روایات «حلال‌شدن خمس در عصر غیبت» - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Mafkalam در ‏۲۹ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۰۷:۵۶

2025-04-29T07:56:08Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۹ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۱۱:۲۶
خط ۸:		خط ۸:

	== معناشناسی ==		== معناشناسی ==
	«خمس» حقِ مالیِ مختص به [[بنی‌هاشم]] که عوض از [[زکات]] است و پس از [[غزوه بدر]] تشریع شد. خمس به هفت چیز تعلق می‌گیرد: غنایم جنگی، معادن، گنج (دفینه)، مال حلال مخلوط به حرام، سود ناشی از کسب و ~~کار و~~ جواهرهایی که با غواصی از دریا استخراج می‌شود. مصرف خمس برای شش مورد است: خدا، رسول(ص)، ذوی‌القربی، یتامی، مساکین و ابن‌سبیل که سه سهم اول به سهم امام و سه سهم دوم به سهم سادات معروف است.<ref>{{یادکرد کتاب\|عنوان=مقاله خمس، دانشنامه امام خمینی\|سال=1400\|نام=محمد جواد\|نام خانوادگی=ادرکنی\|ناشر=تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی\|جلد=5\|صفحه=217 ـ 224}}</ref>		«خمس» حقِ مالیِ مختص به [[بنی‌هاشم]] که عوض از [[زکات]] است و پس از [[غزوه بدر]] تشریع شد. خمس به هفت چیز تعلق می‌گیرد: غنایم جنگی، معادن، گنج (دفینه)، مال حلال مخلوط به حرام، سود ناشی از کسب و کار، جواهرهایی که با غواصی از دریا استخراج می‌شود و زمینی که کافر ذمّی از مسلمانان می‌خرد. مصرف خمس برای شش مورد است: خدا، رسول(ص)، ذوی‌القربی، یتامی، مساکین و ابن‌سبیل که سه سهم اول به سهم امام و سه سهم دوم به سهم سادات معروف است.<ref>{{یادکرد کتاب\|عنوان=مقاله خمس، دانشنامه امام خمینی\|سال=1400\|نام=محمد جواد\|نام خانوادگی=ادرکنی\|ناشر=تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی\|جلد=5\|صفحه=217 ـ 224}}</ref>

	== روایات حلال بودن خمس ==		== روایات حلال بودن خمس ==

Shahroudi: removed Category:فهم حدیث using HotCat

2024-12-15T09:57:51Z

removed Category:فهم حدیث using HotCat

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۵ دسامبر ۲۰۲۴، ساعت ۱۳:۲۷
خط ۷۲:		خط ۷۲:
	{{پایان متن}}		{{پایان متن}}

	~~[[رده:فهم حدیث]]~~
	[[رده:خمس]]		[[رده:خمس]]

Shahroudi: Shahroudi صفحهٔ روایات حلال کردن خمس بر شیعیان توسط امام زمان را به روایات «حلال‌شدن خمس در عصر غیبت» منتقل کرد

2024-12-15T09:57:34Z

Shahroudi صفحهٔ روایات حلال کردن خمس بر شیعیان توسط امام زمان را به روایات «حلال‌شدن خمس در عصر غیبت» منتقل کرد

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۵ دسامبر ۲۰۲۴، ساعت ۱۳:۲۷
(بدون تفاوت)

Shahroudi در ‏۱۵ دسامبر ۲۰۲۴، ساعت ۰۹:۵۶

2024-12-15T09:56:59Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۵ دسامبر ۲۰۲۴، ساعت ۱۳:۲۶
خط ۵۶:		خط ۵۶:
	\| شاخه فرعی۳ =		\| شاخه فرعی۳ =
	}}		}}
	{{~~تکمیل مقاله~~		{{ارزیابی
	\| شناسه = شد		\| شناسه = شد
	\| ~~تیترها~~ = شد		\| عکس = <!--خالی \| شد-->
	\| ~~ویرایش~~ = شد		\| درگاه = شد
	\| ~~لینک‌دهی~~ = شد		\| ادبیات = شد
	\| ~~ناوبری~~ =		\| پیوند = شد
	\| ~~نمایه~~ = شد		\| ناوبری = <!--خالی \| شد-->
	\| ~~تغییر مسیر~~ =شد		\| تغییرمسیر = <!--خالی \| شد-->
	\| ارجاعات =		\| ارجاعات = شد
	\| ~~بازبینی نویسنده~~ =		\| ارزیابی کمی = شد
	\| ~~بازبینی~~ =		\| ارزیابی کیفی = <!--خالی \| شد-->
	\| ~~تکمیل =~~
	\| اولویت = ب		\| اولویت = ب
	\| کیفیت = ب		\| کیفیت = متوسط
	}}		}}
	{{پایان متن}}		{{پایان متن}}

R.bahmani در ‏۹ دسامبر ۲۰۲۴، ساعت ۱۸:۴۱

2024-12-09T18:41:38Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۹ دسامبر ۲۰۲۴، ساعت ۲۲:۱۱
خط ۱:		خط ۱:
	~~{{ویرایش}}~~
	{{شروع متن}}		{{شروع متن}}
	{{سوال}}		{{سوال}}

