شاگردی جابر بن حیان نزد امام صادق(ع) - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Mafkalam در ‏۲۳ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۰۸:۳۰

2025-04-23T08:30:16Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۳ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۱۲:۰۰
خط ۳:		خط ۳:

	{{سوال}}		{{سوال}}
	آیا جابر بن حیان، ~~شیمیدان~~ مسلمان، شاگرد امام صادق(ع) بوده است؟		آیا جابر بن حیان، شیمی‌دان مسلمان، شاگرد امام صادق(ع) بوده است؟
	{{پایان سوال}}		{{پایان سوال}}
	{{پاسخ}}'''شاگردی جابر بن حیان نزد امام صادق(ع)''' هرچند نزد تعدادی از محققان پذیرفته شده، در تحقیقات جدید مورد مناقشه قرار گرفته است. در این تحقیقات، با نقد درونی رسائل جابر، به این نتیجه رسیده‌اند که این مطلب که جابر در سدۀ دوم می‌زیسته و شاگرد [[امام صادق‌(ع)]] بوده حقیقت ندارد.		{{پاسخ}}'''شاگردی جابر بن حیان نزد امام صادق(ع)''' هرچند نزد تعدادی از محققان پذیرفته شده، در تحقیقات جدید مورد مناقشه قرار گرفته است. در این تحقیقات، با نقد درونی رسائل جابر، به این نتیجه رسیده‌اند که این مطلب که جابر در سدۀ دوم می‌زیسته و شاگرد [[امام صادق‌(ع)]] بوده حقیقت ندارد.
خط ۹:		خط ۹:
	دلایل مخالفان شاگردی جابر نزد امام صادق(ع) این است که در منابع معتبر، به‌ويژه منابع درجه اول، شاگردی چنين شخصى نزد امام و حتى حضور واقعی او در حلقه‌های علمى و دينی شيعيان آن حضرت تأييد نشده است. آنچنان که در كهن‌ترين و معتبرترين منابع رجالى شيعه، از قبيل كتاب [[رجال نجاشى (کتاب)\|رجال نجاشى]] و رجال و فهرست شيخ طوسى و رجال كَشّى هيچ ذكرى از فردى به نام جابر بن حيان در ميان نيست.		دلایل مخالفان شاگردی جابر نزد امام صادق(ع) این است که در منابع معتبر، به‌ويژه منابع درجه اول، شاگردی چنين شخصى نزد امام و حتى حضور واقعی او در حلقه‌های علمى و دينی شيعيان آن حضرت تأييد نشده است. آنچنان که در كهن‌ترين و معتبرترين منابع رجالى شيعه، از قبيل كتاب [[رجال نجاشى (کتاب)\|رجال نجاشى]] و رجال و فهرست شيخ طوسى و رجال كَشّى هيچ ذكرى از فردى به نام جابر بن حيان در ميان نيست.

	در مقابل، محققانی شاگردی جابر نزد امام صادق(ع) را، بنا بر منابعی که از قرن چهارم به بعد این موضوع را نقل کرده‌اند، ~~پذیرفته‌اند؛ [[سید محسن امین]] و [[مرتضی مطهری]]~~. مطهری با تکیه بر نظر ابن‌ندیم، که جابر را از شاگردان امام صادق(ع) دانسته، می‌گوید که او کیمیاوی (~~شیمیدان~~) و شاگرد امام صادق(ع) بوده است. مطهری با تأکید بر وجود مجهولات راجع به جابر بن حیان و اینکه در کتاب‌های شیعه اسمی از او نیست، باز هم او را از شاگردان مبرّز امام صادق(ع) بر می‌شمرد.		در مقابل، محققانی مانند [[سید محسن امین]] و [[مرتضی مطهری]] شاگردی جابر نزد امام صادق(ع) را، بنا بر منابعی که از قرن چهارم به بعد این موضوع را نقل کرده‌اند، پذیرفته‌اند. مطهری با تکیه بر نظر ابن‌ندیم، که جابر را از شاگردان امام صادق(ع) دانسته، می‌گوید که او کیمیاوی (شیمی‌دان) و شاگرد امام صادق(ع) بوده است. مطهری با تأکید بر وجود مجهولات راجع به جابر بن حیان و اینکه در کتاب‌های شیعه اسمی از او نیست، باز هم او را از شاگردان مبرّز امام صادق(ع) بر می‌شمرد.

