عصمت - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Shahroudi در ‏۱ دسامبر ۲۰۲۵، ساعت ۱۴:۳۸

2025-12-01T14:38:14Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱ دسامبر ۲۰۲۵، ساعت ۱۸:۰۸
خط ۶۷:		خط ۶۷:
	{{پانویس\|۲}}		{{پانویس\|۲}}
	{{شاخه		{{شاخه
	\| شاخه اصلی = ~~قرآن~~		\| شاخه اصلی = کلام و اعتقادات
	\| شاخه فرعی۱ =		\| شاخه فرعی۱ = باورهای کلامی
	\| شاخه فرعی۲ =		\| شاخه فرعی۲ = عصمت
	\| شاخه فرعی۳ =		\| شاخه فرعی۳ =
	}}		}}
	{{~~تکمیل مقاله~~		{{ارزیابی
	\| شناسه =		\| شناسه = شد
	\| ~~تیترها~~ =		\| عکس = <!--خالی \| شد-->
	\| ~~ویرایش~~ =		\| درگاه = شد
	\| ~~لینک‌دهی~~ =		\| ادبیات = شد
	\| ناوبری =		\| پیوند = شد
	\| ~~نمایه~~ =		\| ناوبری = شد
	\| ~~تغییر مسیر~~ =		\| تغییرمسیر = شد
	\| ~~بازبینی~~ =		\| ارجاعات = شد
	\| ~~تکمیل~~ =		\| ارزیابی کمی = شد
	\| اولویت = ب		\| ارزیابی کیفی = شد
	\| کیفیت = ب		\| اولویت = الف
			\| کیفیت = خیلی‌خوب
	}}		}}
	{{پایان متن}}		{{پایان متن}}

	[[رده:کلام و اعتقادات]]		[[رده:کلام و اعتقادات]]

Shahroudi: Shahroudi صفحهٔ پیش نویس:عصمت را بدون برجای‌گذاشتن تغییرمسیر به عصمت منتقل کرد

2025-12-01T14:23:22Z

Shahroudi صفحهٔ پیش نویس:عصمت را بدون برجای‌گذاشتن تغییرمسیر به عصمت منتقل کرد

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱ دسامبر ۲۰۲۵، ساعت ۱۷:۵۳
(بدون تفاوت)

R.bahmani در ‏۷ سپتامبر ۲۰۲۵، ساعت ۱۷:۲۲

2025-09-07T17:22:06Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۷ سپتامبر ۲۰۲۵، ساعت ۲۰:۵۲
خط ۱:		خط ۱:
	~~{{ویرایش}}~~
	{{شروع متن}}		{{شروع متن}}
	{{سوال}}		{{سوال}}

R.bahmani: /* عصمت و اختیار */

2025-09-07T17:21:41Z

عصمت و اختیار

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۷ سپتامبر ۲۰۲۵، ساعت ۲۰:۵۱
خط ۵۳:		خط ۵۳:
	== عصمت و اختیار ==		== عصمت و اختیار ==
	ارزش [[انسان]] به ارادۀ آزاد و اختیار اوست. افرادی که دچار گناه می‌شوند، یا نسبت به زشتی گناه، آگاهی کامل ندارند و یا از اراده‌ای قوی برای ترک آن برخوردار نیستند. در طرف مقابل هرچه [[علم]] و اراده انسان تقویت شود، انسان بیشتر بر خود مسلط شده و می‌تواند در مقابل گناه، خویشتن‌داری بیشتری داشته باشد. معصومان کسانی هستند که به زشتی و ناپسندی کارها علم دارند و همچنین دارای اراده‌ای قوی هستند که می‌توانند نفس خود را کنترل کنند.<ref>{{یادکرد کتاب\|عنوان=تلخیص المحصل\|سال=1405\|نام=محمد بن محمد\|نام خانوادگی=نصیر الدین طوسی\|ناشر=بیروت، دار الأضواء\|صفحه=369}}</ref><ref>{{یادکرد کتاب\|عنوان=ارشاد الطالبین الی نهج المسترشدین\|سال=1405\|نام=مقداد بن عبد الله\|نام خانوادگی=فاضل مقداد\|ناشر=قم، کتاب خانه آیت الله مرعشی نجفی\|صفحه=301}}</ref><ref>{{یادکرد کتاب\|عنوان=كشف المراد في شرح تجريد الاعتقاد\|سال=1430\|نام=حسن بن يوسف\|نام خانوادگی=حلی\|ناشر=قم، انتشارات جامعه مدرسین\|صفحه=365}}</ref>		ارزش [[انسان]] به ارادۀ آزاد و اختیار اوست. افرادی که دچار گناه می‌شوند، یا نسبت به زشتی گناه، آگاهی کامل ندارند و یا از اراده‌ای قوی برای ترک آن برخوردار نیستند. در طرف مقابل هرچه [[علم]] و اراده انسان تقویت شود، انسان بیشتر بر خود مسلط شده و می‌تواند در مقابل گناه، خویشتن‌داری بیشتری داشته باشد. معصومان کسانی هستند که به زشتی و ناپسندی کارها علم دارند و همچنین دارای اراده‌ای قوی هستند که می‌توانند نفس خود را کنترل کنند.<ref>{{یادکرد کتاب\|عنوان=تلخیص المحصل\|سال=1405\|نام=محمد بن محمد\|نام خانوادگی=نصیر الدین طوسی\|ناشر=بیروت، دار الأضواء\|صفحه=369}}</ref><ref>{{یادکرد کتاب\|عنوان=ارشاد الطالبین الی نهج المسترشدین\|سال=1405\|نام=مقداد بن عبد الله\|نام خانوادگی=فاضل مقداد\|ناشر=قم، کتاب خانه آیت الله مرعشی نجفی\|صفحه=301}}</ref><ref>{{یادکرد کتاب\|عنوان=كشف المراد في شرح تجريد الاعتقاد\|سال=1430\|نام=حسن بن يوسف\|نام خانوادگی=حلی\|ناشر=قم، انتشارات جامعه مدرسین\|صفحه=365}}</ref>

	~~<ref>راهنماشناسی، ص۱۱۵.</ref><ref>تلخیص المحصّل، ص۳۶۹.</ref><ref>ارشاد الطالبین، ص۳۰۱.</ref><ref>کشف المراد، ص۳۶۵.</ref>~~

