زبان استعاره در قرآن - تاریخچهٔ نسخه‌ها

فرج الله عباسی: /* منابع */

2026-09-28T10:33:29Z

منابع

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۸ سپتامبر ۲۰۲۶، ساعت ۱۴:۰۳
خط ۶۰:		خط ۶۰:
	*{{یادکرد کتاب\|عنوان= لسان العرب\|سال=1414\|پیوند=\|نام= محمد بن مكرم \|نام خانوادگی= ابن منظور \|پیوند نویسنده=\|ناشر= دار الفكر للطباعه و النشر و التوزيع- دار صادر \|مکان= بيروت \|کوشش=\|مترجم=}}		*{{یادکرد کتاب\|عنوان= لسان العرب\|سال=1414\|پیوند=\|نام= محمد بن مكرم \|نام خانوادگی= ابن منظور \|پیوند نویسنده=\|ناشر= دار الفكر للطباعه و النشر و التوزيع- دار صادر \|مکان= بيروت \|کوشش=\|مترجم=}}
	*{{یادکرد کتاب\|عنوان= اسرار البلاغه\|سال=1987\|پیوند=\|نام= عبد القاهر \|نام خانوادگی= جرجانی \|پیوند نویسنده=\|ناشر= دار المعرفه \|مکان=\|کوشش=\|مترجم=}}		*{{یادکرد کتاب\|عنوان= اسرار البلاغه\|سال=1987\|پیوند=\|نام= عبد القاهر \|نام خانوادگی= جرجانی \|پیوند نویسنده=\|ناشر= دار المعرفه \|مکان=\|کوشش=\|مترجم=}}
			*{{یادکرد کتاب\|عنوان= معترک الاقران\|سال=1408\|پیوند=\|نام=عبد الرحمن بن ابی بکر\|نام خانوادگی= سیوطی \|پیوند نویسنده=\|ناشر= دار الکتب العلمیه \|مکان= بیروت \|کوشش=\|مترجم=}}

	{{شاخه		{{شاخه

فرج الله عباسی: /* منابع */

2026-09-28T10:32:03Z

منابع

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۸ سپتامبر ۲۰۲۶، ساعت ۱۴:۰۲
خط ۵۸:		خط ۵۸:
	*{{یادکرد کتاب\|عنوان= تفسير كوثر\|سال=1376\|پیوند=\|نام= يعقوب \|نام خانوادگی= جعفرى \|پیوند نویسنده=\|ناشر= موسسه انتشارات هجرت \|مکان= قم \|کوشش=\|مترجم=}}		*{{یادکرد کتاب\|عنوان= تفسير كوثر\|سال=1376\|پیوند=\|نام= يعقوب \|نام خانوادگی= جعفرى \|پیوند نویسنده=\|ناشر= موسسه انتشارات هجرت \|مکان= قم \|کوشش=\|مترجم=}}
	*{{یادکرد کتاب\|عنوان= قرآن ثقل اكبر\|سال=1372\|پیوند=\|نام=علی\|نام خانوادگی= كمالى دزفولى \|پیوند نویسنده=\|ناشر=اسوه\|مکان=قم\|کوشش=\|مترجم=}}		*{{یادکرد کتاب\|عنوان= قرآن ثقل اكبر\|سال=1372\|پیوند=\|نام=علی\|نام خانوادگی= كمالى دزفولى \|پیوند نویسنده=\|ناشر=اسوه\|مکان=قم\|کوشش=\|مترجم=}}
			*{{یادکرد کتاب\|عنوان= لسان العرب\|سال=1414\|پیوند=\|نام= محمد بن مكرم \|نام خانوادگی= ابن منظور \|پیوند نویسنده=\|ناشر= دار الفكر للطباعه و النشر و التوزيع- دار صادر \|مکان= بيروت \|کوشش=\|مترجم=}}
			*{{یادکرد کتاب\|عنوان= اسرار البلاغه\|سال=1987\|پیوند=\|نام= عبد القاهر \|نام خانوادگی= جرجانی \|پیوند نویسنده=\|ناشر= دار المعرفه \|مکان=\|کوشش=\|مترجم=}}

	{{شاخه		{{شاخه

فرج الله عباسی: /* چیستی استعاره */

2026-09-28T10:29:12Z

چیستی استعاره

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۸ سپتامبر ۲۰۲۶، ساعت ۱۳:۵۹
خط ۲۰:		خط ۲۰:
	<ref> {{پک\|1= جعفری ‏\|2= 1376\|ک= تفسير كوثر ‏\|ص=491\|ج=6}}</ref>		<ref> {{پک\|1= جعفری ‏\|2= 1376\|ک= تفسير كوثر ‏\|ص=491\|ج=6}}</ref>
	<ref> {{پک\|1= كمالى دزفولى ‏\|2= 1372\|ک= قرآن ثقل اكبر ‏\|ص=279\|ج=}}</ref>		<ref> {{پک\|1= كمالى دزفولى ‏\|2= 1372\|ک= قرآن ثقل اكبر ‏\|ص=279\|ج=}}</ref>
	به دیگر سخن، استعاره، جابجایی دلالت لفظ از معناي اصلی به معناي مجازي به واسطه یک علاقه (غالباً شباهت) است و نقش آن، "ایجاد شگفتی و تحرک ذهنی در مخاطب " است.<ref>~~جرجانی، عبد القاهر، دلائل الاعجاز، محقق: محمد عبده، دار المنار، بی‌تا، ج۱، ص۱۴۵.~~</ref> از همین روی گفته شده که استعاره به معنای عاریه خواستن چیزی است.		به دیگر سخن، استعاره، جابجایی دلالت لفظ از معناي اصلی به معناي مجازي به واسطه یک علاقه (غالباً شباهت) است و نقش آن، "ایجاد شگفتی و تحرک ذهنی در مخاطب " است.
			<ref> {{پک\| 1=جرجانی\|2=1987\|ک= اسرار البلاغه\|ص=145\|ج=1}}</ref>
			از همین روی گفته شده که استعاره به معنای عاریه خواستن چیزی است.
	<ref> {{پک\| 1= ابن منظور\|2= 1414\| ک= لسان العرب\|ص=618\|ج=4}}</ref>		<ref> {{پک\| 1= ابن منظور\|2= 1414\| ک= لسان العرب\|ص=618\|ج=4}}</ref>

فرج الله عباسی در ‏۲۸ سپتامبر ۲۰۲۶، ساعت ۱۰:۲۷

2026-09-28T10:27:38Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۸ سپتامبر ۲۰۲۶، ساعت ۱۳:۵۷
خط ۱۶:		خط ۱۶:

	== چیستی استعاره ==		== چیستی استعاره ==
	استعاره به کاربردن لفظ در معنای مجازی به قصد تشبیه و به سبب شباهت بین معنای اصلی و معنای مجازی است. <ref>مركز فرهنگ و معارف ~~قرآن،~~ دايره المعارف قرآن ~~كريم، قم، بوستان كتاب، چاپ سوم، ۱۳۸۲ش، ج۳، ص۱۰۸.~~</ref><ref>~~جعفرى، يعقوب،~~ تفسير ~~كوثر، قم، موسسه انتشارات هجرت، چاپ اول، ۱۳۷۶ش، ج۶، ص۴۹۱.~~</ref><ref>كمالى ~~دزفولى، على،~~ قرآن ثقل ~~اكبر، قم، اسوه، چاپ اول، ۱۳۷۲ش، ص۲۷۹.~~</ref> به دیگر سخن، استعاره، جابجایی دلالت لفظ از معناي اصلی به معناي مجازي به واسطه یک علاقه (غالباً شباهت) است و نقش آن، "ایجاد شگفتی و تحرک ذهنی در مخاطب " است.<ref>جرجانی، عبد القاهر، دلائل الاعجاز، محقق: محمد عبده، دار المنار، بی‌تا، ج۱، ص۱۴۵.</ref> از همین روی گفته شده که استعاره به معنای عاریه خواستن چیزی است. <ref>ابن ~~منظور، محمد بن مكرم،~~ لسان ~~العرب، بيروت، دار الفكر للطباعه و النشر و التوزيع- دار صادر، چاپ سوم، ۱۴۱۴ق، ج۴، ص۶۱۸.~~</ref>		استعاره به کاربردن لفظ در معنای مجازی به قصد تشبیه و به سبب شباهت بین معنای اصلی و معنای مجازی است.
			<ref> {{پک\|1= مركز فرهنگ و معارف قرآن ‏\|2= 1382\|ک= دايره المعارف قرآن كريم‏\|ص=108\|ج=3}}</ref>
			<ref> {{پک\|1= جعفری ‏\|2= 1376\|ک= تفسير كوثر ‏\|ص=491\|ج=6}}</ref>
			<ref> {{پک\|1= كمالى دزفولى ‏\|2= 1372\|ک= قرآن ثقل اكبر ‏\|ص=279\|ج=}}</ref>
			به دیگر سخن، استعاره، جابجایی دلالت لفظ از معناي اصلی به معناي مجازي به واسطه یک علاقه (غالباً شباهت) است و نقش آن، "ایجاد شگفتی و تحرک ذهنی در مخاطب " است.<ref>جرجانی، عبد القاهر، دلائل الاعجاز، محقق: محمد عبده، دار المنار، بی‌تا، ج۱، ص۱۴۵.</ref> از همین روی گفته شده که استعاره به معنای عاریه خواستن چیزی است.
			<ref> {{پک\| 1= ابن منظور\|2= 1414\| ک= لسان العرب\|ص=618\|ج=4}}</ref>

	زبان‌شناسان، استعاره را فراتر از یک زینت کلامی، ابزاري براي بیان عمیق‌تر معنا و انتقال تصویر می‌دانند.<ref>~~جرجانی، عبد القاهر،~~ اسرار ~~البلاغه، دار المعرفه، ۱۹۸۷، ج۲، ص۱۳.~~</ref> در واقع استعاره نوعی تشبیه است که ادات تشبیه در آن ذکر نشده است.<ref>~~سیوطی، جلال الدین،~~ معترک ~~الاقران، بیروت، دار الکتب العلمیه، ۱۴۰۸ق، ج۱، ص۲۰۸.~~</ref>		زبان‌شناسان، استعاره را فراتر از یک زینت کلامی، ابزاري براي بیان عمیق‌تر معنا و انتقال تصویر می‌دانند.
			<ref> {{پک\| 1=جرجانی\|2=1987\|ک= اسرار البلاغه\|ص=13\|ج=2}}</ref>
			در واقع استعاره نوعی تشبیه است که ادات تشبیه در آن ذکر نشده است.<ref> {{پک\|1=سیوطی\|2=1408\|ک= معترک الاقران\|ص=280\|ج=1}}</ref>

	== چرایی استعاره در قرآن ==		== چرایی استعاره در قرآن ==
خط ۴۰:		خط ۴۷:
	=== به تجسم درآوردن ===		=== به تجسم درآوردن ===
	قصد خداوند آن بوده است که فهم قرآن را بر بندگان آسان گرداند. بسياري از معاني ديني را به تجسّم درآورده و بيان قرآني آن را به واسطه استعاره از حالت ذهني به حالت مادي محسوس درآورده است. یكي از مهم‌ترين روش‌هاي تصويرآفريني در قرآن، سخن گفتن درباره مجردات و معنويات در لباس محسوسات و اجسام مادي است. رو ش تصوير و نمايش هنري از روش‌هاي تعبيري، برتر و زيباتر است. قانو ن تخيل و آیين تجسم ، دو قانو ن بارز و آشكار در بيان و نماياندن تصاوير فني و هنري قرآن است.<ref>قطب، سید، تصویر فنی نمایش هنری در قرآن، ترجمه: محمدعلی عابدی، تهران، انقلاب، ۱۳۵۹، ص۸.</ref>		قصد خداوند آن بوده است که فهم قرآن را بر بندگان آسان گرداند. بسياري از معاني ديني را به تجسّم درآورده و بيان قرآني آن را به واسطه استعاره از حالت ذهني به حالت مادي محسوس درآورده است. یكي از مهم‌ترين روش‌هاي تصويرآفريني در قرآن، سخن گفتن درباره مجردات و معنويات در لباس محسوسات و اجسام مادي است. رو ش تصوير و نمايش هنري از روش‌هاي تعبيري، برتر و زيباتر است. قانو ن تخيل و آیين تجسم ، دو قانو ن بارز و آشكار در بيان و نماياندن تصاوير فني و هنري قرآن است.<ref>قطب، سید، تصویر فنی نمایش هنری در قرآن، ترجمه: محمدعلی عابدی، تهران، انقلاب، ۱۳۵۹، ص۸.</ref>

