دیدگاه غزالی نسبت به قیام امام حسین(ع) - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Aliazad در ‏۷ اکتبر ۲۰۲۵، ساعت ۰۸:۳۲

2025-10-07T08:32:27Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۷ اکتبر ۲۰۲۵، ساعت ۱۲:۰۲
خط ۵۹:		خط ۵۹:

	[[رده:درگاه امام حسین(ع)]]		[[رده:درگاه امام حسین(ع)]]
			{{#seo:
			\|title=دیدگاه غزالی نسبت به قیام امام حسین(ع) - نظر امام محمد غزالی در مورد امام حسین - ویکی پاسخ
			\|title_mode=Replaced Title
			\|keywords=دیدگاه غزالی نسبت به قیام امام حسین
			\|description=غزالی در آثار خود قیام امام حسین(ع) را از منظر فقهی و اخلاقی بررسی کرده و آن را حرکتی الهی دانسته که در برابر ظلم و انحراف امت اسلامی شکل گرفت.
			}}

Aliazad در ‏۷ اکتبر ۲۰۲۵، ساعت ۰۸:۲۶

2025-10-07T08:26:40Z

نمایش تغییرات

Nazarzadeh: جایگزینی متن - ' | بازبینی =' به ' | ارزیابی کمی ='

2024-09-29T08:00:47Z

جایگزینی متن - ' | بازبینی =' به ' | ارزیابی کمی ='

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۹ سپتامبر ۲۰۲۴، ساعت ۱۱:۳۰
خط ۵۱:		خط ۵۱:
	\| تغییر مسیر =شد		\| تغییر مسیر =شد
	\| ارجاعات =		\| ارجاعات =
	\| ~~بازبینی~~ =		\| ارزیابی کمی =
	\| تکمیل =		\| تکمیل =
	\| اولویت =ج		\| اولویت =ج

Shamloo در ‏۲۰ سپتامبر ۲۰۲۳، ساعت ۰۷:۱۷

2023-09-20T07:17:33Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۰ سپتامبر ۲۰۲۳، ساعت ۱۰:۴۷
خط ۲۳:		خط ۲۳:
	۱. دلدادگی غزالی به مکتب بنی‌امیه و بنی‌عباس: غزالی در کلام خودش معاویه را از قدرت‌طلبی و جنگ برای نیل به حکومت تبرئه می‌کند.<ref>غزالی، إحیاء علوم الدین، ج‏۲، ص۲۰۱.</ref> نه تنها او معاویه را از جنگ برای نیل به حکومت تبرئه می‌کند، نسبت دادن قتل حسین بن علی(ع) به یزید را نفی می‌کند و می‌گوید قتل نفس محترمه از گناهان کبیره است. او یزید را مسلمان معرّفی کرده و می‌گوید نسبت دادن ارتکاب گناه کبیره به مسلمان جایز نیست.<ref>غزالی، إحیاء علوم الدین، ج‏۹، ص۱۹.</ref>		۱. دلدادگی غزالی به مکتب بنی‌امیه و بنی‌عباس: غزالی در کلام خودش معاویه را از قدرت‌طلبی و جنگ برای نیل به حکومت تبرئه می‌کند.<ref>غزالی، إحیاء علوم الدین، ج‏۲، ص۲۰۱.</ref> نه تنها او معاویه را از جنگ برای نیل به حکومت تبرئه می‌کند، نسبت دادن قتل حسین بن علی(ع) به یزید را نفی می‌کند و می‌گوید قتل نفس محترمه از گناهان کبیره است. او یزید را مسلمان معرّفی کرده و می‌گوید نسبت دادن ارتکاب گناه کبیره به مسلمان جایز نیست.<ref>غزالی، إحیاء علوم الدین، ج‏۹، ص۱۹.</ref>

	غزالی همچنین به خلفای بنی‌عباس سرسپردگی نشان می‌دهد و به حکّام عبّاسی اظهار ارادت می‌کند؛ چنان‌که برای ارادت و سرسپردگی نشان دادن به المستظهربالله عبّاسی کتاب «فضائح الباطنیه» را می‌نویسد و انگیزه‌اش را هم توضیح می‌دهد.<ref>غزالی، محمد بن محمد، فضائح الباطنیه، کویت، مؤسسه دارالکتب الثقافیه، بی‌تا، ص۳.</ref> او المستظهر خلیفه عبّاسی را «امام الحقّ واجب الطاعه» می‌داند.<ref>غزالی، فضائح الباطنیه، ، ص۱۷۰.</ref>		غزالی همچنین به خلفای بنی‌عباس سرسپردگی نشان می‌دهد و به حکّام عبّاسی اظهار ارادت می‌کند؛ چنان‌که برای ارادت و سرسپردگی نشان دادن به المستظهربالله عبّاسی کتاب «فضائح الباطنیه» را می‌نویسد و انگیزه‌اش را هم توضیح می‌دهد.<ref>غزالی، محمد بن محمد، فضائح الباطنیه، کویت، مؤسسه دارالکتب الثقافیه، بی‌تا، ص۳.</ref> او المستظهر خلیفه عبّاسی را «امام الحقّ واجب الطاعه» می‌داند.<ref>غزالی، فضائح الباطنیه، ص۱۷۰.</ref>