	==زندگی جابر بن حیان==		==زندگی جابر بن حیان==
خط ۲۶:		خط ۲۶:
	منابعی که به شاگردی جابر بن حیان نزد [[امام صادق(ع)]] اشاره کرده‌اند از منابع قرن چهارم به بعد هستند؛ از جمله ابن‌ندیم (درگذشته ۴۳۸) در الفهرست،<ref>ابن‌ندیم، محمد بن اسحاق، الفهرست، تحقیق ابراهيم رمضان، بیروت، دار المعرفة، ۱۴۱۷ق،ص۴۳۵. </ref> [[ابن‌طاووس]] (درگذشته ۶۶۴ق) در فرج المهموم،<ref>ابن‌طاووس، علی بن موسی، فرج المهموم فی تاریخ علماء النجوم، قم، دار الذخائر، ۱۳۶۸، ص۱۴۶.</ref> ابن‌خَلَّکان (درگذشته ۶۸۱ق) در وفیات الاعیان،<ref>ابن‌خلکان، احمد بن محمد، وفيات الاعيان وانباء ابناء الزمان، تحقیق احسان عباس، بیروت، دار صادر، ۱۹۰۰م، ج۱، ص۳۲۷.</ref> صَفَدی (درگذشته ۷۶۴ق) در الوافی بالوفیات<ref>صفدی، خليل بن ايبک، الوافی بالوفیات، تحقیق احمد الارناؤوط و تركی مصطفى، بیروت، دار احياء التراث، ۱۴۲۰ق، ج۱۱، ص۲۷.</ref> و سید محسن امین (درگذشته ۱۳۷۱ق) در [[اعیان الشیعه (کتاب)\|اعیان الشیعه]]<ref>امین، سید محسن بن عبدالکریم، اعیان الشیعة،‌ بیروت، دارالتعارف للمطبوعات، ۱۴۰۳ق، ج۴، ص۳۰.</ref> جابر را از شاگردان امام جعفر صادق(ع) دانسته‌اند.		منابعی که به شاگردی جابر بن حیان نزد [[امام صادق(ع)]] اشاره کرده‌اند از منابع قرن چهارم به بعد هستند؛ از جمله ابن‌ندیم (درگذشته ۴۳۸) در الفهرست،<ref>ابن‌ندیم، محمد بن اسحاق، الفهرست، تحقیق ابراهيم رمضان، بیروت، دار المعرفة، ۱۴۱۷ق،ص۴۳۵. </ref> [[ابن‌طاووس]] (درگذشته ۶۶۴ق) در فرج المهموم،<ref>ابن‌طاووس، علی بن موسی، فرج المهموم فی تاریخ علماء النجوم، قم، دار الذخائر، ۱۳۶۸، ص۱۴۶.</ref> ابن‌خَلَّکان (درگذشته ۶۸۱ق) در وفیات الاعیان،<ref>ابن‌خلکان، احمد بن محمد، وفيات الاعيان وانباء ابناء الزمان، تحقیق احسان عباس، بیروت، دار صادر، ۱۹۰۰م، ج۱، ص۳۲۷.</ref> صَفَدی (درگذشته ۷۶۴ق) در الوافی بالوفیات<ref>صفدی، خليل بن ايبک، الوافی بالوفیات، تحقیق احمد الارناؤوط و تركی مصطفى، بیروت، دار احياء التراث، ۱۴۲۰ق، ج۱۱، ص۲۷.</ref> و سید محسن امین (درگذشته ۱۳۷۱ق) در [[اعیان الشیعه (کتاب)\|اعیان الشیعه]]<ref>امین، سید محسن بن عبدالکریم، اعیان الشیعة،‌ بیروت، دارالتعارف للمطبوعات، ۱۴۰۳ق، ج۴، ص۳۰.</ref> جابر را از شاگردان امام جعفر صادق(ع) دانسته‌اند.

	برخی دیگر از محققان شیعه، با چشم‌پوشی از ضعف‌های موجود در اخبار مربوط به شاگردی جابر نزد امام صادق(ع) این موضوع را پذیرفته‌اند؛ برای نمونه [[مرتضی مطهری]] معتقد است که در تاریخ اسلام شخصی به نام جابر بن حیان وجود دارد که از عجایب افراد تاریخ اسلام است. مطهری با تکیه بر نظر ابن‌ندیم، که جابر را از شاگردان امام صادق(ع) دانسته، می‌گوید که او کیمیاوی و ~~شیمیدان~~ و شاگرد امام صادق(ع) بوده است. مطهری با تأکید بر وجود مجهولات راجع به جابر بن حیان و اینکه در کتاب‌های شیعه اسمی از او نیست، باز هم او را از شاگردان مبرّز امام صادق(ع) بر می‌شمرد.<ref>مطهری، مرتضی، مجموعه آثار، تهران، انتشارات صدرا، ۱۳۸۹ش، ج۱۸، ص۷۸.</ref>		برخی دیگر از محققان شیعه، با چشم‌پوشی از ضعف‌های موجود در اخبار مربوط به شاگردی جابر نزد امام صادق(ع) این موضوع را پذیرفته‌اند؛ برای نمونه [[مرتضی مطهری]] معتقد است که در تاریخ اسلام شخصی به نام جابر بن حیان وجود دارد که از عجایب افراد تاریخ اسلام است. مطهری با تکیه بر نظر ابن‌ندیم، که جابر را از شاگردان امام صادق(ع) دانسته، می‌گوید که او کیمیاوی و شیمی‌دان و شاگرد امام صادق(ع) بوده است. مطهری با تأکید بر وجود مجهولات راجع به جابر بن حیان و اینکه در کتاب‌های شیعه اسمی از او نیست، باز هم او را از شاگردان مبرّز امام صادق(ع) بر می‌شمرد.<ref>مطهری، مرتضی، مجموعه آثار، تهران، انتشارات صدرا، ۱۳۸۹ش، ج۱۸، ص۷۸.</ref>

	== منابع ==		== منابع ==

Nazarzadeh: جایگزینی متن - ' | بازبینی نویسنده =↵ | بازبینی =شد' به ' | ارزیابی کمی = | ارزیابی کیفی = '

2024-10-11T08:53:57Z

جایگزینی متن - ' | بازبینی نویسنده =↵ | بازبینی =شد' به ' | ارزیابی کمی = | ارزیابی کیفی = '

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۱ اکتبر ۲۰۲۴، ساعت ۱۲:۲۳
خط ۴۵:		خط ۴۵:
	\| تغییر مسیر =شد		\| تغییر مسیر =شد
	\| ارجاعات =		\| ارجاعات =
	\| ~~بازبینی نویسنده~~ =		\| ارزیابی کمی =
	\| ~~بازبینی~~ =شد		\| ارزیابی کیفی =
	\| تکمیل =		\| تکمیل =
	\| اولویت =ج		\| اولویت =ج