			== پانویس==
			{{پانویس\|2}}

	==منابع==		==منابع==
	<references />		<references />
			*{{یادکرد کتاب\|عنوان= دايره المعارف قرآن كريم\|سال=1382\|پیوند=\|نام=\|نام خانوادگی=مركز فرهنگ و معارف قرآن \|پیوند نویسنده= \|ناشر= بوستان كتاب \|مکان=قم\|کوشش= مركز فرهنگ و معارف قرآن \|مترجم=}}
			*{{یادکرد کتاب\|عنوان= تفسير كوثر\|سال=1376\|پیوند=\|نام= يعقوب \|نام خانوادگی= جعفرى \|پیوند نویسنده=\|ناشر= موسسه انتشارات هجرت \|مکان= قم \|کوشش=\|مترجم=}}
			*{{یادکرد کتاب\|عنوان= قرآن ثقل اكبر\|سال=1372\|پیوند=\|نام=علی\|نام خانوادگی= كمالى دزفولى \|پیوند نویسنده=\|ناشر=اسوه\|مکان=قم\|کوشش=\|مترجم=}}


	{{شاخه		{{شاخه
	\| شاخه اصلی = علوم و معارف قرآن		\| شاخه اصلی = علوم و معارف قرآن

فرج الله عباسی: /* تأکید معنا و مبالغه در آن */

2026-09-28T09:54:44Z

تأکید معنا و مبالغه در آن

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۸ سپتامبر ۲۰۲۶، ساعت ۱۳:۲۴
خط ۲۴:		خط ۲۴:

	=== تأکید معنا و مبالغه در آن ===		=== تأکید معنا و مبالغه در آن ===
	مبالغه، نوعی خروج از هنجار زبان است و خروج از عادت زبانی باعث برجستگی قابل مشاهده در کلام می‌شود و آن را از سطح کلام عادی بر می‌کشد. این کارکرد مبالغه در زبان‌شناسی امروز از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. هدف از برجسته ساختن کلام، تأثیرگذاری بیشتر در مخاطب است و خروج از هنجار زبانی از رویکرد اجتماعی زبان حکایت دارد. بنابراین شیوه‌های گفتاری مبالغه‌آمیز نیز ریشه در همین رویکرد دارد. مبالغه یکی از شگردهای گفتاری مبتنی بر تخیل است و تخیل، از عناصر مهم برجسته‌سازی زبان و تأثیربخشی بیشتر کلام محسوب می‌شود. مبالغه توصیفی است که در آن افراط و تأکید باشد.<ref>فتوحی، محمد، سبک‌شناسی نظریه‌ها، رویکردها و رو ش‌ها، تهران، سخن، ۱۳۹۰، ص۳۳۹.</ref> در داستان [[حضرت یوسف(ع)]] آمده است: {{قرآن\|وَرَاوَدَتْهُ الَّتِي هُوَ فِي بَيْتِهَا عَن نَّفْسِهِ وَغَلَّقَتِ الْأَبْوَابَ وَقَالَتْ هَيْتَ لَكَ قَالَ مَعَاذَ اللَّهِ إِنَّهُ رَبِّي أَحْسَنَ مَثْوَايَ إِنَّهُ لَا يُفْلِحُ الظَّالِمُونَ\|ترجمه=\|سوره=یوسف\|آیه=۲۳}} فعل «رَاوَدَ» در معنای استعاری آن، یعنی ادا و اطواری که آن زن برای جلب نظر حضرت یوسف(ع) ابراز می‌کرد، به کار رفته است. فعل «رَاوَدَ» به معنای رفت و آمد کردن برای به دست آوردن چیزی با نرمی و ملایمت است. گویی معنای عبارت این است: «با نیرنگ می‌خواست او را از پاکدامنی‌اش بیرون کند.» یعنی همان کاری را که نیرنگ‌باز با دیگران می‌کند تا چیزی را که نمی‌خواهند از دست‌شان بیرون کند، انجام می‌دهد تا به مطلوب خویش برسد.<ref>زمخشری، محمود بن عمر، الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل و عیون الأقاویل في وجوه التأویل، ترجمه: مسعود انصاری، تهران، ققنوس، ۱۳۸۹، ج۲، ص۵۸۷.</ref>		مبالغه، نوعی خروج از هنجار زبان است و خروج از عادت زبانی باعث برجستگی قابل مشاهده در کلام می‌شود و آن را از سطح کلام عادی بر می‌کشد. این کارکرد مبالغه در زبان‌شناسی امروز از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. هدف از برجسته ساختن کلام، تأثیرگذاری بیشتر در مخاطب است و خروج از هنجار زبانی از رویکرد اجتماعی زبان حکایت دارد. بنابراین شیوه‌های گفتاری مبالغه‌آمیز نیز ریشه در همین رویکرد دارد. مبالغه یکی از شگردهای گفتاری مبتنی بر تخیل است و تخیل، از عناصر مهم برجسته‌سازی زبان و تأثیربخشی بیشتر کلام محسوب می‌شود. مبالغه توصیفی است که در آن افراط و تأکید باشد.<ref>فتوحی، محمد، سبک‌شناسی نظریه‌ها، رویکردها و رو ش‌ها، تهران، سخن، ۱۳۹۰، ص۳۳۹.</ref> در داستان [[حضرت یوسف(ع)]] آمده است: {{قرآن\|وَرَاوَدَتْهُ الَّتِي هُوَ فِي بَيْتِهَا عَن نَّفْسِهِ\|ترجمه=و آن [زنی] که یوسف در خانه اش بود، از یوسف با نرمی و مهربانی خواستار کام جویی شد.\|سوره=یوسف\|آیه=۲۳}} فعل «رَاوَدَ» در معنای استعاری آن، یعنی ادا و اطواری که آن زن برای جلب نظر حضرت یوسف(ع) ابراز می‌کرد، به کار رفته است. فعل «رَاوَدَ» به معنای رفت و آمد کردن برای به دست آوردن چیزی با نرمی و ملایمت است. گویی معنای عبارت این است: «با نیرنگ می‌خواست او را از پاکدامنی‌اش بیرون کند.» یعنی همان کاری را که نیرنگ‌باز با دیگران می‌کند تا چیزی را که نمی‌خواهند از دست‌شان بیرون کند، انجام می‌دهد تا به مطلوب خویش برسد.<ref>زمخشری، محمود بن عمر، الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل و عیون الأقاویل في وجوه التأویل، ترجمه: مسعود انصاری، تهران، ققنوس، ۱۳۸۹، ج۲، ص۵۸۷.</ref>

	=== خلاصه‌گویی ===		=== خلاصه‌گویی ===

فرج الله عباسی در ‏۲۸ سپتامبر ۲۰۲۶، ساعت ۰۹:۴۲

2026-09-28T09:42:01Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۸ سپتامبر ۲۰۲۶، ساعت ۱۳:۱۲
خط ۱۰:		خط ۱۰:
	{{پاسخ}}		{{پاسخ}}