	== مطالعه بیشتر ==		== مطالعه بیشتر ==

R.bahmani: /* عصمت و اختیار */

2025-09-07T17:21:12Z

عصمت و اختیار

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۷ سپتامبر ۲۰۲۵، ساعت ۲۰:۵۱
خط ۵۲:		خط ۵۲:

	== عصمت و اختیار ==		== عصمت و اختیار ==
	ارزش [[انسان]] به ارادۀ آزاد و اختیار اوست. افرادی که دچار گناه می‌شوند، یا نسبت به زشتی گناه، آگاهی کامل ندارند و یا از اراده‌ای قوی برای ترک آن برخوردار نیستند. در طرف مقابل هرچه [[علم]] و اراده انسان تقویت شود، انسان بیشتر بر خود مسلط شده و می‌تواند در مقابل گناه، خویشتن‌داری بیشتری داشته باشد. معصومان کسانی هستند که به زشتی و ناپسندی کارها علم دارند و همچنین دارای اراده‌ای قوی هستند که می‌توانند نفس خود را کنترل کنند.<ref>راهنماشناسی، ص۱۱۵.</ref><ref>تلخیص المحصّل، ص۳۶۹.</ref><ref>ارشاد الطالبین، ص۳۰۱.</ref><ref>کشف المراد، ص۳۶۵.</ref>		ارزش [[انسان]] به ارادۀ آزاد و اختیار اوست. افرادی که دچار گناه می‌شوند، یا نسبت به زشتی گناه، آگاهی کامل ندارند و یا از اراده‌ای قوی برای ترک آن برخوردار نیستند. در طرف مقابل هرچه [[علم]] و اراده انسان تقویت شود، انسان بیشتر بر خود مسلط شده و می‌تواند در مقابل گناه، خویشتن‌داری بیشتری داشته باشد. معصومان کسانی هستند که به زشتی و ناپسندی کارها علم دارند و همچنین دارای اراده‌ای قوی هستند که می‌توانند نفس خود را کنترل کنند.<ref>{{یادکرد کتاب\|عنوان=تلخیص المحصل\|سال=1405\|نام=محمد بن محمد\|نام خانوادگی=نصیر الدین طوسی\|ناشر=بیروت، دار الأضواء\|صفحه=369}}</ref><ref>{{یادکرد کتاب\|عنوان=ارشاد الطالبین الی نهج المسترشدین\|سال=1405\|نام=مقداد بن عبد الله\|نام خانوادگی=فاضل مقداد\|ناشر=قم، کتاب خانه آیت الله مرعشی نجفی\|صفحه=301}}</ref><ref>{{یادکرد کتاب\|عنوان=كشف المراد في شرح تجريد الاعتقاد\|سال=1430\|نام=حسن بن يوسف\|نام خانوادگی=حلی\|ناشر=قم، انتشارات جامعه مدرسین\|صفحه=365}}</ref>

			<ref>راهنماشناسی، ص۱۱۵.</ref><ref>تلخیص المحصّل، ص۳۶۹.</ref><ref>ارشاد الطالبین، ص۳۰۱.</ref><ref>کشف المراد، ص۳۶۵.</ref>

	== مطالعه بیشتر ==		== مطالعه بیشتر ==

R.bahmani: /* مراتب گناه */

2025-09-07T17:15:33Z

مراتب گناه

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۷ سپتامبر ۲۰۲۵، ساعت ۲۰:۴۵
خط ۴۶:		خط ۴۶:

	== مراتب گناه ==		== مراتب گناه ==
	[[گناه]] و نافرمانی دارای مراتبی است<ref>~~المیزان، ج۶، ص۳۷۱.~~ </ref> که ابتدا باید روشن شود عصمت از کدامیک از آنها مورد ادعای ما می‌باشد. به همین منظور لازم است مراحل و مراتب گناه را بازشناسیم:		[[گناه]] و نافرمانی دارای مراتبی است<ref>{{یادکرد کتاب\|عنوان=الميزان فى تفسير القرآن\|سال=1417\|نام=سید محمد حسین\|نام خانوادگی=طباطبایی\|ناشر=قم، انتشارات جامعه مدرسین\|جلد=6\|صفحه=371}}</ref> که ابتدا باید روشن شود عصمت از کدامیک از آنها مورد ادعای ما می‌باشد. به همین منظور لازم است مراحل و مراتب گناه را بازشناسیم:
	# '''گناه قانونی و شرعی''': این همان معنای مشهور گناه است و منظور از آن تخلف از قانون مطاع (اعم از قانون دینی یا غیر آن) است. این مرحله در امور شرعی مطابق است با تخلف از اوامر و نواهی مولوی و ما معتقدیم که تمامی انبیا از ارتکاب این قسم از گناه معصومند.<ref>~~احمد حسین شریفی، حسن یوسفیان،~~ پژوهشی در عصمت ~~معصومان، ص ۱۸۱.~~</ref>		# '''گناه قانونی و شرعی''': این همان معنای مشهور گناه است و منظور از آن تخلف از قانون مطاع (اعم از قانون دینی یا غیر آن) است. این مرحله در امور شرعی مطابق است با تخلف از اوامر و نواهی مولوی و ما معتقدیم که تمامی انبیا از ارتکاب این قسم از گناه معصومند.<ref name=":3">{{یادکرد کتاب\|عنوان=پژوهشی در عصمت معصومان\|سال=1388\|نام=حسن\|نام خانوادگی=یوسفیان\|ناشر=قم، انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی\|صفحه=181}}</ref>
	# '''گناه اخلاقی''': یعنی کاری از شخص سر زند که مخالف [[مکارم اخلاق]] باشد؛ هر چند که از حیث قانون و شرع ممنوع و حرام نباشد. گناه اخلاقی نسبت به موقعیت اجتماعی افراد متفاوت است. طبیعی است افرادی که از نظر اجتماعی و دینی الگوی دیگران‌اند، باید از این نوع گناهان نیز مبرّا باشند.<ref~~>احمد حسین شریفی، حسن یوسفیان، پژوهشی در عصمت معصومان، ص ۱۸۱.<~~/~~ref~~>		# '''گناه اخلاقی''': یعنی کاری از شخص سر زند که مخالف [[مکارم اخلاق]] باشد؛ هر چند که از حیث قانون و شرع ممنوع و حرام نباشد. گناه اخلاقی نسبت به موقعیت اجتماعی افراد متفاوت است. طبیعی است افرادی که از نظر اجتماعی و دینی الگوی دیگران‌اند، باید از این نوع گناهان نیز مبرّا باشند.<ref name=":3" />
	# '''گناه در مقام محبّت''': مقام محبّت لوازم و اقتضائاتی دارد که اگر محبّ به یکی از آن اقتضائات و آداب عمل نکند و از آن غفلت نماید، این کار را بزرگ‌ترین گناه برای خویش دانسته و پیوسته از آن [[استغفار]] و اظهار پشیمانی می‌کند. روشن است که در این حالات، مسأله وجوب و حرمت شرعی و امور اخلاقی و نفسانی مطرح نیست، حساب دیگری در کار است و سرّ و رمزی ویژه دارد که جز آنان که در آن وادی‌اند، خبری از آن ندارند.<ref~~>احمد حسین شریفی، حسن یوسفیان، پژوهشی در عصمت معصومان، ص ۱۸۱.<~~/~~ref~~>		# '''گناه در مقام محبّت''': مقام محبّت لوازم و اقتضائاتی دارد که اگر محبّ به یکی از آن اقتضائات و آداب عمل نکند و از آن غفلت نماید، این کار را بزرگ‌ترین گناه برای خویش دانسته و پیوسته از آن [[استغفار]] و اظهار پشیمانی می‌کند. روشن است که در این حالات، مسأله وجوب و حرمت شرعی و امور اخلاقی و نفسانی مطرح نیست، حساب دیگری در کار است و سرّ و رمزی ویژه دارد که جز آنان که در آن وادی‌اند، خبری از آن ندارند.<ref name=":3" />

