ضمیر جمع برای تثنیه در قرآن - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Fabbasi: حذف حرف را از سوال

2026-05-23T08:30:23Z

حذف حرف را از سوال

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۳ مهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۲:۰۰
خط ۱:		خط ۱:
	{{شروع متن}}		{{شروع متن}}
	{{سوال}}		{{سوال}}
	چرا در آیه ۱۹ سوره حج ضمیر تثنیه را جمع آمده است: «هَذَانِ خَصْمَانِ اخْتَصَمُوا فِی رَبِّهِمْ»؛ «اینان دو گروهند که در بارهٔ پروردگارشان به مخاصمه و جدال پرداختند» در حالی که باید «ربهما» می‌آمد؟		چرا در آیه ۱۹ سوره حج ضمیر تثنیه جمع آمده است: «هَذَانِ خَصْمَانِ اخْتَصَمُوا فِی رَبِّهِمْ»؛ «اینان دو گروهند که در بارهٔ پروردگارشان به مخاصمه و جدال پرداختند» در حالی که باید «ربهما» می‌آمد؟
	{{پایان سوال}}		{{پایان سوال}}
	{{پاسخ}}		{{پاسخ}}

Fabbasi در ‏۱۰ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۱۰:۲۰

2025-04-10T10:20:32Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۰ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۱۳:۵۰
خط ۱۶:		خط ۱۶:
	استعمال لفظ یا ضمیر جمع برای تثنیه در آیات دیگر نیز آمده است:		استعمال لفظ یا ضمیر جمع برای تثنیه در آیات دیگر نیز آمده است:

	{{قرآن\| وَ إِنْ طائِفَتانِ مِنَ الْمُؤْمِنینَ اقْتَتَلُوا فَأَصْلِحُوا بَیْنَهُما\|ترجمه=و هر گاه دو گروه از مؤمنان با هم به جنگ پردازند، آنها را آشتی دهید.\|سوره=حجرات\|آیه=۹}} در این آیه هم چون دو گروه از مؤمنان با هم جنگ دارند و گروه بیشتر از دو نفر هستند، '''«الْمُؤْمِنینَ»''' و '''«اقْتَتَلُوا»''' را جمع آورده است و چون دو گروه بیشتر نیستند کلمه '''«طائِفَتانِ»''' و '''«بَیْنَهُما»''' را تثنیه آورده است.<ref>طبرسی، فضل بن حسن، تفسیر مجمع البیان، ترجمه: احمد بهشتی، تهران، انتشارات فراهانی، ۱۳۵۴ش، ج۱۶، ص۱۹۶.</ref>		* {{قرآن\| وَ إِنْ طائِفَتانِ مِنَ الْمُؤْمِنینَ اقْتَتَلُوا فَأَصْلِحُوا بَیْنَهُما\|ترجمه=و هر گاه دو گروه از مؤمنان با هم به جنگ پردازند، آنها را آشتی دهید.\|سوره=حجرات\|آیه=۹}} در این آیه هم چون دو گروه از مؤمنان با هم جنگ دارند و گروه بیشتر از دو نفر هستند، '''«الْمُؤْمِنینَ»''' و '''«اقْتَتَلُوا»''' را جمع آورده است و چون دو گروه بیشتر نیستند کلمه '''«طائِفَتانِ»''' و '''«بَیْنَهُما»''' را تثنیه آورده است.<ref>طبرسی، فضل بن حسن، تفسیر مجمع البیان، ترجمه: احمد بهشتی، تهران، انتشارات فراهانی، ۱۳۵۴ش، ج۱۶، ص۱۹۶.</ref>
			* {{قرآن\|إِذْ دَخَلُوا عَلی داوُدَ فَفَزِعَ مِنْهُمْ قالُوا لا تَخَفْ خَصْمانِ بَغی بَعْضُنا عَلی بَعْضٍ فَاحْکُمْ بَیْنَنا بِالْحَقِّ\|ترجمه=در آن هنگام بر داود وارد شدند و او از دیدن آنها وحشت کرد؛ گفتند: نترس، دو شاکی هستیم که یکی از ما بر دیگری ستم کرده است. در میان ما بحق داوری کن.\|سوره=ص\|آیه=۲۲}} در این آیه کلمات '''«دَخَلُوا»''' و '''«مِنْهُمْ»''' و '''«قالُوا»''' جمع هستند و کلمه '''«خَصْمانِ»''' تثنیه و بر عدد دو دلالت دارد؛ زیرا دو گروه با هم اختلاف داشتند. در هر گروه ممکن است بیش از سه نفر باشد، کلمات جمع آورده شده است.<ref>فخر رازی، محمد بن عمر، التفسیر الکبیر (مفاتیح الغیب)، بیروت، دار إحیاء التراث العربی، چاپ سوم، ۱۴۲۰ق، ج۲۶، ص۳۸۲.</ref>
	{{قرآن\|إِذْ دَخَلُوا عَلی داوُدَ فَفَزِعَ مِنْهُمْ قالُوا لا تَخَفْ خَصْمانِ بَغی بَعْضُنا عَلی بَعْضٍ فَاحْکُمْ بَیْنَنا بِالْحَقِّ\|ترجمه=در آن هنگام بر داود وارد شدند و او از دیدن آنها وحشت کرد؛ گفتند: نترس، دو شاکی هستیم که یکی از ما بر دیگری ستم کرده است. در میان ما بحق داوری کن.\|سوره=ص\|آیه=۲۲}} در این آیه کلمات '''«دَخَلُوا»''' و '''«مِنْهُمْ»''' و '''«قالُوا»''' جمع هستند و کلمه '''«خَصْمانِ»''' تثنیه و بر عدد دو دلالت دارد؛ زیرا دو گروه با هم اختلاف داشتند. در هر گروه ممکن است بیش از سه نفر باشد، کلمات جمع آورده شده است.<ref>فخر رازی، محمد بن عمر، التفسیر الکبیر (مفاتیح الغیب)، بیروت، دار إحیاء التراث العربی، چاپ سوم، ۱۴۲۰ق، ج۲۶، ص۳۸۲.</ref>

	علامه طباطبایی می‌نویسد: تعبیر «خَصْمَانِ اخْتَصَمُوا» چقدر جالب و پرمعنا است، از یک طرف اهل خصومت را تثنیه آورده تا برساند دو گروه بیشتر وجود ندارد یا خدا را قبول دارد یا ندارد و از سوی دیگر خصومت‌شان را درباره پروردگارشان دانسته تا برساند که اختلاف‌شان در وصف ربوبیت خدای تعالی بوده و برگشت تمامی اختلافات هر قدر هم زیاد باشد در یک مسئله است و آن [[معنای ربوبیت تکوینی و تشریعی\|وصف ربوبیت خدا]] است.<ref>طباطبایی، محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، ترجمه: محمد باقر موسوی همدانی، قم، دفتر انتشارات اسلامی، چاپ پنجم، ۱۳۷۴ش، ج ۱۴، ص ۵۰۴.</ref>		علامه طباطبایی می‌نویسد: تعبیر «خَصْمَانِ اخْتَصَمُوا» چقدر جالب و پرمعنا است، از یک طرف اهل خصومت را تثنیه آورده تا برساند دو گروه بیشتر وجود ندارد یا خدا را قبول دارد یا ندارد و از سوی دیگر خصومت‌شان را درباره پروردگارشان دانسته تا برساند که اختلاف‌شان در وصف ربوبیت خدای تعالی بوده و برگشت تمامی اختلافات هر قدر هم زیاد باشد در یک مسئله است و آن [[معنای ربوبیت تکوینی و تشریعی\|وصف ربوبیت خدا]] است.<ref>طباطبایی، محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، ترجمه: محمد باقر موسوی همدانی، قم، دفتر انتشارات اسلامی، چاپ پنجم، ۱۳۷۴ش، ج ۱۴، ص ۵۰۴.</ref>