	۲. ارائه اخلاق سازشکارانه: اخلاقی که غزالی تأسیس کرده، اخلاق سازشکارانه و عافیت‌طلبانه است. او نظامی اخلاقی بنیانگذاری کرده که با قدرت حتی ناحق، ستم‌پیشه، اهل جور و معصیت کنار بیاید و با آن درگیر نشود. چنانکه در مقام تبیین وظیفه آحاد مردم نسبت به نهی از منکر سلطان می‌گوید: باید امر به معروف و نهی از منکر سلطان به‌گونه‌ای انجام شود که هیبت و حشمت سلطانی از بین نرود؛ یعنی مرحله اول و دوم نهی از منکر انجام گردد، مراحل بالاتر ترک شود تا آسیبی به هیبت سلطان وارد نشود.<ref>غزالی، إحیاء علوم الدین، ج‏۷، ص۲۵.</ref> بر این اساس غزالی حفظ هیبت و شوکت سلطانی را از حیث اخلاقی واجب می‌داند و معتقد است فردی که فاسق است اگر به عنوان سلطان اسلام حکومت را در اختیار گرفت، باید به گونه‌ای با او تعامل شود که بر هیبت و شوکت او آسیبی وارد نشود؛ پس لازم نیست سلطان عادل و اهل تقوی باشد چنانکه گفته است با سلطان ظالم و جاهل باید تعامل کرد و از او اطاعت نمود.<ref>غزالی، إحیاء علوم الدین، ج‏۵، ص۱۰۹ – ۱۱۰.</ref>		۲. ارائه اخلاق سازشکارانه: اخلاقی که غزالی تأسیس کرده، اخلاق سازشکارانه و عافیت‌طلبانه است. او نظامی اخلاقی بنیانگذاری کرده که با قدرت حتی ناحق، ستم‌پیشه، اهل جور و معصیت کنار بیاید و با آن درگیر نشود. چنانکه در مقام تبیین وظیفه آحاد مردم نسبت به نهی از منکر سلطان می‌گوید: باید امر به معروف و نهی از منکر سلطان به‌گونه‌ای انجام شود که هیبت و حشمت سلطانی از بین نرود؛ یعنی مرحله اول و دوم نهی از منکر انجام گردد، مراحل بالاتر ترک شود تا آسیبی به هیبت سلطان وارد نشود.<ref>غزالی، إحیاء علوم الدین، ج‏۷، ص۲۵.</ref> بر این اساس غزالی حفظ هیبت و شوکت سلطانی را از حیث اخلاقی واجب می‌داند و معتقد است فردی که فاسق است اگر به عنوان سلطان اسلام حکومت را در اختیار گرفت، باید به گونه‌ای با او تعامل شود که بر هیبت و شوکت او آسیبی وارد نشود؛ پس لازم نیست سلطان عادل و اهل تقوی باشد چنانکه گفته است با سلطان ظالم و جاهل باید تعامل کرد و از او اطاعت نمود.<ref>غزالی، إحیاء علوم الدین، ج‏۵، ص۱۰۹ – ۱۱۰.</ref>

A.rezapour در ‏۱۰ اوت ۲۰۲۳، ساعت ۱۱:۲۷

2023-08-10T11:27:33Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۰ اوت ۲۰۲۳، ساعت ۱۴:۵۷
خط ۴۹:		خط ۴۹:
	\| ناوبری =		\| ناوبری =
	\| نمایه =		\| نمایه =
	\| تغییر مسیر =		\| تغییر مسیر =شد
	\| ارجاعات =		\| ارجاعات =
	\| بازبینی =		\| بازبینی =