R.bahmani: /* نظریه وجوب خمس بر شیعیان */

2024-12-09T18:27:18Z

نظریه وجوب خمس بر شیعیان

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۹ دسامبر ۲۰۲۴، ساعت ۲۱:۵۷
خط ۳۳:		خط ۳۳:
	== نظریه وجوب خمس بر شیعیان ==		== نظریه وجوب خمس بر شیعیان ==
	در مقابل نظریۀ حلال بودن خمس بر شیعیان، اکثر قریب به اتفاق علماء قائل به وجوب خمس هستند:		در مقابل نظریۀ حلال بودن خمس بر شیعیان، اکثر قریب به اتفاق علماء قائل به وجوب خمس هستند:
	# [[شیخ مفید]] در [[کتاب المقنعه]] نوشته است: «خمس در غنیمت واجب است و غنیمت چیزی است که به واسطه جنگ به دست می‌آید، از قبیل اموال، سلاح، لباس و بردگان و همچنین در معادن و چیزهایی که با غواصی به دست می‌آید و نیز گنج‌ها مورد خمس می‌شوند و هر چه از خرجی سال زیادتر باشد از قبیل سود تجارت‌ها و زراعت‌ها».<ref>~~شیخ مفید،~~ محمد بن محمد ~~بن نعمان، المقنعه،~~ قم، جامعه ~~مدرسین، ۱۴۱۰ق، ص۲۷۶.~~</ref>		# [[شیخ مفید]] در [[کتاب المقنعه]] نوشته است: «خمس در غنیمت واجب است و غنیمت چیزی است که به واسطه جنگ به دست می‌آید، از قبیل اموال، سلاح، لباس و بردگان و همچنین در معادن و چیزهایی که با غواصی به دست می‌آید و نیز گنج‌ها مورد خمس می‌شوند و هر چه از خرجی سال زیادتر باشد از قبیل سود تجارت‌ها و زراعت‌ها».<ref>{{یادکرد کتاب\|عنوان=المقنعه\|سال=1410\|نام=محمد بن محمد\|نام خانوادگی=شیخ مفید\|ناشر=قم، جامعه مدرسین\|صفحه=276}}</ref>
	# [[صاحب جواهر]] بعد از نقل اخبار سقوط و عدم سقوط سهم امام(ع) می‌فرماید: «اخباری که دلالت دارند بر حلال نبودن سهم امام(ع) بدون شک بر اخباری که دلالت دارند بر حلال بودن سهم امام(ع) برتری دارند».<ref>~~نجفی، محمدحسن شریف اصفهانی،~~ جواهر ~~الکلام، تحقیق شیخ عباس قوچانی،~~ دارالکتب الاسلامیه ~~آخوندی، ۱۳۶۵ش، ج۱۶، ص۱۶۴.~~</ref>		# [[صاحب جواهر]] بعد از نقل اخبار سقوط و عدم سقوط سهم امام(ع) می‌فرماید: «اخباری که دلالت دارند بر حلال نبودن سهم امام(ع) بدون شک بر اخباری که دلالت دارند بر حلال بودن سهم امام(ع) برتری دارند».<ref>{{یادکرد کتاب\|عنوان=جواهر الکلام\|سال=1365\|نام=محمد حسن\|نام خانوادگی=نجفی\|ناشر=تهران، دارالکتب الاسلامیه\|جلد=16\|صفحه=164}}</ref>
	# [[شیخ انصاری]] بعد از نقل اخبار، تحلیل می‌کند: «این اخبار را می‌توانیم به وجوهی حمل کنیم، مثل اینکه مقصود از بعضی از این اخبار این باشد، آن مقداری که دست شیعیان است برای آنها حلال است به جهت اینکه شیعیان با کسانی که اهل خمس نیستند معامله می‌کنند، یا اینکه مراد این است که امام(ع) سهم مخصوص خود را از انفال حلال کرده، یا اینکه مرادِ بعضی از اخبار تحلیل این باشد که فقط در زمان خاص برای شیعه حلال شده، یا به خاطر تقیه یا به خاطر اینکه وکیل امام(ع) که مأمور جمع‌آوری خمس بود، در دسترس امام(ع) نبود».<ref>~~انصاری، مرتضی،~~ کتاب ~~الخمس، تحقیق لجنه التحقیق،~~ قم، چاپ ~~باقری، ۱۴۱۵ق، ص۱۷۶.~~</ref> سپس بعد از توجیهات اخبار تحلیل و نقل اخباری که دال بر وجوب پرداخت خمس هستند، می‌فرماید: «تعجب از کسی است که این اخبار را ملاحظه کند و هم‌چنین فتاوی و ادعاهای اجماع که ظاهر قرآن هم آن را کمک می‌کند، چگونه جرأت دارد حکم کند سهم امام عفو شده و ساقط گردیده است».<ref> ~~انصاری، مرتضی،~~ کتاب ~~الخمس، تحقیق لجنه التحقیق،~~ قم، چاپ ~~باقری، ۱۴۱۵ق، ص۱۸۳.~~</ref>		# [[شیخ انصاری]] بعد از نقل اخبار، تحلیل می‌کند: «این اخبار را می‌توانیم به وجوهی حمل کنیم، مثل اینکه مقصود از بعضی از این اخبار این باشد، آن مقداری که دست شیعیان است برای آنها حلال است به جهت اینکه شیعیان با کسانی که اهل خمس نیستند معامله می‌کنند، یا اینکه مراد این است که امام(ع) سهم مخصوص خود را از انفال حلال کرده، یا اینکه مرادِ بعضی از اخبار تحلیل این باشد که فقط در زمان خاص برای شیعه حلال شده، یا به خاطر تقیه یا به خاطر اینکه وکیل امام(ع) که مأمور جمع‌آوری خمس بود، در دسترس امام(ع) نبود».<ref>{{یادکرد کتاب\|عنوان=کتاب الخمس\|سال=1415\|نام=مرتضی\|نام خانوادگی=انصاری\|ناشر=قم، چاپ باقری\|صفحه=176}}</ref> سپس بعد از توجیهات اخبار تحلیل و نقل اخباری که دال بر وجوب پرداخت خمس هستند، می‌فرماید: «تعجب از کسی است که این اخبار را ملاحظه کند و هم‌چنین فتاوی و ادعاهای اجماع که ظاهر قرآن هم آن را کمک می‌کند، چگونه جرأت دارد حکم کند سهم امام عفو شده و ساقط گردیده است».<ref>{{یادکرد کتاب\|عنوان=کتاب الخمس\|سال=1415\|نام=مرتضی\|نام خانوادگی=انصاری\|ناشر=قم، چاپ باقری\|صفحه=183}}</ref>
	# [[امام خمینی]] در [[تحریر الوسیله]] می‌فرماید: «در پنج چیز خمس واجب است و در مورد تقسیم آن فرمود: خمس بر شش قسم تقسیم می‌شود: «یک قسم سهم خدا و یک قسم سهم [[پیامبر(ص)]] و یک قسم سهم امام(ع) که این سه قسم در این عصر متعلق به [[امام زمان]] ارواحنا له الفداء است، و سه قسم دیگر برای [[یتیمان]] و [[مسکینان]] و کسی که در سفر درمانده شده از سادات است».<ref>~~خمینی،~~ سید روح ~~الله، تحریر الوسیله،~~ قم، دارالکتب ~~العلمیه، اسماعیلیان، ج۱، ص۳۵۶.~~</ref>		# [[امام خمینی]] در [[تحریر الوسیله]] می‌فرماید: «در پنج چیز خمس واجب است و در مورد تقسیم آن فرمود: خمس بر شش قسم تقسیم می‌شود: «یک قسم سهم خدا و یک قسم سهم [[پیامبر(ص)]] و یک قسم سهم امام(ع) که این سه قسم در این عصر متعلق به [[امام زمان]] ارواحنا له الفداء است، و سه قسم دیگر برای [[یتیمان]] و [[مسکینان]] و کسی که در سفر درمانده شده از سادات است».<ref>{{یادکرد کتاب\|عنوان=تحریر الوسیله\|نام=سید روح الله\|نام خانوادگی=خمینی\|ناشر=قم، دارالکتب العلمیه\|جلد=1\|صفحه=356}}</ref>