Shamloo در ‏۴ مهٔ ۲۰۲۴، ساعت ۱۵:۳۸

2024-05-04T15:38:44Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۴ مهٔ ۲۰۲۴، ساعت ۱۹:۰۸
خط ۱:		خط ۱:
	~~{{در دست ویرایش\|کاربر=Shamloo }}~~
	{{شروع متن}}		{{شروع متن}}

خط ۳۷:		خط ۳۷:
	}}		}}
	{{تکمیل مقاله		{{تکمیل مقاله
	\| شناسه =		\| شناسه =شد
	\| تیترها =		\| تیترها = شد
	\| ویرایش =		\| ویرایش =شد
	\| لینک‌دهی =		\| لینک‌دهی =شد
	\| ناوبری =		\| ناوبری =
	\| نمایه =		\| نمایه =
	\| تغییر مسیر =		\| تغییر مسیر =شد
	\| ارجاعات =		\| ارجاعات =
	\| بازبینی نویسنده =		\| بازبینی نویسنده =
	\| بازبینی =		\| بازبینی =شد
	\| تکمیل =		\| تکمیل =
	\| اولویت =		\| اولویت =ج
	\| کیفیت =		\| کیفیت =ب
	}}		}}
	{{پایان متن}}		{{پایان متن}}

Shamloo در ‏۴ مهٔ ۲۰۲۴، ساعت ۱۵:۳۷

2024-05-04T15:37:15Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۴ مهٔ ۲۰۲۴، ساعت ۱۹:۰۷
خط ۱۴:		خط ۱۴:
	ابو عبدالله جابِرِ بْنِ حَیّان، که با نسبت‌های ازدی، کوفی و طوسی و لقب صوفی خوانده شده است، دانشمند [[علم کیمیا]] و فیلسوف شیعی سدۀ دوم هجری قمری شمرده شده است. مجموعۀ بزرگی از آثار در کیمیا و فلسفۀ طبیعی به او منسوب شده است.<ref>کوهکن، رضا، «جابر بن حیان»، دایرة المعارف بزرگ اسلامی، تهران، مرکز دایرة المعارف بزرگ اسلامی، ۱۳۹۳، ج۱۷، ذیل واژه.</ref> از نظر محققان، اطلاعات منابع کهن درباره جابر یکدست نیست و در خود آنها نشانه‌هایی از شک در واقعیت وجود جابر است.<ref>کوهکن، «جابر بن حیان»، ج۱۷، ذیل واژه.</ref>		ابو عبدالله جابِرِ بْنِ حَیّان، که با نسبت‌های ازدی، کوفی و طوسی و لقب صوفی خوانده شده است، دانشمند [[علم کیمیا]] و فیلسوف شیعی سدۀ دوم هجری قمری شمرده شده است. مجموعۀ بزرگی از آثار در کیمیا و فلسفۀ طبیعی به او منسوب شده است.<ref>کوهکن، رضا، «جابر بن حیان»، دایرة المعارف بزرگ اسلامی، تهران، مرکز دایرة المعارف بزرگ اسلامی، ۱۳۹۳، ج۱۷، ذیل واژه.</ref> از نظر محققان، اطلاعات منابع کهن درباره جابر یکدست نیست و در خود آنها نشانه‌هایی از شک در واقعیت وجود جابر است.<ref>کوهکن، «جابر بن حیان»، ج۱۷، ذیل واژه.</ref>

	داده‌های تاریخی موجود در زمينه زندگی جابر حاكى از آن دانسته شده كه او احتمالاً در سده دوم هجرى قمری در محيط شيعی عراق به‌دنيا آمده است. در مدينه، نزد [[امام صادق(ع)]] شاگردى كرده و دانش كيميا و تعاليم فراوان دیگری را از آن حضرت اخذ نموده است. سپس، مدتی در بغداد و در ميان اطرافيان خاندان برمكى (خاندان قدرتمند ایرانی‌نژاد در دستگاه خلافت عباسی) به‌سر برده است.<ref>جهانبخش، «ميراث جابر بن حيان يا مرده ريگ كيميايى غاليان»، ص۱۲۰.</ref> ابن‌ندیم از قول شخصی به نشانی خانه جابر در بغداد و کشف آزمایشگاه او در کوفه، در زمان عزالدوله دیلمی، از امرای آل‌بویه، اشاره کرده است. او اشاره کرده که پس از بررسی این محل هاونی در آنجا پیدا شده که در آن قطعه‌ای طلا وجود داشته است. طبق گفته ابن‌ندیم، جابر به‌دلیل آب و هوای شهر کوفه که مناسب کیمیاگری بوده در آنجا به کار اکسیر می‌پرداخته است.<ref>ابن‌ندیم، محمد بن اسحاق، الفهرست، تحقیق ابراهيم رمضان، بیروت، دار المعرفة، ۱۴۱۷ق،ص۴۳۵.</ref>		داده‌های تاریخی موجود در زمينه زندگی جابر حاكى از آن دانسته شده كه او احتمالاً در سده دوم هجرى قمری در محيط شيعی عراق به‌دنيا آمده است. در مدينه، نزد [[امام صادق(ع)]] شاگردى كرده و دانش كيميا و تعاليم فراوان دیگری را از آن حضرت اخذ نموده است. سپس، مدتی در بغداد و در ميان اطرافيان خاندان برمكى (خاندان قدرتمند ایرانی‌نژاد در دستگاه خلافت عباسی) به‌سر برده است.<ref>جهانبخش، جویا، «ميراث جابر بن حيان يا مرده ريگ كيميايى غاليان»، آینه پژوهش، شماره ۱۲۰، اسفند ۱۳۸۸ش، ص۱۲۰.</ref> ابن‌ندیم از قول شخصی به نشانی خانه جابر در بغداد و کشف آزمایشگاه او در کوفه، در زمان عزالدوله دیلمی، از امرای آل‌بویه، اشاره کرده است. او اشاره کرده که پس از بررسی این محل هاونی در آنجا پیدا شده که در آن قطعه‌ای طلا وجود داشته است. طبق گفته ابن‌ندیم، جابر به‌دلیل آب و هوای شهر کوفه که مناسب کیمیاگری بوده در آنجا به کار اکسیر می‌پرداخته است.<ref>ابن‌ندیم، محمد بن اسحاق، الفهرست، تحقیق ابراهيم رمضان، بیروت، دار المعرفة، ۱۴۱۷ق،ص۴۳۵.</ref>