	زبان ~~استعاری قرآن هم ظرفیت هدایت دارد~~ و ~~هم امکان سوءبرداشت؛ وجود زبان استعاری~~ در قرآن ~~نه یک ضعف، بلکه یک قوت~~ و ~~ضرورت است~~. ~~این زبان، قرآن را زنده، پویا~~ و ~~قابل تعمق برای همه‌ اعصار کرده~~ است. سوءبرداشت، نه به خاطر خودِ استعاره‌ها، بلکه به دلیل فقدان روش تفسیری صحیح، تعصب، یا نداشتن دانش لازم رخ می‌دهد.		'''زبان استعاره''' در قرآن، برخلاف تصور سوءبرداشت، ابزاری بلاغی برای تعمیق معنا، تأثیرگذاری و انتقال مفاهیم در قالب محسوسات است. قرآن با ارائه چارچوب فهم صحیح (تفکر جمعی، رجوع به اهل ذکر و توجه به نظام هدایتی) از برداشت نادرست جلوگیری می‌کند. کارکردهای استعاره شامل مبالغه، خلاصه‌گویی، زیبایی، نوآوری، برانگیختن عواطف و تجسم‌بخشی است.

	~~قرآن چارچوبی برای~~ فهم ~~صحیح آموزه‌های خود ارائه می‌دهد: تفکر جمعی، رجوع به متخصصان (اهل ذکر)~~ و ~~درنظر گرفتن کل نظام هدایتی قرآن~~.
			استعاره نه موجب سوءفهم، بلکه عامل فهم عمیق‌تر و تأثیرگذارتر پیام‌های الهی است.

	== چیستی استعاره ==		== چیستی استعاره ==
خط ۲۰:		خط ۲۱:

	== چرایی استعاره در قرآن ==		== چرایی استعاره در قرآن ==
	قرآن از یک سو به عنوان کتاب هدایت و اصلاح و از سوی دیگر به عنوان شاه‌کار ادبی و زبان معیار، در روی‌کرد اجتماعی خود، از همه گونه‌های گفتاری برجسته و تأثیرگذار در انتقال پیام انسان‌ساز خویش بهره گرفته است. بیان هنری باید روشن باشد و عقل را اقناع کند و بر ارزش‌های ثابت و همیشگی تأکید ورزد. در زبان عربى مانند هر زبان ديگرى، گاه مطلب به صورت استعاره گفته ~~مى‏شود~~ تا شنونده يا خواننده فكر خود را به كار اندازد و مطلب مورد نظر را بهتر و ~~عميق‏تر~~ دريافت كند. اين‌گونه سخن گفتن، از فصاحت و بلاغت و توانايى گوينده در استخدام ~~واژه‏هاى~~ مناسب ناشى ~~مى‏شود~~.<ref>جعفرى، يعقوب، تفسير كوثر، قم، موسسه انتشارات هجرت، چاپ اول، ۱۳۷۶ش، ج۶، ص۴۹۱.</ref>		[[قرآن]] از یک سو به عنوان کتاب هدایت و اصلاح و از سوی دیگر به عنوان شاه‌کار ادبی و زبان معیار، در روی‌کرد اجتماعی خود، از همه گونه‌های گفتاری برجسته و تأثیرگذار در انتقال پیام انسان‌ساز خویش بهره گرفته است. بیان هنری باید روشن باشد و عقل را اقناع کند و بر ارزش‌های ثابت و همیشگی تأکید ورزد. در زبان عربى مانند هر زبان ديگرى، گاه مطلب به صورت استعاره گفته مى‏‌شود تا شنونده يا خواننده فكر خود را به كار اندازد و مطلب مورد نظر را بهتر و عميق‌‏تر دريافت كند. اين‌گونه سخن گفتن، از فصاحت و بلاغت و توانايى گوينده در استخدام واژه‌‏هاى مناسب ناشى مى‌‏شود.<ref>جعفرى، يعقوب، تفسير كوثر، قم، موسسه انتشارات هجرت، چاپ اول، ۱۳۷۶ش، ج۶، ص۴۹۱.</ref>