Fabbasi در ‏۲۲ ژانویهٔ ۲۰۲۳، ساعت ۰۷:۵۶

2023-01-22T07:56:46Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۲ ژانویهٔ ۲۰۲۳، ساعت ۱۱:۲۶
خط ۱۲:		خط ۱۲:
	کلمه '''«هَذَانِ»''' و '''«خَصْمَانِ»''' تثنیه هستند و تثنیه بر عدد دو دلالت دارد نه بیشتر<ref>ابابتی، عزیزه فوال، المعجم المفصل فی النحو العربی، بیروت، دار الکتب العلمیة، چاپ اول، ج۱، ص۳۳۲. بن عصفور، علی بن مؤمن، شرح جمل الزجاجی، بیروت، دار الکتب العلمیة، چاپ اول، بی‌تا، ج۱، ص۶۸.</ref> یعنی این دو با همدیگر جدال دارند و سه یا بیشتر از آن نیستند. طبق دستور زبان عربی در ادامه باید '''«اختصما»''' و '''«ربهما»''' می‌آمد نه '''«اخْتَصَمُوا»''' و '''«رَبِّهِمْ»''' که جمع هستند و بیشتر از دو را نیز شامل می‌شوند.		کلمه '''«هَذَانِ»''' و '''«خَصْمَانِ»''' تثنیه هستند و تثنیه بر عدد دو دلالت دارد نه بیشتر<ref>ابابتی، عزیزه فوال، المعجم المفصل فی النحو العربی، بیروت، دار الکتب العلمیة، چاپ اول، ج۱، ص۳۳۲. بن عصفور، علی بن مؤمن، شرح جمل الزجاجی، بیروت، دار الکتب العلمیة، چاپ اول، بی‌تا، ج۱، ص۶۸.</ref> یعنی این دو با همدیگر جدال دارند و سه یا بیشتر از آن نیستند. طبق دستور زبان عربی در ادامه باید '''«اختصما»''' و '''«ربهما»''' می‌آمد نه '''«اخْتَصَمُوا»''' و '''«رَبِّهِمْ»''' که جمع هستند و بیشتر از دو را نیز شامل می‌شوند.

	پاسخ این است که اگر '''«هَذَانِ»''' و '''«خَصْمَانِ»''' به دو نفر اشاره داشت، کلمات بعدی هم باید تثنیه آورده می‌شد و اشکال وارد بود. اما این دو کلمه به دو گروه اشاره دارند و گروه، هم به دو نفر گفته می‌شود و هم به بیشتر از دو نفر و از این نگاه طبق قاعده زبان عربی، کلمات بعدی جمع آورده می‌شود.<ref>طبرسی، فضل بن حسن، ترجمه جوامع الجامع، مترجم: گروهی از مترجمان، مشهد، آستان قدس رضوی، بنیاد پژوهشهای اسلامی، چاپ اول، ۱۳۷۵ش، ج۴، ص۱۹۸.</ref> [[علامه طباطبایی]] نیز با دو گروه ~~دانست~~ این افراد می‌نویسد: این دو گروه مؤمن و کافر در باره پروردگار با هم اختلاف دارند که مؤمنان خدا را قبول می‌کنند و کافران انکار و این آیه می‌گوید اینها دو گروهند که درباره پروردگارشان به مخاصمه و جدال پرداختند، پس محل نزاع خداست که گروهی او را یکتا می‌دانند و اطاعت می‌کنند و گروهی به او کفر می‌ورزند و اطاعت نمی‌کنند.<ref>طباطبایی، محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، ترجمه: محمد باقر موسوی همدانی، قم، دفتر انتشارات اسلامی، چاپ پنجم، ۱۳۷۴ش، ج۱۷، ص۲۹۲.</ref>		پاسخ این است که اگر '''«هَذَانِ»''' و '''«خَصْمَانِ»''' به دو نفر اشاره داشت، کلمات بعدی هم باید تثنیه آورده می‌شد و اشکال وارد بود. اما این دو کلمه به دو گروه اشاره دارند و گروه، هم به دو نفر گفته می‌شود و هم به بیشتر از دو نفر و از این نگاه طبق قاعده زبان عربی، کلمات بعدی جمع آورده می‌شود.<ref>طبرسی، فضل بن حسن، ترجمه جوامع الجامع، مترجم: گروهی از مترجمان، مشهد، آستان قدس رضوی، بنیاد پژوهشهای اسلامی، چاپ اول، ۱۳۷۵ش، ج۴، ص۱۹۸.</ref> [[علامه طباطبایی]] نیز با دو گروه دانستن این افراد می‌نویسد: این دو گروه مؤمن و کافر در باره پروردگار با هم اختلاف دارند که مؤمنان خدا را قبول می‌کنند و کافران انکار و این آیه می‌گوید اینها دو گروهند که درباره پروردگارشان به مخاصمه و جدال پرداختند، پس محل نزاع خداست که گروهی او را یکتا می‌دانند و اطاعت می‌کنند و گروهی به او کفر می‌ورزند و اطاعت نمی‌کنند.<ref>طباطبایی، محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، ترجمه: محمد باقر موسوی همدانی، قم، دفتر انتشارات اسلامی، چاپ پنجم، ۱۳۷۴ش، ج۱۷، ص۲۹۲.</ref>

	استعمال لفظ یا ضمیر جمع برای تثنیه در آیات دیگر نیز آمده است:		استعمال لفظ یا ضمیر جمع برای تثنیه در آیات دیگر نیز آمده است:
خط ۲۰:		خط ۲۰:
	{{قرآن\|إِذْ دَخَلُوا عَلی داوُدَ فَفَزِعَ مِنْهُمْ قالُوا لا تَخَفْ خَصْمانِ بَغی بَعْضُنا عَلی بَعْضٍ فَاحْکُمْ بَیْنَنا بِالْحَقِّ\|ترجمه=در آن هنگام بر داود وارد شدند و او از دیدن آنها وحشت کرد؛ گفتند: نترس، دو شاکی هستیم که یکی از ما بر دیگری ستم کرده است. در میان ما بحق داوری کن.\|سوره=ص\|آیه=۲۲}} در این آیه کلمات '''«دَخَلُوا»''' و '''«مِنْهُمْ»''' و '''«قالُوا»''' جمع هستند و کلمه '''«خَصْمانِ»''' تثنیه و بر عدد دو دلالت دارد؛ زیرا دو گروه با هم اختلاف داشتند. در هر گروه ممکن است بیش از سه نفر باشد، کلمات جمع آورده شده است.<ref>فخر رازی، محمد بن عمر، التفسیر الکبیر (مفاتیح الغیب)، بیروت، دار إحیاء التراث العربی، چاپ سوم، ۱۴۲۰ق، ج۲۶، ص۳۸۲.</ref>		{{قرآن\|إِذْ دَخَلُوا عَلی داوُدَ فَفَزِعَ مِنْهُمْ قالُوا لا تَخَفْ خَصْمانِ بَغی بَعْضُنا عَلی بَعْضٍ فَاحْکُمْ بَیْنَنا بِالْحَقِّ\|ترجمه=در آن هنگام بر داود وارد شدند و او از دیدن آنها وحشت کرد؛ گفتند: نترس، دو شاکی هستیم که یکی از ما بر دیگری ستم کرده است. در میان ما بحق داوری کن.\|سوره=ص\|آیه=۲۲}} در این آیه کلمات '''«دَخَلُوا»''' و '''«مِنْهُمْ»''' و '''«قالُوا»''' جمع هستند و کلمه '''«خَصْمانِ»''' تثنیه و بر عدد دو دلالت دارد؛ زیرا دو گروه با هم اختلاف داشتند. در هر گروه ممکن است بیش از سه نفر باشد، کلمات جمع آورده شده است.<ref>فخر رازی، محمد بن عمر، التفسیر الکبیر (مفاتیح الغیب)، بیروت، دار إحیاء التراث العربی، چاپ سوم، ۱۴۲۰ق، ج۲۶، ص۳۸۲.</ref>