	از سال ۱۸۷ق، كه [[برمكيان]] مغضوب هارون خلیفه عباسی شدند، جابر به زندگى مخفيانه روى آورد و سرانجام در سال ۲۰۰ق و در زمان خلافت مأمون عباسی درگذشته است.<ref>جهانبخش، ~~جویا،~~ «ميراث جابر بن حيان يا مرده ريگ كيميايى غاليان»، ~~آینه پژوهش، شماره ۱۲۰، اسفند ۱۳۸۸ش،~~ ص۱۲۰. </ref>		از سال ۱۸۷ق، كه [[برمكيان]] مغضوب هارون خلیفه عباسی شدند، جابر به زندگى مخفيانه روى آورد و سرانجام در سال ۲۰۰ق و در زمان خلافت مأمون عباسی درگذشته است.<ref>جهانبخش، «ميراث جابر بن حيان يا مرده ريگ كيميايى غاليان»، ص۱۲۰. </ref>

	== مخالفان ==		== مخالفان ==

Shamloo در ‏۴ مهٔ ۲۰۲۴، ساعت ۱۵:۳۵

2024-05-04T15:35:55Z

Shamloo در ‏۴ مهٔ ۲۰۲۴، ساعت ۱۵:۰۴

2024-05-04T15:04:48Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۴ مهٔ ۲۰۲۴، ساعت ۱۸:۳۴
خط ۵:		خط ۵:
	آیا جابر بن حیان، شیمیدان مسلمان، شاگرد امام صادق(ع) بوده است؟		آیا جابر بن حیان، شیمیدان مسلمان، شاگرد امام صادق(ع) بوده است؟
	{{پایان سوال}}		{{پایان سوال}}
	{{پاسخ}}		{{پاسخ}}'''شاگردی جابر بن حیان نزد امام صادق(ع)''' هرچند نزد تعدادی از محققان پذیرفته شده، در تحقیقات جدید مورد مناقشه قرار گرفته است. در این تحقیقات، با نقد درونی رسائل جابر، به این نتیجه رسیده‌اند که این مطلب که جابر در سدۀ دوم می‌زیسته و شاگرد امام جعفر صادق‌(ع) بوده حقیقت ندارد.

			دلایل مخالفان شاگردی جابر نزد امام صادق(ع) این است که در منابع معتبر، به‌ويژه منابع درجه اول، شاگردی چنين شخصى نزد امام و حتى حضور واقعی او در حلقه‌های علمى و دينی شيعيان آن حضرت تأييد نشده است. آنچنان که در كهن‌ترين و معتبرترين منابع رجالى و فهرستی شيعه، از قبيل كتاب رجال نجاشى و رجال و فهرست شيخ طوسى و رجال كَشّى هيچ ذكرى از فردى به نام جابر بن حيان در ميان نيست.

			در مقابل، محققانی شاگردی جابر نزد امام صادق(ع) را، بنا بر منابعی که از قرن چهارم به بعد این موضوع را نقل کرده‌اند، پذیرفته‌اند؛ سید محسن امین و مرتضی مطهری. مطهری با تکیه بر نظر ابن‌ندیم، که جابر را از شاگردان امام صادق(ع) دانسته، می‌گوید که او کیمیاوی و شیمیدان و شاگرد امام صادق(ع) بوده است. مطهری با تأکید بر وجود مجهولات راجع به جابر بن حیان و اینکه در کتاب‌های شیعه اسمی از او نیست، باز هم او را از شاگردان مبرّز امام صادق(ع) بر می‌شمرد.

	==زندگی جابر بن حیان==		==زندگی جابر بن حیان==
	ابو عبدالله جابِرِ بْنِ حَیّان، که با نسبت‌های ازدی، کوفی و طوسی و لقب صوفی خوانده شده است، دانشمند علم کیمیا و فیلسوف شیعی سدۀ دوم هجری قمری است. مجموعۀ بزرگی از آثار در کیمیا و فلسفۀ طبیعی به او منسوب شده است.<ref>کوهکن، رضا، «جابر بن حیان»، دایرة المعارف بزرگ اسلامی، تهران، مرکز دایرة المعارف بزرگ اسلامی، ۱۳۹۳، ج۱۷، ذیل واژه.</ref> از نظر محققان، اطلاعات منابع کهن درباره جابر یکدست نیست و در خود آنها نشانه‌هایی از شک در واقعیت وجود جابر است.<ref>کوهکن، «جابر بن حیان»، ج۱۷، ذیل واژه.</ref>		ابو عبدالله جابِرِ بْنِ حَیّان، که با نسبت‌های ازدی، کوفی و طوسی و لقب صوفی خوانده شده است، دانشمند علم کیمیا و فیلسوف شیعی سدۀ دوم هجری قمری است. مجموعۀ بزرگی از آثار در کیمیا و فلسفۀ طبیعی به او منسوب شده است.<ref>کوهکن، رضا، «جابر بن حیان»، دایرة المعارف بزرگ اسلامی، تهران، مرکز دایرة المعارف بزرگ اسلامی، ۱۳۹۳، ج۱۷، ذیل واژه.</ref> از نظر محققان، اطلاعات منابع کهن درباره جابر یکدست نیست و در خود آنها نشانه‌هایی از شک در واقعیت وجود جابر است.<ref>کوهکن، «جابر بن حیان»، ج۱۷، ذیل واژه.</ref>

