه، دفتر نشر فرهنگ اسلامی، چاپ هفتم، ج۱، ص۱۵۷.</ref>		علم سیاسی و زمانه‌شناسی نییز جزء علوم ضروری شمره شده است. امام علی(ع) فرمود: {{متن عربی\|مَنْ عَرَفَ الْأَيَّامَ لَمْ يَغْفُلْ عَنِ الِاسْتِعْدَادِ؛\|ترجمه=آن کس که زمان را بشناسد، از برخورد با رویدادهای آن غافل نمی‌ماند.}}<ref>علی بن شعبه، تحف العقول، ص۹۸.</ref><nowiki> و فرمود: {{متن عربی\|مَنْ جهِلَ موضعَ قدَمِه زَلَّ؛\|ترجمه=کسی که ناآگاهانه در مسایل زمانه قدم بردارد، می‌لغزد».</nowiki><ref>برادران حکیمی، الحیاه، دفتر نشر فرهنگ اسلامی، چاپ هفتم، ج۱، ص۱۵۷.</ref>

	و امام صادق (ع) فرمود: {{متن عربی\|الْعَالِمُ بِزَمَانِهِ لَا تَهْجُمُ عَلَيْهِ اللَّوَابِسُ؛\|ترجمه=انسانی که زمان‌شناسی باشد لغزش‌ها و اشتباهات بر او هجوم نمی‌آورد.}}<ref>الحیاه، ج۱، ص۱۵۷.</ref>		و امام صادق (ع) فرمود: {{متن عربی\|الْعَالِمُ بِزَمَانِهِ لَا تَهْجُمُ عَلَيْهِ اللَّوَابِسُ؛\|ترجمه=انسانی که زمان‌شناسی باشد لغزش‌ها و اشتباهات بر او هجوم نمی‌آورد.}}<ref>الحیاه، ج۱، ص۱۵۷.</ref>
خط ۵۰:		خط ۵۰:

	==روایات درباره فراگیری علوم دارای منفعت==		==روایات درباره فراگیری علوم دارای منفعت==
	* پیامبر(ص) فرمود: {{متن عربی\|أَعْلَمُ اَلنَّاسِ مَنْ جَمَعَ عِلْمَ اَلنَّاسِ إِلَى عِلْمِهِ وَ أَكْثَرُ اَلنَّاسِ قِيمَة أَكْثَرُهُمْ عِلْما وَ أَقَلُّ اَلنَّاسِ قِيمَة أَقَلُّهُمْ عِلْما وَ أَوْلَى اَلنَّاسِ بِالْحَقِّ أَعْلَمُهُمْ بِهِ وَ أَحْكَمُ اَلنَّاسِ مَنْ فَرَّ مِنْ جُهَّالِ اَلنَّاسِ؛\|ترجمه=داناترین مردم کسی است که علم مردم را با دانش خرد جمع کند و ارزش‌مندترین انسان کسی است که علمش افزون باشد و کم‌ترین ارزش برای کسی است که دانشش کم‌تر از دیگران است.}}<ref>قمی، عباس، سفینه البحار، ج۲، ص۲۱۹؛ مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، دارالکتب الاسلامیه، ج۱۳، ص۳۱۴.</ref>

	* امام علی(ع) فرمود: {{متن عربی\|العِلمُ أكثَرُ مِن أن يُحاطَ بِهِ ، فخُذوا مِن كُلِّ عِلمٍ أحسَنَهُ؛\|ترجمه=علوم بیش از آن است که به آن دسترسی پیدا کنیم پس از هر علمی نیکوی آن را فرا گیرید.}} این روایت با صراحت بیان می‌کند از هر علمی که مفید به حال جامعه و افراد است فراگیرید و مقید به علم خاصی نیست، در نتیجه می‌تواند {{متن عربی\|طَلَبُ العِلمِ ...}} را توسعه دهد.		*پیامبر(ص) فرمود: {{متن عربی\|أَعْلَمُ اَلنَّاسِ مَنْ جَمَعَ عِلْمَ اَلنَّاسِ إِلَى عِلْمِهِ وَ أَكْثَرُ اَلنَّاسِ قِيمَة أَكْثَرُهُمْ عِلْما وَ أَقَلُّ اَلنَّاسِ قِيمَة أَقَلُّهُمْ عِلْما وَ أَوْلَى اَلنَّاسِ بِالْحَقِّ أَعْلَمُهُمْ بِهِ وَ أَحْكَمُ اَلنَّاسِ مَنْ فَرَّ مِنْ جُهَّالِ اَلنَّاسِ؛\|ترجمه=داناترین مردم کسی است که علم مردم را با دانش خرد جمع کند و ارزش‌مندترین انسان کسی است که علمش افزون باشد و کم‌ترین ارزش برای کسی است که دانشش کم‌تر از دیگران است.}}<ref>قمی، عباس، سفینه البحار، ج۲، ص۲۱۹؛ مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، دارالکتب الاسلامیه، ج۱۳، ص۳۱۴.</ref>