	علامه طباطبایی می‌نویسد: تعبیر «خَصْمَانِ اخْتَصَمُوا» چقدر جالب و پرمعنا است، از یک طرف اهل خصومت را تثنیه آورده تا برساند دو گروه بیشتر وجود ندارد یا خدا را قبول دارد یا ندارد و از سوی دیگر خصومت‌شان ~~را به صورت جمع تعبیر کرده و آنگاه خصومت شان~~ را درباره پروردگارشان دانسته ~~و فهمانده~~ که اختلاف‌شان در وصف ربوبیت خدای تعالی بوده و ~~در نتیجه فهمانده است که~~ برگشت تمامی اختلافات ~~مذاهب~~ هر قدر هم که زیاد ~~باشند~~ در یک مسئله است و آن وصف ربوبیت خدا است.<ref>طباطبایی، محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، ترجمه: محمد باقر موسوی همدانی، قم، دفتر انتشارات اسلامی، چاپ پنجم، ۱۳۷۴ش، ج ۱۴، ص ۵۰۴.</ref>		علامه طباطبایی می‌نویسد: تعبیر «خَصْمَانِ اخْتَصَمُوا» چقدر جالب و پرمعنا است، از یک طرف اهل خصومت را تثنیه آورده تا برساند دو گروه بیشتر وجود ندارد یا خدا را قبول دارد یا ندارد و از سوی دیگر خصومت‌شان را درباره پروردگارشان دانسته تا برساند که اختلاف‌شان در وصف ربوبیت خدای تعالی بوده و برگشت تمامی اختلافات هر قدر هم زیاد باشد در یک مسئله است و آن [[معنای ربوبیت تکوینی و تشریعی\|وصف ربوبیت خدا]] است.<ref>طباطبایی، محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، ترجمه: محمد باقر موسوی همدانی، قم، دفتر انتشارات اسلامی، چاپ پنجم، ۱۳۷۴ش، ج ۱۴، ص ۵۰۴.</ref>

	== منابع ==		== منابع ==

Fabbasi در ‏۲۲ ژانویهٔ ۲۰۲۳، ساعت ۰۷:۲۲

2023-01-22T07:22:03Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۲ ژانویهٔ ۲۰۲۳، ساعت ۱۰:۵۲
خط ۵:		خط ۵:
	{{پاسخ}}		{{پاسخ}}

	~~خداوند~~ [[مؤمنان]] و [[کافران]] را دو گروهی ~~می‌داند~~ که درباره [[خدا\|پروردگار]] با همدیگر اختلاف دارند:		[[مؤمنان]] و [[کافران]] دو گروهی هستند که درباره [[خدا\|پروردگار]] با همدیگر اختلاف دارند:
	{{قرآن بزرگ\|هَذَانِ خَصْمَانِ اخْتَصَمُوا فِی رَبِّهِمْ		{{قرآن بزرگ\|هَذَانِ خَصْمَانِ اخْتَصَمُوا فِی رَبِّهِمْ
	\|سوره= حج\|آیه=۱۹		\|سوره= حج\|آیه=۱۹

Fabbasi در ‏۲۱ ژانویهٔ ۲۰۲۳، ساعت ۰۸:۵۳

2023-01-21T08:53:09Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۱ ژانویهٔ ۲۰۲۳، ساعت ۱۲:۲۳
خط ۷:		خط ۷:
	خداوند [[مؤمنان]] و [[کافران]] را دو گروهی می‌داند که درباره [[خدا\|پروردگار]] با همدیگر اختلاف دارند:		خداوند [[مؤمنان]] و [[کافران]] را دو گروهی می‌داند که درباره [[خدا\|پروردگار]] با همدیگر اختلاف دارند:
	{{قرآن بزرگ\|هَذَانِ خَصْمَانِ اخْتَصَمُوا فِی رَبِّهِمْ		{{قرآن بزرگ\|هَذَانِ خَصْمَانِ اخْتَصَمُوا فِی رَبِّهِمْ
	\|ترجمه=اینان دو گروهند که در باره پروردگارشان به مخاصمه و جدال پرداختند.		\|سوره= حج\|آیه=۱۹
	~~\|سوره= حج\|آیه=۱۹~~}}		\|ترجمه=اینان دو گروهند که در باره پروردگارشان به مخاصمه و جدال پرداختند.}}

	کلمه '''«هَذَانِ»''' و '''«خَصْمَانِ»''' تثنیه هستند و تثنیه بر عدد دو دلالت دارد نه بیشتر<ref>ابابتی، عزیزه فوال، المعجم المفصل فی النحو العربی، بیروت، دار الکتب العلمیة، چاپ اول، ج۱، ص۳۳۲. بن عصفور، علی بن مؤمن، شرح جمل الزجاجی، بیروت، دار الکتب العلمیة، چاپ اول، بی‌تا، ج۱، ص۶۸.</ref> یعنی این دو با همدیگر جدال دارند و سه یا بیشتر از آن نیستند. طبق دستور زبان عربی در ادامه باید '''«اختصما»''' و '''«ربهما»''' می‌آمد نه '''«اخْتَصَمُوا»''' و '''«رَبِّهِمْ»''' که جمع هستند و بیشتر از دو را نیز شامل می‌شوند.		کلمه '''«هَذَانِ»''' و '''«خَصْمَانِ»''' تثنیه هستند و تثنیه بر عدد دو دلالت دارد نه بیشتر<ref>ابابتی، عزیزه فوال، المعجم المفصل فی النحو العربی، بیروت، دار الکتب العلمیة، چاپ اول، ج۱، ص۳۳۲. بن عصفور، علی بن مؤمن، شرح جمل الزجاجی، بیروت، دار الکتب العلمیة، چاپ اول، بی‌تا، ج۱، ص۶۸.</ref> یعنی این دو با همدیگر جدال دارند و سه یا بیشتر از آن نیستند. طبق دستور زبان عربی در ادامه باید '''«اختصما»''' و '''«ربهما»''' می‌آمد نه '''«اخْتَصَمُوا»''' و '''«رَبِّهِمْ»''' که جمع هستند و بیشتر از دو را نیز شامل می‌شوند.