Shamloo در ‏۴ مهٔ ۲۰۲۴، ساعت ۱۴:۵۶

2024-05-04T14:56:56Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۴ مهٔ ۲۰۲۴، ساعت ۱۸:۲۶
خط ۹:		خط ۹:
	ابو عبدالله جابِرِ بْنِ حَیّان، که با نسبت‌های ازدی، کوفی و طوسی و لقب صوفی خوانده شده است، دانشمند علم کیمیا و فیلسوف شیعی سدۀ دوم هجری قمری است. مجموعۀ بزرگی از آثار در کیمیا و فلسفۀ طبیعی به او منسوب شده است.<ref>کوهکن، رضا، «جابر بن حیان»، دایرة المعارف بزرگ اسلامی، تهران، مرکز دایرة المعارف بزرگ اسلامی، ۱۳۹۳، ج۱۷، ذیل واژه.</ref> از نظر محققان، اطلاعات منابع کهن درباره جابر یکدست نیست و در خود آنها نشانه‌هایی از شک در واقعیت وجود جابر است.<ref>کوهکن، «جابر بن حیان»، ج۱۷، ذیل واژه.</ref>		ابو عبدالله جابِرِ بْنِ حَیّان، که با نسبت‌های ازدی، کوفی و طوسی و لقب صوفی خوانده شده است، دانشمند علم کیمیا و فیلسوف شیعی سدۀ دوم هجری قمری است. مجموعۀ بزرگی از آثار در کیمیا و فلسفۀ طبیعی به او منسوب شده است.<ref>کوهکن، رضا، «جابر بن حیان»، دایرة المعارف بزرگ اسلامی، تهران، مرکز دایرة المعارف بزرگ اسلامی، ۱۳۹۳، ج۱۷، ذیل واژه.</ref> از نظر محققان، اطلاعات منابع کهن درباره جابر یکدست نیست و در خود آنها نشانه‌هایی از شک در واقعیت وجود جابر است.<ref>کوهکن، «جابر بن حیان»، ج۱۷، ذیل واژه.</ref>

	داده‌های تاریخی موجود در زمينه زندگی جابر را حاكى از آن دانسته شده كه او احتمالاً در سده دوم هجرى در محيط شيعی عراق به‌دنيا آمده است. در مدينه، نزد امام صادق(ع) شاگردى كرده و دانش كيميا و تعاليم فراوان دیگری را از آن حضرت اخذ نموده است. سپس، مدتی در بغداد و در ميان اطرافيان خاندان برمكى (خاندان قدرتمند ایرانی‌نژاد در دستگاه خلافت عباسی) به‌سر برده است.<ref>جهانبخش، «ميراث جابر بن حيان يا مرده ريگ كيميايى غاليان»، ص۱۲۰.</ref>ابن‌ندیم از قول شخصی به نشانی خانه جابر در بغداد و کشف آزمایشگاه او در کوفه، در زمان عزالدوله دیلمی، از امرای آل‌بویه، اشاره کرده است. او اشاره کرده که پس از بررسی این محل هاونی در آنجا پیدا شده که در آن قطعه‌ای طلا به وزن دویست رطل وجود داشته است. طبق گفته ابن‌ندیم، جابر ~~به‌سبب مناسب‌بودن~~ آب و هوای کوفه در ~~این شهر~~ به کار اکسیر می‌پرداخته است.		داده‌های تاریخی موجود در زمينه زندگی جابر را حاكى از آن دانسته شده كه او احتمالاً در سده دوم هجرى در محيط شيعی عراق به‌دنيا آمده است. در مدينه، نزد امام صادق(ع) شاگردى كرده و دانش كيميا و تعاليم فراوان دیگری را از آن حضرت اخذ نموده است. سپس، مدتی در بغداد و در ميان اطرافيان خاندان برمكى (خاندان قدرتمند ایرانی‌نژاد در دستگاه خلافت عباسی) به‌سر برده است.<ref>جهانبخش، «ميراث جابر بن حيان يا مرده ريگ كيميايى غاليان»، ص۱۲۰.</ref> ابن‌ندیم از قول شخصی به نشانی خانه جابر در بغداد و کشف آزمایشگاه او در کوفه، در زمان عزالدوله دیلمی، از امرای آل‌بویه، اشاره کرده است. او اشاره کرده که پس از بررسی این محل هاونی در آنجا پیدا شده که در آن قطعه‌ای طلا به وزن دویست رطل وجود داشته است. طبق گفته ابن‌ندیم، جابر به‌دلیل آب و هوای شهر کوفه که مناسب بوده در آنجا به کار اکسیر می‌پرداخته است.<ref>ابن‌ندیم، محمد بن اسحاق، الفهرست، تحقیق ابراهيم رمضان، بیروت، دار المعرفة، ۱۴۱۷ق،ص۴۳۵.</ref>