	== عصمت و اختیار ==		== عصمت و اختیار ==

R.bahmani: /* ابعاد عصمت */

2025-09-07T17:09:48Z

ابعاد عصمت

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۷ سپتامبر ۲۰۲۵، ساعت ۲۰:۳۹
خط ۳۸:		خط ۳۸:
	عصمت امام از جنبه‌های متعددی بررسی و در دو بخش کلی مطرح می‌شود:		عصمت امام از جنبه‌های متعددی بررسی و در دو بخش کلی مطرح می‌شود:
	# '''عصمت عملی:'''		# '''عصمت عملی:'''
	## '''عصمت از [[گناهان صغیره]] و کبیره، پیش یا پس از تصدی منصب:''' تمامی متکلمان شیعه [[پیامبران الهی]] و [[امامان اثنی عشر]] را از انجام کلیه گناهان صغیره و کبیره، قبل و پس از تصدی منصب، معصوم می‌دانند و اختلافی در این خصوص میان آنها وجود ندارد هرچند در آرای متکلمان اهل سنت در این بحث اختلافاتی میان اصل [[عصمت پیامبران]] از گناهان قبل از رسیدن به مقام [[نبوت]] و نیز در جواز یا عدم جواز ارتکاب گناهان صغیره پس از تصدی نبوت، وجود داشته و در مورد عدم عصمت جانشینان [[پیامبر خاتم(ص)]] نیز اتفاق دارند<ref>~~مهدی فرمانیان،~~ مقاله عصمت امامان شیعه، معارف کلامی ~~شیعه، ص۱۹.~~</ref>.		## '''عصمت از [[گناهان صغیره]] و کبیره، پیش یا پس از تصدی منصب:''' تمامی متکلمان شیعه [[پیامبران الهی]] و [[امامان اثنی عشر]] را از انجام کلیه گناهان صغیره و کبیره، قبل و پس از تصدی منصب، معصوم می‌دانند و اختلافی در این خصوص میان آنها وجود ندارد هرچند در آرای متکلمان اهل سنت در این بحث اختلافاتی میان اصل [[عصمت پیامبران]] از گناهان قبل از رسیدن به مقام [[نبوت]] و نیز در جواز یا عدم جواز ارتکاب گناهان صغیره پس از تصدی نبوت، وجود داشته و در مورد عدم عصمت جانشینان [[پیامبر خاتم(ص)]] نیز اتفاق دارند.<ref>{{یادکرد کتاب\|عنوان=مقاله عصمت امامان شیعه، معارف کلامی شیعه\|سال=1393\|نام=مهدی\|نام خانوادگی=فرمانیان\|ناشر=قم، دانشگاه ادیان و مذاهب\|صفحه=19}}</ref>
	## '''عصمت از سهو:''' مرحوم صدوق به همراه استاد خود ابن ولید، با ادعای وجود روایات فراوانی مبنی بر وقوع سهو و به تعبیر دقیق‌تر، اسهاء از پیامبر خاتم(ص)، ضرورت عصمت آن حضرت از اشتباه در [[نماز]]<ref>~~صدوق،~~ عیون اخبار الرضا(ع)~~، ج۲، ص۲۰۳.~~</ref> و نیز خواب ماندن از نماز<ref>~~صدوق،~~ من لا یحضره ~~الفقیه، ج۱، ص۳۶۰-۳۵۸، ح۱۰۳۱.~~</ref> را نفی می‌کند. اما پس از او مرحوم شیخ مفید قاطعانه امکان اشتباه پیامبر و امام در نماز<ref>~~مفید،~~ محمد بن محمد ~~بن نعمان، الفصول المختارة، ص۱۰۴.~~</ref> و به طور کلی عمل به دین را رد نموده و امام را از چنین اشتباهاتی معصوم می‌داند.		## '''عصمت از سهو:''' مرحوم صدوق به همراه استاد خود ابن ولید، با ادعای وجود روایات فراوانی مبنی بر وقوع سهو و به تعبیر دقیق‌تر، اسهاء از پیامبر خاتم(ص)، ضرورت عصمت آن حضرت از اشتباه در [[نماز]]<ref>{{یادکرد کتاب\|عنوان=عیون اخبار الرضا(ع)\|سال=1378\|نام=محمد بن علی\|نام خانوادگی=ابن بابویه\|ناشر=تهران، نشر جهان\|جلد=2\|صفحه=203}}</ref> و نیز خواب ماندن از نماز<ref>{{یادکرد کتاب\|عنوان=من لا یحضره الفقیه\|سال=1413\|نام=محمد بن علی\|نام خانوادگی=ابن بابویه\|ناشر=قم، انتشارات جامعه مدرسین\|جلد=1\|صفحه=358 ـ 360}}</ref> را نفی می‌کند. اما پس از او مرحوم شیخ مفید قاطعانه امکان اشتباه پیامبر و امام در نماز<ref>{{یادکرد کتاب\|عنوان=الفصول المختارة من العیون و المحاسن\|سال=1413\|نام=محمد بن محمد\|نام خانوادگی=مفید\|ناشر=قم، کنگره بین الملیی شیخ مفید\|صفحه=104}}</ref> و به طور کلی عمل به دین را رد نموده و امام را از چنین اشتباهاتی معصوم می‌داند.