	سقوط سهم امام(ع) را تعداد کمی از فقهاء قائل‌اند و دلیلشان چند روایتی است که در این زمینه وارد شده است. از میان فقهای معاصر کسی با آن‌ها موافق نیست و اکثر علماء شیعه قائل به وجوب خمس هستند.		سقوط سهم امام(ع) را تعداد کمی از فقهاء قائل‌اند و دلیلشان چند روایتی است که در این زمینه وارد شده است. از میان فقهای معاصر کسی با آن‌ها موافق نیست و اکثر علماء شیعه قائل به وجوب خمس هستند.

R.bahmani: /* روایات دال بر وجوب خمس */

2024-12-09T18:21:44Z

روایات دال بر وجوب خمس

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۹ دسامبر ۲۰۲۴، ساعت ۲۱:۵۱
خط ۲۷:		خط ۲۷:
	== روایات دال بر وجوب خمس ==		== روایات دال بر وجوب خمس ==
	در مقابل روایات قبلی، روایاتی وجود دارند که دلالت بر وجوب خمس می‌کنند، برخی از این روایات عبارت است از:		در مقابل روایات قبلی، روایاتی وجود دارند که دلالت بر وجوب خمس می‌کنند، برخی از این روایات عبارت است از:
	# مرحوم کلینی از محمد بن یزید الطبری نقل می‌کند که مردی از تجار فارس از یاران [[امام رضا(ع)]] نامه‌ای به ایشان نوشت و درباره اذن در خمس سوال کرد. امام فرمود: {{متن عربی\|كَتَبَ رَجُلٌ مِنْ تُجَّارِ فَارِسَ مِنْ بَعْضِ مَوَالِي أَبِي الْحَسَنِ الرِّضَا ع يَسْأَلُهُ الْإِذْنَ فِي الْخُمُسِ فَكَتَبَ إِلَيْهِ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ* إِنَّ اللَّهَ وَاسِعٌ كَرِيمٌ ضَمِنَ عَلَى الْعَمَلِ الثَّوَابَ ... لَا يَحِلُّ مَالٌ إِلَّا مِنْ وَجْهٍ أَحَلَّهُ اللَّهُ وَ إِنَّ الْخُمُسَ عَوْنُنَا عَلَى دِينِنَا وَ عَلَى عِيَالاتِنَا وَ عَلَى مَوَالِينَا وَ مَا نَبْذُلُهُ وَ نَشْتَرِي مِنْ أَعْرَاضِنَا مِمَّنْ نَخَافُ سَطْوَتَهُ فَلَا تَزْوُوهُ عَنَّا وَ لَا تَحْرِمُوا أَنْفُسَكُمْ دُعَاءَنَا~~}}، «بسم~~ الله الرحمن الرحیم. بدرستی که خداوند واسع و کریم است و ضمانت کرده است بر عمل ثواب را... هیچ مالی حلال نمی‌شود مگر از آن جهت که خداوند حلال کرده باشد. به‌درستی که خمس کمک کار ما بر دین و عیال و دوستان و موالی ماست و از آن چیزی است که بدان بذل می‌کنیم و آبروی خود را حفظ می‌کنیم در برابر کسانی که از غلبه آنها می‌ترسیم. پس خمس را از ما دور نکنید و دعای خیر ما را بر خودتان حرام ~~نکنید»~~.<ref> کافی ج 1 ص 547 ~~حدیث 25-~~ تهذیب ج 4 ص 139 ~~حدیث 395- استبصار ج 2 ص 59 حدیث 195- وسائل الشیعه ج 6 ص 375 ابواب الأنفال ب 3 ج 2.~~</ref>		# مرحوم کلینی از محمد بن یزید الطبری نقل می‌کند که مردی از تجار فارس از یاران [[امام رضا(ع)]] نامه‌ای به ایشان نوشت و درباره اذن در خمس سوال کرد. امام فرمود: {{متن عربی\|كَتَبَ رَجُلٌ مِنْ تُجَّارِ فَارِسَ مِنْ بَعْضِ مَوَالِي أَبِي الْحَسَنِ الرِّضَا ع يَسْأَلُهُ الْإِذْنَ فِي الْخُمُسِ فَكَتَبَ إِلَيْهِ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ* إِنَّ اللَّهَ وَاسِعٌ كَرِيمٌ ضَمِنَ عَلَى الْعَمَلِ الثَّوَابَ ... لَا يَحِلُّ مَالٌ إِلَّا مِنْ وَجْهٍ أَحَلَّهُ اللَّهُ وَ إِنَّ الْخُمُسَ عَوْنُنَا عَلَى دِينِنَا وَ عَلَى عِيَالاتِنَا وَ عَلَى مَوَالِينَا وَ مَا نَبْذُلُهُ وَ نَشْتَرِي مِنْ أَعْرَاضِنَا مِمَّنْ نَخَافُ سَطْوَتَهُ فَلَا تَزْوُوهُ عَنَّا وَ لَا تَحْرِمُوا أَنْفُسَكُمْ دُعَاءَنَا\|ترجمه=بسم الله الرحمن الرحیم. بدرستی که خداوند واسع و کریم است و ضمانت کرده است بر عمل ثواب را... هیچ مالی حلال نمی‌شود مگر از آن جهت که خداوند حلال کرده باشد. به‌درستی که خمس کمک کار ما بر دین و عیال و دوستان و موالی ماست و از آن چیزی است که بدان بذل می‌کنیم و آبروی خود را حفظ می‌کنیم در برابر کسانی که از غلبه آنها می‌ترسیم. پس خمس را از ما دور نکنید و دعای خیر ما را بر خودتان حرام نکنید}}.<ref>{{یادکرد کتاب\|عنوان=کافی\|سال=1407\|نام=محمد بن یعقوب\|نام خانوادگی=کلینی\|ناشر=تهران، دارالکتب السلامیه\|جلد=1\|صفحه=547}}</ref><ref>{{یادکرد کتاب\|عنوان=تهذیب الاحکام\|سال=1407\|نام=محمد بن حسن\|نام خانوادگی=طوسی\|ناشر=تهران، دارالکتب الاسلامیه\|جلد=4\|صفحه=139}}</ref>
	# در روایت دیگری آمده است، گروهی از [[خراسان]] خدمت امام رضا(ع) رسیدند و از ایشان خواستند تا خمس را حلال کند. امام فرمود: {{متن عربی\|مَا أَمْحَلَ هَذَا تَمْحَضُونَّا بِالْمَوَدَّةِ بِأَلْسِنَتِكُمْ وَ تَزْوُونَ عَنَّا حَقّاً جَعَلَهُ اللَّهُ لَنَا وَ جَعَلَنَا لَهُ وَ هُوَ الْخُمُسُ لَا نَجْعَلُ لَا نَجْعَلُ لَا نَجْعَلُ لِأَحَدٍ مِنْكُمْ فِي حِلٍّ~~}}،~~ چه روزگار عجیبی! این چه وضعیتی است، با زبان ابراز مودت و دوستی با ما می‌نمایید در حالی که حق ما را از ما دور می‌کنید، همان حقی که خداوند برای ما و برای خود قرار داده است. قرار نمی‌دهم قرار نمی‌دهم قرار نمی‌دهم برای هیچکدام از شما خمس را که حلال باشد.<ref>کافی ج 1 ص 548 ~~حدیث 26-~~ تهذیب ج 4 ص 40 ~~حدیث 396- الاستبصار ج 3 ص 60 حدیث 196.~~</ref>		# در روایت دیگری آمده است، گروهی از [[خراسان]] خدمت امام رضا(ع) رسیدند و از ایشان خواستند تا خمس را حلال کند. امام فرمود: {{متن عربی\|مَا أَمْحَلَ هَذَا تَمْحَضُونَّا بِالْمَوَدَّةِ بِأَلْسِنَتِكُمْ وَ تَزْوُونَ عَنَّا حَقّاً جَعَلَهُ اللَّهُ لَنَا وَ جَعَلَنَا لَهُ وَ هُوَ الْخُمُسُ لَا نَجْعَلُ لَا نَجْعَلُ لَا نَجْعَلُ لِأَحَدٍ مِنْكُمْ فِي حِلٍّ\|ترجمه=چه روزگار عجیبی! این چه وضعیتی است، با زبان ابراز مودت و دوستی با ما می‌نمایید در حالی که حق ما را از ما دور می‌کنید، همان حقی که خداوند برای ما و برای خود قرار داده است. قرار نمی‌دهم قرار نمی‌دهم قرار نمی‌دهم برای هیچکدام از شما خمس را که حلال باشد}}.<ref>{{یادکرد کتاب\|عنوان=کافی\|سال=1407\|نام=محمد بن یعقوب\|نام خانوادگی=کلینی\|ناشر=تهران، دارالکتب الاسلامیه\|جلد=1\|صفحه=548}}</ref><ref>{{یادکرد کتاب\|عنوان=تهذیب الاحکام\|سال=1407\|نام=محمد بن حسن\|نام خانوادگی=طوسی\|ناشر=تهران، دارالکتب الاسلامیه\|جلد=4\|صفحه=40}}</ref>
	# [[ابوبصیر]] از [[امام محمد باقر(ع)]] در حدیثی نقل کرده است که حضرت فرمود: {{متن عربی\|لَا يَحِلُّ لِأَحَدٍ أَنْ يَشْتَرِيَ مِنَ الْخُمُسِ شَيْئاً حَتَّى يَصِلَ إِلَيْنَا حَقُّنَا~~}}، «برای~~ احدی حلال نیست که از خمس چیزی بفروشد تا اینکه حق ما را به ما برساند<ref> کافی ج 1 ص 545 ~~حدیث 14- وسائل ج 6 ص 337 ابواب ما یجب فیه الخمس باب 1 حدیث 4.~~</ref>.		# [[ابوبصیر]] از [[امام محمد باقر(ع)]] در حدیثی نقل کرده است که حضرت فرمود: {{متن عربی\|لَا يَحِلُّ لِأَحَدٍ أَنْ يَشْتَرِيَ مِنَ الْخُمُسِ شَيْئاً حَتَّى يَصِلَ إِلَيْنَا حَقُّنَا\|ترجمه=برای احدی حلال نیست که از خمس چیزی بفروشد تا اینکه حق ما را به ما برساند}}.<ref>{{یادکرد کتاب\|عنوان=کافی\|سال=1407\|نام=محمد بن یعقوب\|نام خانوادگی=کلینی\|ناشر=تهران، دارالکتب الاسلامیه\|جلد=1\|صفحه=545}}</ref>