	از سال ۱۸۷ق، كه برمكيان مغضوب هارون خلیفه عباسی شدند، جابر به زندگى مخفيانه روى آورد و سرانجام در سال ۲۰۰ق و در زمان خلافت مأمون عباسی درگذشته است.<ref>جهانبخش، جویا، «ميراث جابر بن حيان يا مرده ريگ كيميايى غاليان»، آینه پژوهش، شماره ۱۲۰، اسفند ۱۳۸۸ش، ص۱۲۰. </ref>		از سال ۱۸۷ق، كه برمكيان مغضوب هارون خلیفه عباسی شدند، جابر به زندگى مخفيانه روى آورد و سرانجام در سال ۲۰۰ق و در زمان خلافت مأمون عباسی درگذشته است.<ref>جهانبخش، جویا، «ميراث جابر بن حيان يا مرده ريگ كيميايى غاليان»، آینه پژوهش، شماره ۱۲۰، اسفند ۱۳۸۸ش، ص۱۲۰. </ref>

Shamloo در ‏۴ مهٔ ۲۰۲۴، ساعت ۱۴:۵۴

2024-05-04T14:54:21Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۴ مهٔ ۲۰۲۴، ساعت ۱۸:۲۴
خط ۹:		خط ۹:
	ابو عبدالله جابِرِ بْنِ حَیّان، که با نسبت‌های ازدی، کوفی و طوسی و لقب صوفی خوانده شده است، دانشمند علم کیمیا و فیلسوف شیعی سدۀ دوم هجری قمری است. مجموعۀ بزرگی از آثار در کیمیا و فلسفۀ طبیعی به او منسوب شده است.<ref>کوهکن، رضا، «جابر بن حیان»، دایرة المعارف بزرگ اسلامی، تهران، مرکز دایرة المعارف بزرگ اسلامی، ۱۳۹۳، ج۱۷، ذیل واژه.</ref> از نظر محققان، اطلاعات منابع کهن درباره جابر یکدست نیست و در خود آنها نشانه‌هایی از شک در واقعیت وجود جابر است.<ref>کوهکن، «جابر بن حیان»، ج۱۷، ذیل واژه.</ref>		ابو عبدالله جابِرِ بْنِ حَیّان، که با نسبت‌های ازدی، کوفی و طوسی و لقب صوفی خوانده شده است، دانشمند علم کیمیا و فیلسوف شیعی سدۀ دوم هجری قمری است. مجموعۀ بزرگی از آثار در کیمیا و فلسفۀ طبیعی به او منسوب شده است.<ref>کوهکن، رضا، «جابر بن حیان»، دایرة المعارف بزرگ اسلامی، تهران، مرکز دایرة المعارف بزرگ اسلامی، ۱۳۹۳، ج۱۷، ذیل واژه.</ref> از نظر محققان، اطلاعات منابع کهن درباره جابر یکدست نیست و در خود آنها نشانه‌هایی از شک در واقعیت وجود جابر است.<ref>کوهکن، «جابر بن حیان»، ج۱۷، ذیل واژه.</ref>

	داده‌های تاریخی موجود در زمينه زندگی جابر را حاكى از آن دانسته شده كه او احتمالاً در سده دوم هجرى در محيط شيعی عراق به‌دنيا آمده است. در مدينه، نزد امام صادق(ع) شاگردى كرده و دانش كيميا و تعاليم فراوان دیگری را از آن حضرت اخذ نموده است. سپس، مدتی در بغداد و در ميان اطرافيان خاندان برمكى (خاندان قدرتمند ایرانی‌نژاد در دستگاه خلافت عباسی) به‌سر برده است. از سال ۱۸۷ق، كه برمكيان مغضوب هارون خلیفه عباسی شدند، جابر به زندگى مخفيانه روى آورد و سرانجام در سال ۲۰۰ق و در زمان خلافت مأمون عباسی درگذشته است.<ref>جهانبخش، جویا، «ميراث جابر بن حيان يا مرده ريگ كيميايى غاليان»، آینه پژوهش، شماره ۱۲۰، اسفند ۱۳۸۸ش، ص۱۲۰. </ref>		داده‌های تاریخی موجود در زمينه زندگی جابر را حاكى از آن دانسته شده كه او احتمالاً در سده دوم هجرى در محيط شيعی عراق به‌دنيا آمده است. در مدينه، نزد امام صادق(ع) شاگردى كرده و دانش كيميا و تعاليم فراوان دیگری را از آن حضرت اخذ نموده است. سپس، مدتی در بغداد و در ميان اطرافيان خاندان برمكى (خاندان قدرتمند ایرانی‌نژاد در دستگاه خلافت عباسی) به‌سر برده است.<ref>جهانبخش، «ميراث جابر بن حيان يا مرده ريگ كيميايى غاليان»، ص۱۲۰.</ref>ابن‌ندیم از قول شخصی به نشانی خانه جابر در بغداد و کشف آزمایشگاه او در کوفه، در زمان عزالدوله دیلمی، از امرای آل‌بویه، اشاره کرده است. او اشاره کرده که پس از بررسی این محل هاونی در آنجا پیدا شده که در آن قطعه‌ای طلا به وزن دویست رطل وجود داشته است. طبق گفته ابن‌ندیم، جابر به‌سبب مناسب‌بودن آب و هوای کوفه در این شهر به کار اکسیر می‌پرداخته است.