	## '''عصمت از ترک اولی و ترک مستحبات'''.<ref>~~مفید،~~ محمد بن محمد ~~بن نعمان، الفصول المختاره، ص۶۲.~~</ref><ref>~~مفید،~~ محمد بن محمد ~~بن نعمان، تصحیح الاعتقادات الامامیة، ص۱۲۹.~~</ref><ref>محمد حسین ~~فاریاب، عصمت امام، ص۳۷۰.~~</ref>		## '''عصمت از ترک اولی و ترک مستحبات'''.<ref>{{یادکرد کتاب\|عنوان=الفصول المختارة من العیون و المحاسن\|سال=1413\|نام=محمد بن محمد\|نام خانوادگی=مفید\|ناشر=قم، کنگره بین المللی شیخ مفید\|صفحه=62}}</ref><ref>{{یادکرد کتاب\|عنوان=تصحیح الاعتقادات الامامیة\|سال=1413\|نام=محمد بن محمد\|نام خانوادگی=مفید\|ناشر=قم، کنگره بین المللی شیخ مفید\|صفحه=129}}</ref><ref>{{یادکرد کتاب\|عنوان=عصمت امام\|سال=1390\|نام=محمد حسین\|نام خانوادگی=فاریاب\|ناشر=قم، انتشارات مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی\|صفحه=370}}</ref>
	# '''عصمت علمی:''' مقصود از «عصمت علمی» آن است که آیا امام در نظریاتی که ارائه می‌‌کند، از اشتباه معصوم است؟ به دیگر بیان، آیا نظریات ارائه شده از سوی امام با واقع مطابق است؟ این بخش از عصمت نیز می‌‌تواند دارای انواع زیر باشد:		# '''عصمت علمی:''' مقصود از «عصمت علمی» آن است که آیا امام در نظریاتی که ارائه می‌‌کند، از اشتباه معصوم است؟ به دیگر بیان، آیا نظریات ارائه شده از سوی امام با واقع مطابق است؟ این بخش از عصمت نیز می‌‌تواند دارای انواع زیر باشد:
	## '''عصمت از اشتباه در تبیین دین پیش یا پس از تصدی منصب:''' از آنجا که جامعه شیعی و نیز اندیشمندان مسلمان، یکی از اهداف نصب امام را تبیین دین پس از [[رسول خدا(ص)]] می‌دانند، همگی بر این نظر اتفاق دارند که امام، ضرورتا از اشتباه در تبیین دین معصوم است.<ref>محمد حسین ~~فاریاب، عصمت امام، ص۴۱۴~~ ـ ~~۴۱۵.~~</ref>		## '''عصمت از اشتباه در تبیین دین پیش یا پس از تصدی منصب:''' از آنجا که جامعه شیعی و نیز اندیشمندان مسلمان، یکی از اهداف نصب امام را تبیین دین پس از [[رسول خدا(ص)]] می‌دانند، همگی بر این نظر اتفاق دارند که امام، ضرورتا از اشتباه در تبیین دین معصوم است.<ref name=":2">{{یادکرد کتاب\|عنوان=عصمت امام\|سال=1390\|نام=محمد حسین\|نام خانوادگی=فاریاب\|ناشر=قم، انتشارات مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی\|صفحه=414 ـ 415}}</ref>
	## '''عصمت از اشتباه در نظریات علمی غیر دینی پیش یا پس از تصدی منصب:''' غالب متکلمان امامیه در پنج قرن نخست، به صراحت درباره این مسأله نظریه پردازی نکرده‌اند، لکن از نظریات آنان درباره مسأله علم امام دست کم می‌توان به لوازم نظریه‌شان در این بخش نیز دست یافت.<ref>طبری ~~ابن جریر، المسترشد، تحقیق احمد محمودی، ص۵۷۱.~~</ref> از این رو می‌توان آنان را بر این عقیده دانست که امام از اشتباه در نظریات غیر دینی معصوم است.<ref~~>محمد حسین فاریاب، عصمت امام، ص۴۱۴ ـ ۴۱۵.<~~/~~ref~~>		## '''عصمت از اشتباه در نظریات علمی غیر دینی پیش یا پس از تصدی منصب:''' غالب متکلمان امامیه در پنج قرن نخست، به صراحت درباره این مسأله نظریه پردازی نکرده‌اند، لکن از نظریات آنان درباره مسأله علم امام دست کم می‌توان به لوازم نظریه‌شان در این بخش نیز دست یافت.<ref>{{یادکرد کتاب\|عنوان=المسترشد\|سال=1415\|نام=محمد بن جریر\|نام خانوادگی=طبری\|ناشر=تهران، بنیاد فرهنگ اسلامی کوشانپور\|صفحه=571}}</ref> از این رو می‌توان آنان را بر این عقیده دانست که امام از اشتباه در نظریات غیر دینی معصوم است.<ref name=":2" />