Fabbasi در ‏۲۱ ژانویهٔ ۲۰۲۳، ساعت ۰۸:۴۹

2023-01-21T08:49:35Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۱ ژانویهٔ ۲۰۲۳، ساعت ۱۲:۱۹
خط ۵:		خط ۵:
	{{پاسخ}}		{{پاسخ}}

	خداوند [[مؤمنان]] و [[کافران]] را دو گروهی می‌داند که درباره [[خدا\|پروردگار]] با همدیگر اختلاف دارند: {{قرآن\|هَذَانِ خَصْمَانِ اخْتَصَمُوا فِی رَبِّهِمْ\|ترجمه=اینان دو گروهند که در باره پروردگارشان به مخاصمه و جدال پرداختند.\|سوره= حج\|آیه=۱۹}}		خداوند [[مؤمنان]] و [[کافران]] را دو گروهی می‌داند که درباره [[خدا\|پروردگار]] با همدیگر اختلاف دارند:
			{{قرآن بزرگ\|هَذَانِ خَصْمَانِ اخْتَصَمُوا فِی رَبِّهِمْ
			\|ترجمه=اینان دو گروهند که در باره پروردگارشان به مخاصمه و جدال پرداختند.
			\|سوره= حج\|آیه=۱۹}}

	کلمه '''«هَذَانِ»''' و '''«خَصْمَانِ»''' تثنیه هستند و تثنیه بر عدد دو دلالت دارد نه بیشتر<ref>ابابتی، عزیزه فوال، المعجم المفصل فی النحو العربی، بیروت، دار الکتب العلمیة، چاپ اول، ج۱، ص۳۳۲. بن عصفور، علی بن مؤمن، شرح جمل الزجاجی، بیروت، دار الکتب العلمیة، چاپ اول، بی‌تا، ج۱، ص۶۸.</ref> یعنی این دو با همدیگر جدال دارند و سه یا بیشتر از آن نیستند. طبق دستور زبان عربی در ادامه باید '''«اختصما»''' و '''«ربهما»''' می‌آمد نه '''«اخْتَصَمُوا»''' و '''«رَبِّهِمْ»''' که جمع هستند و بیشتر از دو را نیز شامل می‌شوند.		کلمه '''«هَذَانِ»''' و '''«خَصْمَانِ»''' تثنیه هستند و تثنیه بر عدد دو دلالت دارد نه بیشتر<ref>ابابتی، عزیزه فوال، المعجم المفصل فی النحو العربی، بیروت، دار الکتب العلمیة، چاپ اول، ج۱، ص۳۳۲. بن عصفور، علی بن مؤمن، شرح جمل الزجاجی، بیروت، دار الکتب العلمیة، چاپ اول، بی‌تا، ج۱، ص۶۸.</ref> یعنی این دو با همدیگر جدال دارند و سه یا بیشتر از آن نیستند. طبق دستور زبان عربی در ادامه باید '''«اختصما»''' و '''«ربهما»''' می‌آمد نه '''«اخْتَصَمُوا»''' و '''«رَبِّهِمْ»''' که جمع هستند و بیشتر از دو را نیز شامل می‌شوند.

Fabbasi: تکمیل اولیه مقاله

2023-01-21T08:42:43Z

تکمیل اولیه مقاله

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۱ ژانویهٔ ۲۰۲۳، ساعت ۱۲:۱۲
خط ۵:		خط ۵:
	{{پاسخ}}		{{پاسخ}}

	خداوند [[~~مومنان~~]] و [[کافران]] را دو گروهی می‌داند که درباره [[خدا\|پروردگار]] با همدیگر اختلاف دارند: {{قرآن\|هَذَانِ خَصْمَانِ اخْتَصَمُوا فِی رَبِّهِمْ\|ترجمه=اینان دو گروهند که در باره پروردگارشان به مخاصمه و جدال پرداختند.\|سوره= حج\|آیه=۱۹}}		خداوند [[مؤمنان]] و [[کافران]] را دو گروهی می‌داند که درباره [[خدا\|پروردگار]] با همدیگر اختلاف دارند: {{قرآن\|هَذَانِ خَصْمَانِ اخْتَصَمُوا فِی رَبِّهِمْ\|ترجمه=اینان دو گروهند که در باره پروردگارشان به مخاصمه و جدال پرداختند.\|سوره= حج\|آیه=۱۹}}

	کلمه '''«هَذَانِ»''' و '''«خَصْمَانِ»''' تثنیه هستند و تثنیه بر عدد دو دلالت دارد نه بیشتر<ref></ref> یعنی این دو با همدیگر جدال دارند و سه یا بیشتر از آن نیستند. طبق دستور زبان عربی در ادامه باید '''«اختصما»''' و '''«ربهما»''' می‌آمد نه '''«اخْتَصَمُوا»''' و '''«رَبِّهِمْ»''' که جمع هستند و بیشتر از دو را نیز شامل می‌شوند.		کلمه '''«هَذَانِ»''' و '''«خَصْمَانِ»''' تثنیه هستند و تثنیه بر عدد دو دلالت دارد نه بیشتر<ref>ابابتی، عزیزه فوال، المعجم المفصل فی النحو العربی، بیروت، دار الکتب العلمیة، چاپ اول، ج۱، ص۳۳۲. بن عصفور، علی بن مؤمن، شرح جمل الزجاجی، بیروت، دار الکتب العلمیة، چاپ اول، بی‌تا، ج۱، ص۶۸.</ref> یعنی این دو با همدیگر جدال دارند و سه یا بیشتر از آن نیستند. طبق دستور زبان عربی در ادامه باید '''«اختصما»''' و '''«ربهما»''' می‌آمد نه '''«اخْتَصَمُوا»''' و '''«رَبِّهِمْ»''' که جمع هستند و بیشتر از دو را نیز شامل می‌شوند.

	پاسخ این است که اگر '''«هَذَانِ»''' و '''«خَصْمَانِ»''' به دو نفر اشاره داشت، کلمات بعدی هم باید تثنیه آورده می‌شد و اشکال وارد بود. اما این دو کلمه به دو گروه اشاره دارند و گروه، هم به دو نفر گفته می‌شود و هم به بیشتر از دو نفر و از این نگاه طبق قاعده زبان عربی، کلمات بعدی جمع آورده می‌شود.<ref>~~طبرسى،~~ فضل بن حسن، ترجمه جوامع الجامع، مترجم: گروهی از مترجمان، مشهد، آستان قدس ~~رضوى، بنياد پژوهشهاى اسلامى،~~ چاپ اول، ۱۳۷۵ش، ج۴، ص۱۹۸.</ref> [[علامه طباطبایی]] نیز با دو گروه دانست این افراد می‌نویسد: این دو گروه مؤمن و کافر در باره پروردگار با هم اختلاف دارند که مؤمنان خدا را قبول می‌کنند و کافران انکار و این آیه می‌گوید اینها دو گروهند که درباره پروردگارشان به مخاصمه و جدال پرداختند، پس محل نزاع خداست که گروهی او را یکتا می‌دانند و اطاعت می‌کنند و گروهی به او کفر می‌ورزند و اطاعت نمی‌کنند.<ref>طباطبایی، محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، ترجمه: محمد باقر موسوی همدانی، قم، دفتر انتشارات اسلامی، چاپ پنجم، ۱۳۷۴ش، ج۱۷، ص۲۹۲. </ref>		پاسخ این است که اگر '''«هَذَانِ»''' و '''«خَصْمَانِ»''' به دو نفر اشاره داشت، کلمات بعدی هم باید تثنیه آورده می‌شد و اشکال وارد بود. اما این دو کلمه به دو گروه اشاره دارند و گروه، هم به دو نفر گفته می‌شود و هم به بیشتر از دو نفر و از این نگاه طبق قاعده زبان عربی، کلمات بعدی جمع آورده می‌شود.<ref>طبرسی، فضل بن حسن، ترجمه جوامع الجامع، مترجم: گروهی از مترجمان، مشهد، آستان قدس رضوی، بنیاد پژوهشهای اسلامی، چاپ اول، ۱۳۷۵ش، ج۴، ص۱۹۸.</ref> [[علامه طباطبایی]] نیز با دو گروه دانست این افراد می‌نویسد: این دو گروه مؤمن و کافر در باره پروردگار با هم اختلاف دارند که مؤمنان خدا را قبول می‌کنند و کافران انکار و این آیه می‌گوید اینها دو گروهند که درباره پروردگارشان به مخاصمه و جدال پرداختند، پس محل نزاع خداست که گروهی او را یکتا می‌دانند و اطاعت می‌کنند و گروهی به او کفر می‌ورزند و اطاعت نمی‌کنند.<ref>طباطبایی، محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، ترجمه: محمد باقر موسوی همدانی، قم، دفتر انتشارات اسلامی، چاپ پنجم، ۱۳۷۴ش، ج۱۷، ص۲۹۲.</ref>