			*امام علی(ع) فرمود: {{متن عربی\|العِلمُ أكثَرُ مِن أن يُحاطَ بِهِ ، فخُذوا مِن كُلِّ عِلمٍ أحسَنَهُ؛\|ترجمه=علوم بیش از آن است که به آن دسترسی پیدا کنیم پس از هر علمی نیکوی آن را فرا گیرید.}} این روایت با صراحت بیان می‌کند از هر علمی که مفید به حال جامعه و افراد است فراگیرید و مقید به علم خاصی نیست، در نتیجه می‌تواند {{متن عربی\|طَلَبُ العِلمِ ...}} را توسعه دهد.

	با توجه به روایات علم در {{متن عربی\|طَلَبُ العِلمِ فَريضَةٌ ...}}، به تمامی علوم مفیدی که جامعه نیازمند آن است توسعه داده شده‌ است. از جمله شهید مطهری می‌گوید: «علوم اسلامی به علومی که به نحوی جزء واجبات اسلامی است گفته می‌شود، یعنی علومی که تحصیل آن علوم و لو به نحو واجب کفائی بر مسلمین واجب است، و مشمول حدیث نبوی معروف می‌گردد، {{متن عربی\|طَلَبُ العِلمِ فَريضَةٌ عَلى كُلِّ مُسلِمٍ}} علوم «فریضه» که بر مسلمانان تحصیل و تحقیق در آن‌ها واجب است منحصر به علوم اصول و فقه و مقدمات آن‌ها نیست، بلکه هر علمی که برآوردن نیازهای لازم جامعه اسلامی متوقف به دانستن آن علم و تخصص و اجتهاد در آن علم باشد، بر مسلمین تحصیل آن علم از باب به اصطلاح «مقدمه تهیّوئی» (آمادگی یافتن) واجب و لازم است.		با توجه به روایات علم در {{متن عربی\|طَلَبُ العِلمِ فَريضَةٌ ...}}، به تمامی علوم مفیدی که جامعه نیازمند آن است توسعه داده شده‌ است. از جمله شهید مطهری می‌گوید: «علوم اسلامی به علومی که به نحوی جزء واجبات اسلامی است گفته می‌شود، یعنی علومی که تحصیل آن علوم و لو به نحو واجب کفائی بر مسلمین واجب است، و مشمول حدیث نبوی معروف می‌گردد، {{متن عربی\|طَلَبُ العِلمِ فَريضَةٌ عَلى كُلِّ مُسلِمٍ}} علوم «فریضه» که بر مسلمانان تحصیل و تحقیق در آن‌ها واجب است منحصر به علوم اصول و فقه و مقدمات آن‌ها نیست، بلکه هر علمی که برآوردن نیازهای لازم جامعه اسلامی متوقف به دانستن آن علم و تخصص و اجتهاد در آن علم باشد، بر مسلمین تحصیل آن علم از باب به اصطلاح «مقدمه تهیّوئی» (آمادگی یافتن) واجب و لازم است.
خط ۶۲:		خط ۶۳:
	{{مطالعه بیشتر}}		{{مطالعه بیشتر}}

	== برای مطالعه بیشتر ==		==برای مطالعه بیشتر==
	* علوم اسلامی، منطق و فلسفه، شماره ۱، مرتضی مطهری، مقدمه کتاب، ص۱–۱۵.
			*علوم اسلامی، منطق و فلسفه، شماره ۱، مرتضی مطهری، مقدمه کتاب، ص۱–۱۵.

	* خدمات متقابل اسلام و ایران، همان بخش سوّم.		*خدمات متقابل اسلام و ایران، همان بخش سوّم.

	* کارنامه اسلام، دکتر عبدالحسین زرین کوب.		*کارنامه اسلام، دکتر عبدالحسین زرین کوب.

	* ترجمه اصول کافی (مصطفوی) ج۱، ص۳۵–۹۰.		*ترجمه اصول کافی (مصطفوی) ج۱، ص۳۵–۹۰.

	* ترجمه الحکم الزاهره، علی رضا صابری یزدی، ج۱، فصل ~~دوّم~~.		*ترجمه الحکم الزاهره، علی رضا صابری یزدی، ج۱، فصل دوم.
	{{پایان مطالعه بیشتر}}		{{پایان مطالعه بیشتر}}

	== منابع ==		==منابع==
	{{پانویس\|۲}}		{{پانویس\|۲}}
	{{شاخه		{{شاخه