	== مراتب گناه ==		== مراتب گناه ==

R.bahmani: /* منشأ عصمت */

2025-09-07T16:37:36Z

منشأ عصمت

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۷ سپتامبر ۲۰۲۵، ساعت ۲۰:۰۷
خط ۳۱:		خط ۳۱:
	# '''دیدگاه سوم: علم و اراده:''' برخی از اندیشمندان معاصر، عصمت را معلول علم و اراده معصومان دانسته‌اند.<ref>{{یادکرد کتاب\|عنوان=آموزش عقاید\|سال=1377\|نام=محمد تقی\|نام خانوادگی=مصباح یزدی\|ناشر=قم، انتشارات مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی\|صفحه=205}}</ref><ref>{{یادکرد کتاب\|عنوان=پژوهشی در عصمت معصومان\|سال=1388\|نام=حسن\|نام خانوادگی=یوسفیان\|ناشر=قم، انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی\|صفحه=51 ـ 59}}</ref>		# '''دیدگاه سوم: علم و اراده:''' برخی از اندیشمندان معاصر، عصمت را معلول علم و اراده معصومان دانسته‌اند.<ref>{{یادکرد کتاب\|عنوان=آموزش عقاید\|سال=1377\|نام=محمد تقی\|نام خانوادگی=مصباح یزدی\|ناشر=قم، انتشارات مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی\|صفحه=205}}</ref><ref>{{یادکرد کتاب\|عنوان=پژوهشی در عصمت معصومان\|سال=1388\|نام=حسن\|نام خانوادگی=یوسفیان\|ناشر=قم، انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی\|صفحه=51 ـ 59}}</ref>
	# '''دیدگاه چهارم: اراده و انتخاب:''' برخی عصمت را زاییده اراده قوی و حسن انتخاب می‌‌دانند. از نظر آنان عصمت پدیده‌ای است کاملا ارادی و اختیاری و اراده انسان در پیدایش این ویژگی نقش تعیین کننده‌ای دارد و در انحصار افراد معدودی نیست، بلکه همه انسان‌ها می‌‌توانند این ویژگی را در خود ایجاد کنند.<ref>{{یادکرد کتاب\|عنوان=فلسفه وحی و نبوت\|سال=1390\|نام=محمد\|نام خانوادگی=محمدی ری‌شهری\|ناشر=قم، مؤسسه علمی فرهنگی دار الحديث\|صفحه=218 ـ 220}}</ref>		# '''دیدگاه چهارم: اراده و انتخاب:''' برخی عصمت را زاییده اراده قوی و حسن انتخاب می‌‌دانند. از نظر آنان عصمت پدیده‌ای است کاملا ارادی و اختیاری و اراده انسان در پیدایش این ویژگی نقش تعیین کننده‌ای دارد و در انحصار افراد معدودی نیست، بلکه همه انسان‌ها می‌‌توانند این ویژگی را در خود ایجاد کنند.<ref>{{یادکرد کتاب\|عنوان=فلسفه وحی و نبوت\|سال=1390\|نام=محمد\|نام خانوادگی=محمدی ری‌شهری\|ناشر=قم، مؤسسه علمی فرهنگی دار الحديث\|صفحه=218 ـ 220}}</ref>
	# '''دیدگاه پنجم: تمامیّت عقل:''' برخی از حکمای الهی، تامّ و کامل بودن «قوّه عقل» را ریشه و منبع «عصمت» شمرده‌اند.<ref>{{یادکرد کتاب\|عنوان=سرمایه ایمان در اصول اعتقادات\|سال=13\|نام=عبد الرزاق بن علی\|نام خانوادگی=لاهیجی\|ناشر=تهران، الزهرا (س)\|صفحه=128}}</ref><ref>{{یادکرد کتاب\|عنوان=انیس الموحدین\|سال=1369\|نام=ملامهدی\|نام خانوادگی=نراقی\|ناشر=تهران، الزهرا (س)\|صفحه=94}}</ref> برخی از معاصرین نیز بر همین عقیده‌اند.<ref>{{یادکرد کتاب\|عنوان=سرچشمه اندیشه\|سال=1398\|نام=عبدالله\|نام خانوادگی=جوادی آملی\|ناشر=قم، نشر اسراء\|صفحه=226 ـ 231}}</ref>		# '''دیدگاه پنجم: تمامیّت عقل:''' برخی از حکمای الهی، تامّ و کامل بودن «قوّه عقل» را ریشه و منبع «عصمت» شمرده‌اند.<ref>{{یادکرد کتاب\|عنوان=سرمایه ایمان در اصول اعتقادات\|سال=1372\|نام=عبد الرزاق بن علی\|نام خانوادگی=لاهیجی\|ناشر=تهران، الزهرا (س)\|صفحه=128}}</ref><ref>{{یادکرد کتاب\|عنوان=انیس الموحدین\|سال=1369\|نام=ملامهدی\|نام خانوادگی=نراقی\|ناشر=تهران، الزهرا (س)\|صفحه=94}}</ref> برخی از معاصرین نیز بر همین عقیده‌اند.<ref>{{یادکرد کتاب\|عنوان=سرچشمه اندیشه\|سال=1398\|نام=عبدالله\|نام خانوادگی=جوادی آملی\|ناشر=قم، نشر اسراء\|صفحه=226 ـ 231}}</ref>

	بهترین دیدگاه در باب «منشأ عصمت»، همان «علم خاص» است.<ref>{{یادکرد کتاب\|عنوان=مقاله منشأ عصمت، فصلنامه کلام اسلامی\|سال=1393\|نام=علی\|نام خانوادگی=ربانی گلپایگانی\|ناشر=قم\|صفحه=50 ـ 74}}</ref>		بهترین دیدگاه در باب «منشأ عصمت»، همان «علم خاص» است.<ref>{{یادکرد کتاب\|عنوان=مقاله منشأ عصمت، فصلنامه کلام اسلامی\|سال=1393\|نام=علی\|نام خانوادگی=ربانی گلپایگانی\|ناشر=قم\|صفحه=50 ـ 74}}</ref>

R.bahmani: /* منشأ عصمت */

2025-09-07T16:36:33Z

منشأ عصمت

R.bahmani: /* اهمیت و جایگاه عصمت */

2025-09-07T15:00:09Z

اهمیت و جایگاه عصمت

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۷ سپتامبر ۲۰۲۵، ساعت ۱۸:۳۰
خط ۱۷:		خط ۱۷:

	== اهمیت و جایگاه عصمت ==		== اهمیت و جایگاه عصمت ==
	عصمت، یکی از مهم‌ترین و بنیادی‌ترین مسائل [[نبوت]] و [[امامت]] در حوزه اعتقادات است که هر یک از فرقه‌ها و [[مذاهب اسلامی]] از منظر خود به آن پرداخته‌اند. ارتباط بحث عصمت با حجیت قول و فعل فرستادگان پروردگار، حساسیت و اهمیت فوق العاده‌ای به این مبحث داده است.<ref>~~مهدی سازندگی،~~ عصمت پیامبران اولوالعزم در دائرةالمعارف قرآن ~~لیدن، ص ۸۱.~~</ref>		عصمت، یکی از مهم‌ترین و بنیادی‌ترین مسائل [[نبوت]] و [[امامت]] در حوزه اعتقادات است که هر یک از فرقه‌ها و [[مذاهب اسلامی]] از منظر خود به آن پرداخته‌اند. ارتباط بحث عصمت با حجیت قول و فعل فرستادگان پروردگار، حساسیت و اهمیت فوق العاده‌ای به این مبحث داده است.<ref name=":0">{{یادکرد کتاب\|عنوان=عصمت پیامبران اولوالعزم در دائرةالمعارف قرآن لیدن\|سال=1397\|نام=مهدی\|نام خانوادگی=سازندگی\|ناشر=قم، انتشارات مرکز بین‌المللی ترجمه و نشر المصطفی\|صفحه=81}}</ref>