	== نظریه وجوب خمس بر شیعیان ==		== نظریه وجوب خمس بر شیعیان ==

R.bahmani: /* معناشناسی */

2024-12-09T18:11:58Z

معناشناسی

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۹ دسامبر ۲۰۲۴، ساعت ۲۱:۴۱
خط ۹:		خط ۹:

	== معناشناسی ==		== معناشناسی ==
	«خمس» حقِ مالیِ مختص به [[بنی‌هاشم]] که عوض از [[زکات]] است و پس از [[غزوه بدر]] تشریع شد. خمس به هفت چیز تعلق می‌گیرد: غنایم جنگی، معادن، گنج (دفینه)، مال حلال مخلوط به حرام، سود ناشی از کسب و کار و جواهرهایی که با غواصی از دریا استخراج می‌شود. مصرف خمس برای شش مورد است: خدا، رسول(ص)، ذوی‌القربی، یتامی، مساکین و ابن‌سبیل که سه سهم اول به سهم امام و سه سهم دوم به سهم سادات معروف است.<ref>~~محمد جواد ادرکنی،~~ مقاله خمس، دانشنامه امام خمینی ~~ج۵، ص۲۱۷~~ ـ ~~۲۲۴.~~</ref>		«خمس» حقِ مالیِ مختص به [[بنی‌هاشم]] که عوض از [[زکات]] است و پس از [[غزوه بدر]] تشریع شد. خمس به هفت چیز تعلق می‌گیرد: غنایم جنگی، معادن، گنج (دفینه)، مال حلال مخلوط به حرام، سود ناشی از کسب و کار و جواهرهایی که با غواصی از دریا استخراج می‌شود. مصرف خمس برای شش مورد است: خدا، رسول(ص)، ذوی‌القربی، یتامی، مساکین و ابن‌سبیل که سه سهم اول به سهم امام و سه سهم دوم به سهم سادات معروف است.<ref>{{یادکرد کتاب\|عنوان=مقاله خمس، دانشنامه امام خمینی\|سال=1400\|نام=محمد جواد\|نام خانوادگی=ادرکنی\|ناشر=تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی\|جلد=5\|صفحه=217 ـ 224}}</ref>

