رابطه فطرت خداشناسی با انکار خداوند - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Shahroudi در ‏۹ سپتامبر ۲۰۲۵، ساعت ۰۲:۱۴

2025-09-09T02:14:19Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۹ سپتامبر ۲۰۲۵، ساعت ۰۵:۴۴
خط ۴:		خط ۴:
	{{پایان سوال}}		{{پایان سوال}}
	{{پاسخ}}		{{پاسخ}}
	~~{{درگاه\|واژه‌ها}}~~

	یکی از عباراتی که در بسیاری از سخنان پیشوایان دینی و حکیمان و [[مراتب نفس انسانی در عرفان\|عارفان]] به آن برمی‌خوریم، این عبارت است که خداشناسی فطری است یا [[حقیقت انسان\|انسان]] باالفطره [[خداشناس]] است. واژه [[فطرت خداپرستی و مسئله اختیار\|فطرت]] به معنای سرشت و نوع خلقت انسان است و به ویژگی‌هایی اشاره دارد که اکتسابی نیستند و در عموم انسان‌ها مشترک‌اند. فطرت انسان شامل دو دسته اصلی است: خداشناسی فطری و میل‌ها و گرایش‌های فطری. خداشناسی فطری به شناخت حضوری و شهودی از خدا اشاره دارد که هر فرد به طور طبیعی در دل خود دارد و می‌تواند در مواقع خاص به آن دست یابد. همچنین، شناخت عقلانی و ذهنی از وجود خدا نیز به سادگی برای انسان قابل درک است.		یکی از عباراتی که در بسیاری از سخنان پیشوایان دینی و حکیمان و [[مراتب نفس انسانی در عرفان\|عارفان]] به آن برمی‌خوریم، این عبارت است که خداشناسی فطری است یا [[حقیقت انسان\|انسان]] باالفطره [[خداشناس]] است. واژه [[فطرت خداپرستی و مسئله اختیار\|فطرت]] به معنای سرشت و نوع خلقت انسان است و به ویژگی‌هایی اشاره دارد که اکتسابی نیستند و در عموم انسان‌ها مشترک‌اند. فطرت انسان شامل دو دسته اصلی است: خداشناسی فطری و میل‌ها و گرایش‌های فطری. خداشناسی فطری به شناخت حضوری و شهودی از خدا اشاره دارد که هر فرد به طور طبیعی در دل خود دارد و می‌تواند در مواقع خاص به آن دست یابد. همچنین، شناخت عقلانی و ذهنی از وجود خدا نیز به سادگی برای انسان قابل درک است.

Shahroudi: Shahroudi صفحهٔ پیش نویس:رابطه فطرت خداشناسی با انکار خداوند را بدون برجای‌گذاشتن تغییرمسیر به رابطه فطرت خداشناسی با انکار خداوند منتقل کرد

2024-11-07T03:57:37Z

Shahroudi صفحهٔ پیش نویس:رابطه فطرت خداشناسی با انکار خداوند را بدون برجای‌گذاشتن تغییرمسیر به رابطه فطرت خداشناسی با انکار خداوند منتقل کرد

→ نسخهٔ قدیمی‌تر	نسخهٔ ‏۷ نوامبر ۲۰۲۴، ساعت ۰۷:۲۷
(بدون تفاوت)

Shahroudi در ‏۷ نوامبر ۲۰۲۴، ساعت ۰۳:۵۷

2024-11-07T03:57:04Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۷ نوامبر ۲۰۲۴، ساعت ۰۷:۲۷
خط ۱:		خط ۱:
	~~{{پیش نویس\|تکمیل}}~~

	{{شروع متن}}		{{شروع متن}}
	{{سوال}}		{{سوال}}

Mohammadaminrazi در ‏۲۷ اکتبر ۲۰۲۴، ساعت ۰۷:۰۷

2024-10-27T07:07:09Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۷ اکتبر ۲۰۲۴، ساعت ۱۰:۳۷
خط ۱:		خط ۱:
	{{پیش نویس\|~~نیازمند به ویرایش~~}}		{{پیش نویس\|تکمیل}}

	{{شروع متن}}		{{شروع متن}}

Mohammadaminrazi در ‏۲۷ اکتبر ۲۰۲۴، ساعت ۰۷:۰۶

2024-10-27T07:06:33Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۷ اکتبر ۲۰۲۴، ساعت ۱۰:۳۶
خط ۲۶:		خط ۲۶:
	== بررسی اقسام فطرت ==		== بررسی اقسام فطرت ==
	=== قسم اول ===		=== قسم اول ===
	منظور از خداشناسی فطری که هر انسانی بدون نیاز به آموزش از آن‌ها برخوردار است؛ یعنی شناخت حضوری، این است که انسان آن چنان آفریده شده است که در اعماق قلبش یک رابطه وجودی با خداوند دارد که اگر در دل خودش درست کندوکاو کند و به عمق قلب خود توجه کافی بنماید، این رابطه را می‌یابد، نه این که می‌داند خدایی هست، بلکه رابطه خود را با خدا می‌یابد و به تعبیر دیگر، می‌بیند و شهود می‌کند. بسیاری از مردم مخصوصاً در اوقات زندگی که سرگرم امور [[دنیا]] هستند، توجهی به این رابطه قلبی ندارند و تنها هنگامی که توجهشان از همه چیز بریده می‌شود و امیدشان از همه اسباب قطع می‌گردد، می‌توانند به این رابطه قلبی، توجه نمایند.		منظور از خداشناسی فطری که هر انسانی بدون نیاز به آموزش از آن‌ها برخوردار است؛ یعنی شناخت حضوری، این است که انسان آن چنان آفریده شده است که در اعماق قلبش یک رابطه وجودی با خداوند دارد که اگر در دل خودش درست کندوکاو کند و به عمق قلب خود توجه کافی بنماید، این رابطه را می‌یابد، نه این که می‌داند خدایی هست، بلکه رابطه خود را با خدا می‌یابد و به تعبیر دیگر، می‌بیند و شهود می‌کند. بسیاری از مردم مخصوصاً در اوقات زندگی که سرگرم امور [[دنیا]] هستند، توجهی به این رابطه قلبی ندارند و تنها هنگامی که توجهشان از همه چیز بریده می‌شود و امیدشان از همه اسباب قطع می‌گردد، می‌توانند به این رابطه قلبی، توجه نمایند.<ref>{{یادکرد وب\|وبگاه=اندیشه قم\|نشانی=https://pasokh.org/fa/shobhe/View/92135/%D8%A7%DA%AF%D8%B1-%D8%AE%D8%AF%D8%A7%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%D9%8A-%D8%A7%D9%85%D8%B1%D9%8A-%D9%81%D8%B7%D8%B1%D9%8A-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%8C-%D9%BE%D8%B3-%DA%86%D8%B1%D8%A7-%D8%B9%D8%AF%D9%87%E2%80%8C%D8%A7%D9%8A-%DA%A9%D8%A7%D9%81%D8%B1-%D9%88-%D9%85%D9%86%DA%A9%D8%B1-%D8%AE%D8%AF%D8%A7-%D9%87%D8%B3/?SearchText=%D8%A7%DA%AF%D8%B1%20%D8%AE%D8%AF%D8%A7%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C%20%D8%A7%D9%85%D8%B1%DB%8C%20%D9%81%D8%B7%D8%B1%DB%8C%20%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%8C%20%D9%BE%D8%B3%20%DA%86%D8%B1%D8%A7%20%D8%B9%D8%AF%D9%87%E2%80%8C%D8%A7%DB%8C%20%D9%85%D9%86%DA%A9%D8%B1%20%D8%AE%D8%AF%D8%A7%20%D9%87%D8%B3%D8%AA%D9%86%D8%AF%D8%9F&LPhrase=\|عنوان=اگر خداشناسی امری فطری است، پس چرا عده‌ای کافر و منکر خدا هستند؟\|تاریخ بازبینی=6 آبان 1403}}</ref>



	در روایتی از [[امام صادق (ع)]] نقل شده است که:<ref>{{یادکرد کتاب\|عنوان=توحید صدوق\|عنوان کتاب=توحید صدوق\|نام=محمد بن علی\|نام خانوادگی=ابن‌بابویه\|ناشر=تهران، انتشارات مکتبه الصدوق\|صفحه=231}}</ref><blockquote>شخصی خدمت حضرت عرض کرد خدا را آن چنان به من معرفی کن که گویی او را می‌بینم. حضرت از او سؤال کرد؟ آیا هیچ وقت از راه دریا مسافرت کرده‌ای؟		در روایتی از [[امام صادق (ع)]] نقل شده است که:<ref>{{یادکرد کتاب\|عنوان=توحید صدوق\|عنوان کتاب=توحید صدوق\|نام=محمد بن علی\|نام خانوادگی=ابن‌بابویه\|ناشر=تهران، انتشارات مکتبه الصدوق\|صفحه=231}}</ref><blockquote>شخصی خدمت حضرت عرض کرد خدا را آن چنان به من معرفی کن که گویی او را می‌بینم. حضرت از او سؤال کرد؟ آیا هیچ وقت از راه دریا مسافرت کرده‌ای؟

Mohammadaminrazi در ‏۲۶ اکتبر ۲۰۲۴، ساعت ۱۲:۲۷

2024-10-26T12:27:27Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۶ اکتبر ۲۰۲۴، ساعت ۱۵:۵۷
خط ۱۰:		خط ۱۰:
	یکی از عباراتی که در بسیاری از سخنان پیشوایان دینی و حکیمان و [[مراتب نفس انسانی در عرفان\|عارفان]] به آن برمی‌خوریم، این عبارت است که خداشناسی فطری است یا [[حقیقت انسان\|انسان]] باالفطره [[خداشناس]] است. واژه [[فطرت خداپرستی و مسئله اختیار\|فطرت]] به معنای سرشت و نوع خلقت انسان است و به ویژگی‌هایی اشاره دارد که اکتسابی نیستند و در عموم انسان‌ها مشترک‌اند. فطرت انسان شامل دو دسته اصلی است: خداشناسی فطری و میل‌ها و گرایش‌های فطری. خداشناسی فطری به شناخت حضوری و شهودی از خدا اشاره دارد که هر فرد به طور طبیعی در دل خود دارد و می‌تواند در مواقع خاص به آن دست یابد. همچنین، شناخت عقلانی و ذهنی از وجود خدا نیز به سادگی برای انسان قابل درک است.		یکی از عباراتی که در بسیاری از سخنان پیشوایان دینی و حکیمان و [[مراتب نفس انسانی در عرفان\|عارفان]] به آن برمی‌خوریم، این عبارت است که خداشناسی فطری است یا [[حقیقت انسان\|انسان]] باالفطره [[خداشناس]] است. واژه [[فطرت خداپرستی و مسئله اختیار\|فطرت]] به معنای سرشت و نوع خلقت انسان است و به ویژگی‌هایی اشاره دارد که اکتسابی نیستند و در عموم انسان‌ها مشترک‌اند. فطرت انسان شامل دو دسته اصلی است: خداشناسی فطری و میل‌ها و گرایش‌های فطری. خداشناسی فطری به شناخت حضوری و شهودی از خدا اشاره دارد که هر فرد به طور طبیعی در دل خود دارد و می‌تواند در مواقع خاص به آن دست یابد. همچنین، شناخت عقلانی و ذهنی از وجود خدا نیز به سادگی برای انسان قابل درک است.