	[[شیعه]] تمام حجت‌های الهی ـ اعم از نبی، رسول و امام ـ را [[معصوم]] می‌داند و معتقد است [[پیامبران]] در عقاید و اعمال، قبل و بعد از [[بعثت]]، معصوم‌اند اما از آنجا که [[اهل سنت]] به عصمت امامان اعتقاد ندارند؛ بحث عصمت را صرفاً ذیل مباحث نبوت مطرح می‌کنند و معتقدند که انبیا(ع) تنها در دریافت و ابلاغ [[وحی]] معصوم‌اند و در بقیه حالات فردی و اجتماعی، ارتکاب اشتباه و خطا از ایشان جایز است. با وجود این می‌توان عصمت را از موضوعات مشترک بین فِرَق و مذاهب [[مسلمان]] به شمار آورد؛ هرچند در مصادیق و جزئیات، اختلافات ریشه‌ای فراوانی وجود دارد<ref~~>مهدی سازندگی، عصمت پیامبران اولوالعزم در دائرةالمعارف قرآن لیدن، ص ۸۱.<~~/~~ref~~>.		[[شیعه]] تمام حجت‌های الهی ـ اعم از نبی، رسول و امام ـ را [[معصوم]] می‌داند و معتقد است [[پیامبران]] در عقاید و اعمال، قبل و بعد از [[بعثت]]، معصوم‌اند اما از آنجا که [[اهل سنت]] به عصمت امامان اعتقاد ندارند؛ بحث عصمت را صرفاً ذیل مباحث نبوت مطرح می‌کنند و معتقدند که انبیا(ع) تنها در دریافت و ابلاغ [[وحی]] معصوم‌اند و در بقیه حالات فردی و اجتماعی، ارتکاب اشتباه و خطا از ایشان جایز است. با وجود این می‌توان عصمت را از موضوعات مشترک بین فِرَق و مذاهب [[مسلمان]] به شمار آورد؛ هرچند در مصادیق و جزئیات، اختلافات ریشه‌ای فراوانی وجود دارد.<ref name=":0" />

	== منشأ عصمت ==		== منشأ عصمت ==

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۷ سپتامبر ۲۰۲۵، ساعت ۲۰:۰۷
خط ۳۱:		خط ۳۱:
	# '''دیدگاه سوم: علم و اراده:''' برخی از اندیشمندان معاصر، عصمت را معلول علم و اراده معصومان دانسته‌اند.<ref>{{یادکرد کتاب\|عنوان=آموزش عقاید\|سال=1377\|نام=محمد تقی\|نام خانوادگی=مصباح یزدی\|ناشر=قم، انتشارات مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی\|صفحه=205}}</ref><ref>{{یادکرد کتاب\|عنوان=پژوهشی در عصمت معصومان\|سال=1388\|نام=حسن\|نام خانوادگی=یوسفیان\|ناشر=قم، انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی\|صفحه=51 ـ 59}}</ref>		# '''دیدگاه سوم: علم و اراده:''' برخی از اندیشمندان معاصر، عصمت را معلول علم و اراده معصومان دانسته‌اند.<ref>{{یادکرد کتاب\|عنوان=آموزش عقاید\|سال=1377\|نام=محمد تقی\|نام خانوادگی=مصباح یزدی\|ناشر=قم، انتشارات مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی\|صفحه=205}}</ref><ref>{{یادکرد کتاب\|عنوان=پژوهشی در عصمت معصومان\|سال=1388\|نام=حسن\|نام خانوادگی=یوسفیان\|ناشر=قم، انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی\|صفحه=51 ـ 59}}</ref>
	# '''دیدگاه چهارم: اراده و انتخاب:''' برخی عصمت را زاییده اراده قوی و حسن انتخاب می‌‌دانند. از نظر آنان عصمت پدیده‌ای است کاملا ارادی و اختیاری و اراده انسان در پیدایش این ویژگی نقش تعیین کننده‌ای دارد و در انحصار افراد معدودی نیست، بلکه همه انسان‌ها می‌‌توانند این ویژگی را در خود ایجاد کنند.<ref>{{یادکرد کتاب\|عنوان=فلسفه وحی و نبوت\|سال=1390\|نام=محمد\|نام خانوادگی=محمدی ری‌شهری\|ناشر=قم، مؤسسه علمی فرهنگی دار الحديث\|صفحه=218 ـ 220}}</ref>		# '''دیدگاه چهارم: اراده و انتخاب:''' برخی عصمت را زاییده اراده قوی و حسن انتخاب می‌‌دانند. از نظر آنان عصمت پدیده‌ای است کاملا ارادی و اختیاری و اراده انسان در پیدایش این ویژگی نقش تعیین کننده‌ای دارد و در انحصار افراد معدودی نیست، بلکه همه انسان‌ها می‌‌توانند این ویژگی را در خود ایجاد کنند.<ref>{{یادکرد کتاب\|عنوان=فلسفه وحی و نبوت\|سال=1390\|نام=محمد\|نام خانوادگی=محمدی ری‌شهری\|ناشر=قم، مؤسسه علمی فرهنگی دار الحديث\|صفحه=218 ـ 220}}</ref>
	# '''دیدگاه پنجم: تمامیّت عقل:''' برخی از حکمای الهی، تامّ و کامل بودن «قوّه عقل» را ریشه و منبع «عصمت» شمرده‌اند.<ref>{{یادکرد کتاب\|عنوان=سرمایه ایمان در اصول اعتقادات\|سال=13\|نام=عبد الرزاق بن علی\|نام خانوادگی=لاهیجی\|ناشر=تهران، الزهرا (س)\|صفحه=128}}</ref><ref>{{یادکرد کتاب\|عنوان=انیس الموحدین\|سال=1369\|نام=ملامهدی\|نام خانوادگی=نراقی\|ناشر=تهران، الزهرا (س)\|صفحه=94}}</ref> برخی از معاصرین نیز بر همین عقیده‌اند.<ref>{{یادکرد کتاب\|عنوان=سرچشمه اندیشه\|سال=1398\|نام=عبدالله\|نام خانوادگی=جوادی آملی\|ناشر=قم، نشر اسراء\|صفحه=226 ـ 231}}</ref>		# '''دیدگاه پنجم: تمامیّت عقل:''' برخی از حکمای الهی، تامّ و کامل بودن «قوّه عقل» را ریشه و منبع «عصمت» شمرده‌اند.<ref>{{یادکرد کتاب\|عنوان=سرمایه ایمان در اصول اعتقادات\|سال=1372\|نام=عبد الرزاق بن علی\|نام خانوادگی=لاهیجی\|ناشر=تهران، الزهرا (س)\|صفحه=128}}</ref><ref>{{یادکرد کتاب\|عنوان=انیس الموحدین\|سال=1369\|نام=ملامهدی\|نام خانوادگی=نراقی\|ناشر=تهران، الزهرا (س)\|صفحه=94}}</ref> برخی از معاصرین نیز بر همین عقیده‌اند.<ref>{{یادکرد کتاب\|عنوان=سرچشمه اندیشه\|سال=1398\|نام=عبدالله\|نام خانوادگی=جوادی آملی\|ناشر=قم، نشر اسراء\|صفحه=226 ـ 231}}</ref>