	استعمال لفظ یا ضمیر جمع برای تثنیه در آیات دیگر نیز آمده است:		استعمال لفظ یا ضمیر جمع برای تثنیه در آیات دیگر نیز آمده است:
خط ۲۰:		خط ۲۰:

	== منابع ==		== منابع ==
	{{پانویس}}		{{پانویس\|۲}}
	{{شاخه		{{شاخه
	\| شاخه اصلی = علوم و معارف قرآن		\| شاخه اصلی = علوم و معارف قرآن

Fabbasi در ‏۲۱ ژانویهٔ ۲۰۲۳، ساعت ۰۸:۳۷

2023-01-21T08:37:15Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۱ ژانویهٔ ۲۰۲۳، ساعت ۱۲:۰۷
خط ۱:		خط ۱:
	~~{{ویرایش\|Fabbasi}}~~
	{{شروع متن}}		{{شروع متن}}
	{{سوال}}		{{سوال}}
خط ۶:		خط ۵:
	{{پاسخ}}		{{پاسخ}}

	~~==متن آیه==~~		خداوند [[مومنان]] و [[کافران]] را دو گروهی می‌داند که درباره [[خدا\|پروردگار]] با همدیگر اختلاف دارند: {{قرآن\|هَذَانِ خَصْمَانِ اخْتَصَمُوا فِی رَبِّهِمْ\|ترجمه=اینان دو گروهند که در باره پروردگارشان به مخاصمه و جدال پرداختند.\|سوره= حج\|آیه=۱۹}}
	{{قرآن\|هَذَانِ خَصْمَانِ اخْتَصَمُوا فِی رَبِّهِمْ\|ترجمه=اینان دو گروهند که در ~~بارهٔ~~ پروردگارشان به مخاصمه و جدال پرداختند.\|سوره= حج\|آیه=۱۹}}

	~~== چرایی ضمیر جمع برای تثنیه ==~~		کلمه '''«هَذَانِ»''' و '''«خَصْمَانِ»''' تثنیه هستند و تثنیه بر عدد دو دلالت دارد نه بیشتر<ref></ref> یعنی این دو با همدیگر جدال دارند و سه یا بیشتر از آن نیستند. طبق دستور زبان عربی در ادامه باید '''«اختصما»''' و '''«ربهما»''' می‌آمد نه '''«اخْتَصَمُوا»''' و '''«رَبِّهِمْ»''' که جمع هستند و بیشتر از دو را نیز شامل می‌شوند.
	کلمه '''«هَذَانِ»''' و '''«خَصْمَانِ»''' تثنیه هستند و بر عدد دو دلالت ~~دارند~~ نه بیشتر یعنی این دو با همدیگر جدال دارند و سه یا بیشتر از آن نیستند. طبق دستور زبان عربی در ادامه باید '''«اختصما»''' و '''«ربهما»''' می‌آمد نه '''«اخْتَصَمُوا»''' و '''«رَبِّهِمْ»''' که جمع هستند و بیشتر از دو را نیز شامل می‌شوند.

	پاسخ این است که اگر '''«هَذَانِ»''' و '''«خَصْمَانِ»''' به دو نفر اشاره داشت، کلمات بعدی هم باید تثنیه آورده می‌شد و اشکال وارد بود. اما این دو کلمه به دو گروه اشاره دارند و گروه، هم به دو نفر گفته می‌شود و هم به بیشتر از دو نفر و از این نگاه طبق قاعده زبان عربی، کلمات بعدی جمع آورده می‌شود. این دو گروه ~~مومن~~ و کافر در باره پروردگار با هم اختلاف دارند که مؤمنان خدا را قبول می‌کنند و کافران انکار و این آیه می‌گوید اینها دو گروهند که درباره پروردگارشان به مخاصمه و جدال پرداختند، پس محل نزاع خداست که گروهی او را یکتا می‌دانند و اطاعت می‌کنند و گروهی به او کفر می‌ورزند و اطاعت نمی‌کنند.<ref>طباطبایی، محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، ترجمه: محمد باقر موسوی همدانی، قم، دفتر انتشارات اسلامی، چاپ پنجم، ۱۳۷۴ش، ج۱۷، ص۲۹۲.</ref> ~~نظیر این، در آیات دیگر نیز آمده است:~~		پاسخ این است که اگر '''«هَذَانِ»''' و '''«خَصْمَانِ»''' به دو نفر اشاره داشت، کلمات بعدی هم باید تثنیه آورده می‌شد و اشکال وارد بود. اما این دو کلمه به دو گروه اشاره دارند و گروه، هم به دو نفر گفته می‌شود و هم به بیشتر از دو نفر و از این نگاه طبق قاعده زبان عربی، کلمات بعدی جمع آورده می‌شود.<ref>طبرسى، فضل بن حسن، ترجمه جوامع الجامع، مترجم: گروهی از مترجمان، مشهد، آستان قدس رضوى، بنياد پژوهشهاى اسلامى، چاپ اول، ۱۳۷۵ش، ج۴، ص۱۹۸.</ref> [[علامه طباطبایی]] نیز با دو گروه دانست این افراد می‌نویسد: این دو گروه مؤمن و کافر در باره پروردگار با هم اختلاف دارند که مؤمنان خدا را قبول می‌کنند و کافران انکار و این آیه می‌گوید اینها دو گروهند که درباره پروردگارشان به مخاصمه و جدال پرداختند، پس محل نزاع خداست که گروهی او را یکتا می‌دانند و اطاعت می‌کنند و گروهی به او کفر می‌ورزند و اطاعت نمی‌کنند.<ref>طباطبایی، محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، ترجمه: محمد باقر موسوی همدانی، قم، دفتر انتشارات اسلامی، چاپ پنجم، ۱۳۷۴ش، ج۱۷، ص۲۹۲. </ref>

	{{قرآن\| وَ إِنْ طائِفَتانِ مِنَ الْمُؤْمِنینَ اقْتَتَلُوا فَأَصْلِحُوا بَیْنَهُما\|ترجمه=و هر گاه دو گروه از مؤمنان با هم به جنگ پردازند، آنها را آشتی دهید.\|سوره=حجرات\|آیه=۹}} در این آیه هم چون دو گروه از مؤمنان با هم جنگ دارند و گروه بیشتر از دو نفر هستند، '''«الْمُؤْمِنینَ»''' و '''«اقْتَتَلُوا»''' را جمع ~~آورده است و چون دو گروه بیشتر نیستند '''«بَیْنَهُما»''' را~~ تثنیه ~~آورده~~ است~~.<ref>طبرسی، فضل بن حسن، تفسیر مجمع البیان، ترجمه~~: ~~احمد بهشتی، تهران، انتشارات فراهانی، ۱۳۵۴ش، ج۱۶، ص۱۹۶.</ref>~~		استعمال لفظ یا ضمیر جمع برای تثنیه در آیات دیگر نیز آمده است:

	{{قرآن\|إِذْ دَخَلُوا عَلی داوُدَ فَفَزِعَ مِنْهُمْ قالُوا لا تَخَفْ خَصْمانِ بَغی بَعْضُنا عَلی بَعْضٍ فَاحْکُمْ بَیْنَنا بِالْحَقِّ\|ترجمه=در آن هنگام بر داود وارد شدند و او از دیدن آنها وحشت کرد؛ گفتند: نترس، دو شاکی هستیم که یکی از ما بر دیگری ستم کرده است. در میان ما بحق داوری کن.\|سوره=ص\|آیه=۲۲}} در این آیه کلمات '''«دَخَلُوا»''' و '''«مِنْهُمْ»''' و '''«قالُوا»''' جمع هستند و کلمه '''«خَصْمانِ»''' تثنیه و بر عدد دو دلالت ~~دارد.~~ زیرا دو گروه با هم اختلاف داشتند. در هر گروه ممکن است بیش از سه نفر باشد، کلمات جمع آورده شده است.<ref>فخر رازی، محمد بن عمر، التفسیر الکبیر (مفاتیح الغیب)، بیروت، دار إحیاء التراث العربی، چاپ سوم، ۱۴۲۰ق، ج۲۶، ص۳۸۲.</ref>		{{قرآن\| وَ إِنْ طائِفَتانِ مِنَ الْمُؤْمِنینَ اقْتَتَلُوا فَأَصْلِحُوا بَیْنَهُما\|ترجمه=و هر گاه دو گروه از مؤمنان با هم به جنگ پردازند، آنها را آشتی دهید.\|سوره=حجرات\|آیه=۹}} در این آیه هم چون دو گروه از مؤمنان با هم جنگ دارند و گروه بیشتر از دو نفر هستند، '''«الْمُؤْمِنینَ»''' و '''«اقْتَتَلُوا»''' را جمع آورده است و چون دو گروه بیشتر نیستند کلمه '''«طائِفَتانِ»''' و '''«بَیْنَهُما»''' را تثنیه آورده است.<ref>طبرسی، فضل بن حسن، تفسیر مجمع البیان، ترجمه: احمد بهشتی، تهران، انتشارات فراهانی، ۱۳۵۴ش، ج۱۶، ص۱۹۶.</ref>

			{{قرآن\|إِذْ دَخَلُوا عَلی داوُدَ فَفَزِعَ مِنْهُمْ قالُوا لا تَخَفْ خَصْمانِ بَغی بَعْضُنا عَلی بَعْضٍ فَاحْکُمْ بَیْنَنا بِالْحَقِّ\|ترجمه=در آن هنگام بر داود وارد شدند و او از دیدن آنها وحشت کرد؛ گفتند: نترس، دو شاکی هستیم که یکی از ما بر دیگری ستم کرده است. در میان ما بحق داوری کن.\|سوره=ص\|آیه=۲۲}} در این آیه کلمات '''«دَخَلُوا»''' و '''«مِنْهُمْ»''' و '''«قالُوا»''' جمع هستند و کلمه '''«خَصْمانِ»''' تثنیه و بر عدد دو دلالت دارد؛ زیرا دو گروه با هم اختلاف داشتند. در هر گروه ممکن است بیش از سه نفر باشد، کلمات جمع آورده شده است.<ref>فخر رازی، محمد بن عمر، التفسیر الکبیر (مفاتیح الغیب)، بیروت، دار إحیاء التراث العربی، چاپ سوم، ۱۴۲۰ق، ج۲۶، ص۳۸۲.</ref>

	علامه طباطبایی می‌نویسد: تعبیر «خَصْمَانِ اخْتَصَمُوا» چقدر جالب و پرمعنا است، از یک طرف اهل خصومت را تثنیه آورده تا برساند دو گروه بیشتر وجود ندارد یا خدا را قبول دارد یا ندارد و از سوی دیگر خصومت‌شان را به صورت جمع تعبیر کرده و آنگاه خصومت شان را درباره پروردگارشان دانسته و فهمانده که اختلاف‌شان در وصف ربوبیت خدای تعالی بوده و در نتیجه فهمانده است که برگشت تمامی اختلافات مذاهب هر قدر هم که زیاد باشند در یک مسئله است و آن وصف ربوبیت خدا است.<ref>طباطبایی، محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، ترجمه: محمد باقر موسوی همدانی، قم، دفتر انتشارات اسلامی، چاپ پنجم، ۱۳۷۴ش، ج ۱۴، ص ۵۰۴.</ref>		علامه طباطبایی می‌نویسد: تعبیر «خَصْمَانِ اخْتَصَمُوا» چقدر جالب و پرمعنا است، از یک طرف اهل خصومت را تثنیه آورده تا برساند دو گروه بیشتر وجود ندارد یا خدا را قبول دارد یا ندارد و از سوی دیگر خصومت‌شان را به صورت جمع تعبیر کرده و آنگاه خصومت شان را درباره پروردگارشان دانسته و فهمانده که اختلاف‌شان در وصف ربوبیت خدای تعالی بوده و در نتیجه فهمانده است که برگشت تمامی اختلافات مذاهب هر قدر هم که زیاد باشند در یک مسئله است و آن وصف ربوبیت خدا است.<ref>طباطبایی، محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، ترجمه: محمد باقر موسوی همدانی، قم، دفتر انتشارات اسلامی، چاپ پنجم، ۱۳۷۴ش، ج ۱۴، ص ۵۰۴.</ref>
خط ۲۵:		خط ۲۴:
	\| شاخه اصلی = علوم و معارف قرآن		\| شاخه اصلی = علوم و معارف قرآن
	\| شاخه فرعی۱ = نص قرآن		\| شاخه فرعی۱ = نص قرآن
	\| شاخه فرعی۲ =		\| شاخه فرعی۲ =
	\| شاخه فرعی۳ =		\| شاخه فرعی۳ =
	}}		}}
	{{تکمیل مقاله		{{تکمیل مقاله
	\| شناسه = -		\| شناسه = -
	\| تیترها = شد		\| تیترها = -
	\| ویرایش =		\| ویرایش =
	\| لینک‌دهی = -		\| لینک‌دهی = شد
	\| ناوبری =		\| ناوبری =
	\| نمایه =		\| نمایه =
خط ۴۴:		خط ۴۳:
	}}		}}
	{{پایان متن}}		{{پایان متن}}
	[[رده: قواعد عربی]]		[[رده:قواعد عربی]]

Fabbasi در ‏۱۹ ژانویهٔ ۲۰۲۳، ساعت ۰۸:۲۱

2023-01-19T08:21:33Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۹ ژانویهٔ ۲۰۲۳، ساعت ۱۱:۵۱
خط ۱۰:		خط ۱۰:

	== چرایی ضمیر جمع برای تثنیه ==		== چرایی ضمیر جمع برای تثنیه ==
	کلمه '''~~هَذَانِ~~''' و '''~~خَصْمَانِ~~''' تثنیه هستند و بر عدد دو دلالت دارند نه بیشتر یعنی این دو با همدیگر جدال دارند و سه یا بیشتر از آن نیستند. طبق دستور زبان عربی در ادامه باید '''~~اختصما~~''' و '''~~ربهما~~''' می‌آمد نه '''~~اخْتَصَمُوا~~''' و '''~~رَبِّهِمْ~~''' که جمع هستند و بیشتر از دو را نیز شامل می‌شوند.		کلمه '''«هَذَانِ»''' و '''«خَصْمَانِ»''' تثنیه هستند و بر عدد دو دلالت دارند نه بیشتر یعنی این دو با همدیگر جدال دارند و سه یا بیشتر از آن نیستند. طبق دستور زبان عربی در ادامه باید '''«اختصما»''' و '''«ربهما»''' می‌آمد نه '''«اخْتَصَمُوا»''' و '''«رَبِّهِمْ»''' که جمع هستند و بیشتر از دو را نیز شامل می‌شوند.