A.rezapour در ‏۱۰ اوت ۲۰۲۳، ساعت ۱۱:۲۷

2023-08-10T11:27:08Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۰ اوت ۲۰۲۳، ساعت ۱۴:۵۷
خط ۳:		خط ۳:
	{{پاسخ}}		{{پاسخ}}
	{{درگاه\|امام حسین}}		{{درگاه\|امام حسین}}
	ارائه اخلاق سازشکارانه از سوی غزالی موجب انتقاد او از قیام امام حسین(ع) و به چالش کشیدن آن، شده است. محققان معتقدند اصول و رویکردهای اخلاقی غزالی، با مبنای الهی نهضت [[امام حسین(ع)]] سازگاری ندارد. از اصول ارزیابی قیام عاشورا، احساس تکلیف در مقطع حساس و سرنوشت‌ساز و اقدام شایسته و نجات‌بخش در سایه آن است. این احساس تکلیف و قیام، با عزلت و گوشه‌گیری که مطلوب غزالی بود، هم‌خوانی ندارد.		ارائه اخلاق سازشکارانه از سوی غزالی (درگذشته ۵۰۵ق) موجب انتقاد او از قیام امام حسین(ع) و به چالش کشیدن آن، شده است. محققان معتقدند اصول و رویکردهای اخلاقی غزالی، با مبنای الهی نهضت [[امام حسین(ع)]] سازگاری ندارد. از اصول ارزیابی قیام عاشورا، احساس تکلیف در مقطع حساس و سرنوشت‌ساز و اقدام شایسته و نجات‌بخش در سایه آن است. این احساس تکلیف و قیام، با عزلت و گوشه‌گیری که مطلوب غزالی بود، هم‌خوانی ندارد.

	نمی‌توان حکم مطلق به ترجیح عزلت بر جهاد در راه خدا داد. باید هر شخصی نگاه به وظیفه خود کند و به فواید و مفاسد بنگرد. قیام امام حسین(ع) که برای احیای دین الهی بود، قیام همه‌جانبه بود. از این‌رو، آن‌ حضرت در وصیت‌نامه خود فرمودند: «من به این منظور قیام کردم که امور امت جدم را اصلاح کنم. در آن فضایی که ایجاد شده بود، اصلاح امور امّت بدون مبارزه فراگیر و شهادت میسّر نبود. از این‌رو، سعادت‌بخشی و نجات‌بخشی نظام اخلاقی غزالی، نمی‌تواند قیام الهی امام حسین(ع) را به چالش بکشد.		گفته شده است در امور اخلاقی نمی‌توان حکم مطلق به ترجیح عزلت بر جهاد در راه خدا داد. باید هر شخصی نگاه به وظیفه خود کند و به فواید و مفاسد بنگرد. قیام امام حسین(ع) که برای احیای دین الهی بود، قیام همه‌جانبه بود. از این‌رو، آن‌ حضرت در وصیت‌نامه خود فرمودند: «من به این منظور قیام کردم که امور امت جدم را اصلاح کنم. در آن فضایی که ایجاد شده بود، اصلاح امور امّت بدون مبارزه فراگیر و شهادت میسّر نبود. از این‌رو، سعادت‌بخشی و نجات‌بخشی نظام اخلاقی غزالی، نمی‌تواند قیام الهی امام حسین(ع) را به چالش بکشد.

	== عزلت، رفتار اخلاقی سعادت‌آفرین ==		== عزلت، رفتار اخلاقی سعادت‌آفرین ==
	[[ابوحامد غزالی]] ~~از دانشمندان قرن پنجم و ششم هجری است. یکی از بزرگ‌ترین آثار او~~ کتاب [[احیاء علوم الدین]] ~~است که در آن~~ با بینش صوفیانه به تبیین و توضیح مفاهیم اخلاقی توأم با وعظ و اندرز پرداخته و آن را برای ارائه راه سعادت و نجات نوشته است. غزالی در این کتاب، با طرح موضوع «عُزلت» به عنوان یک رفتار اخلاقی سعادت‌آفرین و معرفی الگوهای عزلت‌گزیده، به ارزیابی قیام امام حسین(ع) پرداخته است.		[[ابوحامد غزالی]] در کتاب [[احیاء علوم الدین]] با بینش صوفیانه به تبیین و توضیح مفاهیم اخلاقی توأم با وعظ و اندرز پرداخته است و آن را برای ارائه راه سعادت و نجات نوشته است. غزالی در این کتاب، با طرح موضوع «عُزلت» به عنوان یک رفتار اخلاقی سعادت‌آفرین و معرفی الگوهای عزلت‌گزیده، به ارزیابی قیام امام حسین(ع) پرداخته است.