	بهترین دیدگاه در باب «منشأ عصمت»، همان «علم خاص» است.<ref>{{یادکرد کتاب\|عنوان=مقاله منشأ عصمت، فصلنامه کلام اسلامی\|سال=1393\|نام=علی\|نام خانوادگی=ربانی گلپایگانی\|ناشر=قم\|صفحه=50 ـ 74}}</ref>		بهترین دیدگاه در باب «منشأ عصمت»، همان «علم خاص» است.<ref>{{یادکرد کتاب\|عنوان=مقاله منشأ عصمت، فصلنامه کلام اسلامی\|سال=1393\|نام=علی\|نام خانوادگی=ربانی گلپایگانی\|ناشر=قم\|صفحه=50 ـ 74}}</ref>

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۷ سپتامبر ۲۰۲۵، ساعت ۲۰:۰۶
خط ۲۳:		خط ۲۳:
	== منشأ عصمت ==		== منشأ عصمت ==
	در مورد منشأ یا همان موجبات عصمت در پیامبر و امام دیدگاه‌های مختلفی از سوی متکلمان مطرح شده است:		در مورد منشأ یا همان موجبات عصمت در پیامبر و امام دیدگاه‌های مختلفی از سوی متکلمان مطرح شده است:
	# '''دیدگاه اول: اسباب چهارگانه:''' قائلان این دیدگاه<ref>~~رازی، فخرالدین، المحصل، ص۵۲۲.~~</ref><ref>~~سیوری،~~ فاضل ~~مقداد، اللوامع الالهیة، ص۲۴۴.~~</ref> می‌گویند اجتماع چهار عنصر (سبب) موجب پیدایشِ صفت عصمت (لطف خفی) می‌شود:		# '''دیدگاه اول: اسباب چهارگانه:''' قائلان این دیدگاه<ref>{{یادکرد کتاب\|عنوان=المحصل\|سال=1411\|نام=فخرالدین\|نام خانوادگی=رازی\|ناشر=قاهره، دار التراث‌\|صفحه=522}}</ref><ref>{{یادکرد کتاب\|عنوان=اللوامع الإلهیة في المباحث الکلامیة\|سال=1422\|نام=مقداد بن عبد الله\|نام خانوادگی=فاضل مقداد\|ناشر=قم، دفتر تبليغات اسلامی\|صفحه=244}}</ref> می‌گویند اجتماع چهار عنصر (سبب) موجب پیدایشِ صفت عصمت (لطف خفی) می‌شود:
	## در نفس یا بدن مطهّر معصوم، خاصیتی (عاملی/ عنصری) وجود دارد که اقتضا می‌کند ملکۀ مانع از فجور در او پدید آید.<ref>~~حلی،~~ حسن بن ~~یوسف، کشف المراد، ص۳۶۵.~~</ref>		## در نفس یا بدن مطهّر معصوم، خاصیتی (عاملی/ عنصری) وجود دارد که اقتضا می‌کند ملکۀ مانع از فجور در او پدید آید.<ref name=":1">{{یادکرد کتاب\|عنوان=کشف المراد في شرح تجرید الإعتقاد\|سال=1382\|نام=حسن بن یوسف\|نام خانوادگی=حلی\|ناشر=قم، موسسه امام صادق(ع)\|صفحه=365}}</ref>
	## علم و یقین نسبت به زیان‌ها و مفاسد معاصی و فوائد طاعات در او حاصل است.<ref~~>حلی، حسن بن یوسف، کشف المراد، ص۳۶۵.<~~/~~ref~~>		## علم و یقین نسبت به زیان‌ها و مفاسد معاصی و فوائد طاعات در او حاصل است.<ref name=":1" />
	## وحی یا [[الهام]] مستمرّ به معصومان، بینش ایشان نسبت به حقیقت معاصی و طاعات را موکّد و عمیق می‌سازد.<ref~~>حلی، حسن بن یوسف، کشف المراد، ص۳۶۵.<~~/~~ref~~>		## وحی یا [[الهام]] مستمرّ به معصومان، بینش ایشان نسبت به حقیقت معاصی و طاعات را موکّد و عمیق می‌سازد.<ref name=":1" />
	## توجه به اینکه در صورت ترک اولی و راجح، مورد مواخذه و سخت‌گیری الهی قرار خواهد گرفت؛ به عبارت دیگر معصوم توجه به این امر دارد که [[خداوند]] هیچ گونه اغماض و اهمالی در ترک اولی، درباره آنها روا نمی‌دارد<ref~~>حلی، حسن بن یوسف، کشف المراد، ص۳۶۵.<~~/~~ref~~>.		## توجه به اینکه در صورت ترک اولی و راجح، مورد مواخذه و سخت‌گیری الهی قرار خواهد گرفت؛ به عبارت دیگر معصوم توجه به این امر دارد که [[خداوند]] هیچ گونه اغماض و اهمالی در ترک اولی، درباره آنها روا نمی‌دارد.<ref name=":1" />
	# '''دیدگاه دوم: علم ویژه:''' بسیاری از اندیشوران اسلامی، به ویژه در عصر کنونی علت و منشأ عصمت را نوع خاصی از علم و آگاهی می‌‏دانند. به این بیان که وجود علم قطعی و تام نسبت به خدای متعال و صفات جمال و جلال او و یا علم تامّ نسبت به حقیقت معاصی و طاعات در نفس معصومان، موجب پیدایش صفت عصمت در ایشان می‌گردد.<ref>~~طباطبائی، المیزان، ج ۲، ص۱۳۹ و ج ۱۱، ص۱۶۳.~~</ref><ref>~~سبحانی، جعفر، الالهیات~~ علی هدی الکتاب و السنة و ~~العقل، ج۳، ص۱۵۹.