	پاسخ این است که اگر '''~~هَذَانِ~~''' و '''~~خَصْمَانِ~~''' به دو نفر اشاره داشت، کلمات بعدی هم باید تثنیه آورده می‌شد و اشکال وارد بود. اما این دو کلمه به دو گروه اشاره دارند و گروه، هم به دو نفر گفته می‌شود و هم به بیشتر از دو نفر و از این نگاه طبق قاعده زبان عربی، کلمات بعدی جمع آورده می‌شود. این دو گروه ~~مؤمن~~ و کافر در باره پروردگار با هم اختلاف دارند که مؤمنان خدا را قبول می‌کنند و کافران انکار و این آیه می‌گوید اینها دو گروهند که درباره پروردگارشان به مخاصمه و جدال پرداختند، پس محل نزاع خداست که گروهی او را یکتا می‌دانند و اطاعت می‌کنند و گروهی به او کفر می‌ورزند و اطاعت نمی‌کنند.<ref>طباطبایی، محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، ترجمه: محمد باقر موسوی همدانی، قم، دفتر انتشارات اسلامی، چاپ پنجم، ۱۳۷۴ش، ج۱۷، ص۲۹۲.</ref> نظیر ~~این~~ در آیات دیگر نیز آمده است:		پاسخ این است که اگر '''«هَذَانِ»''' و '''«خَصْمَانِ»''' به دو نفر اشاره داشت، کلمات بعدی هم باید تثنیه آورده می‌شد و اشکال وارد بود. اما این دو کلمه به دو گروه اشاره دارند و گروه، هم به دو نفر گفته می‌شود و هم به بیشتر از دو نفر و از این نگاه طبق قاعده زبان عربی، کلمات بعدی جمع آورده می‌شود. این دو گروه مومن و کافر در باره پروردگار با هم اختلاف دارند که مؤمنان خدا را قبول می‌کنند و کافران انکار و این آیه می‌گوید اینها دو گروهند که درباره پروردگارشان به مخاصمه و جدال پرداختند، پس محل نزاع خداست که گروهی او را یکتا می‌دانند و اطاعت می‌کنند و گروهی به او کفر می‌ورزند و اطاعت نمی‌کنند.<ref>طباطبایی، محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، ترجمه: محمد باقر موسوی همدانی، قم، دفتر انتشارات اسلامی، چاپ پنجم، ۱۳۷۴ش، ج۱۷، ص۲۹۲.</ref> نظیر این، در آیات دیگر نیز آمده است:

	{{قرآن\| وَ إِنْ طائِفَتانِ مِنَ الْمُؤْمِنینَ اقْتَتَلُوا فَأَصْلِحُوا بَیْنَهُما\|ترجمه=و هر گاه دو گروه از مؤمنان با هم به ~~نزاع و~~ جنگ پردازند، آنها را آشتی دهید.\|سوره=حجرات\|آیه=۹}} در این آیه هم چون دو گروه از مؤمنان با هم جنگ ~~دارند،~~ '''~~الْمُؤْمِنینَ~~''' و '''~~اقْتَتَلُوا~~''' را جمع آورده است.<ref>طبرسی، فضل بن حسن، تفسیر مجمع البیان، ترجمه: احمد بهشتی، تهران، انتشارات فراهانی، ۱۳۵۴ش، ج۱۶، ص۱۹۶.</ref>		{{قرآن\| وَ إِنْ طائِفَتانِ مِنَ الْمُؤْمِنینَ اقْتَتَلُوا فَأَصْلِحُوا بَیْنَهُما\|ترجمه=و هر گاه دو گروه از مؤمنان با هم به جنگ پردازند، آنها را آشتی دهید.\|سوره=حجرات\|آیه=۹}} در این آیه هم چون دو گروه از مؤمنان با هم جنگ دارند و گروه بیشتر از دو نفر هستند، '''«الْمُؤْمِنینَ»''' و '''«اقْتَتَلُوا»''' را جمع آورده است و چون دو گروه بیشتر نیستند '''«بَیْنَهُما»''' را تثنیه آورده است.<ref>طبرسی، فضل بن حسن، تفسیر مجمع البیان، ترجمه: احمد بهشتی، تهران، انتشارات فراهانی، ۱۳۵۴ش، ج۱۶، ص۱۹۶.</ref>

	{{قرآن\|إِذْ دَخَلُوا عَلی داوُدَ فَفَزِعَ مِنْهُمْ قالُوا لا تَخَفْ خَصْمانِ بَغی بَعْضُنا عَلی بَعْضٍ فَاحْکُمْ بَیْنَنا بِالْحَقِّ\|ترجمه=در آن هنگام بر داود وارد شدند و او از دیدن آنها وحشت کرد؛ گفتند: نترس، دو شاکی هستیم که یکی از ما بر دیگری ستم کرده است. در میان ما بحق داوری کن.\|سوره=ص\|آیه=۲۲}} در این آیه کلمات '''~~دَخَلُوا~~''' و '''~~مِنْهُمْ~~''' و '''~~قالُوا~~''' جمع هستند و کلمه '''~~خَصْمانِ~~''' تثنیه و بر عدد دو دلالت دارد. دو گروه با هم اختلاف داشتند و در هر گروه ممکن است بیش از سه نفر باشد، کلمات جمع آورده شده است.<ref>فخر رازی، محمد بن عمر، التفسیر الکبیر (مفاتیح الغیب)، بیروت، دار إحیاء التراث العربی، چاپ سوم، ۱۴۲۰ق، ج۲۶، ص۳۸۲.</ref>		{{قرآن\|إِذْ دَخَلُوا عَلی داوُدَ فَفَزِعَ مِنْهُمْ قالُوا لا تَخَفْ خَصْمانِ بَغی بَعْضُنا عَلی بَعْضٍ فَاحْکُمْ بَیْنَنا بِالْحَقِّ\|ترجمه=در آن هنگام بر داود وارد شدند و او از دیدن آنها وحشت کرد؛ گفتند: نترس، دو شاکی هستیم که یکی از ما بر دیگری ستم کرده است. در میان ما بحق داوری کن.\|سوره=ص\|آیه=۲۲}} در این آیه کلمات '''«دَخَلُوا»''' و '''«مِنْهُمْ»''' و '''«قالُوا»''' جمع هستند و کلمه '''«خَصْمانِ»''' تثنیه و بر عدد دو دلالت دارد. زیرا دو گروه با هم اختلاف داشتند. در هر گروه ممکن است بیش از سه نفر باشد، کلمات جمع آورده شده است.<ref>فخر رازی، محمد بن عمر، التفسیر الکبیر (مفاتیح الغیب)، بیروت، دار إحیاء التراث العربی، چاپ سوم، ۱۴۲۰ق، ج۲۶، ص۳۸۲.</ref>