	او در فایده سوم بحث «عزلت» -که خلاص از فتنه‌ها و تعصب‌ها و خصومت‌ها باشد<ref>غزالی، محمد بن محمد، إحیاء علوم الدین، بیروت، دار الکتب العربی‏، بی‌تا، ج‏۶، ص۷۲.</ref>- درباره حرکت امام حسین(ع) می‌گوید:		او در فایده سوم بحث «عزلت» -که خلاص از فتنه‌ها و تعصب‌ها و خصومت‌ها باشد<ref>غزالی، محمد بن محمد، إحیاء علوم الدین، بیروت، دار الکتب العربی‏، بی‌تا، ج‏۶، ص۷۲.</ref>- درباره حرکت امام حسین(ع) می‌گوید:

Nazarzadeh: جایگزینی متن - ' (ع)' به '(ع)'

2022-12-25T11:09:15Z

جایگزینی متن - ' (ع)' به '(ع)'

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۵ دسامبر ۲۰۲۲، ساعت ۱۴:۳۹
خط ۱۴:		خط ۱۴:
	«در روزگار معاویه چون سعد وقاص را گفتند: بیرون آی. گفت: نیایم مگر آن‌که شمشیری به من دهید که او را دو چشم بینا باشد و زبان گویا، و مرا گوید: این کافر است تا او را بکشم، و این مؤمن است تا دست از او بدارم. و گفت: داستان من با داستان شما چون داستان گروهی است که به راه روشن می‌رفتند، در اثنای آن بادی و غباری برخاست، و راه بر ایشان پوشیده شد. بعضی گفتند راه بر دست راست است، و بعضی بر دست چپ، و در آن سلوک نمودند و حیران و گمراه گشتند، و دیگران اشتر فرو خوابانیدند و توقف نمودند تا باد بازایستاد و راه پیدا شد. پس سعد و جمعی از یارانش در ایام فتنه مخالطت و درگیری را بگذاشتند تا آنگاه که فتنه زایل شد. وقتی ابن عمر با خبر شد که حسین -رضی الله عنه- سوی عراق می‌رود، در پی او رفت تا به او رسید. گفت: قصد کجا داری؟ گفت: به عراق می‌روم -و با وی نامه‌ها بود- گفت: این نامه‌های اهل عراق و بیعت‌های ایشان است. گفت: به نامه‌های ایشان التفات مکن و نزد ایشان مرو. حسین امتناع نمود… در مدینه، ده هزار نفر از صحابه بودند، و در ایام فتنه بیش از چهل مرد مسارعت ننمودند. و طاووس یمانی خانه خود را لازم گرفت، وی را گفتند که چرا چنین کردی؟ گفت: به سبب فساد روزگار و ظلم اُمَرا … پس معلوم شد که دوری از خصومت‌ها و اسباب انگیزش فتنه‌ها یکی از فایده‌های عزلت است».<ref>إحیاء علوم الدین، ج‏۶، ص۷۴.</ref>		«در روزگار معاویه چون سعد وقاص را گفتند: بیرون آی. گفت: نیایم مگر آن‌که شمشیری به من دهید که او را دو چشم بینا باشد و زبان گویا، و مرا گوید: این کافر است تا او را بکشم، و این مؤمن است تا دست از او بدارم. و گفت: داستان من با داستان شما چون داستان گروهی است که به راه روشن می‌رفتند، در اثنای آن بادی و غباری برخاست، و راه بر ایشان پوشیده شد. بعضی گفتند راه بر دست راست است، و بعضی بر دست چپ، و در آن سلوک نمودند و حیران و گمراه گشتند، و دیگران اشتر فرو خوابانیدند و توقف نمودند تا باد بازایستاد و راه پیدا شد. پس سعد و جمعی از یارانش در ایام فتنه مخالطت و درگیری را بگذاشتند تا آنگاه که فتنه زایل شد. وقتی ابن عمر با خبر شد که حسین -رضی الله عنه- سوی عراق می‌رود، در پی او رفت تا به او رسید. گفت: قصد کجا داری؟ گفت: به عراق می‌روم -و با وی نامه‌ها بود- گفت: این نامه‌های اهل عراق و بیعت‌های ایشان است. گفت: به نامه‌های ایشان التفات مکن و نزد ایشان مرو. حسین امتناع نمود… در مدینه، ده هزار نفر از صحابه بودند، و در ایام فتنه بیش از چهل مرد مسارعت ننمودند. و طاووس یمانی خانه خود را لازم گرفت، وی را گفتند که چرا چنین کردی؟ گفت: به سبب فساد روزگار و ظلم اُمَرا … پس معلوم شد که دوری از خصومت‌ها و اسباب انگیزش فتنه‌ها یکی از فایده‌های عزلت است».<ref>إحیاء علوم الدین، ج‏۶، ص۷۴.</ref>