	=== تأکید معنا و مبالغه در آن ===		=== تأکید معنا و مبالغه در آن ===
	مبالغه، نوعی خروج از هنجار زبان است و خروج از عادت زبانی باعث برجستگی قابل مشاهده در کلام می‌شود و آن را از سطح کلام عادی بر می‌کشد. این کارکرد مبالغه در زبان‌شناسی امروز از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. هدف از برجسته ساختن کلام، تأثیرگذاری بیشتر در مخاطب است و خروج از هنجار زبانی از رویکرد اجتماعی زبان حکایت دارد. بنابراین شیوه‌های گفتاری مبالغه‌آمیز نیز ریشه در همین رویکرد دارد. مبالغه یکی از شگردهای گفتاری مبتنی بر تخیل است و تخیل، از عناصر مهم برجسته‌سازی زبان و تأثیربخشی بیشتر کلام محسوب می‌شود. مبالغه توصیفی است که در آن افراط و تأکید باشد.<ref>فتوحی، محمد، سبک‌شناسی نظریه‌ها، رویکردها و رو ش‌ها، تهران، سخن، ۱۳۹۰، ص۳۳۹.</ref> در داستان حضرت یوسف(ع) آمده است: {{قرآن\|وَرَاوَدَتْهُ الَّتِي هُوَ فِي بَيْتِهَا عَن نَّفْسِهِ وَغَلَّقَتِ الْأَبْوَابَ وَقَالَتْ هَيْتَ لَكَ قَالَ مَعَاذَ اللَّهِ إِنَّهُ رَبِّي أَحْسَنَ مَثْوَايَ إِنَّهُ لَا يُفْلِحُ الظَّالِمُونَ\|ترجمه=\|سوره=یوسف\|آیه=۲۳}} فعل ~~«رَاوَدَتْ»~~ در معنای استعاری آن، یعنی ادا و اطواری که آن زن برای جلب نظر حضرت یوسف(ع) ابراز می‌کرد، به کار رفته است. فعل ~~«رَاوَدَتْ»~~ به معنای رفت و آمد کردن برای به دست آوردن چیزی با نرمی و ملایمت است. گویی معنای عبارت این است: «با نیرنگ می‌خواست او را از پاکدامنی‌اش بیرون کند.» یعنی همان کاری را که نیرنگ‌باز با دیگران می‌کند تا چیزی را که نمی‌خواهند از دست‌شان بیرون کند، انجام می‌دهد تا به مطلوب خویش برسد.<ref>زمخشری، محمود بن عمر، الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل و عیون الأقاویل في وجوه التأویل، ترجمه: مسعود انصاری، تهران، ققنوس، ۱۳۸۹، ج۲، ص۵۸۷.</ref>		مبالغه، نوعی خروج از هنجار زبان است و خروج از عادت زبانی باعث برجستگی قابل مشاهده در کلام می‌شود و آن را از سطح کلام عادی بر می‌کشد. این کارکرد مبالغه در زبان‌شناسی امروز از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. هدف از برجسته ساختن کلام، تأثیرگذاری بیشتر در مخاطب است و خروج از هنجار زبانی از رویکرد اجتماعی زبان حکایت دارد. بنابراین شیوه‌های گفتاری مبالغه‌آمیز نیز ریشه در همین رویکرد دارد. مبالغه یکی از شگردهای گفتاری مبتنی بر تخیل است و تخیل، از عناصر مهم برجسته‌سازی زبان و تأثیربخشی بیشتر کلام محسوب می‌شود. مبالغه توصیفی است که در آن افراط و تأکید باشد.<ref>فتوحی، محمد، سبک‌شناسی نظریه‌ها، رویکردها و رو ش‌ها، تهران، سخن، ۱۳۹۰، ص۳۳۹.</ref> در داستان [[حضرت یوسف(ع)]] آمده است: {{قرآن\|وَرَاوَدَتْهُ الَّتِي هُوَ فِي بَيْتِهَا عَن نَّفْسِهِ وَغَلَّقَتِ الْأَبْوَابَ وَقَالَتْ هَيْتَ لَكَ قَالَ مَعَاذَ اللَّهِ إِنَّهُ رَبِّي أَحْسَنَ مَثْوَايَ إِنَّهُ لَا يُفْلِحُ الظَّالِمُونَ\|ترجمه=\|سوره=یوسف\|آیه=۲۳}} فعل «رَاوَدَ» در معنای استعاری آن، یعنی ادا و اطواری که آن زن برای جلب نظر حضرت یوسف(ع) ابراز می‌کرد، به کار رفته است. فعل «رَاوَدَ» به معنای رفت و آمد کردن برای به دست آوردن چیزی با نرمی و ملایمت است. گویی معنای عبارت این است: «با نیرنگ می‌خواست او را از پاکدامنی‌اش بیرون کند.» یعنی همان کاری را که نیرنگ‌باز با دیگران می‌کند تا چیزی را که نمی‌خواهند از دست‌شان بیرون کند، انجام می‌دهد تا به مطلوب خویش برسد.<ref>زمخشری، محمود بن عمر، الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل و عیون الأقاویل في وجوه التأویل، ترجمه: مسعود انصاری، تهران، ققنوس، ۱۳۸۹، ج۲، ص۵۸۷.</ref>

	=== خلاصه‌گویی ===		=== خلاصه‌گویی ===
	خلاصه‌گویی يعنی بيان مفاهيم بسيار، در كلماتی كوتاه‌تر به شرطی که مقصود گوینده را به مخاطب برساند.<ref>طبانه، بدوی، البیان العربی دراسه تاریخیه فنیه فی اصول البلاغه العربیه، قاهره، مکتبه الانجلوالمصریه، ۱۹۵۶، ص۳۱۹.</ref>‏<ref>ابن‏ابى‏اصبع مصرى، عبدالعظيم بن عبدالواحد، بديع القرآن، مترجم: علی میرلوحی، مشهد، آستان قدس رضوى، بنياد پژوهشهاى اسلامى، چاپ اول، ۱۳۶۸ش، ص۲۵۸.</ref> قرآن کریم در بیان آموزه‌های الهی گاهی از استعاره استفاده می‌کند که هم بلاغت دارد و هم با حذف برخی الفاظ از خلاصه‌گویی استفاده کرده است. <ref>مركز فرهنگ و معارف قرآن، دايره المعارف قرآن كريم، قم، بوستان كتاب، چاپ سوم، ۱۳۸۲ش، ج۳، ص۱۲۰.</ref> به عنوان نمونه، قرآن در آیه ۹۴ سوره حجر: {{قرآن\|فَاصْدَعْ بِما تُؤْمَرُ وَ أَعْرِضْ عَنِ الْمُشْرِكِينَ\|ترجمه=پس آنچه را به آن مأموری اظهار کن و از مشرکان روی بگردان}}، از استعاره بهره برده است. {{قرآن\|فَاصْدَعْ}} به معنای شکستن شیشه است؛ راز این استعاره آن است که تبلیغ گاه چنان دشوار می‌شود که هیچ تأثیری بر مخاطب ندارد؛ اما خداوند دستور به تبلیغ را با واژه {{قرآن\|فَاصْدَعْ}} بیان کرد تا هم به پیامبر خدا(ص) اعلام کند که محکم و قوی به تبلیغ آشکار دین بپردازد و هم از تأثیر تبلیغ پیامبر بر مخاطبانش خبر دهد که همانند اثر شکستن شیشه در آنان ظاهر می‌شود. خداوند در این آیه، معانی بسیاری را تنها در سه کلمه گنجانده است؛ به همین جهت هنگامی که یک عرب این آیه را شنید، به سجده افتاد و چون علّت سجده‌اش را پرسیدند، پاسخ داد: در برابر فصاحت این کلام سجده کردم.<ref>مركز فرهنگ و معارف قرآن، دايره المعارف قرآن كريم، قم، بوستان كتاب، چاپ سوم، ۱۳۸۲ش، ج۳، ص۱۲۰.</ref>		خلاصه‌گویی يعنی بيان مفاهيم بسيار، در كلماتی كوتاه‌تر به شرطی که مقصود گوینده را به مخاطب برساند.<ref>طبانه، بدوی، البیان العربی دراسه تاریخیه فنیه فی اصول البلاغه العربیه، قاهره، مکتبه الانجلوالمصریه، ۱۹۵۶، ص۳۱۹.</ref>‏<ref>ابن‏ابى‏اصبع مصرى، عبدالعظيم بن عبدالواحد، بديع القرآن، مترجم: علی میرلوحی، مشهد، آستان قدس رضوى، بنياد پژوهشهاى اسلامى، چاپ اول، ۱۳۶۸ش، ص۲۵۸.</ref> قرآن کریم در بیان آموزه‌های الهی گاهی از استعاره استفاده می‌کند که هم بلاغت دارد و هم با حذف برخی الفاظ از خلاصه‌گویی استفاده کرده است. <ref>مركز فرهنگ و معارف قرآن، دايره المعارف قرآن كريم، قم، بوستان كتاب، چاپ سوم، ۱۳۸۲ش، ج۳، ص۱۲۰.</ref> به عنوان نمونه، قرآن در آیه ۹۴ [[سوره حجر]]: {{قرآن\|فَاصْدَعْ بِما تُؤْمَرُ وَ أَعْرِضْ عَنِ الْمُشْرِكِينَ\|ترجمه=پس آنچه را به آن مأموری اظهار کن و از مشرکان روی بگردان}}، از استعاره بهره برده است. {{قرآن\|فَاصْدَعْ}} به معنای شکستن شیشه است؛ راز این استعاره آن است که تبلیغ گاه چنان دشوار می‌شود که هیچ تأثیری بر مخاطب ندارد؛ اما خداوند دستور به تبلیغ را با واژه {{قرآن\|فَاصْدَعْ}} بیان کرد تا هم به پیامبر خدا(ص) اعلام کند که محکم و قوی به تبلیغ آشکار دین بپردازد و هم از تأثیر تبلیغ پیامبر بر مخاطبانش خبر دهد که همانند اثر شکستن شیشه در آنان ظاهر می‌شود. خداوند در این آیه، معانی بسیاری را تنها در سه کلمه گنجانده است؛ به همین جهت هنگامی که یک عرب این آیه را شنید، به سجده افتاد و چون علّت سجده‌اش را پرسیدند، پاسخ داد: در برابر فصاحت این کلام سجده کردم.<ref>مركز فرهنگ و معارف قرآن، دايره المعارف قرآن كريم، قم، بوستان كتاب، چاپ سوم، ۱۳۸۲ش، ج۳، ص۱۲۰.</ref>