	== روایات حلال بودن خمس ==		== روایات حلال بودن خمس ==
	# روایت اول: [[سعد بن عبدالله]] با واسطه، از [[امام صادق(ع)]] نقل می‌کند که شخصی به نام [[حارث بن مغیره]] به امام(ع) عرض کرد: {{متن عربی\|قُلْتُ لَهُ إِنَّ لَنَا أَمْوَالًا مِنْ غَلَّاتٍ وَ تِجَارَاتٍ وَ نَحْوِ ذَلِكَ وَ قَدْ عَلِمْتُ أَنَّ لَكَ فِيهَا حَقّاً قَالَ فَلِمَ أَحْلَلْنَا إِذاً لِشِيعَتِنَا إِلَّا لِتَطِيبَ وِلَادَتُهُمْ وَ كُلُّ مَنْ وَالَى آبَائِي فَهُمْ فِي حِلٍّ مِمَّا فِي أَيْدِيهِمْ مِنْ حَقِّنَا فَلْيُبَلِّغِ الشَّاهِدُ الْغَائِبَ~~}}، «اموالی~~ از غلات و تجارات و مانند این‌ها در نزد ماست و می‌دانم حق شما هم در آن هست، حضرت فرمودند: ما حق خود را برای شیعیان حلال نکردیم، مگر اینکه حلال‌زاده گردند، هر کسی که پدرانم را دوست داشته باشد، آنچه که در دست اوست از حق ما برای او حلال است و باید این مطلب را حاضرین به غائبین ~~برسانند»~~.<ref>~~طوسی، ابوجعفر~~ محمد بن ~~حسن، تهذیب الاحکام، ج۴، ص۱۴۳، ح۳۹۹.~~</ref> باید توجه داشت، روایاتی که در رابطه با سقوط سهم امام و عدم پرداخت خمس توسط شیعیان وارد شده، زیاد نیستند. درباره سند این روایت، واسطه‌هایی که ذکر شدند غیر از ابی‌عماره، مابقی همه شیعه و موثّق هستند.		# روایت اول: [[سعد بن عبدالله]] با واسطه، از [[امام صادق(ع)]] نقل می‌کند که شخصی به نام [[حارث بن مغیره]] به امام(ع) عرض کرد: {{متن عربی\|قُلْتُ لَهُ إِنَّ لَنَا أَمْوَالًا مِنْ غَلَّاتٍ وَ تِجَارَاتٍ وَ نَحْوِ ذَلِكَ وَ قَدْ عَلِمْتُ أَنَّ لَكَ فِيهَا حَقّاً قَالَ فَلِمَ أَحْلَلْنَا إِذاً لِشِيعَتِنَا إِلَّا لِتَطِيبَ وِلَادَتُهُمْ وَ كُلُّ مَنْ وَالَى آبَائِي فَهُمْ فِي حِلٍّ مِمَّا فِي أَيْدِيهِمْ مِنْ حَقِّنَا فَلْيُبَلِّغِ الشَّاهِدُ الْغَائِبَ\|ترجمه=اموالی از غلات و تجارات و مانند این‌ها در نزد ماست و می‌دانم حق شما هم در آن هست، حضرت فرمودند: ما حق خود را برای شیعیان حلال نکردیم، مگر اینکه حلال‌زاده گردند، هر کسی که پدرانم را دوست داشته باشد، آنچه که در دست اوست از حق ما برای او حلال است و باید این مطلب را حاضرین به غائبین برسانند}}.<ref>{{یادکرد کتاب\|عنوان=تهذیب الاحکام\|سال=1407\|نام=محمد بن حسن\|نام خانوادگی=طوسی\|ناشر=تهران، دارالکتب الاسلامیه\|جلد=4\|صفحه=143}}</ref> باید توجه داشت، روایاتی که در رابطه با سقوط سهم امام و عدم پرداخت خمس توسط شیعیان وارد شده، زیاد نیستند. درباره سند این روایت، واسطه‌هایی که ذکر شدند غیر از ابی‌عماره، مابقی همه شیعه و موثّق هستند.
	# روایت دوم: در روایت دیگر، [[محمد بن حسن صفّار]] با چند واسطه از فیض کاشانی و ایشان از [[امام صادق(ع)]] نقل می‌کند: {{متن عربی\|مَنْ وَجَدَ بَرْدَ حُبِّنَا فِي كَبِدِهِ فَلْيَحْمَدِ اللَّهَ عَلَى أَوَّلِ النِّعَمِ قَالَ قُلْتُ جُعِلْتُ فِدَاكَ مَا أَوَّلُ النِّعَمِ قَالَ طِيبُ الْوِلَادَةِ ثُمَّ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع- قَالَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ ع لِفَاطِمَةَ ع أَحِلِّي نَصِيبَكِ مِنَ الْفَيْ‏ءِ لآِبَاءِ شِيعَتِنَا لِيَطِيبُوا ثُمَّ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع إِنَّا أَحْلَلْنَا أُمَّهَاتِ شِيعَتِنَا لآِبَائِهِمْ لِيَطِيبُوا~~}}، حضرت فرمودند: «کسی~~ که محبت ما را در وجودش بیابد پس باید خدا را به خاطر اوّلین نعمتش حمد کند». فضیل گفت خدمت حضرت عرض کردم: «اوّلین نعمت چیست؟ حضرت فرمودند: حلال‌زاده بودن، سپس امام(ع) فرمودند: [[امیرالمؤمنین(ع)]] به [[فاطمه زهرا(س)]] فرمودند: «سهم خود را از غنیمت و اموال برای پدران شیعیان ما حلال کن تا ولادت آنها پاک شود»، آن گاه امام صادق(ع) فرمودند: «ما مادران شیعیان را برای پدرانشان حلال کردیم تا حلال زاده ~~گردند»~~.<ref>~~طوسی، ابوجعفر~~ محمد بن ~~حسن، تهذیب الاحکام، ج۴، ص۱۴۳، ح401.~~</ref> این روایت از نظر سند صحیح است و همه راویان آن، شیعه و ثقه هستند.		