	غزالی، فعل امام حسین(ع) را با فعل [[سعد بن ابی‌وقاص]]، [[عبدالله بن عمر]] و طاووس یمانی مقایسه می‌کند و با ترجیح فعل آنها بر اساس مبانی اخلاقی خودش، فعل امام حسین(ع) را گرفتار فتنه شدن می‌داند. او معتقد است که اگر امام حسین (ع) همانند این افراد عزلت اختیار می‌کرد، به سرنوشتی که دچار شد، گرفتار نمی‌شد.		غزالی، فعل امام حسین(ع) را با فعل [[سعد بن ابی‌وقاص]]، [[عبدالله بن عمر]] و طاووس یمانی مقایسه می‌کند و با ترجیح فعل آنها بر اساس مبانی اخلاقی خودش، فعل امام حسین(ع) را گرفتار فتنه شدن می‌داند. او معتقد است که اگر امام حسین(ع) همانند این افراد عزلت اختیار می‌کرد، به سرنوشتی که دچار شد، گرفتار نمی‌شد.

	== نقد دیدگاه ابوحامد غزالی ==		== نقد دیدگاه ابوحامد غزالی ==

Rezapour: /* عزلت، رفتار اخلاقی سعادت‌آفرین */

2022-08-25T06:16:36Z

عزلت، رفتار اخلاقی سعادت‌آفرین

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۵ اوت ۲۰۲۲، ساعت ۰۹:۴۶
خط ۸:		خط ۸:

	== عزلت، رفتار اخلاقی سعادت‌آفرین ==		== عزلت، رفتار اخلاقی سعادت‌آفرین ==
	[[ابوحامد غزالی]] از دانشمندان قرن پنجم هجری ~~قمری~~ است ~~که در آغاز قرن ششم بدرود حیات گفت~~. بزرگ‌ترین ~~اثر~~ او کتاب [[احیاء علوم الدین]] است که در آن با بینش صوفیانه به تبیین و توضیح مفاهیم اخلاقی توأم با وعظ و اندرز پرداخته و آن را برای ارائه راه سعادت و نجات نوشته است. غزالی در این کتاب، با طرح موضوع «عُزلت» به عنوان یک رفتار اخلاقی سعادت‌آفرین و معرفی الگوهای عزلت‌گزیده، به ارزیابی قیام امام حسین(ع) پرداخته است.		[[ابوحامد غزالی]] از دانشمندان قرن پنجم و ششم هجری است. یکی از بزرگ‌ترین آثار او کتاب [[احیاء علوم الدین]] است که در آن با بینش صوفیانه به تبیین و توضیح مفاهیم اخلاقی توأم با وعظ و اندرز پرداخته و آن را برای ارائه راه سعادت و نجات نوشته است. غزالی در این کتاب، با طرح موضوع «عُزلت» به عنوان یک رفتار اخلاقی سعادت‌آفرین و معرفی الگوهای عزلت‌گزیده، به ارزیابی قیام امام حسین(ع) پرداخته است.

	او در فایده سوم بحث «عزلت» -که خلاص از فتنه‌ها و تعصب‌ها و خصومت‌ها باشد<ref>غزالی، محمد بن محمد، إحیاء علوم الدین، بیروت، دار الکتب العربی‏، بی‌تا، ج‏۶، ص۷۲.</ref>- درباره حرکت امام حسین(ع) می‌گوید:		او در فایده سوم بحث «عزلت» -که خلاص از فتنه‌ها و تعصب‌ها و خصومت‌ها باشد<ref>غزالی، محمد بن محمد، إحیاء علوم الدین، بیروت، دار الکتب العربی‏، بی‌تا، ج‏۶، ص۷۲.</ref>- درباره حرکت امام حسین(ع) می‌گوید:

Rezapour در ‏۲۵ اوت ۲۰۲۲، ساعت ۰۶:۰۶

2022-08-25T06:06:20Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۵ اوت ۲۰۲۲، ساعت ۰۹:۳۶
خط ۳:		خط ۳:
	{{پاسخ}}		{{پاسخ}}
	{{درگاه\|امام حسین}}		{{درگاه\|امام حسین}}
	ارائه اخلاق سازشکارانه از سوی غزالی موجب انتقاد او از قیام امام حسین(ع) و به چالش کشیدن آن، شده است. محققان معتقدند اصول و رویکردهای اخلاقی غزالی، با مبنای الهی نهضت [[امام حسین(ع)]] سازگاری ~~ندارد؛ زیرا~~ از اصول ارزیابی قیام ~~این است که مکلف~~ در مقطع حساس و سرنوشت‌ساز ~~ضرورت آن را ادراک کند~~ و در سایه این ~~آگاهی~~ و ~~ادراک، اقدام شایسته و نجات‌بخش انجام دهد، نه این‌که به~~ عزلت و گوشه‌گیری ~~رو آورد~~.		ارائه اخلاق سازشکارانه از سوی غزالی موجب انتقاد او از قیام امام حسین(ع) و به چالش کشیدن آن، شده است. محققان معتقدند اصول و رویکردهای اخلاقی غزالی، با مبنای الهی نهضت [[امام حسین(ع)]] سازگاری ندارد. از اصول ارزیابی قیام عاشورا، احساس تکلیف در مقطع حساس و سرنوشت‌ساز و اقدام شایسته و نجات‌بخش در سایه آن است. این احساس تکلیف و قیام، با عزلت و گوشه‌گیری که مطلوب غزالی بود، هم‌خوانی ندارد.

	نمی‌توان حکم مطلق به ترجیح عزلت بر جهاد در راه خدا داد و باید هر شخصی نگاه به ~~حال و~~ وظیفه خود کند و به فواید و مفاسد بنگرد ~~و و اینها را با یکدیگر موازنه نماید~~. قیام امام حسین(ع) که برای احیای ~~مآثر و ارائه آثار~~ دین الهی بود، قیام همه‌جانبه بود. از این‌رو، آن‌ حضرت در ~~وصیّت‌نامه~~ خود فرمودند: «من به این منظور قیام کردم که امور امت ~~جدّم~~ را اصلاح کنم. در آن فضایی که ایجاد شده بود، اصلاح امور امّت بدون مبارزه فراگیر و شهادت میسّر نبود. از این‌رو، سعادت‌بخشی و نجات‌بخشی نظام اخلاقی غزالی، نمی‌تواند قیام الهی امام حسین(ع) را به چالش بکشد.		نمی‌توان حکم مطلق به ترجیح عزلت بر جهاد در راه خدا داد. باید هر شخصی نگاه به وظیفه خود کند و به فواید و مفاسد بنگرد. قیام امام حسین(ع) که برای احیای دین الهی بود، قیام همه‌جانبه بود. از این‌رو، آن‌ حضرت در وصیت‌نامه خود فرمودند: «من به این منظور قیام کردم که امور امت جدم را اصلاح کنم. در آن فضایی که ایجاد شده بود، اصلاح امور امّت بدون مبارزه فراگیر و شهادت میسّر نبود. از این‌رو، سعادت‌بخشی و نجات‌بخشی نظام اخلاقی غزالی، نمی‌تواند قیام الهی امام حسین(ع) را به چالش بکشد.

	== عزلت، رفتار اخلاقی سعادت‌آفرین ==		== عزلت، رفتار اخلاقی سعادت‌آفرین ==

Rezapour: اصلاح همان در پانویس و برخی عناوین

2022-08-25T05:55:19Z

اصلاح همان در پانویس و برخی عناوین

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۵ اوت ۲۰۲۲، ساعت ۰۹:۲۵
خط ۱۸:		خط ۱۸:
	== نقد دیدگاه ابوحامد غزالی ==		== نقد دیدگاه ابوحامد غزالی ==

	=== ~~الف.~~ اصول و بینش فکری غزالی ===		=== اصول و بینش فکری غزالی ===
	غزالی کتاب احیاء علوم الدین را با بینش و رویکرد خاصی نگاشته است، و همین بینش منشأ و سرچشمه اظهار نظر ایشان نسبت به امام حسین(ع) شده است. اصول و بنیادهای تفکر غزالی که موجب چنین اظهارنظری شده، عبارتست از:		غزالی کتاب احیاء علوم الدین را با بینش و رویکرد خاصی نگاشته است، و همین بینش منشأ و سرچشمه اظهار نظر ایشان نسبت به امام حسین(ع) شده است. اصول و بنیادهای تفکر غزالی که موجب چنین اظهارنظری شده، عبارتست از:

	۱. دلدادگی غزالی به مکتب بنی‌امیه و بنی‌عباس: غزالی در کلام خودش معاویه را از قدرت‌طلبی و جنگ برای نیل به حکومت تبرئه می‌کند.<ref>~~همان،~~ ج‏۲، ص۲۰۱.</ref> نه تنها او معاویه را از جنگ برای نیل به حکومت تبرئه می‌کند، نسبت دادن قتل حسین بن علی(ع) به یزید را نفی می‌کند و می‌گوید قتل نفس محترمه از گناهان کبیره است. او یزید را مسلمان معرّفی کرده و می‌گوید نسبت دادن ارتکاب گناه کبیره به مسلمان جایز نیست.<ref>~~همان،~~ ج‏۹، ص۱۹.</ref>		۱. دلدادگی غزالی به مکتب بنی‌امیه و بنی‌عباس: غزالی در کلام خودش معاویه را از قدرت‌طلبی و جنگ برای نیل به حکومت تبرئه می‌کند.<ref>غزالی، إحیاء علوم الدین، ج‏۲، ص۲۰۱.</ref> نه تنها او معاویه را از جنگ برای نیل به حکومت تبرئه می‌کند، نسبت دادن قتل حسین بن علی(ع) به یزید را نفی می‌کند و می‌گوید قتل نفس محترمه از گناهان کبیره است. او یزید را مسلمان معرّفی کرده و می‌گوید نسبت دادن ارتکاب گناه کبیره به مسلمان جایز نیست.<ref>غزالی، إحیاء علوم الدین، ج‏۹، ص۱۹.</ref>

	غزالی همچنین به خلفای بنی‌عباس سرسپردگی نشان می‌دهد و به حکّام عبّاسی اظهار ارادت می‌کند؛ چنان‌که برای ارادت و سرسپردگی نشان دادن به المستظهربالله عبّاسی کتاب «فضائح الباطنیه» را می‌نویسد و انگیزه‌اش را هم توضیح می‌دهد.<ref>غزالی، محمد بن محمد، فضائح الباطنیه، کویت، مؤسسه دارالکتب الثقافیه، بی‌تا، ص۳.</ref> او المستظهر خلیفه عبّاسی را «امام الحقّ واجب الطاعه» می‌داند.<ref>~~همان،~~ ص۱۷۰.</ref>		غزالی همچنین به خلفای بنی‌عباس سرسپردگی نشان می‌دهد و به حکّام عبّاسی اظهار ارادت می‌کند؛ چنان‌که برای ارادت و سرسپردگی نشان دادن به المستظهربالله عبّاسی کتاب «فضائح الباطنیه» را می‌نویسد و انگیزه‌اش را هم توضیح می‌دهد.<ref>غزالی، محمد بن محمد، فضائح الباطنیه، کویت، مؤسسه دارالکتب الثقافیه، بی‌تا، ص۳.</ref> او المستظهر خلیفه عبّاسی را «امام الحقّ واجب الطاعه» می‌داند.<ref>غزالی، فضائح الباطنیه، ، ص۱۷۰.</ref>

	۲. ارائه اخلاق سازشکارانه: اخلاقی که غزالی تأسیس کرده، اخلاق سازشکارانه و عافیت‌طلبانه است. او نظامی اخلاقی بنیانگذاری کرده که با قدرت حتی ناحق، ستم‌پیشه، اهل جور و معصیت کنار بیاید و با آن درگیر نشود. چنانکه در مقام تبیین وظیفه آحاد مردم نسبت به نهی از منکر سلطان می‌گوید: باید امر به معروف و نهی از منکر سلطان به‌گونه‌ای انجام شود که هیبت و حشمت سلطانی از بین نرود؛ یعنی مرحله اول و دوم نهی از منکر انجام گردد، مراحل بالاتر ترک شود تا آسیبی به هیبت سلطان وارد نشود.<ref>إحیاء علوم الدین، ج‏۷، ص۲۵.</ref> بر این اساس غزالی حفظ هیبت و شوکت سلطانی را از حیث اخلاقی واجب می‌داند و معتقد است فردی که فاسق است اگر به عنوان سلطان اسلام حکومت را در اختیار گرفت، باید به گونه‌ای با او تعامل شود که بر هیبت و شوکت او آسیبی وارد نشود؛ پس لازم نیست سلطان عادل و اهل تقوی باشد چنانکه گفته است با سلطان ظالم و جاهل باید تعامل کرد و از او اطاعت نمود.<ref>~~همان،~~ ج‏۵، ص۱۰۹ – ۱۱۰.</ref>		۲. ارائه اخلاق سازشکارانه: اخلاقی که غزالی تأسیس کرده، اخلاق سازشکارانه و عافیت‌طلبانه است. او نظامی اخلاقی بنیانگذاری کرده که با قدرت حتی ناحق، ستم‌پیشه، اهل جور و معصیت کنار بیاید و با آن درگیر نشود. چنانکه در مقام تبیین وظیفه آحاد مردم نسبت به نهی از منکر سلطان می‌گوید: باید امر به معروف و نهی از منکر سلطان به‌گونه‌ای انجام شود که هیبت و حشمت سلطانی از بین نرود؛ یعنی مرحله اول و دوم نهی از منکر انجام گردد، مراحل بالاتر ترک شود تا آسیبی به هیبت سلطان وارد نشود.<ref>غزالی، إحیاء علوم الدین، ج‏۷، ص۲۵.</ref> بر این اساس غزالی حفظ هیبت و شوکت سلطانی را از حیث اخلاقی واجب می‌داند و معتقد است فردی که فاسق است اگر به عنوان سلطان اسلام حکومت را در اختیار گرفت، باید به گونه‌ای با او تعامل شود که بر هیبت و شوکت او آسیبی وارد نشود؛ پس لازم نیست سلطان عادل و اهل تقوی باشد چنانکه گفته است با سلطان ظالم و جاهل باید تعامل کرد و از او اطاعت نمود.<ref>غزالی، إحیاء علوم الدین، ج‏۵، ص۱۰۹ – ۱۱۰.</ref>