	برای شکوفایی فطرت، راه‌هایی مانند [[تعالیم الهی]] و [[تزکیه نفس]] وجود دارد، در حالی که موانعی نظیر [[غفلت]]، [[وسوسه‌های شیطان در آیه ۱۶۹ سوره بقره\|وسوسه‌های شیطانی]]، [[پندارگرایی]]، [[خودبینی]] و... می‌توانند مانع از این شکوفایی شوند. در نهایت، خداشناسی امری فطری است که با پیمودن راه‌های صحیح و رفع موانع، انسان می‌تواند به آن دست یابد و رابطه خود با [[شناخت خدا\|خدا]] را درک کند؛ آنگاه در عمق خود، آن رابطه را می‌یابند، و کسانی که منکر خدا هستند، یقیناً یا راه را درست نپیمودند یا موانع را بر طرف نکردند و دچار چنین حالتی شدند.		برای شکوفایی فطرت، راه‌هایی مانند [[تعالیم الهی]] و [[تزکیه نفس]] وجود دارد، در حالی که موانعی نظیر [[غفلت]]، [[وسوسه‌های شیطان در آیه ۱۶۹ سوره بقره\|وسوسه‌های شیطانی]]، [[پندارگرایی]]، [[خودبینی]] و... می‌توانند مانع از این شکوفایی شوند. در نهایت، خداشناسی امری فطری است که با پیمودن راه‌های صحیح و رفع موانع، انسان می‌تواند به آن دست یابد و رابطه خود با [[شناخت خدا\|خدا]] را درک کند؛ آنگاه در عمق خود، آن رابطه را می‌یابند، و کسانی که منکر خدا هستند، یقیناً یا راه را درست نپیمودند یا موانع را بر طرف نکردند و دچار چنین حالتی شدند. و اگر کسانی که منکر خدا هستند، راه را درست بپیمایند و توجهاتی که به عالم ماده دارند، را قطع کنند یا در یک حالت اضطراری واقع شوند که خود به خود این توجهات قطع شود، آنگاه در عمق خود، آن رابطه را می‌یابند، یعنی این رابطه در همه هست، منتهی مورد توجه نیست. امیدواریم که همه ما بتوانیم راه شکوفایی فطرت را به خوبی بپیماییم و موانع را بر طرف کنیم تا رابطه بین خود و خدا را مشاهده کنیم.

	== مفهوم‌شناسی ==		== مفهوم‌شناسی ==
خط ۴۶:		خط ۴۶:
	گفتند: در آنجا که وسیله‌ای برای نجات تو وجود نداشت به چه کسی امیدوار بودی؟		گفتند: در آنجا که وسیله‌ای برای نجات تو وجود نداشت به چه کسی امیدوار بودی؟

	آن شخص متوجه شد که در آن حال گویا دل او با کسی ارتباط داشته در حدّی که گویا او را می‌دیده است.</blockquote>این همان حالتی است که گاهی اضطرارا توجه انسان از ماسواء قطع می‌شود و آن حالت به انسان روی می‌دهد که رابطه قلبی خودش با خدا را در می‌یابد. انسان با [[معانی و انواع اختیار\|اختیار]] هم چنین کاری را می‌تواند بکند و این ارزش دارد.		آن شخص متوجه شد که در آن حال گویا دل او با کسی ارتباط داشته در حدّی که گویا او را می‌دیده است.</blockquote>این همان حالتی است که گاهی اضطرارا توجه انسان از ماسواء قطع می‌شود و آن حالت به انسان روی می‌دهد که رابطه قلبی خودش با خدا را در می‌یابد. انسان با [[معانی و انواع اختیار\|اختیار]] هم چنین کاری را می‌تواند بکند و این ارزش دارد. یعنی [[سیر و سلوک\|سیر و سلوکی]] که مورد قبول ادیان حق باشد بر این اساس استوار است که انسان تدریجاً تعلقات خودش را از غیر خدا قطع کند و دلبستگی به غیر خدا نداشته باشد تا به جایی برسد که به فرموده [[امام علی(ع)]]: {{عربی\|ما کنت اعبد ربّا لم أره\|ترجمه=هرگز اينگونه نبوده‌ام که خدایی را که نديده باشم عبادت کنم.}}<ref>{{یادکرد کتاب\|عنوان=اصول کافی\|عنوان کتاب=اصول کافی\|نام=محمد بن یعقوب\|نام خانوادگی=کلینی\|جلد=1\|صفحه=98}}</ref>

	یعنی [[سیر و سلوک\|سیر و سلوکی]] که مورد قبول ادیان حق باشد بر این اساس استوار است که انسان تدریجاً تعلقات خودش را از غیر خدا قطع کند و دلبستگی به غیر خدا نداشته باشد تا به جایی برسد که به فرموده [[امام علی(ع)]]: {{عربی\|ما کنت اعبد ربّا لم أره\|ترجمه=هرگز اينگونه نبوده‌ام که خدایی را که نديده باشم عبادت کنم.}}<ref>{{یادکرد کتاب\|عنوان=اصول کافی\|عنوان کتاب=اصول کافی\|نام=محمد بن یعقوب\|نام خانوادگی=کلینی\|جلد=1\|صفحه=98}}</ref>

	=== قسم دوم ===		=== قسم دوم ===
خط ۵۵:		خط ۵۳:
	منظور از شناخت ذهنی و عقلی که فطری باشد، دلیلی است که ذهن برای آن احتیاج به تلاش ندارد؛ مثلاً عقل انسان برای تصدیق به وجود خدا نیازی به تلاش و کوشش ندارد، بلکه به آسانی درک می‌کند که وجود انسان و همه پدیده‌های جهان نیازمند است، پس خدای بی‌نیازی وجود دارد که نیاز آن‌ها را بر طرف می‌کند.<ref>{{یادکرد کتاب\|عنوان=معارف قرآن (خداشناسی)\|عنوان کتاب=معارف قرآن (خداشناسی)\|نام=محمد تقی\|نام خانوادگی=مصباح یزدی\|ناشر=انتشارات مؤسسه امام خمینی (ره)\|صفحه=36}}</ref>		منظور از شناخت ذهنی و عقلی که فطری باشد، دلیلی است که ذهن برای آن احتیاج به تلاش ندارد؛ مثلاً عقل انسان برای تصدیق به وجود خدا نیازی به تلاش و کوشش ندارد، بلکه به آسانی درک می‌کند که وجود انسان و همه پدیده‌های جهان نیازمند است، پس خدای بی‌نیازی وجود دارد که نیاز آن‌ها را بر طرف می‌کند.<ref>{{یادکرد کتاب\|عنوان=معارف قرآن (خداشناسی)\|عنوان کتاب=معارف قرآن (خداشناسی)\|نام=محمد تقی\|نام خانوادگی=مصباح یزدی\|ناشر=انتشارات مؤسسه امام خمینی (ره)\|صفحه=36}}</ref>

	حاصل آن که: فطری بودن شناخت خدا بدین معنا است که دل و عقل انسان با خدا آشناست، و در ژرفای روح وی مایه‌ای برای شناخت آگاهانه خداوند وجود دارد، که قابل رشد و شکوفایی است.		حاصل آن که: فطری بودن شناخت خدا بدین معنا است که دل و عقل انسان با خدا آشناست، و در ژرفای روح وی مایه‌ای برای شناخت آگاهانه خداوند وجود دارد، که قابل رشد و شکوفایی است. امّا برای رشد و شکوفایی فطرت خویش باید راه‌هایی را بپیماید و موانعی را بر طرف کند.<ref>{{یادکرد کتاب\|عنوان=آموزش عقائد\|عنوان کتاب=آموزش عقائد\|نام=محمد تقی\|نام خانوادگی=مصباح یزدی\|ناشر=انتشارات مؤسسه امام خمینی (ره)\|صفحه=44}}</ref>

	امّا برای رشد و شکوفایی فطرت خویش باید راه‌هایی را بپیماید و موانعی را بر طرف کند.<ref>{{یادکرد کتاب\|عنوان=آموزش عقائد\|عنوان کتاب=آموزش عقائد\|نام=محمد تقی\|نام خانوادگی=مصباح یزدی\|ناشر=انتشارات مؤسسه امام خمینی (ره)\|صفحه=44}}</ref>

	== راه‌های شکوفایی فطرت ==		== راه‌های شکوفایی فطرت ==
خط ۸۰:		خط ۷۶:
	}}		}}

	~~== نتیجه ==~~
	نتیجه گرفته می‌شود که أمر خداشناسی، امری فطری است، در صورتی که راه‌های شکوفایی فطرت را بپیماییم و موانع شکوفایی فطرت را هم برطرف کنیم و کسانی که منکر خدا هستند، یقیناً یا راه را درست نپیمودند یا موانع را بر طرف نکردند و دچار چنین حالتی شدند.