	علامه طباطبایی می‌نویسد: تعبیر «خَصْمَانِ اخْتَصَمُوا» چقدر جالب و پرمعنا است، از یک طرف اهل خصومت را تثنیه آورده تا برساند دو گروه بیشتر وجود ندارد یا خدا را قبول دارد یا ندارد و از سوی دیگر خصومت‌شان را به صورت جمع تعبیر کرده و آنگاه خصومت شان را درباره پروردگارشان دانسته و فهمانده که اختلاف‌شان در وصف ربوبیت خدای تعالی بوده و در نتیجه فهمانده است که برگشت تمامی اختلافات مذاهب هر قدر هم که زیاد باشند در یک مسئله است و آن وصف ربوبیت خدا است.<ref>طباطبایی، محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، ترجمه: محمد باقر موسوی همدانی، قم، دفتر انتشارات اسلامی، چاپ پنجم، ۱۳۷۴ش، ج ۱۴، ص ۵۰۴.</ref>		علامه طباطبایی می‌نویسد: تعبیر «خَصْمَانِ اخْتَصَمُوا» چقدر جالب و پرمعنا است، از یک طرف اهل خصومت را تثنیه آورده تا برساند دو گروه بیشتر وجود ندارد یا خدا را قبول دارد یا ندارد و از سوی دیگر خصومت‌شان را به صورت جمع تعبیر کرده و آنگاه خصومت شان را درباره پروردگارشان دانسته و فهمانده که اختلاف‌شان در وصف ربوبیت خدای تعالی بوده و در نتیجه فهمانده است که برگشت تمامی اختلافات مذاهب هر قدر هم که زیاد باشند در یک مسئله است و آن وصف ربوبیت خدا است.<ref>طباطبایی، محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، ترجمه: محمد باقر موسوی همدانی، قم، دفتر انتشارات اسلامی، چاپ پنجم، ۱۳۷۴ش، ج ۱۴، ص ۵۰۴.</ref>

Fabbasi: ایجاد مدخل جدید : ضمیر جمع برای تثنیه در قرآن

2023-01-19T08:14:45Z

ایجاد مدخل جدید : ضمیر جمع برای تثنیه در قرآن

صفحهٔ تازه

{{ویرایش|Fabbasi}}
{{شروع متن}}
{{سوال}}
چرا در آیه ۱۹ سوره حج ضمیر تثنیه را جمع آمده است: «هَذَانِ خَصْمَانِ اخْتَصَمُوا فِی رَبِّهِمْ»؛ «اینان دو گروهند که در بارهٔ پروردگارشان به مخاصمه و جدال پرداختند» در حالی که باید «ربهما» می‌آمد؟
{{پایان سوال}}
{{پاسخ}}

==متن آیه==
{{قرآن|هَذَانِ خَصْمَانِ اخْتَصَمُوا فِی رَبِّهِمْ|ترجمه=اینان دو گروهند که در بارهٔ پروردگارشان به مخاصمه و جدال پرداختند.|سوره= حج|آیه=۱۹}}

== چرایی ضمیر جمع برای تثنیه ==
کلمه '''هَذَانِ''' و '''خَصْمَانِ''' تثنیه هستند و بر عدد دو دلالت دارند نه بیشتر یعنی این دو با همدیگر جدال دارند و سه یا بیشتر از آن نیستند. طبق دستور زبان عربی در ادامه باید '''اختصما''' و '''ربهما''' می‌آمد نه '''اخْتَصَمُوا''' و '''رَبِّهِمْ''' که جمع هستند و بیشتر از دو را نیز شامل می‌شوند.

پاسخ این است که اگر '''هَذَانِ''' و '''خَصْمَانِ''' به دو نفر اشاره داشت، کلمات بعدی هم باید تثنیه آورده می‌شد و اشکال وارد بود. اما این دو کلمه به دو گروه اشاره دارند و گروه، هم به دو نفر گفته می‌شود و هم به بیشتر از دو نفر و از این نگاه طبق قاعده زبان عربی، کلمات بعدی جمع آورده می‌شود. این دو گروه مؤمن و کافر در باره پروردگار با هم اختلاف دارند که مؤمنان خدا را قبول می‌کنند و کافران انکار و این آیه می‌گوید اینها دو گروهند که درباره پروردگارشان به مخاصمه و جدال پرداختند، پس محل نزاع خداست که گروهی او را یکتا می‌دانند و اطاعت می‌کنند و گروهی به او کفر می‌ورزند و اطاعت نمی‌کنند.<ref>طباطبایی، محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، ترجمه: محمد باقر موسوی همدانی، قم، دفتر انتشارات اسلامی، چاپ پنجم، ۱۳۷۴ش، ج۱۷، ص۲۹۲.</ref> نظیر این در آیات دیگر نیز آمده است:

{{قرآن| وَ إِنْ طائِفَتانِ مِنَ الْمُؤْمِنینَ اقْتَتَلُوا فَأَصْلِحُوا بَیْنَهُما|ترجمه=و هر گاه دو گروه از مؤمنان با هم به نزاع و جنگ پردازند، آنها را آشتی دهید.|سوره=حجرات|آیه=۹}} در این آیه هم چون دو گروه از مؤمنان با هم جنگ دارند، '''الْمُؤْمِنینَ''' و '''اقْتَتَلُوا''' را جمع آورده است.<ref>طبرسی، فضل بن حسن، تفسیر مجمع البیان، ترجمه: احمد بهشتی، تهران، انتشارات فراهانی، ۱۳۵۴ش، ج۱۶، ص۱۹۶.</ref>

{{قرآن|إِذْ دَخَلُوا عَلی داوُدَ فَفَزِعَ مِنْهُمْ قالُوا لا تَخَفْ خَصْمانِ بَغی بَعْضُنا عَلی بَعْضٍ فَاحْکُمْ بَیْنَنا بِالْحَقِّ|ترجمه=در آن هنگام بر داود وارد شدند و او از دیدن آنها وحشت کرد؛ گفتند: نترس، دو شاکی هستیم که یکی از ما بر دیگری ستم کرده است. در میان ما بحق داوری کن.|سوره=ص|آیه=۲۲}} در این آیه کلمات '''دَخَلُوا''' و '''مِنْهُمْ''' و '''قالُوا''' جمع هستند و کلمه '''خَصْمانِ''' تثنیه و بر عدد دو دلالت دارد. دو گروه با هم اختلاف داشتند و در هر گروه ممکن است بیش از سه نفر باشد، کلمات جمع آورده شده است.<ref>فخر رازی، محمد بن عمر، التفسیر الکبیر (مفاتیح الغیب)، بیروت، دار إحیاء التراث العربی، چاپ سوم، ۱۴۲۰ق، ج۲۶، ص۳۸۲.</ref>

علامه طباطبایی می‌نویسد: تعبیر «خَصْمَانِ اخْتَصَمُوا» چقدر جالب و پرمعنا است، از یک طرف اهل خصومت را تثنیه آورده تا برساند دو گروه بیشتر وجود ندارد یا خدا را قبول دارد یا ندارد و از سوی دیگر خصومت‌شان را به صورت جمع تعبیر کرده و آنگاه خصومت شان را درباره پروردگارشان دانسته و فهمانده که اختلاف‌شان در وصف ربوبیت خدای تعالی بوده و در نتیجه فهمانده است که برگشت تمامی اختلافات مذاهب هر قدر هم که زیاد باشند در یک مسئله است و آن وصف ربوبیت خدا است.<ref>طباطبایی، محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، ترجمه: محمد باقر موسوی همدانی، قم، دفتر انتشارات اسلامی، چاپ پنجم، ۱۳۷۴ش، ج ۱۴، ص ۵۰۴.</ref>

== منابع ==
{{پانویس}}
{{شاخه
| شاخه اصلی = علوم و معارف قرآن
| شاخه فرعی۱ = نص قرآن
| شاخه فرعی۲ =
| شاخه فرعی۳ =
}}
{{تکمیل مقاله
| شناسه = -
| تیترها = شد
| ویرایش =
| لینک‌دهی = -
| ناوبری =
| نمایه =
| تغییر مسیر =
| ارجاعات =
| بازبینی نویسنده =
| بازبینی =
| تکمیل =
| اولویت = ج
| کیفیت =ج
}}
{{پایان متن}}
[[رده: قواعد عربی]]