	=== ب. معیار ارزش‌گذاری مبارزه ===		===معیار ارزش‌گذاری مبارزه ===
	در اینکه اخلاق و آراستگی جامعه به آن، شرط رو به پیشرفت بودن جامعه است و سعادت و کمال جامعه در پرتو اخلاق است و اینکه جامعه ناهنجار با نظام اخلاقی و رعایت دستورات اخلاقی قابل اصلاح شدن است، بحثی نیست؛ بحث در این است که آیا هر نظام اخلاقی قابلیت و ظرفیت اصلاح کردن جامعه را دارد؟ لذا مبارزه در راه حق نباید تنها از دریچه «اخلاق» ارزیابی شود، بلکه از جهت «ضرورت مقطع مبارزه» و «مقدار تأثیر» آن نیز مورد بررسی قرار گیرد؛ زیرا گاهی جهاد با سهولت همراه است؛ مانند جایی که تشخیص حق از باطل و عمل به آن آسان باشد و گاهی با صعوبت، مانند موردی که تشخیص حق از باطل و صواب از خطا به خاطر مناسب نبودن فضای فرهنگی و آشفتگی اجتماعی دشوار و عمل به حق نیز بعد از تشخیص آن، به علت بسته بودن محیط سیاسی و نبودن مجال برای مبارزه، سخت باشد. در چنین مقطعی اگر کسی حق را از باطل تمییز داد و بعد از ادراک صحیح به دفاع از آن برخاست، شایسته تقدیر افزون‌تر و تکریم بالاتر خواهد بود.<ref>جوادی آملی، عبدالله، حماسه و عرفان، قم، مرکز نشر اسراء، ۱۳۸۴ش، ص۳۶ – ۳۷.</ref>		در اینکه اخلاق و آراستگی جامعه به آن، شرط رو به پیشرفت بودن جامعه است و سعادت و کمال جامعه در پرتو اخلاق است و اینکه جامعه ناهنجار با نظام اخلاقی و رعایت دستورات اخلاقی قابل اصلاح شدن است، بحثی نیست؛ بحث در این است که آیا هر نظام اخلاقی قابلیت و ظرفیت اصلاح کردن جامعه را دارد؟ لذا مبارزه در راه حق نباید تنها از دریچه «اخلاق» ارزیابی شود، بلکه از جهت «ضرورت مقطع مبارزه» و «مقدار تأثیر» آن نیز مورد بررسی قرار گیرد؛ زیرا گاهی جهاد با سهولت همراه است؛ مانند جایی که تشخیص حق از باطل و عمل به آن آسان باشد و گاهی با صعوبت، مانند موردی که تشخیص حق از باطل و صواب از خطا به خاطر مناسب نبودن فضای فرهنگی و آشفتگی اجتماعی دشوار و عمل به حق نیز بعد از تشخیص آن، به علت بسته بودن محیط سیاسی و نبودن مجال برای مبارزه، سخت باشد. در چنین مقطعی اگر کسی حق را از باطل تمییز داد و بعد از ادراک صحیح به دفاع از آن برخاست، شایسته تقدیر افزون‌تر و تکریم بالاتر خواهد بود.<ref>جوادی آملی، عبدالله، حماسه و عرفان، قم، مرکز نشر اسراء، ۱۳۸۴ش، ص۳۶ – ۳۷.</ref>