	اگر کسانی که منکر خدا هستند، راه را درست بپیمایند و توجهات و تعلقاتی را که به عالم ماده دارند، را قطع کنند یا در یک حالت اضطراری واقع شوند که خود به خود این توجهات قطع شود، آنگاه در عمق خود، آن رابطه را می‌یابند، یعنی این رابطه در همه هست، منتهی مورد توجه نیست.
	امیدواریم که همه ما بتوانیم راه شکوفایی فطرت را به خوبی بپیماییم و موانع را بر طرف کنیم تا رابطه بین خود و خدا را مشاهده کنیم.

	== جستارهای وابسته ==		== جستارهای وابسته ==

Shahroudi در ‏۲۶ اکتبر ۲۰۲۴، ساعت ۰۶:۱۴

2024-10-26T06:14:24Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۶ اکتبر ۲۰۲۴، ساعت ۰۹:۴۴
خط ۱:		خط ۱:
	{{پیش نویس\|~~تکمیل~~}}		{{پیش نویس\|نیازمند به ویرایش}}

	{{شروع متن}}		{{شروع متن}}
خط ۱۰:		خط ۱۰:
	یکی از عباراتی که در بسیاری از سخنان پیشوایان دینی و حکیمان و [[مراتب نفس انسانی در عرفان\|عارفان]] به آن برمی‌خوریم، این عبارت است که خداشناسی فطری است یا [[حقیقت انسان\|انسان]] باالفطره [[خداشناس]] است. واژه [[فطرت خداپرستی و مسئله اختیار\|فطرت]] به معنای سرشت و نوع خلقت انسان است و به ویژگی‌هایی اشاره دارد که اکتسابی نیستند و در عموم انسان‌ها مشترک‌اند. فطرت انسان شامل دو دسته اصلی است: خداشناسی فطری و میل‌ها و گرایش‌های فطری. خداشناسی فطری به شناخت حضوری و شهودی از خدا اشاره دارد که هر فرد به طور طبیعی در دل خود دارد و می‌تواند در مواقع خاص به آن دست یابد. همچنین، شناخت عقلانی و ذهنی از وجود خدا نیز به سادگی برای انسان قابل درک است.		یکی از عباراتی که در بسیاری از سخنان پیشوایان دینی و حکیمان و [[مراتب نفس انسانی در عرفان\|عارفان]] به آن برمی‌خوریم، این عبارت است که خداشناسی فطری است یا [[حقیقت انسان\|انسان]] باالفطره [[خداشناس]] است. واژه [[فطرت خداپرستی و مسئله اختیار\|فطرت]] به معنای سرشت و نوع خلقت انسان است و به ویژگی‌هایی اشاره دارد که اکتسابی نیستند و در عموم انسان‌ها مشترک‌اند. فطرت انسان شامل دو دسته اصلی است: خداشناسی فطری و میل‌ها و گرایش‌های فطری. خداشناسی فطری به شناخت حضوری و شهودی از خدا اشاره دارد که هر فرد به طور طبیعی در دل خود دارد و می‌تواند در مواقع خاص به آن دست یابد. همچنین، شناخت عقلانی و ذهنی از وجود خدا نیز به سادگی برای انسان قابل درک است.

	برای شکوفایی فطرت، راه‌هایی مانند [[تعالیم الهی]] و [[تزکیه نفس]] وجود دارد، در حالی که موانعی نظیر [[غفلت]]، [[وسوسه‌های شیطان در آیه ۱۶۹ سوره بقره\|وسوسه‌های شیطانی]]، [[پندارگرایی]]، [[خودبینی]] و ... می‌توانند مانع از این شکوفایی شوند. در نهایت، خداشناسی امری فطری است که با پیمودن راه‌های صحیح و رفع موانع، انسان می‌تواند به آن دست یابد و رابطه خود با [[شناخت خدا\|خدا]] را درک ~~کند؛آنگاه~~ در عمق خود، آن رابطه را می‌یابند، و کسانی که منکر خدا هستند، یقیناً یا راه را درست نپیمودند یا موانع را بر طرف نکردند و دچار چنین حالتی شدند.		برای شکوفایی فطرت، راه‌هایی مانند [[تعالیم الهی]] و [[تزکیه نفس]] وجود دارد، در حالی که موانعی نظیر [[غفلت]]، [[وسوسه‌های شیطان در آیه ۱۶۹ سوره بقره\|وسوسه‌های شیطانی]]، [[پندارگرایی]]، [[خودبینی]] و... می‌توانند مانع از این شکوفایی شوند. در نهایت، خداشناسی امری فطری است که با پیمودن راه‌های صحیح و رفع موانع، انسان می‌تواند به آن دست یابد و رابطه خود با [[شناخت خدا\|خدا]] را درک کند؛ آنگاه در عمق خود، آن رابطه را می‌یابند، و کسانی که منکر خدا هستند، یقیناً یا راه را درست نپیمودند یا موانع را بر طرف نکردند و دچار چنین حالتی شدند.

	یعنی این رابطه در همه هست، منتهی مورد توجه نیست. امیدواریم که همه ما بتوانیم راه شکوفایی فطرت را به خوبی بپیماییم و موانع را بر طرف کنیم تا رابطه بین خود و خدا را مشاهده کنیم.

	== مفهوم‌شناسی ==		== مفهوم‌شناسی ==
	واژه فطرت که در فارسی به [[سرشت]] ترجمه می‌شود، دلالت بر نوع خلقت و آفرینش می‌کند، ولی معمولاً در مورد انسان به کار می‌رود و چیزی را فطری می‌گویند که نوع خلقت انسان اقتضای آن را داشته باشد و ~~خدا دادی~~ و غیر اکتسابی و کم و بیش مشترک بین همه افراد انسان باشد.		واژه فطرت که در فارسی به [[سرشت]] ترجمه می‌شود، دلالت بر نوع خلقت و آفرینش می‌کند، ولی معمولاً در مورد انسان به کار می‌رود و چیزی را فطری می‌گویند که نوع خلقت انسان اقتضای آن را داشته باشد و خدادادی و غیر اکتسابی و کم و بیش مشترک بین همه افراد انسان باشد. بنابراین خاصیت امور فطری این است که اولا اکتسابی نیستند و ثانیاً در عموم افراد، با شدت و ضعف متفاوت، وجود دارند.<ref>{{یادکرد کتاب\|عنوان=مجموعه آثار خداشناسی\|عنوان کتاب=مجموعه آثار خداشناسی\|نام=محمدتقی\|نام خانوادگی=مصباح یزدی\|ناشر=انتشارات مؤسسه امام خمینی (ره)\|صفحه=36}}</ref>
	پس خاصیت امور فطری این است که اولا اکتسابی ~~نیست~~ و ثانیاً در عموم ~~افراد وجود دارد، هر چند ممکن است~~ شدت و ضعف ~~داشته باشد~~.<ref>{{یادکرد کتاب\|عنوان=مجموعه آثار خداشناسی\|عنوان کتاب=مجموعه آثار خداشناسی\|نام=محمدتقی\|نام خانوادگی=مصباح یزدی\|ناشر=انتشارات مؤسسه امام خمینی (ره)\|صفحه=36}}</ref>

	== اقسام فطرت ==		== اقسام فطرت ==
	فطریات انسان را می‌توان به دو دسته تقسیم کرد:		فطریات انسان را می‌توان به دو دسته تقسیم کرد:<ref>{{یادکرد کتاب\|عنوان=آموزش عقائد\|عنوان کتاب=آموزش عقائد\|نام=محمد تقی\|نام خانوادگی=مصباح یزدی\|ناشر=انتشارات مؤسسه امام خمینی\|صفحه=44}}</ref>
	# خداشناسی فطری که هر انسانی بدون نیاز به آموزش از آن‌ها برخوردار است.		# خداشناسی فطری که هر انسانی بدون نیاز به آموزش از آن‌ها برخوردار است.
	# میل‌ها و گرایش‌های فطری که هر انسانی بدون نیاز به آموزش، از آن‌ها برخوردار است؛ بنابراین اگر نوعی شناخت [[شناخت خدا\|خدا]] برای هر فردی ثابت باشد که نیازی به آموزش و اکتساب نداشته باشد، می‌توان آن را خداشناسی فطری است نامید.<ref>{{یادکرد کتاب\|عنوان=آموزش عقائد\|عنوان کتاب=آموزش عقائد\|نام=محمد تقی\|نام خانوادگی=مصباح یزدی\|ناشر=انتشارات مؤسسه امام خمینی\|صفحه=44}}</ref>		# میل‌ها و گرایش‌های فطری که هر انسانی بدون نیاز به آموزش، از آن‌ها برخوردار است؛ بنابراین اگر نوعی شناخت [[شناخت خدا\|خدا]] برای هر فردی ثابت باشد که نیازی به آموزش و اکتساب نداشته باشد، می‌توان آن را خداشناسی فطری است نامید.

	در مورد خداشناسی فطری دو نوع شناخت مطرح می‌شود:		در مورد خداشناسی فطری دو نوع شناخت مطرح می‌شود:
خط ۲۹:		خط ۲۶:
	== بررسی اقسام فطرت ==		== بررسی اقسام فطرت ==
	=== قسم اول ===		=== قسم اول ===
	منظور از خداشناسی فطری که هر انسانی بدون نیاز به آموزش از آن‌ها برخوردار است؛ یعنی شناخت حضوری، این است که انسان آن چنان آفریده شده است که در اعماق قلبش یک رابطه وجودی با خداوند دارد که اگر در دل خودش درست کندوکاو کند و به عمق [[قلب ~~در لغت دارای معانی مختلفی از جمله عقل و فهم است\|قلب]]~~ خود توجه کافی بنماید، این رابطه را می‌یابد، نه این که می‌داند خدایی هست، بلکه رابطه خود را با خدا می‌یابد و به تعبیر دیگر، می‌بیند و شهود می‌کند.		منظور از خداشناسی فطری که هر انسانی بدون نیاز به آموزش از آن‌ها برخوردار است؛ یعنی شناخت حضوری، این است که انسان آن چنان آفریده شده است که در اعماق قلبش یک رابطه وجودی با خداوند دارد که اگر در دل خودش درست کندوکاو کند و به عمق قلب خود توجه کافی بنماید، این رابطه را می‌یابد، نه این که می‌داند خدایی هست، بلکه رابطه خود را با خدا می‌یابد و به تعبیر دیگر، می‌بیند و شهود می‌کند. بسیاری از مردم مخصوصاً در اوقات زندگی که سرگرم امور [[دنیا]] هستند، توجهی به این رابطه قلبی ندارند و تنها هنگامی که توجهشان از همه چیز بریده می‌شود و امیدشان از همه اسباب قطع می‌گردد، می‌توانند به این رابطه قلبی، توجه نمایند.