			از سال ۱۸۷ق، كه برمكيان مغضوب هارون خلیفه عباسی شدند، جابر به زندگى مخفيانه روى آورد و سرانجام در سال ۲۰۰ق و در زمان خلافت مأمون عباسی درگذشته است.<ref>جهانبخش، جویا، «ميراث جابر بن حيان يا مرده ريگ كيميايى غاليان»، آینه پژوهش، شماره ۱۲۰، اسفند ۱۳۸۸ش، ص۱۲۰. </ref>

	== مخالفان ==		== مخالفان ==

Shamloo در ‏۴ مهٔ ۲۰۲۴، ساعت ۱۴:۵۰

2024-05-04T14:50:01Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۴ مهٔ ۲۰۲۴، ساعت ۱۸:۲۰
خط ۱۹:		خط ۱۹:
	منابعی که به شاگردی جابر بن حیان نزد امام صادق(ع) اشاره کرده‌اند از منابع قرن چهارم به بعد هستند؛ از جمله ابن‌ندیم (درگذشته ۴۳۸) در الفهرست،<ref>ابن‌ندیم، محمد بن اسحاق، الفهرست، تحقیق ابراهيم رمضان، بیروت، دار المعرفة، ۱۴۱۷ق،ص۴۳۵. </ref> ابن‌طاووس (درگذشته ۶۶۴ق) در فرج المهموم،<ref>ابن‌طاووس، علی بن موسی، فرج المهموم فی تاریخ علماء النجوم، قم، دار الذخائر، ۱۳۶۸، ص۱۴۶.</ref> ابن‌خَلَّکان (درگذشته ۶۸۱ق) در وفیات الاعیان،<ref>ابن‌خلکان، احمد بن محمد، وفيات الاعيان وانباء ابناء الزمان، تحقیق احسان عباس، بیروت، دار صادر، ۱۹۰۰م، ج۱، ص۳۲۷.</ref> صَفَدی (درگذشته ۷۶۴ق) در الوافی بالوفیات<ref>صفدی، خليل بن ايبک، الوافی بالوفیات، تحقیق احمد الارناؤوط و تركی مصطفى، بیروت، دار احياء التراث، ۱۴۲۰ق، ج۱۱، ص۲۷.</ref> و سید محسن امین (درگذشته ۱۳۷۱ق) در اعیان الشیعه<ref>امین، سید محسن بن عبدالکریم، اعیان الشیعة،‌ بیروت، دارالتعارف للمطبوعات، ۱۴۰۳ق، ج۴، ص۳۰.</ref> جابر را از شاگردان امام جعفر صادق(ع) دانسته‌اند.		منابعی که به شاگردی جابر بن حیان نزد امام صادق(ع) اشاره کرده‌اند از منابع قرن چهارم به بعد هستند؛ از جمله ابن‌ندیم (درگذشته ۴۳۸) در الفهرست،<ref>ابن‌ندیم، محمد بن اسحاق، الفهرست، تحقیق ابراهيم رمضان، بیروت، دار المعرفة، ۱۴۱۷ق،ص۴۳۵. </ref> ابن‌طاووس (درگذشته ۶۶۴ق) در فرج المهموم،<ref>ابن‌طاووس، علی بن موسی، فرج المهموم فی تاریخ علماء النجوم، قم، دار الذخائر، ۱۳۶۸، ص۱۴۶.</ref> ابن‌خَلَّکان (درگذشته ۶۸۱ق) در وفیات الاعیان،<ref>ابن‌خلکان، احمد بن محمد، وفيات الاعيان وانباء ابناء الزمان، تحقیق احسان عباس، بیروت، دار صادر، ۱۹۰۰م، ج۱، ص۳۲۷.</ref> صَفَدی (درگذشته ۷۶۴ق) در الوافی بالوفیات<ref>صفدی، خليل بن ايبک، الوافی بالوفیات، تحقیق احمد الارناؤوط و تركی مصطفى، بیروت، دار احياء التراث، ۱۴۲۰ق، ج۱۱، ص۲۷.</ref> و سید محسن امین (درگذشته ۱۳۷۱ق) در اعیان الشیعه<ref>امین، سید محسن بن عبدالکریم، اعیان الشیعة،‌ بیروت، دارالتعارف للمطبوعات، ۱۴۰۳ق، ج۴، ص۳۰.</ref> جابر را از شاگردان امام جعفر صادق(ع) دانسته‌اند.

	برخی محققان شیعه، با چشم‌پوشی از ضعف‌های موجود در شاگردی جابر نزد امام صادق(ع) این موضوع را پذیرفته‌اند؛ برای نمونه مرتضی مطهری معتقد است که در تاریخ اسلام شخصی به نام جابر بن حیان وجود دارد که از عجایب افراد تاریخ اسلام است. مطهری با تکیه بر نظر ابن‌ندیم، که جابر را از شاگردان امام صادق(ع) دانسته، می‌گوید که او کیمیاوی و شیمیدان و شاگرد امام صادق(ع) بوده است. مطهری با تأکید بر وجود مجهولات راجع به جابر بن حیان و اینکه در کتاب‌های شیعه اسمی از او نیست، باز هم او را از شاگردان مبرّز امام صادق(ع) بر می‌شمرد.<ref>مطهری، مرتضی، مجموعه آثار، تهران، انتشارات صدرا، ۱۳۸۹ش، ج۱۸، ص۷۸.</ref>		برخی دیگر از محققان شیعه، با چشم‌پوشی از ضعف‌های موجود در اخبار مربوط به شاگردی جابر نزد امام صادق(ع) این موضوع را پذیرفته‌اند؛ برای نمونه مرتضی مطهری معتقد است که در تاریخ اسلام شخصی به نام جابر بن حیان وجود دارد که از عجایب افراد تاریخ اسلام است. مطهری با تکیه بر نظر ابن‌ندیم، که جابر را از شاگردان امام صادق(ع) دانسته، می‌گوید که او کیمیاوی و شیمیدان و شاگرد امام صادق(ع) بوده است. مطهری با تأکید بر وجود مجهولات راجع به جابر بن حیان و اینکه در کتاب‌های شیعه اسمی از او نیست، باز هم او را از شاگردان مبرّز امام صادق(ع) بر می‌شمرد.<ref>مطهری، مرتضی، مجموعه آثار، تهران، انتشارات صدرا، ۱۳۸۹ش، ج۱۸، ص۷۸.</ref>