# روایت دوم: در روایت دیگر، [[محمد بن حسن صفّار]] با چند واسطه از فیض کاشانی و ایشان از [[امام صادق(ع)]] نقل می‌کند: {{متن عربی\|مَنْ وَجَدَ بَرْدَ حُبِّنَا فِي كَبِدِهِ فَلْيَحْمَدِ اللَّهَ عَلَى أَوَّلِ النِّعَمِ قَالَ قُلْتُ جُعِلْتُ فِدَاكَ مَا أَوَّلُ النِّعَمِ قَالَ طِيبُ الْوِلَادَةِ ثُمَّ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع- قَالَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ ع لِفَاطِمَةَ ع أَحِلِّي نَصِيبَكِ مِنَ الْفَيْ‏ءِ لآِبَاءِ شِيعَتِنَا لِيَطِيبُوا ثُمَّ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع إِنَّا أَحْلَلْنَا أُمَّهَاتِ شِيعَتِنَا لآِبَائِهِمْ لِيَطِيبُوا\|ترجمه=کسی که محبت ما را در وجودش بیابد پس باید خدا را به خاطر اوّلین نعمتش حمد کند». فضیل گفت خدمت حضرت عرض کردم: «اوّلین نعمت چیست؟ حضرت فرمودند: حلال‌زاده بودن، سپس امام(ع) فرمودند: امیرالمؤمنین(ع) به فاطمه زهرا(س) فرمودند: «سهم خود را از غنیمت و اموال برای پدران شیعیان ما حلال کن تا ولادت آنها پاک شود»، آن گاه امام صادق(ع) فرمودند: «ما مادران شیعیان را برای پدرانشان حلال کردیم تا حلال زاده گردند}}.<ref>{{یادکرد کتاب\|عنوان=تهذیب الاحکام\|سال=1407\|نام=محمد بن حسن\|نام خانوادگی=طوسی\|ناشر=تهران، دارالکتب الاسلامیه\|جلد=4\|صفحه=143}}</ref> این روایت از نظر سند صحیح است و همه راویان آن، شیعه و ثقه هستند.
	# روایت سوم: [[علامه حلّی]] در [[منتهی المطلب]] می‌فرمایند: «در خبر صحیح از [[ابی‌بصیر]] و [[زراره]] و [[محمد بن مسلم]] از [[امام باقر(ع)]] نقل شده که آن حضرت فرمودند أمیرالمؤمنین علی بن ابیطالب(ع) فرمودند: {{متن عربی\|هَلَكَ النَّاس‏ فِي بُطُونِهِمْ وَ فُرُوجِهِمْ لِأَنَّهُمْ لَمْ يُؤَدُّوا إِلَيْنَا حَقَّنَا أَلَا وَ إِنَّ شِيعَتَنَا مِنْ ذَلِكَ وَ آبَاءَهُمْ فِي حِلٍّ~~}}، «مردم~~ در مورد شکم‌ها و فروجشان هلاک شدند، چون که حقوق ما را نپرداختند، آگاه باشید که شیعیان ما و پدرانشان از این حق استثنا شدند و برای آنها حلال ~~است»؛~~<ref>~~طوسی، ابوجعفر~~ محمد بن ~~حسن، تهذیب الاحکام، ج۴، ص137؛ حر عاملی، شیخ~~ محمد بن ~~حسن، وسائل الشیعه، ج۹، ص۵۴۳، ح۱۲۶۷۵.~~</ref>		# روایت سوم: [[علامه حلّی]] در [[منتهی المطلب]] می‌فرمایند: «در خبر صحیح از [[ابی‌بصیر]] و [[زراره]] و [[محمد بن مسلم]] از [[امام باقر(ع)]] نقل شده که آن حضرت فرمودند أمیرالمؤمنین علی بن ابیطالب(ع) فرمودند: {{متن عربی\|هَلَكَ النَّاس‏ فِي بُطُونِهِمْ وَ فُرُوجِهِمْ لِأَنَّهُمْ لَمْ يُؤَدُّوا إِلَيْنَا حَقَّنَا أَلَا وَ إِنَّ شِيعَتَنَا مِنْ ذَلِكَ وَ آبَاءَهُمْ فِي حِلٍّ\|ترجمه=مردم در مورد شکم‌ها و فروجشان هلاک شدند، چون که حقوق ما را نپرداختند، آگاه باشید که شیعیان ما و پدرانشان از این حق استثنا شدند و برای آنها حلال است}}.<ref>{{یادکرد کتاب\|عنوان=تهذیب الاحکام\|سال=1407\|نام=محمد بن حسن\|نام خانوادگی=طوسی\|ناشر=تهران، دارالکتب السلامیه\|جلد=4\|صفحه=137}}</ref><ref>{{یادکرد کتاب\|عنوان=وسائل الشیعه\|سال=1409\|نام=محمد بن حسن\|نام خانوادگی=حرعاملی\|ناشر=قم، مؤسسة آل البيت‏\|جلد=9\|صفحه=543}}</ref>
	# روایت چهارم: [[میرزای قمی]] در [[غنائم الایّام]] بیان می‌کند: «خبر صحیح زراره که در [[علل الشرایع]] از امام باقر(ع) نقل شده که امام فرمودند: {{متن عربی\|إِنَّ أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ ع حَلَّلَهُمْ مِنَ الْخُمُسِ يَعْنِي الشِّيعَةَ لِيَطِيبَ مَوْلِدُهُم~~}}،‏ «امیرالمؤمنین~~(ع) خمس را برای شیعیان حلال کردند تا حلال زاده به وجود ~~آیند»~~.<ref>~~شیخ صدوق،~~ محمد بن علی ~~بن حسین بن موسی بن~~ بابویه ~~قمی، علل الشرایع،~~ نجف، مکتبه ~~الحیدریه، ۱۳۸۶ق، ج۲، ص۳۷۷، ح۱.~~</ref> میرزای قمی، روایت را صحیح می‌دانند.<ref>میرزای ~~قمی، م‍ی‍رزا اب‍وال‍ق‍اس‍م‌ب‍ن‌ م‍ح‍م‍د ح‍س‍ن‌ ج‍ی‍لان‍ی‌، غنایم الایام،~~ مکتب الاعلام ~~الاسلامی، چاپ اول، ۱۴۱۷ق، ج۴، ص۳۸۴.~~</ref>		# روایت چهارم: [[میرزای قمی]] در [[غنائم الایّام]] بیان می‌کند: «خبر صحیح زراره که در [[علل الشرایع]] از امام باقر(ع) نقل شده که امام فرمودند: {{متن عربی\|إِنَّ أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ ع حَلَّلَهُمْ مِنَ الْخُمُسِ يَعْنِي الشِّيعَةَ لِيَطِيبَ مَوْلِدُهُم\|ترجمه=امیرالمؤمنین(ع) خمس را برای شیعیان حلال کردند تا حلال زاده به وجود آیند}}.<ref>{{یادکرد کتاب\|عنوان=علل الشرایع\|سال=۱۳۸۶\|نام=محمد بن علی\|نام خانوادگی=ابن بابویه\|ناشر=نجف، مکتبه الحیدریه\|جلد=2\|صفحه=377}}</ref> میرزای قمی، روایت را صحیح می‌دانند.<ref>{{یادکرد کتاب\|عنوان=غنایم الایام\|سال=1417\|نام=ابوالقاسم\|نام خانوادگی=میرزای قمی\|ناشر=مکتب الاعلام اسلامی\|جلد=4\|صفحه=384}}</ref>