	=== آراستن کلام و زیبایی معنا ===		=== آراستن کلام و زیبایی معنا ===
خط ۳۲:		خط ۳۳:

	=== نوآوری در بیان ===		=== نوآوری در بیان ===
	استعاره یک نوع انتقال معنا است. از رهگذر انتقال معنا از حوزه‌ای به حوزه دیگر، قلمروهای زبان گسترش می‌یابد. استعاره فرصتی برای خلق معنای جدید است، فهم واقعیت را افزایش می‌دهد. استعاره بیان آن دسته از تجربه‌هایی را که در ظرف زبان و نظام دلالت‌های عادی نمی‌گنجد، ممکن می‌سازد. استعاره به کمک فرآیندهای تخیلی، شکل‌هایی از ادراک را وارد زبان می‌کند و زبان گسترش می‌یابد و واژه‌ها و معناهای جدید خلق می‌شود. استعاره، قلمرویی برای واژه‌سازی است.<ref>فتوحی، محمود، سبک‌شناسی نظریه‌ها، رویکردها و روش‌ها، تهران، سخن، ۱۳۹۰، ص۳۳۷.</ref> به عنوان نمونه قرآن از سخنان زنان به مکر استعاره کرده است: {{قرآن\|فَلَمَّا سَمِعَتْ بِمَكْرِهِنَّ أَرْسَلَتْ إِلَيْهِنَّ \| ترجمه= \|سوره =یوسف\|آیه=۳۱}} شاهد در این آیه اطلاق مکر بر قول زنان است؛ قرآن بدان دلیل سرزنش و نکوهش زنان از بانوی کاخ را مکر و نیرنگ عنوان می دهد که منظور آنان از آن گفتار نه خیر خواهی و سرزنش به خاطر گناه بود، بلکه آنان در این اندیشه بودند که آن جوان پرشکوه را که آن همه از زیبایی و کمال و آراستگی و دل‌پذیری‌اش شنیده بودند را، خودشان بتوانند از نزدیک بنگرند.<ref>طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، ترجمه: علی کرمی، تهران، سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی،۱۳۸۰، ج۱۲، ص۷۰۰.</ref>		استعاره یک نوع انتقال معنا است. از رهگذر انتقال معنا از حوزه‌ای به حوزه دیگر، قلمروهای زبان گسترش می‌یابد. استعاره فرصتی برای خلق معنای جدید است، فهم واقعیت را افزایش می‌دهد. استعاره بیان آن دسته از تجربه‌هایی را که در ظرف زبان و نظام دلالت‌های عادی نمی‌گنجد، ممکن می‌سازد. استعاره به کمک فرآیندهای تخیلی، شکل‌هایی از ادراک را وارد زبان می‌کند و زبان گسترش می‌یابد و واژه‌ها و معناهای جدید خلق می‌شود. استعاره، قلمرویی برای واژه‌سازی است.<ref>فتوحی، محمود، سبک‌شناسی نظریه‌ها، رویکردها و روش‌ها، تهران، سخن، ۱۳۹۰، ص۳۳۷.</ref> به عنوان نمونه قرآن از سخنان زنان به مکر استعاره کرده است: {{قرآن\|فَلَمَّا سَمِعَتْ بِمَكْرِهِنَّ أَرْسَلَتْ إِلَيْهِنَّ\|ترجمه=پس هنگامی که بانوی کاخ گفتارِ مکرآمیز آنان را شنید، به مهمانی دعوت‌شان کرد\|سوره=یوسف\|آیه=۳۱}} شاهد در این آیه اطلاق مکر بر قول زنان است؛ قرآن بدان دلیل سرزنش و نکوهش زنان از بانوی کاخ را مکر و نیرنگ عنوان می دهد که منظور آنان از آن گفتار نه خیر خواهی و سرزنش به خاطر گناه بود، بلکه آنان در این اندیشه بودند که آن جوان پرشکوه را که آن همه از زیبایی و کمال و آراستگی و دل‌پذیری‌اش شنیده بودند را، خودشان بتوانند از نزدیک بنگرند.<ref>طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، ترجمه: علی کرمی، تهران، سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی،۱۳۸۰، ج۱۲، ص۷۰۰.</ref>

	=== برانگیختن عواطف مخاطب ===		=== برانگیختن عواطف مخاطب ===

فرج الله عباسی: ایجاد مدخل : زبان استعاره در قرآن

2026-09-28T09:30:48Z

ایجاد مدخل : زبان استعاره در قرآن

صفحهٔ تازه

{{ویرایش}}
{{شروع متن}}

{{سوال}}

آیا وجود زبان استعاری در قرآن باعث سوءبرداشت نشده است؟

{{پایان سوال}}

{{پاسخ}}

زبان استعاری قرآن هم ظرفیت هدایت دارد و هم امکان سوءبرداشت؛ وجود زبان استعاری در قرآن نه یک ضعف، بلکه یک قوت و ضرورت است. این زبان، قرآن را زنده، پویا و قابل تعمق برای همه‌ اعصار کرده است. سوءبرداشت، نه به خاطر خودِ استعاره‌ها، بلکه به دلیل فقدان روش تفسیری صحیح، تعصب، یا نداشتن دانش لازم رخ می‌دهد.