	== منابع ==		== منابع ==

Shamloo در ‏۴ مهٔ ۲۰۲۴، ساعت ۱۴:۴۹

2024-05-04T14:49:27Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۴ مهٔ ۲۰۲۴، ساعت ۱۸:۱۹
خط ۱۷:		خط ۱۷:

	== موافقان ==		== موافقان ==
	منابعی که به شاگردی جابر بن حیان نزد امام صادق(ع) اشاره کرده‌اند از منابع قرن چهارم به بعد هستند؛ از جمله ابن‌خَلَّکان (درگذشته ۶۸۱ق) در وفیات الاعیان،<ref>ابن‌خلکان، احمد بن محمد، وفيات الاعيان وانباء ابناء الزمان، تحقیق احسان عباس، بیروت، دار صادر، ۱۹۰۰م، ج۱، ص۳۲۷.</ref> ~~ابن‌ندیم در الفهرست، ابن‌طاووس (متوفی ۶۶۴ق)،~~ صَفَدی (~~متوفی~~ ۷۶۴ق)~~، [[~~سید محسن امین~~\|امین]]~~ (~~متوفی ۱۳۳۱ش~~) ~~و صدیق حسن خان (متوفی ۱۳۰۷)،~~ جابر را از شاگردان امام جعفر صادق(ع) دانسته‌اند.		منابعی که به شاگردی جابر بن حیان نزد امام صادق(ع) اشاره کرده‌اند از منابع قرن چهارم به بعد هستند؛ از جمله ابن‌ندیم (درگذشته ۴۳۸) در الفهرست،<ref>ابن‌ندیم، محمد بن اسحاق، الفهرست، تحقیق ابراهيم رمضان، بیروت، دار المعرفة، ۱۴۱۷ق،ص۴۳۵. </ref> ابن‌طاووس (درگذشته ۶۶۴ق) در فرج المهموم،<ref>ابن‌طاووس، علی بن موسی، فرج المهموم فی تاریخ علماء النجوم، قم، دار الذخائر، ۱۳۶۸، ص۱۴۶.</ref> ابن‌خَلَّکان (درگذشته ۶۸۱ق) در وفیات الاعیان،<ref>ابن‌خلکان، احمد بن محمد، وفيات الاعيان وانباء ابناء الزمان، تحقیق احسان عباس، بیروت، دار صادر، ۱۹۰۰م، ج۱، ص۳۲۷.</ref> صَفَدی (درگذشته ۷۶۴ق) در الوافی بالوفیات<ref>صفدی، خليل بن ايبک، الوافی بالوفیات، تحقیق احمد الارناؤوط و تركی مصطفى، بیروت، دار احياء التراث، ۱۴۲۰ق، ج۱۱، ص۲۷.</ref> و سید محسن امین (درگذشته ۱۳۷۱ق) در اعیان الشیعه<ref>امین، سید محسن بن عبدالکریم، اعیان الشیعة،‌ بیروت، دارالتعارف للمطبوعات، ۱۴۰۳ق، ج۴، ص۳۰.</ref> جابر را از شاگردان امام جعفر صادق(ع) دانسته‌اند.

	برخی محققان شیعه، با چشم‌پوشی از ضعف‌های موجود در شاگردی جابر نزد امام صادق(ع) این موضوع را پذیرفته‌اند؛ برای نمونه مرتضی مطهری معتقد است که در تاریخ اسلام شخصی به نام جابر بن حیان وجود دارد که از عجایب افراد تاریخ اسلام است. مطهری با تکیه بر نظر ابن‌ندیم، که جابر را از شاگردان امام صادق(ع) دانسته، می‌گوید که او کیمیاوی و شیمیدان و شاگرد امام صادق(ع) بوده است. مطهری با تأکید بر وجود مجهولات راجع به جابر بن حیان و اینکه در کتاب‌های شیعه اسمی از او نیست، باز هم او را از شاگردان مبرّز امام صادق(ع) بر می‌شمرد.<ref>مطهری، مرتضی، مجموعه آثار، تهران، انتشارات صدرا، ۱۳۸۹ش، ج۱۸، ص۷۸.</ref>		برخی محققان شیعه، با چشم‌پوشی از ضعف‌های موجود در شاگردی جابر نزد امام صادق(ع) این موضوع را پذیرفته‌اند؛ برای نمونه مرتضی مطهری معتقد است که در تاریخ اسلام شخصی به نام جابر بن حیان وجود دارد که از عجایب افراد تاریخ اسلام است. مطهری با تکیه بر نظر ابن‌ندیم، که جابر را از شاگردان امام صادق(ع) دانسته، می‌گوید که او کیمیاوی و شیمیدان و شاگرد امام صادق(ع) بوده است. مطهری با تأکید بر وجود مجهولات راجع به جابر بن حیان و اینکه در کتاب‌های شیعه اسمی از او نیست، باز هم او را از شاگردان مبرّز امام صادق(ع) بر می‌شمرد.<ref>مطهری، مرتضی، مجموعه آثار، تهران، انتشارات صدرا، ۱۳۸۹ش، ج۱۸، ص۷۸.</ref>