	بسیاری از مردم مخصوصاً در اوقات زندگی که سرگرم امور [[دنیا]] هستند، توجهی به این رابطه قلبی ندارند و تنها هنگامی که توجهشان از همه چیز بریده می‌شود و امیدشان از همه اسباب قطع می‌گردد، می‌توانند به این رابطه قلبی، توجه نمایند.

	در روایتی از [[امام صادق (ع)]] نقل شده است که شخصی خدمت حضرت عرض کرد خدا را آن چنان به من معرفی کن که گویی او را می‌بینم. حضرت از او سؤال کرد؟ آیا هیچ وقت از راه دریا مسافرت کرده‌ای؟		در روایتی از [[امام صادق (ع)]] نقل شده است که:<ref>{{یادکرد کتاب\|عنوان=توحید صدوق\|عنوان کتاب=توحید صدوق\|نام=محمد بن علی\|نام خانوادگی=ابن‌بابویه\|ناشر=تهران، انتشارات مکتبه الصدوق\|صفحه=231}}</ref><blockquote>شخصی خدمت حضرت عرض کرد خدا را آن چنان به من معرفی کن که گویی او را می‌بینم. حضرت از او سؤال کرد؟ آیا هیچ وقت از راه دریا مسافرت کرده‌ای؟

	گفت: بله		گفت: بله
خط ۵۱:		خط ۴۶:
	گفتند: در آنجا که وسیله‌ای برای نجات تو وجود نداشت به چه کسی امیدوار بودی؟		گفتند: در آنجا که وسیله‌ای برای نجات تو وجود نداشت به چه کسی امیدوار بودی؟

	آن شخص متوجه شد که در آن حال گویا دل او با کسی ارتباط داشته در حدّی که گویا او را می‌دیده است.<ref>{{یادکرد کتاب\|عنوان=توحید صدوق\|عنوان کتاب=توحید صدوق\|نام=محمد بن علی\|نام خانوادگی=ابن‌بابویه\|ناشر=تهران، انتشارات مکتبه الصدوق\|صفحه=231}}</~~ref~~> این همان حالتی است که ~~گفتیم~~ گاهی اضطرارا توجه انسان از ماسواء قطع می‌شود و آن حالت به انسان روی می‌دهد که رابطه قلبی خودش با خدا را در می‌یابد. انسان با [[معانی و انواع اختیار\|اختیار]] هم چنین کاری را می‌تواند بکند و این ارزش دارد.		آن شخص متوجه شد که در آن حال گویا دل او با کسی ارتباط داشته در حدّی که گویا او را می‌دیده است.</blockquote>این همان حالتی است که گاهی اضطرارا توجه انسان از ماسواء قطع می‌شود و آن حالت به انسان روی می‌دهد که رابطه قلبی خودش با خدا را در می‌یابد. انسان با [[معانی و انواع اختیار\|اختیار]] هم چنین کاری را می‌تواند بکند و این ارزش دارد.

	یعنی [[سیر و سلوکی]] که مورد قبول [[ادیان حق]] باشد بر این اساس استوار است که انسان تدریجاً تعلقات خودش را از غیر خدا قطع کند و دلبستگی به غیر خدا نداشته باشد تا به جایی برسد که به فرموده [[~~امیرالمؤمنین~~ علی (ع)]]: {{عربی\|ما کنت اعبد ربّا لم أره\|ترجمه=هرگز اينگونه نبوده‌ام که خدایی را که نديده باشم عبادت کنم.}}<ref>{{یادکرد کتاب\|عنوان=اصول کافی\|عنوان کتاب=اصول کافی\|نام=محمد بن یعقوب\|نام خانوادگی=کلینی\|جلد=1\|صفحه=98}}</ref>		یعنی [[سیر و سلوک\|سیر و سلوکی]] که مورد قبول ادیان حق باشد بر این اساس استوار است که انسان تدریجاً تعلقات خودش را از غیر خدا قطع کند و دلبستگی به غیر خدا نداشته باشد تا به جایی برسد که به فرموده [[امام علی(ع)]]: {{عربی\|ما کنت اعبد ربّا لم أره\|ترجمه=هرگز اينگونه نبوده‌ام که خدایی را که نديده باشم عبادت کنم.}}<ref>{{یادکرد کتاب\|عنوان=اصول کافی\|عنوان کتاب=اصول کافی\|نام=محمد بن یعقوب\|نام خانوادگی=کلینی\|جلد=1\|صفحه=98}}</ref>

	=== قسم دوم ===		=== قسم دوم ===
خط ۷۱:		خط ۶۶:
	== موانع شکوفایی فطرت ==		== موانع شکوفایی فطرت ==
	موانع زیادی برای شکوفایی فطرت بیان شده که مهمترین آنها را ذکر می‌کنیم:		موانع زیادی برای شکوفایی فطرت بیان شده که مهمترین آنها را ذکر می‌کنیم:
	# '''غفلت:''' انسانی که از خود و خدا و آیات الهی غافل شود، از حرکت علمی برای شناخت و شهود حق و از حرمت عملی برای شکوفایی فضایل نفسانی محروم می‌گردد؛ زیرا غفلت، که در [[فرهنگ ~~دین]]،~~ رجس و چرک است، نمی‌گذارد انسان به سوی [[کمال]] حرکت کند.<ref>{{یادکرد کتاب\|عنوان=تفسیر موضوعی قرآن کریم\|عنوان کتاب=تفسیر موضوعی قرآن کریم\|نام=عبد الله\|نام خانوادگی=جوادی آملی\|ناشر=انتشارات اسراء\|جلد=12\|صفحه=293}}</ref>		# '''غفلت:''' انسانی که از خود و خدا و آیات الهی غافل شود، از حرکت علمی برای شناخت و شهود حق و از حرمت عملی برای شکوفایی فضایل نفسانی محروم می‌گردد؛ زیرا غفلت، که در فرهنگ دین، رجس و چرک است، نمی‌گذارد انسان به سوی [[کمال]] حرکت کند.<ref>{{یادکرد کتاب\|عنوان=تفسیر موضوعی قرآن کریم\|عنوان کتاب=تفسیر موضوعی قرآن کریم\|نام=عبد الله\|نام خانوادگی=جوادی آملی\|ناشر=انتشارات اسراء\|جلد=12\|صفحه=293}}</ref>
	# '''وسوسه علمی و شیطانی:''' انسان پیوسته با وسوسه‌های شیطان رو به رو است که با دسیسه خود، حق را به جای باطل و باطل را به جای حق می‌نشاند و رأی انسان سالک را جای وحی یا عقل مبرهن قرار می‌دهد تا انسان را از مشاهده ملکوت باز بدارد.<ref>{{یادکرد کتاب\|عنوان=تفسیر موضوعی قرآن کریم\|عنوان کتاب=تفسیر موضوعی قرآن کریم\|نام=عبد الله\|نام خانوادگی=جوادی آملی\|ناشر=انتشارات اسراء\|جلد=12\|صفحه=394}}</ref>		# '''وسوسه علمی و شیطانی:''' انسان پیوسته با وسوسه‌های شیطان رو به رو است که با دسیسه خود، حق را به جای باطل و باطل را به جای حق می‌نشاند و رأی انسان سالک را جای وحی یا عقل مبرهن قرار می‌دهد تا انسان را از مشاهده ملکوت باز بدارد.<ref>{{یادکرد کتاب\|عنوان=تفسیر موضوعی قرآن کریم\|عنوان کتاب=تفسیر موضوعی قرآن کریم\|نام=عبد الله\|نام خانوادگی=جوادی آملی\|ناشر=انتشارات اسراء\|جلد=12\|صفحه=394}}</ref>
	# '''پندار گرایی:''' از موانع شکوفایی فطرت توحیدی انسان، پندارگرایی است. انسانی که می‌پندارد خدا او را نمی‌بیند و او در مشهد و محضر خدای سبحان نیست، پنهان و نجوای او را نمی‌داند، انسانی که می‌پندارد هدایت یافته است و نیازی به رهبری پیامبران ندارد و انسانی که می‌پندارد قدرت، مال و جاه او را جاودانه می‌کند، در همه این موارد و نظایر آن گرفتار یکی از موانع شکوفایی فطرت است.<ref>{{یادکرد کتاب\|عنوان=تفسیر موضوعی قرآن کریم\|عنوان کتاب=تفسیر موضوعی قرآن کریم\|نام=عبد الله\|نام خانوادگی=جوادی آملی\|ناشر=انتشارات اسراء\|جلد=12\|صفحه=396}}</ref>		# '''پندار گرایی:''' از موانع شکوفایی فطرت توحیدی انسان، پندارگرایی است. انسانی که می‌پندارد خدا او را نمی‌بیند و او در مشهد و محضر خدای سبحان نیست، پنهان و نجوای او را نمی‌داند، انسانی که می‌پندارد هدایت یافته است و نیازی به رهبری پیامبران ندارد و انسانی که می‌پندارد قدرت، مال و جاه او را جاودانه می‌کند، در همه این موارد و نظایر آن گرفتار یکی از موانع شکوفایی فطرت است.<ref>{{یادکرد کتاب\|عنوان=تفسیر موضوعی قرآن کریم\|عنوان کتاب=تفسیر موضوعی قرآن کریم\|نام=عبد الله\|نام خانوادگی=جوادی آملی\|ناشر=انتشارات اسراء\|جلد=12\|صفحه=396}}</ref>