~~</ref>		# '''دیدگاه دوم: علم ویژه:''' بسیاری از اندیشوران اسلامی، به ویژه در عصر کنونی علت و منشأ عصمت را نوع خاصی از علم و آگاهی می‌‏دانند. به این بیان که وجود علم قطعی و تام نسبت به خدای متعال و صفات جمال و جلال او و یا علم تامّ نسبت به حقیقت معاصی و طاعات در نفس معصومان، موجب پیدایش صفت عصمت در ایشان می‌گردد.<ref>{{یادکرد کتاب\|عنوان=الميزان فى تفسير القرآن\|سال=1417\|نام=سید محمد حسین\|نام خانوادگی=طباطبایی\|ناشر=قم، انتشارات جامعه مدرسین\|جلد=2\|صفحه=139}}</ref><ref>{{یادکرد کتاب\|عنوان=الإلهیات علی هدی الکتاب و السنة و العقل\|سال=1413\|نام=جعفر\|نام خانوادگی=سبحانی\|ناشر=قم، موسسه امام صادق(ع)\|جلد=3\|صفحه=159}}</ref>
	# '''دیدگاه سوم: علم و اراده:''' برخی از اندیشمندان معاصر، عصمت را معلول علم و اراده معصومان دانسته‌اند.<ref>محمد تقی مصباح ~~یزدی، آموزش عقاید، ص۲۰۵.~~</ref><ref>~~حسن یوسفیان؛ احمد حسین شریفی،~~ پژوهشی در عصمت ~~معصومان، ص۵۹-۵۱.~~</ref>		# '''دیدگاه سوم: علم و اراده:''' برخی از اندیشمندان معاصر، عصمت را معلول علم و اراده معصومان دانسته‌اند.<ref>{{یادکرد کتاب\|عنوان=آموزش عقاید\|سال=1377\|نام=محمد تقی\|نام خانوادگی=مصباح یزدی\|ناشر=قم، انتشارات مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی\|صفحه=205}}</ref><ref>{{یادکرد کتاب\|عنوان=پژوهشی در عصمت معصومان\|سال=1388\|نام=حسن\|نام خانوادگی=یوسفیان\|ناشر=قم، انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی\|صفحه=51 ـ 59}}</ref>
	# '''دیدگاه چهارم: اراده و انتخاب:''' برخی عصمت را زاییده اراده قوی و حسن انتخاب می‌‌دانند. از نظر آنان عصمت پدیده‌ای است کاملا ارادی و اختیاری و اراده انسان در پیدایش این ویژگی نقش تعیین کننده‌ای دارد و در انحصار افراد معدودی نیست، بلکه همه انسان‌ها می‌‌توانند این ویژگی را در خود ایجاد کنند<ref>~~محمد محمدی ری‌شهری،~~ فلسفه وحی و ~~نبوت، ص۲۱۸ -۲۱۰.~~</ref>.		# '''دیدگاه چهارم: اراده و انتخاب:''' برخی عصمت را زاییده اراده قوی و حسن انتخاب می‌‌دانند. از نظر آنان عصمت پدیده‌ای است کاملا ارادی و اختیاری و اراده انسان در پیدایش این ویژگی نقش تعیین کننده‌ای دارد و در انحصار افراد معدودی نیست، بلکه همه انسان‌ها می‌‌توانند این ویژگی را در خود ایجاد کنند.<ref>{{یادکرد کتاب\|عنوان=فلسفه وحی و نبوت\|سال=1390\|نام=محمد\|نام خانوادگی=محمدی ری‌شهری\|ناشر=قم، مؤسسه علمی فرهنگی دار الحديث\|صفحه=218 ـ 220}}</ref>
	# '''دیدگاه پنجم: تمامیّت عقل:''' برخی از حکمای الهی، تامّ و کامل بودن «قوّه عقل» را ریشه و منبع «عصمت» شمرده‌اند.<ref>~~لاهیجی، عبدالرزاق،~~ سرمایه ایمان در اصول ~~اعتقادات، ص۱۲۸.~~</ref><ref>~~نراقی، ملامهدی،~~ انیس ~~الموحدین، ص۹۴.~~</ref> برخی از معاصرین نیز بر همین عقیده‌اند<ref>جوادی ~~آملی، عبدالله، سرچشمه اندیشه، ج، ص۲۲۶-۲۳۱.~~</ref>.		# '''دیدگاه پنجم: تمامیّت عقل:''' برخی از حکمای الهی، تامّ و کامل بودن «قوّه عقل» را ریشه و منبع «عصمت» شمرده‌اند.<ref>{{یادکرد کتاب\|عنوان=سرمایه ایمان در اصول اعتقادات\|سال=13\|نام=عبد الرزاق بن علی\|نام خانوادگی=لاهیجی\|ناشر=تهران، الزهرا (س)\|صفحه=128}}</ref><ref>{{یادکرد کتاب\|عنوان=انیس الموحدین\|سال=1369\|نام=ملامهدی\|نام خانوادگی=نراقی\|ناشر=تهران، الزهرا (س)\|صفحه=94}}</ref> برخی از معاصرین نیز بر همین عقیده‌اند.<ref>{{یادکرد کتاب\|عنوان=سرچشمه اندیشه\|سال=1398\|نام=عبدالله\|نام خانوادگی=جوادی آملی\|ناشر=قم، نشر اسراء\|صفحه=226 ـ 231}}</ref>

	بهترین دیدگاه در باب «منشأ عصمت»، همان «علم خاص» است.<ref>~~علی ربانی گلپایگانی؛ سید کریم واعظ حسینی،~~ مقاله منشأ عصمت، ~~ص۷۴-۵۰.~~</ref>		بهترین دیدگاه در باب «منشأ عصمت»، همان «علم خاص» است.<ref>{{یادکرد کتاب\|عنوان=مقاله منشأ عصمت، فصلنامه کلام اسلامی\|سال=1393\|نام=علی\|نام خانوادگی=ربانی گلپایگانی\|ناشر=قم\|صفحه=50 ـ 74}}</ref>

	== ابعاد عصمت ==		== ابعاد عصمت ==