	== نظر برخی بزرگان شیعه در حلیت خمس و روایات حلال بودن ==		== نظر برخی بزرگان شیعه در حلیت خمس و روایات حلال بودن ==
	برخی بزرگان شیعه مانند [[سلّار]]، [[محقق سبزواری]]، [[صاحب حدائق]]، [[صاحب مدارک]] و محدث کاشانی، سقوط سهم امام(ع) در زمان غیبت را جایز می‌دانند نه در زمان حضور و دلیل ایشان روایاتی است که به برخی از آنها اشاره می‌شود، علاوه بر روایات، می‌فرمایند: «این جواز تصرّف شیعیان در سهم امام، از باب کرم و تفضّل بر شیعیان است که امام معصوم(ع) تصرف در حقش را با بزرگ منشی به شیعه حلال کرده‌اند».<ref>محقق ~~سبزواری، محمد باقر، ذخیره المعاد،~~ قم، مؤسسه آل ~~البیت، ج۳، ص۴۹۰.~~</ref>		برخی بزرگان شیعه مانند [[سلّار]]، [[محقق سبزواری]]، [[صاحب حدائق]]، [[صاحب مدارک]] و محدث کاشانی، سقوط سهم امام(ع) در زمان غیبت را جایز می‌دانند نه در زمان حضور و دلیل ایشان روایاتی است که به برخی از آنها اشاره می‌شود، علاوه بر روایات، می‌فرمایند: «این جواز تصرّف شیعیان در سهم امام، از باب کرم و تفضّل بر شیعیان است که امام معصوم(ع) تصرف در حقش را با بزرگ منشی به شیعه حلال کرده‌اند».<ref>{{یادکرد کتاب\|عنوان=ذخیره المعاد\|نام=محمد باقر\|نام خانوادگی=محقق سبزواری\|ناشر=قم، مؤسسه آل البیت\|جلد=3\|صفحه=490}}</ref>