Mohammadaminrazi در ‏۲۳ اکتبر ۲۰۲۴، ساعت ۰۷:۵۹

2024-10-23T07:59:57Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۳ اکتبر ۲۰۲۴، ساعت ۱۱:۲۹
خط ۱۰:		خط ۱۰:
	یکی از عباراتی که در بسیاری از سخنان پیشوایان دینی و حکیمان و [[مراتب نفس انسانی در عرفان\|عارفان]] به آن برمی‌خوریم، این عبارت است که خداشناسی فطری است یا [[حقیقت انسان\|انسان]] باالفطره [[خداشناس]] است. واژه [[فطرت خداپرستی و مسئله اختیار\|فطرت]] به معنای سرشت و نوع خلقت انسان است و به ویژگی‌هایی اشاره دارد که اکتسابی نیستند و در عموم انسان‌ها مشترک‌اند. فطرت انسان شامل دو دسته اصلی است: خداشناسی فطری و میل‌ها و گرایش‌های فطری. خداشناسی فطری به شناخت حضوری و شهودی از خدا اشاره دارد که هر فرد به طور طبیعی در دل خود دارد و می‌تواند در مواقع خاص به آن دست یابد. همچنین، شناخت عقلانی و ذهنی از وجود خدا نیز به سادگی برای انسان قابل درک است.		یکی از عباراتی که در بسیاری از سخنان پیشوایان دینی و حکیمان و [[مراتب نفس انسانی در عرفان\|عارفان]] به آن برمی‌خوریم، این عبارت است که خداشناسی فطری است یا [[حقیقت انسان\|انسان]] باالفطره [[خداشناس]] است. واژه [[فطرت خداپرستی و مسئله اختیار\|فطرت]] به معنای سرشت و نوع خلقت انسان است و به ویژگی‌هایی اشاره دارد که اکتسابی نیستند و در عموم انسان‌ها مشترک‌اند. فطرت انسان شامل دو دسته اصلی است: خداشناسی فطری و میل‌ها و گرایش‌های فطری. خداشناسی فطری به شناخت حضوری و شهودی از خدا اشاره دارد که هر فرد به طور طبیعی در دل خود دارد و می‌تواند در مواقع خاص به آن دست یابد. همچنین، شناخت عقلانی و ذهنی از وجود خدا نیز به سادگی برای انسان قابل درک است.

	برای شکوفایی فطرت، راه‌هایی مانند [[تعالیم الهی]] و [[تزکیه نفس]] وجود دارد، در حالی که موانعی نظیر [[غفلت]]، [[وسوسه‌های شیطان در آیه ۱۶۹ سوره بقره\|وسوسه‌های شیطانی]]، [[پندارگرایی]]، [[خودبینی]] و ... می‌توانند مانع از این شکوفایی شوند. در نهایت، خداشناسی امری فطری است که با پیمودن راه‌های صحیح و رفع موانع، انسان می‌تواند به آن دست یابد و رابطه خود با [[شناخت خدا\|خدا]] را درک ~~کند~~ و کسانی که منکر خدا هستند، یقیناً یا راه را درست نپیمودند یا موانع را بر طرف نکردند و دچار چنین حالتی شدند.		برای شکوفایی فطرت، راه‌هایی مانند [[تعالیم الهی]] و [[تزکیه نفس]] وجود دارد، در حالی که موانعی نظیر [[غفلت]]، [[وسوسه‌های شیطان در آیه ۱۶۹ سوره بقره\|وسوسه‌های شیطانی]]، [[پندارگرایی]]، [[خودبینی]] و ... می‌توانند مانع از این شکوفایی شوند. در نهایت، خداشناسی امری فطری است که با پیمودن راه‌های صحیح و رفع موانع، انسان می‌تواند به آن دست یابد و رابطه خود با [[شناخت خدا\|خدا]] را درک کند؛آنگاه در عمق خود، آن رابطه را می‌یابند، و کسانی که منکر خدا هستند، یقیناً یا راه را درست نپیمودند یا موانع را بر طرف نکردند و دچار چنین حالتی شدند.

			یعنی این رابطه در همه هست، منتهی مورد توجه نیست. امیدواریم که همه ما بتوانیم راه شکوفایی فطرت را به خوبی بپیماییم و موانع را بر طرف کنیم تا رابطه بین خود و خدا را مشاهده کنیم.

	== مفهوم‌شناسی ==		== مفهوم‌شناسی ==

Mohammadaminrazi در ‏۲۳ اکتبر ۲۰۲۴، ساعت ۰۷:۱۵

2024-10-23T07:15:19Z

Mohammadaminrazi در ‏۲۳ اکتبر ۲۰۲۴، ساعت ۰۶:۵۴

2024-10-23T06:54:47Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۳ اکتبر ۲۰۲۴، ساعت ۱۰:۴۵
خط ۱۰:		خط ۱۰:
	یکی از عباراتی که در بسیاری از سخنان پیشوایان دینی و حکیمان و [[مراتب نفس انسانی در عرفان\|عارفان]] به آن برمی‌خوریم، این عبارت است که خداشناسی فطری است یا [[حقیقت انسان\|انسان]] باالفطره [[خداشناس]] است. واژه [[فطرت خداپرستی و مسئله اختیار\|فطرت]] به معنای سرشت و نوع خلقت انسان است و به ویژگی‌هایی اشاره دارد که اکتسابی نیستند و در عموم انسان‌ها مشترک‌اند. فطرت انسان شامل دو دسته اصلی است: خداشناسی فطری و میل‌ها و گرایش‌های فطری. خداشناسی فطری به شناخت حضوری و شهودی از خدا اشاره دارد که هر فرد به طور طبیعی در دل خود دارد و می‌تواند در مواقع خاص به آن دست یابد. همچنین، شناخت عقلانی و ذهنی از وجود خدا نیز به سادگی برای انسان قابل درک است.		یکی از عباراتی که در بسیاری از سخنان پیشوایان دینی و حکیمان و [[مراتب نفس انسانی در عرفان\|عارفان]] به آن برمی‌خوریم، این عبارت است که خداشناسی فطری است یا [[حقیقت انسان\|انسان]] باالفطره [[خداشناس]] است. واژه [[فطرت خداپرستی و مسئله اختیار\|فطرت]] به معنای سرشت و نوع خلقت انسان است و به ویژگی‌هایی اشاره دارد که اکتسابی نیستند و در عموم انسان‌ها مشترک‌اند. فطرت انسان شامل دو دسته اصلی است: خداشناسی فطری و میل‌ها و گرایش‌های فطری. خداشناسی فطری به شناخت حضوری و شهودی از خدا اشاره دارد که هر فرد به طور طبیعی در دل خود دارد و می‌تواند در مواقع خاص به آن دست یابد. همچنین، شناخت عقلانی و ذهنی از وجود خدا نیز به سادگی برای انسان قابل درک است.

	برای شکوفایی فطرت، راه‌هایی مانند تعالیم الهی و تزکیه نفس وجود دارد، در حالی که موانعی نظیر ~~غفلت،~~ وسوسه‌های ~~شیطانی، پندارگرایی،~~ خودبینی و ... می‌توانند مانع از این شکوفایی شوند. در نهایت، خداشناسی امری فطری است که با پیمودن راه‌های صحیح و رفع موانع، انسان می‌تواند به آن دست یابد و رابطه خود با [[شناخت خدا\|خدا]] را درک کند و کسانی که منکر خدا هستند، یقیناً یا راه را درست نپیمودند یا موانع را بر طرف نکردند و دچار چنین حالتی شدند.		برای شکوفایی فطرت، راه‌هایی مانند [[تعالیم الهی]] و [[تزکیه نفس]] وجود دارد، در حالی که موانعی نظیر [[غفلت]]، [[وسوسه‌های شیطان در آیه ۱۶۹ سوره بقره\|وسوسه‌های شیطانی]]، [[پندارگرایی]]، [[خودبینی]] و ... می‌توانند مانع از این شکوفایی شوند. در نهایت، خداشناسی امری فطری است که با پیمودن راه‌های صحیح و رفع موانع، انسان می‌تواند به آن دست یابد و رابطه خود با [[شناخت خدا\|خدا]] را درک کند و کسانی که منکر خدا هستند، یقیناً یا راه را درست نپیمودند یا موانع را بر طرف نکردند و دچار چنین حالتی شدند.