قرآن چارچوبی برای فهم صحیح آموزه‌های خود ارائه می‌دهد: تفکر جمعی، رجوع به متخصصان (اهل ذکر) و درنظر گرفتن کل نظام هدایتی قرآن.

== چیستی استعاره ==
استعاره به کاربردن لفظ در معنای مجازی به قصد تشبیه و به سبب شباهت بین معنای اصلی و معنای مجازی است. <ref>مركز فرهنگ و معارف قرآن، دايره المعارف قرآن كريم، قم، بوستان كتاب، چاپ سوم، ۱۳۸۲ش، ج۳، ص۱۰۸.</ref><ref>جعفرى، يعقوب، تفسير كوثر، قم، موسسه انتشارات هجرت، چاپ اول، ۱۳۷۶ش، ج۶، ص۴۹۱.</ref><ref>كمالى دزفولى، على، قرآن ثقل اكبر، قم، اسوه، چاپ اول، ۱۳۷۲ش، ص۲۷۹.</ref> به دیگر سخن، استعاره، جابجایی دلالت لفظ از معناي اصلی به معناي مجازي به واسطه یک علاقه (غالباً شباهت) است و نقش آن، "ایجاد شگفتی و تحرک ذهنی در مخاطب " است.<ref>جرجانی، عبد القاهر، دلائل الاعجاز، محقق: محمد عبده، دار المنار، بی‌تا، ج۱، ص۱۴۵.</ref> از همین روی گفته شده که استعاره به معنای عاریه خواستن چیزی است. <ref>ابن منظور، محمد بن مكرم، لسان العرب، بيروت، دار الفكر للطباعه و النشر و التوزيع- دار صادر، چاپ سوم، ۱۴۱۴ق، ج۴، ص۶۱۸.</ref>

زبان‌شناسان، استعاره را فراتر از یک زینت کلامی، ابزاري براي بیان عمیق‌تر معنا و انتقال تصویر می‌دانند.<ref>جرجانی، عبد القاهر، اسرار البلاغه، دار المعرفه، ۱۹۸۷، ج۲، ص۱۳.</ref> در واقع استعاره نوعی تشبیه است که ادات تشبیه در آن ذکر نشده است.<ref>سیوطی، جلال الدین، معترک الاقران، بیروت، دار الکتب العلمیه، ۱۴۰۸ق، ج۱، ص۲۰۸.</ref>

== چرایی استعاره در قرآن ==
قرآن از یک سو به عنوان کتاب هدایت و اصلاح و از سوی دیگر به عنوان شاه‌کار ادبی و زبان معیار، در روی‌کرد اجتماعی خود، از همه گونه‌های گفتاری برجسته و تأثیرگذار در انتقال پیام انسان‌ساز خویش بهره گرفته است. بیان هنری باید روشن باشد و عقل را اقناع کند و بر ارزش‌های ثابت و همیشگی تأکید ورزد. در زبان عربى مانند هر زبان ديگرى، گاه مطلب به صورت استعاره گفته مى‏شود تا شنونده يا خواننده فكر خود را به كار اندازد و مطلب مورد نظر را بهتر و عميق‏تر دريافت كند. اين‌گونه سخن گفتن، از فصاحت و بلاغت و توانايى گوينده در استخدام واژه‏هاى مناسب ناشى مى‏شود.<ref>جعفرى، يعقوب، تفسير كوثر، قم، موسسه انتشارات هجرت، چاپ اول، ۱۳۷۶ش، ج۶، ص۴۹۱.</ref>

=== تأکید معنا و مبالغه در آن ===
مبالغه، نوعی خروج از هنجار زبان است و خروج از عادت زبانی باعث برجستگی قابل مشاهده در کلام می‌شود و آن را از سطح کلام عادی بر می‌کشد. این کارکرد مبالغه در زبان‌شناسی امروز از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. هدف از برجسته ساختن کلام، تأثیرگذاری بیشتر در مخاطب است و خروج از هنجار زبانی از رویکرد اجتماعی زبان حکایت دارد. بنابراین شیوه‌های گفتاری مبالغه‌آمیز نیز ریشه در همین رویکرد دارد. مبالغه یکی از شگردهای گفتاری مبتنی بر تخیل است و تخیل، از عناصر مهم برجسته‌سازی زبان و تأثیربخشی بیشتر کلام محسوب می‌شود. مبالغه توصیفی است که در آن افراط و تأکید باشد.<ref>فتوحی، محمد، سبک‌شناسی نظریه‌ها، رویکردها و رو ش‌ها، تهران، سخن، ۱۳۹۰، ص۳۳۹.</ref> در داستان حضرت یوسف(ع) آمده است: {{قرآن|وَرَاوَدَتْهُ الَّتِي هُوَ فِي بَيْتِهَا عَن نَّفْسِهِ وَغَلَّقَتِ الْأَبْوَابَ وَقَالَتْ هَيْتَ لَكَ قَالَ مَعَاذَ اللَّهِ إِنَّهُ رَبِّي أَحْسَنَ مَثْوَايَ إِنَّهُ لَا يُفْلِحُ الظَّالِمُونَ|ترجمه=|سوره=یوسف|آیه=۲۳}} فعل «رَاوَدَتْ» در معنای استعاری آن، یعنی ادا و اطواری که آن زن برای جلب نظر حضرت یوسف(ع) ابراز می‌کرد، به کار رفته است. فعل «رَاوَدَتْ» به معنای رفت و آمد کردن برای به دست آوردن چیزی با نرمی و ملایمت است. گویی معنای عبارت این است: «با نیرنگ می‌خواست او را از پاکدامنی‌اش بیرون کند.» یعنی همان کاری را که نیرنگ‌باز با دیگران می‌کند تا چیزی را که نمی‌خواهند از دست‌شان بیرون کند، انجام می‌دهد تا به مطلوب خویش برسد.<ref>زمخشری، محمود بن عمر، الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل و عیون الأقاویل في وجوه التأویل، ترجمه: مسعود انصاری، تهران، ققنوس، ۱۳۸۹، ج۲، ص۵۸۷.</ref>