	[[محقق بحرانی]] در [[کتاب حدائق الناظره]] بعد از نقل قول به سقوط سهم امام در زمان غیبت گفته است: «این قول، الان بین تعدادی از معاصرین مشهور است».<ref>~~بحرانی،~~ یوسف بن ~~احمد، حدائق الناضره،~~ قم، جامعه ~~مدرسین، ج۱۲، ص۴۳۹.~~</ref>		[[محقق بحرانی]] در [[کتاب حدائق الناظره]] بعد از نقل قول به سقوط سهم امام در زمان غیبت گفته است: «این قول، الان بین تعدادی از معاصرین مشهور است».<ref>{{یادکرد کتاب\|عنوان=حدائق الناضره\|نام=یوسف بن احمد\|نام خانوادگی=بحرانی\|ناشر=قم، جامعه مدرسین\|جلد=12\|صفحه=439}}</ref>

	== تشریع خمس در قرآن ==		== تشریع خمس در قرآن ==

R.bahmani در ‏۹ دسامبر ۲۰۲۴، ساعت ۱۶:۳۳

2024-12-09T16:33:54Z

نمایش تغییرات

R.bahmani در ‏۹ دسامبر ۲۰۲۴، ساعت ۱۶:۰۸

2024-12-09T16:08:26Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۹ دسامبر ۲۰۲۴، ساعت ۱۹:۳۸
خط ۷:		خط ۷:
	{{درگاه\|سنت}}		{{درگاه\|سنت}}
	'''روایات حلال کردن خمس'''، روایاتی است که براساس آن امام(ع) [[خمس]] را بر شیعیان [[حلال]] کرده‌اند تا آنان [[حلال‌زاده]] شوند. علمایی نیز این روایت و چند روایت دیگر را مبنا قرار داده و خمس را بر شیعیان حلال اعلام کرده‌اند. روایات در این باب چندان زیاد نیستند؛ از نظر سندی نیز ایراد چندانی بر آنها وارد نیست. اما در مقابل آیه ۴۱ [[سوره انفال]] و روایات معتبر دیگری قرار دارند که بر واجب بودن خمس بر مسلمانان تاکید دارند. دیدگاه اکثر علمای شیعه و فقهای معاصر بر وجوب پرداخت خمس توسط شیعیان است.		'''روایات حلال کردن خمس'''، روایاتی است که براساس آن امام(ع) [[خمس]] را بر شیعیان [[حلال]] کرده‌اند تا آنان [[حلال‌زاده]] شوند. علمایی نیز این روایت و چند روایت دیگر را مبنا قرار داده و خمس را بر شیعیان حلال اعلام کرده‌اند. روایات در این باب چندان زیاد نیستند؛ از نظر سندی نیز ایراد چندانی بر آنها وارد نیست. اما در مقابل آیه ۴۱ [[سوره انفال]] و روایات معتبر دیگری قرار دارند که بر واجب بودن خمس بر مسلمانان تاکید دارند. دیدگاه اکثر علمای شیعه و فقهای معاصر بر وجوب پرداخت خمس توسط شیعیان است.

			== معناشناسی ==
			«خمس» حقِ مالیِ مختص به [[بنی‌هاشم]] که عوض از [[زکات]] است و پس از [[غزوه بدر]] تشریع شد. خمس به هفت چیز تعلق می‌گیرد: غنایم جنگی، معادن، گنج (دفینه)، مال حلال مخلوط به حرام، سود ناشی از کسب و کار و جواهرهایی که با غواصی از دریا استخراج می‌شود. مصرف خمس برای شش مورد است: خدا، رسول(ص)، ذوی‌القربی، یتامی، مساکین و ابن‌ السبیل که سه سهم اول به سهم امام و سه سهم دوم به سهم سادات معروف است.<ref>محمد جواد ادرکنی، مقاله خمس، دانشنامه امام خمینی ج۵، ص۲۱۷ ـ ۲۲۴.</ref>

	== روایات حلال بودن خمس ==		== روایات حلال بودن خمس ==