	== مفهوم‌شناسی ==		== مفهوم‌شناسی ==
خط ۶۴:		خط ۶۴:
	== راه‌های شکوفایی فطرت ==		== راه‌های شکوفایی فطرت ==
	راه‌های زیادی برای شکوفایی فطرت بیان شده که مهمترین آنها را ذکر می‌کنیم:		راه‌های زیادی برای شکوفایی فطرت بیان شده که مهمترین آنها را ذکر می‌کنیم:
	# '''[[تعالیم الهی توسط انبیاء]]:''' با توجه به این که خداشناسی و خدا گرایی و بلکه گرایش انسان به دین، فطری انسان هاست و در نهاد و نهان همه تعبیه شده است، خداوند انبیاء را ارسال کرده تا انسان‌ها را هدایت کرده و فطرت دینی آن‌ها را شکوفا سازد.<ref>{{یادکرد کتاب\|عنوان=تفسیر موضوعی قرآن کریم\|عنوان کتاب=تفسیر موضوعی قرآن کریم\|نام=عبد الله\|نام خانوادگی=جوادی آملی\|ناشر=انتشارات اسراء\|جلد=12\|صفحه=344}}</ref>		# '''تعالیم الهی توسط انبیاء:''' با توجه به این که خداشناسی و خدا گرایی و بلکه گرایش انسان به دین، فطری انسان هاست و در نهاد و نهان همه تعبیه شده است، خداوند انبیاء را ارسال کرده تا انسان‌ها را هدایت کرده و فطرت دینی آن‌ها را شکوفا سازد.<ref>{{یادکرد کتاب\|عنوان=تفسیر موضوعی قرآن کریم\|عنوان کتاب=تفسیر موضوعی قرآن کریم\|نام=عبد الله\|نام خانوادگی=جوادی آملی\|ناشر=انتشارات اسراء\|جلد=12\|صفحه=344}}</ref>
	# '''[[تزکیه نفس و ریاضت و تقوا]]:''' راه دوم برای شکوفایی فطرت، راه تقوا و تهذیب نفس است، یعنی انسانی که روحش را از طریق ریاضیت، تهذیب و دلش را تزکیه و تطهیر کرد، غیب جهان و ملکوت عالم را مشاهده می‌کند.<ref>{{یادکرد کتاب\|عنوان=تفسیر موضوعی قرآن کریم\|عنوان کتاب=تفسیر موضوعی قرآن کریم\|نام=عبد الله\|نام خانوادگی=جوادی آملی\|ناشر=انتشارات اسراء\|جلد=12\|صفحه=۳2۴}}</ref>		# '''تزکیه نفس و ریاضت و تقوا:''' راه دوم برای شکوفایی فطرت، راه تقوا و تهذیب نفس است، یعنی انسانی که روحش را از طریق ریاضیت، تهذیب و دلش را تزکیه و تطهیر کرد، غیب جهان و ملکوت عالم را مشاهده می‌کند.<ref>{{یادکرد کتاب\|عنوان=تفسیر موضوعی قرآن کریم\|عنوان کتاب=تفسیر موضوعی قرآن کریم\|نام=عبد الله\|نام خانوادگی=جوادی آملی\|ناشر=انتشارات اسراء\|جلد=12\|صفحه=۳2۴}}</ref>

	== موانع شکوفایی فطرت ==		== موانع شکوفایی فطرت ==
	موانع زیادی برای شکوفایی فطرت بیان شده که مهمترین آنها را ذکر می‌کنیم:		موانع زیادی برای شکوفایی فطرت بیان شده که مهمترین آنها را ذکر می‌کنیم:
	# '''[[غفلت]]:''' انسانی که از خود و خدا و آیات الهی غافل شود، از حرکت علمی برای شناخت و شهود حق و از حرمت عملی برای شکوفایی فضایل نفسانی محروم می‌گردد؛ زیرا غفلت، که در [[فرهنگ دین]]، رجس و چرک است، نمی‌گذارد ~~[[حقیقت انسان\|~~انسان]] به سوی [[کمال]] حرکت کند.<ref>{{یادکرد کتاب\|عنوان=تفسیر موضوعی قرآن کریم\|عنوان کتاب=تفسیر موضوعی قرآن کریم\|نام=عبد الله\|نام خانوادگی=جوادی آملی\|ناشر=انتشارات اسراء\|جلد=12\|صفحه=293}}</ref>		# '''غفلت:''' انسانی که از خود و خدا و آیات الهی غافل شود، از حرکت علمی برای شناخت و شهود حق و از حرمت عملی برای شکوفایی فضایل نفسانی محروم می‌گردد؛ زیرا غفلت، که در [[فرهنگ دین]]، رجس و چرک است، نمی‌گذارد انسان به سوی [[کمال]] حرکت کند.<ref>{{یادکرد کتاب\|عنوان=تفسیر موضوعی قرآن کریم\|عنوان کتاب=تفسیر موضوعی قرآن کریم\|نام=عبد الله\|نام خانوادگی=جوادی آملی\|ناشر=انتشارات اسراء\|جلد=12\|صفحه=293}}</ref>
	# '''~~[[وسوسه‌های شیطان در آیه ۱۶۹ سوره بقره\|~~وسوسه علمی و شیطانی]]:''' انسان پیوسته با وسوسه‌های شیطان رو به رو است که با دسیسه خود، حق را به جای باطل و باطل را به جای حق می‌نشاند و رأی انسان سالک را جای وحی یا عقل مبرهن قرار می‌دهد تا انسان را از مشاهده ملکوت باز بدارد.<ref>{{یادکرد کتاب\|عنوان=تفسیر موضوعی قرآن کریم\|عنوان کتاب=تفسیر موضوعی قرآن کریم\|نام=عبد الله\|نام خانوادگی=جوادی آملی\|ناشر=انتشارات اسراء\|جلد=12\|صفحه=394}}</ref>		# '''وسوسه علمی و شیطانی:''' انسان پیوسته با وسوسه‌های شیطان رو به رو است که با دسیسه خود، حق را به جای باطل و باطل را به جای حق می‌نشاند و رأی انسان سالک را جای وحی یا عقل مبرهن قرار می‌دهد تا انسان را از مشاهده ملکوت باز بدارد.<ref>{{یادکرد کتاب\|عنوان=تفسیر موضوعی قرآن کریم\|عنوان کتاب=تفسیر موضوعی قرآن کریم\|نام=عبد الله\|نام خانوادگی=جوادی آملی\|ناشر=انتشارات اسراء\|جلد=12\|صفحه=394}}</ref>
	# '''[[پندار گرایی]]:''' از موانع شکوفایی فطرت توحیدی انسان، [[پندارگرایی]] است. انسانی که می‌پندارد خدا او را نمی‌بیند و او در مشهد و محضر خدای سبحان نیست، پنهان و نجوای او را نمی‌داند، انسانی که می‌پندارد هدایت یافته است و نیازی به رهبری پیامبران ندارد و انسانی که می‌پندارد قدرت، مال و جاه او را جاودانه می‌کند، در همه این موارد و نظایر آن گرفتار یکی از موانع شکوفایی فطرت است.<ref>{{یادکرد کتاب\|عنوان=تفسیر موضوعی قرآن کریم\|عنوان کتاب=تفسیر موضوعی قرآن کریم\|نام=عبد الله\|نام خانوادگی=جوادی آملی\|ناشر=انتشارات اسراء\|جلد=12\|صفحه=396}}</ref>		# '''پندار گرایی:''' از موانع شکوفایی فطرت توحیدی انسان، پندارگرایی است. انسانی که می‌پندارد خدا او را نمی‌بیند و او در مشهد و محضر خدای سبحان نیست، پنهان و نجوای او را نمی‌داند، انسانی که می‌پندارد هدایت یافته است و نیازی به رهبری پیامبران ندارد و انسانی که می‌پندارد قدرت، مال و جاه او را جاودانه می‌کند، در همه این موارد و نظایر آن گرفتار یکی از موانع شکوفایی فطرت است.<ref>{{یادکرد کتاب\|عنوان=تفسیر موضوعی قرآن کریم\|عنوان کتاب=تفسیر موضوعی قرآن کریم\|نام=عبد الله\|نام خانوادگی=جوادی آملی\|ناشر=انتشارات اسراء\|جلد=12\|صفحه=396}}</ref>
	# '''[[خودبینی]] و [[هوس]]:''' از موانع بزرگ شکوفایی فطرت، گرفتار شدن در دام خود بینی و هوس‌مداری است. انسانی که خواهش نفسانی جلوی بینش و گرایش او را بگیرد از شکوفایی خود بازمی‌ماند.<ref>{{یادکرد کتاب\|عنوان=تفسیر موضوعی قرآن کریم\|عنوان کتاب=تفسیر موضوعی قرآن کریم\|نام=عبدالله\|نام خانوادگی=جوادی آملی\|ناشر=انتشارات اسراء\|جلد=12\|صفحه=۳۹۸}}</ref>		# '''خودبینی و هوس:''' از موانع بزرگ شکوفایی فطرت، گرفتار شدن در دام خود بینی و هوس‌مداری است. انسانی که خواهش نفسانی جلوی بینش و گرایش او را بگیرد از شکوفایی خود بازمی‌ماند.<ref>{{یادکرد کتاب\|عنوان=تفسیر موضوعی قرآن کریم\|عنوان کتاب=تفسیر موضوعی قرآن کریم\|نام=عبدالله\|نام خانوادگی=جوادی آملی\|ناشر=انتشارات اسراء\|جلد=12\|صفحه=۳۹۸}}</ref>
	# '''[[زنگار دل]]:''' یکی از موانع شکوفایی فطرت و شناخت حقیقت، زنگار دل است. خدای متعال می‌فرماید: سرّ اینکه عده‌ای حقایق دین را نمی‌بینند، آن است که جان آنان را پرده [[گناه]] و زنگار دل فرا گرفته است.<ref>{{یادکرد کتاب\|عنوان=تفسیر موضوعی قرآن کریم\|عنوان کتاب=تفسیر موضوعی قرآن کریم\|نام=عبدالله\|نام خانوادگی=جوادی آملی\|ناشر=انتشارات اسراء\|جلد=12\|صفحه=402}}</ref>		# '''[[زنگار دل]]:''' یکی از موانع شکوفایی فطرت و شناخت حقیقت، زنگار دل است. خدای متعال می‌فرماید: سرّ اینکه عده‌ای حقایق دین را نمی‌بینند، آن است که جان آنان را پرده [[گناه]] و زنگار دل فرا گرفته است.<ref>{{یادکرد کتاب\|عنوان=تفسیر موضوعی قرآن کریم\|عنوان کتاب=تفسیر موضوعی قرآن کریم\|نام=عبدالله\|نام خانوادگی=جوادی آملی\|ناشر=انتشارات اسراء\|جلد=12\|صفحه=402}}</ref>
	# '''[[دنیا گرایی]]:''' تعلّق به دنیا و محبت به آن از موانع اساسی شکوفایی فطرت است. به همین دلیل در روایات آمده است:<ref>{{یادکرد کتاب\|عنوان=تفسیر موضوعی قرآن کریم،\|عنوان کتاب=تفسیر موضوعی قرآن کریم\|نام=عبدالله\|نام خانوادگی=جوادی آملی\|ناشر=انتشارات اسراء\|جلد=12\|صفحه=399}}</ref> «حبّ الدنیا رأس کلّ خطیئة».<ref>{{یادکرد کتاب\|عنوان=بحارالأنوار\|عنوان کتاب=بحارالأنوار\|نام=محمد باقر\|نام خانوادگی=مجلسی\|جلد=۷۰\|صفحه=۵۹}}</ref> دوست داشتن دنیا ریشه هر خطایی است.		# '''[[دنیا گرایی]]:''' تعلّق به دنیا و محبت به آن از موانع اساسی شکوفایی فطرت است. به همین دلیل در روایات آمده است:<ref>{{یادکرد کتاب\|عنوان=تفسیر موضوعی قرآن کریم،\|عنوان کتاب=تفسیر موضوعی قرآن کریم\|نام=عبدالله\|نام خانوادگی=جوادی آملی\|ناشر=انتشارات اسراء\|جلد=12\|صفحه=399}}</ref> «حبّ الدنیا رأس کلّ خطیئة».<ref>{{یادکرد کتاب\|عنوان=بحارالأنوار\|عنوان کتاب=بحارالأنوار\|نام=محمد باقر\|نام خانوادگی=مجلسی\|جلد=۷۰\|صفحه=۵۹}}</ref> دوست داشتن دنیا ریشه هر خطایی است.