=== خلاصه‌گویی ===
خلاصه‌گویی يعنی بيان مفاهيم بسيار، در كلماتی كوتاه‌تر به شرطی که مقصود گوینده را به مخاطب برساند.<ref>طبانه، بدوی، البیان العربی دراسه تاریخیه فنیه فی اصول البلاغه العربیه، قاهره، مکتبه الانجلوالمصریه، ۱۹۵۶، ص۳۱۹.</ref>‏<ref>ابن‏ابى‏اصبع مصرى، عبدالعظيم بن عبدالواحد، بديع القرآن، مترجم: علی میرلوحی، مشهد، آستان قدس رضوى، بنياد پژوهشهاى اسلامى، چاپ اول، ۱۳۶۸ش، ص۲۵۸.</ref> قرآن کریم در بیان آموزه‌های الهی گاهی از استعاره استفاده می‌کند که هم بلاغت دارد و هم با حذف برخی الفاظ از خلاصه‌گویی استفاده کرده است. <ref>مركز فرهنگ و معارف قرآن، دايره المعارف قرآن كريم، قم، بوستان كتاب، چاپ سوم، ۱۳۸۲ش، ج۳، ص۱۲۰.</ref> به عنوان نمونه، قرآن در آیه ۹۴ سوره حجر: {{قرآن|فَاصْدَعْ بِما تُؤْمَرُ وَ أَعْرِضْ عَنِ الْمُشْرِكِينَ|ترجمه=پس آنچه را به آن مأموری اظهار کن و از مشرکان روی بگردان}}، از استعاره بهره برده است. {{قرآن|فَاصْدَعْ}} به معنای شکستن شیشه است؛ راز این استعاره آن است که تبلیغ گاه چنان دشوار می‌شود که هیچ تأثیری بر مخاطب ندارد؛ اما خداوند دستور به تبلیغ را با واژه {{قرآن|فَاصْدَعْ}} بیان کرد تا هم به پیامبر خدا(ص) اعلام کند که محکم و قوی به تبلیغ آشکار دین بپردازد و هم از تأثیر تبلیغ پیامبر بر مخاطبانش خبر دهد که همانند اثر شکستن شیشه در آنان ظاهر می‌شود. خداوند در این آیه، معانی بسیاری را تنها در سه کلمه گنجانده است؛ به همین جهت هنگامی که یک عرب این آیه را شنید، به سجده افتاد و چون علّت سجده‌اش را پرسیدند، پاسخ داد: در برابر فصاحت این کلام سجده کردم.<ref>مركز فرهنگ و معارف قرآن، دايره المعارف قرآن كريم، قم، بوستان كتاب، چاپ سوم، ۱۳۸۲ش، ج۳، ص۱۲۰.</ref>

=== آراستن کلام و زیبایی معنا ===
استعاره برای تزیین زبان متعارف، بسیار کارآمد می‌باشد و موثرترین شیوه فاخر کردن سبک سخن است. ارزش استعاره در کارکرد تزیینی آن است.<ref>هاوکس، ترنس، استعاره، ترجمه فرزانه طاهری، تهران، نشرمرکز، ۱۳۷۷، ۲۶.</ref>

=== نوآوری در بیان ===
استعاره یک نوع انتقال معنا است. از رهگذر انتقال معنا از حوزه‌ای به حوزه دیگر، قلمروهای زبان گسترش می‌یابد. استعاره فرصتی برای خلق معنای جدید است، فهم واقعیت را افزایش می‌دهد. استعاره بیان آن دسته از تجربه‌هایی را که در ظرف زبان و نظام دلالت‌های عادی نمی‌گنجد، ممکن می‌سازد. استعاره به کمک فرآیندهای تخیلی، شکل‌هایی از ادراک را وارد زبان می‌کند و زبان گسترش می‌یابد و واژه‌ها و معناهای جدید خلق می‌شود. استعاره، قلمرویی برای واژه‌سازی است.<ref>فتوحی، محمود، سبک‌شناسی نظریه‌ها، رویکردها و روش‌ها، تهران، سخن، ۱۳۹۰، ص۳۳۷.</ref> به عنوان نمونه قرآن از سخنان زنان به مکر استعاره کرده است: {{قرآن|فَلَمَّا سَمِعَتْ بِمَكْرِهِنَّ أَرْسَلَتْ إِلَيْهِنَّ | ترجمه= |سوره =یوسف|آیه=۳۱}} شاهد در این آیه اطلاق مکر بر قول زنان است؛ قرآن بدان دلیل سرزنش و نکوهش زنان از بانوی کاخ را مکر و نیرنگ عنوان می دهد که منظور آنان از آن گفتار نه خیر خواهی و سرزنش به خاطر گناه بود، بلکه آنان در این اندیشه بودند که آن جوان پرشکوه را که آن همه از زیبایی و کمال و آراستگی و دل‌پذیری‌اش شنیده بودند را، خودشان بتوانند از نزدیک بنگرند.<ref>طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، ترجمه: علی کرمی، تهران، سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی،۱۳۸۰، ج۱۲، ص۷۰۰.</ref>

=== برانگیختن عواطف مخاطب ===
یکی از کارکردهای اصلی استعاره، برانگیختن مخاطب است؛ به این معنا که توجه شنونده را به موضوع جلب می‌کند و او را به پذیرش عقیده یا انجام عملی یا واکنش درباره چیزی وامی‌دارد.<ref>فتوحی، محمود، سبک‌شناسی نظریه‌ها، رویکردها و روش‌ها، تهران، سخن، ۱۳۹۰، ص۳۳۷.</ref>

=== به تجسم درآوردن ===
قصد خداوند آن بوده است که فهم قرآن را بر بندگان آسان گرداند. بسياري از معاني ديني را به تجسّم درآورده و بيان قرآني آن را به واسطه استعاره از حالت ذهني به حالت مادي محسوس درآورده است. یكي از مهم‌ترين روش‌هاي تصويرآفريني در قرآن، سخن گفتن درباره مجردات و معنويات در لباس محسوسات و اجسام مادي است. رو ش تصوير و نمايش هنري از روش‌هاي تعبيري، برتر و زيباتر است. قانو ن تخيل و آیين تجسم ، دو قانو ن بارز و آشكار در بيان و نماياندن تصاوير فني و هنري قرآن است.<ref>قطب، سید، تصویر فنی نمایش هنری در قرآن، ترجمه: محمدعلی عابدی، تهران، انقلاب، ۱۳۵۹، ص۸.</ref>

==منابع==
<references />
{{شاخه
| شاخه اصلی = علوم و معارف قرآن
| شاخه فرعی۱ = نزول قرآن
| شاخه فرعی۲ =
| شاخه فرعی۳ =
}}
{{تکمیل مقاله
| شناسه = شد
| تیترها = شد
| ویرایش =
| لینک‌دهی = شد
| ناوبری =
| نمایه =
| تغییر مسیر = شد
| ارجاعات =
| بازبینی =
| تکمیل =
| اولویت = ج
| کیفیت =
}}
{{پایان متن}}