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۳ اکتبر ۲۰۲۴، ساعت ۱۰:۲۴
خط ۸:		خط ۸:
	{{درگاه\|واژه‌ها}}		{{درگاه\|واژه‌ها}}

	یکی از عباراتی که در بسیاری از سخنان پیشوایان دینی و حکیمان و [[مراتب نفس انسانی در عرفان\|عارفان]] به آن برمی‌خوریم، این عبارت است که ~~[[فطرت خداپرستی و مسئله اختیار\|~~خداشناسی فطری]] است یا [[حقیقت انسان\|انسان]] [[فطرت خداپرستی و مسئله اختیار\|~~باالفطره]] [[خداشناس~~]] است.		یکی از عباراتی که در بسیاری از سخنان پیشوایان دینی و حکیمان و [[مراتب نفس انسانی در عرفان\|عارفان]] به آن برمی‌خوریم، این عبارت است که خداشناسی فطری است یا [[حقیقت انسان\|انسان]] باالفطره [[خداشناس]] است. واژه [[فطرت خداپرستی و مسئله اختیار\|فطرت]] به معنای سرشت و نوع خلقت انسان است و به ویژگی‌هایی اشاره دارد که اکتسابی نیستند و در عموم انسان‌ها مشترک‌اند. فطرت انسان شامل دو دسته اصلی است: خداشناسی فطری و میل‌ها و گرایش‌های فطری. خداشناسی فطری به شناخت حضوری و شهودی از خدا اشاره دارد که هر فرد به طور طبیعی در دل خود دارد و می‌تواند در مواقع خاص به آن دست یابد. همچنین، شناخت عقلانی و ذهنی از وجود خدا نیز به سادگی برای انسان قابل درک است.

	برای این که ~~جواب سؤال~~ به ~~خوبی روشن شود، باید توضیحی پیرامون این عبارت، مخصوصاً کلمه~~ [[~~فطرت خداپرستی و مسئله اختیار~~\|~~فطرت~~]] ~~داده شود~~.		برای شکوفایی فطرت، راه‌هایی مانند تعالیم الهی و تزکیه نفس وجود دارد، در حالی که موانعی نظیر غفلت، وسوسه‌های شیطانی، پندارگرایی، خودبینی و ... می‌توانند مانع از این شکوفایی شوند. در نهایت، خداشناسی امری فطری است که با پیمودن راه‌های صحیح و رفع موانع، انسان می‌تواند به آن دست یابد و رابطه خود با [[شناخت خدا\|خدا]] را درک کند و کسانی که منکر خدا هستند، یقیناً یا راه را درست نپیمودند یا موانع را بر طرف نکردند و دچار چنین حالتی شدند.

	== مفهوم‌شناسی ==		== مفهوم‌شناسی ==
	واژه فطرت که در فارسی به [[سرشت]] ترجمه می‌شود، دلالت بر نوع خلقت و آفرینش می‌کند، ولی معمولاً در مورد انسان به کار می‌رود و چیزی را فطری می‌گویند که نوع خلقت انسان اقتضای آن را داشته باشد و ~~[[شناخت~~ خدا~~\|خدا]]~~ دادی و غیر اکتسابی و کم و بیش مشترک بین همه افراد انسان باشد.		واژه فطرت که در فارسی به [[سرشت]] ترجمه می‌شود، دلالت بر نوع خلقت و آفرینش می‌کند، ولی معمولاً در مورد انسان به کار می‌رود و چیزی را فطری می‌گویند که نوع خلقت انسان اقتضای آن را داشته باشد و خدا دادی و غیر اکتسابی و کم و بیش مشترک بین همه افراد انسان باشد.
	پس خاصیت امور فطری این است که اولا اکتسابی نیست و ثانیاً در عموم افراد وجود دارد، هر چند ممکن است شدت و ضعف داشته باشد.<ref>{{یادکرد کتاب\|عنوان=مجموعه آثار خداشناسی\|عنوان کتاب=مجموعه آثار خداشناسی\|نام=محمدتقی\|نام خانوادگی=مصباح یزدی\|ناشر=انتشارات مؤسسه امام خمینی (ره)\|صفحه=36}}</ref>		پس خاصیت امور فطری این است که اولا اکتسابی نیست و ثانیاً در عموم افراد وجود دارد، هر چند ممکن است شدت و ضعف داشته باشد.<ref>{{یادکرد کتاب\|عنوان=مجموعه آثار خداشناسی\|عنوان کتاب=مجموعه آثار خداشناسی\|نام=محمدتقی\|نام خانوادگی=مصباح یزدی\|ناشر=انتشارات مؤسسه امام خمینی (ره)\|صفحه=36}}</ref>

خط ۱۹:		خط ۱۹:
	فطریات انسان را می‌توان به دو دسته تقسیم کرد:		فطریات انسان را می‌توان به دو دسته تقسیم کرد:
	# خداشناسی فطری که هر انسانی بدون نیاز به آموزش از آن‌ها برخوردار است.		# خداشناسی فطری که هر انسانی بدون نیاز به آموزش از آن‌ها برخوردار است.
	# میل‌ها و گرایش‌های فطری که هر انسانی بدون نیاز به آموزش، از آن‌ها برخوردار است؛ بنابراین اگر نوعی شناخت [[شناخت خدا\|خدا]] برای هر فردی ثابت باشد که نیازی به آموزش و اکتساب نداشته باشد، می‌توان آن را ~~[[فطرت خداپرستی و مسئله اختیار\|~~خداشناسی فطری]] است نامید.<ref>{{یادکرد کتاب\|عنوان=آموزش عقائد\|عنوان کتاب=آموزش عقائد\|نام=محمد تقی\|نام خانوادگی=مصباح یزدی\|ناشر=انتشارات مؤسسه امام خمینی\|صفحه=44}}</ref>		# میل‌ها و گرایش‌های فطری که هر انسانی بدون نیاز به آموزش، از آن‌ها برخوردار است؛ بنابراین اگر نوعی شناخت [[شناخت خدا\|خدا]] برای هر فردی ثابت باشد که نیازی به آموزش و اکتساب نداشته باشد، می‌توان آن را خداشناسی فطری است نامید.<ref>{{یادکرد کتاب\|عنوان=آموزش عقائد\|عنوان کتاب=آموزش عقائد\|نام=محمد تقی\|نام خانوادگی=مصباح یزدی\|ناشر=انتشارات مؤسسه امام خمینی\|صفحه=44}}</ref>

	در مورد خداشناسی فطری دو نوع شناخت مطرح می‌شود:		در مورد خداشناسی فطری دو نوع شناخت مطرح می‌شود:
	# یکی شناخت [[حضوری و شهودی]]، یعنی ارتباط دل با خدا.		# یکی شناخت [[حضوری و شهودی]]، یعنی ارتباط دل با خدا.
	# دیگری شناخت [[حصولی]] و [[ذهنی]] و [[عقلی]] یعنی شناختی که [[عقل]] نسبت به خدا دارد.		# دیگری شناخت [[حصولی]] و [[ذهنی]] و [[عقلی]] یعنی شناختی که عقل نسبت به خدا دارد.

	== بررسی اقسام فطرت ==		== بررسی اقسام فطرت ==
خط ۵۶:		خط ۵۶:
	امّا منظور از میل‌ها و گرایش‌های فطری که هر انسانی بدون نیاز به آموزش، از آن‌ها برخوردار است، این است که انسان بدون این که نیاز به تلاش داشته باشد، برای این که مسئله خداشناسی را حل بکند، با همان عقل فطری و خدا دادی که دارد به آسانی پی به وجود خدا می‌برد.		امّا منظور از میل‌ها و گرایش‌های فطری که هر انسانی بدون نیاز به آموزش، از آن‌ها برخوردار است، این است که انسان بدون این که نیاز به تلاش داشته باشد، برای این که مسئله خداشناسی را حل بکند، با همان عقل فطری و خدا دادی که دارد به آسانی پی به وجود خدا می‌برد.

	منظور از شناخت ذهنی و عقلی که فطری باشد، دلیلی است که ذهن برای آن احتیاج به تلاش ندارد؛ مثلاً عقل انسان برای تصدیق به وجود خدا نیازی به تلاش و کوشش ندارد، بلکه به آسانی درک می‌کند که وجود ~~[[حقیقت~~ انسان~~\|انسان]]~~ و همه پدیده‌های جهان [[نیازمند]] است، پس خدای بی‌نیازی وجود دارد که نیاز آن‌ها را بر طرف می‌کند.<ref>{{یادکرد کتاب\|عنوان=معارف قرآن (خداشناسی)\|عنوان کتاب=معارف قرآن (خداشناسی)\|نام=محمد تقی\|نام خانوادگی=مصباح یزدی\|ناشر=انتشارات مؤسسه امام خمینی (ره)\|صفحه=36}}</ref>		منظور از شناخت ذهنی و عقلی که فطری باشد، دلیلی است که ذهن برای آن احتیاج به تلاش ندارد؛ مثلاً عقل انسان برای تصدیق به وجود خدا نیازی به تلاش و کوشش ندارد، بلکه به آسانی درک می‌کند که وجود انسان و همه پدیده‌های جهان نیازمند است، پس خدای بی‌نیازی وجود دارد که نیاز آن‌ها را بر طرف می‌کند.<ref>{{یادکرد کتاب\|عنوان=معارف قرآن (خداشناسی)\|عنوان کتاب=معارف قرآن (خداشناسی)\|نام=محمد تقی\|نام خانوادگی=مصباح یزدی\|ناشر=انتشارات مؤسسه امام خمینی (ره)\|صفحه=36}}</ref>

	حاصل آن که: ~~[[فطرت خداپرستی و مسئله اختیار\|~~فطری بودن شناخت خدا]] بدین معنا است که دل و عقل انسان با خدا آشناست، و در ژرفای روح وی مایه‌ای برای شناخت آگاهانه خداوند وجود دارد، که قابل رشد و شکوفایی است.		حاصل آن که: فطری بودن شناخت خدا بدین معنا است که دل و عقل انسان با خدا آشناست، و در ژرفای روح وی مایه‌ای برای شناخت آگاهانه خداوند وجود دارد، که قابل رشد و شکوفایی است.

	امّا برای رشد و شکوفایی فطرت خویش باید راه‌هایی را بپیماید و موانعی را بر طرف کند.<ref>{{یادکرد کتاب\|عنوان=آموزش عقائد\|عنوان کتاب=آموزش عقائد\|نام=محمد تقی\|نام خانوادگی=مصباح یزدی\|ناشر=انتشارات مؤسسه امام خمینی (ره)\|صفحه=44}}</ref>		امّا برای رشد و شکوفایی فطرت خویش باید راه‌هایی را بپیماید و موانعی را بر طرف کند.<ref>{{یادکرد کتاب\|عنوان=آموزش عقائد\|عنوان کتاب=آموزش عقائد\|نام=محمد تقی\|نام خانوادگی=مصباح یزدی\|ناشر=انتشارات مؤسسه امام خمینی (ره)\|صفحه=44}}</ref>
خط ۷۲:		خط ۷۲:
	# '''[[وسوسه‌های شیطان در آیه ۱۶۹ سوره بقره\|وسوسه علمی و شیطانی]]:''' انسان پیوسته با وسوسه‌های شیطان رو به رو است که با دسیسه خود، حق را به جای باطل و باطل را به جای حق می‌نشاند و رأی انسان سالک را جای وحی یا عقل مبرهن قرار می‌دهد تا انسان را از مشاهده ملکوت باز بدارد.<ref>{{یادکرد کتاب\|عنوان=تفسیر موضوعی قرآن کریم\|عنوان کتاب=تفسیر موضوعی قرآن کریم\|نام=عبد الله\|نام خانوادگی=جوادی آملی\|ناشر=انتشارات اسراء\|جلد=12\|صفحه=394}}</ref>		# '''[[وسوسه‌های شیطان در آیه ۱۶۹ سوره بقره\|وسوسه علمی و شیطانی]]:''' انسان پیوسته با وسوسه‌های شیطان رو به رو است که با دسیسه خود، حق را به جای باطل و باطل را به جای حق می‌نشاند و رأی انسان سالک را جای وحی یا عقل مبرهن قرار می‌دهد تا انسان را از مشاهده ملکوت باز بدارد.<ref>{{یادکرد کتاب\|عنوان=تفسیر موضوعی قرآن کریم\|عنوان کتاب=تفسیر موضوعی قرآن کریم\|نام=عبد الله\|نام خانوادگی=جوادی آملی\|ناشر=انتشارات اسراء\|جلد=12\|صفحه=394}}</ref>
	# '''[[پندار گرایی]]:''' از موانع شکوفایی فطرت توحیدی انسان، [[پندارگرایی]] است. انسانی که می‌پندارد خدا او را نمی‌بیند و او در مشهد و محضر خدای سبحان نیست، پنهان و نجوای او را نمی‌داند، انسانی که می‌پندارد هدایت یافته است و نیازی به رهبری پیامبران ندارد و انسانی که می‌پندارد قدرت، مال و جاه او را جاودانه می‌کند، در همه این موارد و نظایر آن گرفتار یکی از موانع شکوفایی فطرت است.<ref>{{یادکرد کتاب\|عنوان=تفسیر موضوعی قرآن کریم\|عنوان کتاب=تفسیر موضوعی قرآن کریم\|نام=عبد الله\|نام خانوادگی=جوادی آملی\|ناشر=انتشارات اسراء\|جلد=12\|صفحه=396}}</ref>		# '''[[پندار گرایی]]:''' از موانع شکوفایی فطرت توحیدی انسان، [[پندارگرایی]] است. انسانی که می‌پندارد خدا او را نمی‌بیند و او در مشهد و محضر خدای سبحان نیست، پنهان و نجوای او را نمی‌داند، انسانی که می‌پندارد هدایت یافته است و نیازی به رهبری پیامبران ندارد و انسانی که می‌پندارد قدرت، مال و جاه او را جاودانه می‌کند، در همه این موارد و نظایر آن گرفتار یکی از موانع شکوفایی فطرت است.<ref>{{یادکرد کتاب\|عنوان=تفسیر موضوعی قرآن کریم\|عنوان کتاب=تفسیر موضوعی قرآن کریم\|نام=عبد الله\|نام خانوادگی=جوادی آملی\|ناشر=انتشارات اسراء\|جلد=12\|صفحه=396}}</ref>
	# '''[[خودبینی و هوس]]:''' از موانع بزرگ شکوفایی فطرت، گرفتار شدن در دام [[خود بینی]] و [[هوس‌مداری]] است. انسانی که خواهش نفسانی جلوی بینش و گرایش او را بگیرد از شکوفایی خود بازمی‌ماند.<ref>{{یادکرد کتاب\|عنوان=تفسیر موضوعی قرآن کریم\|عنوان کتاب=تفسیر موضوعی قرآن کریم\|نام=عبدالله\|نام خانوادگی=جوادی آملی\|ناشر=انتشارات اسراء\|جلد=12\|صفحه=۳۹۸}}</ref>		# '''[[خودبینی]] و [[هوس]]:''' از موانع بزرگ شکوفایی فطرت، گرفتار شدن در دام خود بینی و هوس‌مداری است. انسانی که خواهش نفسانی جلوی بینش و گرایش او را بگیرد از شکوفایی خود بازمی‌ماند.<ref>{{یادکرد کتاب\|عنوان=تفسیر موضوعی قرآن کریم\|عنوان کتاب=تفسیر موضوعی قرآن کریم\|نام=عبدالله\|نام خانوادگی=جوادی آملی\|ناشر=انتشارات اسراء\|جلد=12\|صفحه=۳۹۸}}</ref>
	# '''[[زنگار دل]]:''' یکی از موانع شکوفایی فطرت و شناخت حقیقت، زنگار دل است. خدای متعال می‌فرماید: سرّ اینکه عده‌ای حقایق دین را نمی‌بینند، آن است که جان آنان را پرده [[گناه]] و زنگار دل فرا گرفته است.<ref>{{یادکرد کتاب\|عنوان=تفسیر موضوعی قرآن کریم\|عنوان کتاب=تفسیر موضوعی قرآن کریم\|نام=عبدالله\|نام خانوادگی=جوادی آملی\|ناشر=انتشارات اسراء\|جلد=12\|صفحه=402}}</ref>		# '''[[زنگار دل]]:''' یکی از موانع شکوفایی فطرت و شناخت حقیقت، زنگار دل است. خدای متعال می‌فرماید: سرّ اینکه عده‌ای حقایق دین را نمی‌بینند، آن است که جان آنان را پرده [[گناه]] و زنگار دل فرا گرفته است.<ref>{{یادکرد کتاب\|عنوان=تفسیر موضوعی قرآن کریم\|عنوان کتاب=تفسیر موضوعی قرآن کریم\|نام=عبدالله\|نام خانوادگی=جوادی آملی\|ناشر=انتشارات اسراء\|جلد=12\|صفحه=402}}</ref>
	# '''[[دنیا گرایی]]:''' تعلّق به دنیا و محبت به آن از موانع اساسی شکوفایی فطرت است. به همین دلیل در روایات آمده است:<ref>{{یادکرد کتاب\|عنوان=تفسیر موضوعی قرآن کریم،\|عنوان کتاب=تفسیر موضوعی قرآن کریم\|نام=عبدالله\|نام خانوادگی=جوادی آملی\|ناشر=انتشارات اسراء\|جلد=12\|صفحه=399}}</ref> «حبّ الدنیا رأس کلّ خطیئة».<ref>{{یادکرد کتاب\|عنوان=بحارالأنوار\|عنوان کتاب=بحارالأنوار\|نام=محمد باقر\|نام خانوادگی=مجلسی\|جلد=۷۰\|صفحه=۵۹}}</ref> دوست داشتن دنیا ریشه هر خطایی است.		# '''[[دنیا گرایی]]:''' تعلّق به دنیا و محبت به آن از موانع اساسی شکوفایی فطرت است. به همین دلیل در روایات آمده است:<ref>{{یادکرد کتاب\|عنوان=تفسیر موضوعی قرآن کریم،\|عنوان کتاب=تفسیر موضوعی قرآن کریم\|نام=عبدالله\|نام خانوادگی=جوادی آملی\|ناشر=انتشارات اسراء\|جلد=12\|صفحه=399}}</ref> «حبّ الدنیا رأس کلّ خطیئة».<ref>{{یادکرد کتاب\|عنوان=بحارالأنوار\|عنوان کتاب=بحارالأنوار\|نام=محمد باقر\|نام خانوادگی=مجلسی\|جلد=۷۰\|صفحه=۵۹}}</ref> دوست داشتن دنیا ریشه هر خطایی است.