Fabbasi: ایجاد مدخل : «دابه الارض»، ابرابزار

2026-02-09T08:39:17Z

ایجاد مدخل : «دابه الارض»، ابرابزار

صفحهٔ تازه

{{شروع متن}}
{{سوال}}
در مورد دابه الارض توضیحاتی بیان کنید.
{{پایان سوال}}
{{پاسخ}}

«دابه الارض» موجودی زنده است که طبق آیه ۸۲ سوره نمل، از زمین خارج شده و با مردم سخن می‌گوید. این واقعه از نشانه‌های نزدیک شدن قیامت یا رجعت دانسته شده است. در روایات شیعه، دابه الارض اغلب انسانی والامقام و حجت الهی توصیف شده که مؤمنان و کافران را جدا می‌کند. برخی مفسران اهل سنت آن را حیوانی بزرگ می‌دانند، و گروهی نیز ماهیت آن را مبهم و از اسرار الهی برمی‌شمرند.

== متن آیه ==
{{قرآن بزرگ|وَإِذَا وَقَعَ الْقَوْلُ عَلَیْهِمْ أَخْرَجْنَا لَهُمْ دَابَّه مِنَ الأرْضِ تُکَلِّمُهُمْ أَنَّ النَّاسَ کَانُوا بِآیَاتِنَا لا یُوقِنُونَ
|سوره= نمل
|آیه=۸۲
|ترجمه= و هنگامی که فرمان عذاب آن‌ها رسد (و در آستانه قیامت قرار گیرند) جنبنده‌ای را از زمین برای آن‌ها خارج می‌کنیم که با آنان تکلم می‌کند و (می‌گوید) که مردم به آیات ما ایمان نمی‌آوردند.}}

== مفهوم‌شناسی دابه و کاربرد آن در قرآن ==
دابه در لغت به هر موجود زنده حرکت کننده در روی زمین گفته می‌شود.<ref>{{پک|1=ابن فارس‏|2= 1404|ک= معجم مقاییس اللغه ‏|ص=263|ج=2}}</ref> این کلمه با مشتقاتش هیجده مرتبه در قرآن آمده است<ref>سوره بقره، آیه۱۶۴. سوره انعام، آیه۳۸. سوره انفال، آیه۲۲و۵۵. سوره هود، آیه۶ و۵۶. سوره نحل، آیه۴۹ و۶۱. سوره حج، آیه۱۸. سوره نور، آیه۴۵. سوره نمل، آیه۸۲. سوره عنکبوت، آیه۶۰. سوره لقمان، آیه۱۰. سوره سبأ، آیه۱۴. سوره فاطر، آیه۲۸ و ۴۵. سوره شوری، آیه۲۹. سوره جاثیه، آیه۴.</ref> بیشتر به معنای موجود زنده است که شامل انسان و حیوان می‌شود. این کلمه گاهی در کنار انسان به معنی جنبندگان آمده است که حیوانات می‌باشد.<ref>سوره حج، آیه۱۸. سوره فاطر، آیه۲۸. سوره جاثیه، آیه۴.</ref>

== خروج دابه از نشانه‌های قیامت ==
طبق آیه ۸۲ [[سوره نمل]]، خداونددر یک زمانی، موجودی را ظاهر می‌کند که با مردم سخن می‌گوید؛ این حادثه به اعتقاد برخی از مفسران علامت و شرط تحقق قیامت است که قبل از آن رخ می‌دهد.<ref>{{پک|1= طبرسی ‏|2= |ک= مجمع البیان‏|ص=365|ج=8-7}}</ref><ref>{{پک|1=مکارم شیرازی‏|2= 1362|ک=تفسیر نمونه‏|ص=547|ج=15}}</ref><ref>{{پک|1= فخر رازی ‏|2= |ک= التفسیر الکبیر ‏|ص=217|ج=24}}</ref>
زیرا در دنباله این آیه محشور شدن گروه‌هایی از مردم مطرح شده است نه همه مردم: {{قرآن|وَ یَوْمَ نَحْشُرُ مِنْ کُلِّ أُمَّةٍ فَوْجاً مِمَّنْ یُکَذِّبُ بِآیاتِنا فَهُمْ یُوزَعُونَ| ترجمه= (به خاطر آور) روزی را که ما از هر امّتی، گروهی را از کسانی که آیات ما را تکذیب می‌کردند، محشور می‌کنیم؛ و آنها را نگه می‌داریم تا به یکدیگر ملحق شوند!|سوره= نمل|آیه=۸۳}} این محشور شدن قبل ازقیامت صورت می‌گیرد.<ref>{{پک|1= مکارم شیرازی ‏|2= 1362|ک= تفسیر نمونه ‏|ص=555|ج=15}}</ref>
در صورتی که در قیامت همه مردم محشور می‌شوند نه فقط گروه‌هایی از آنان. در روایتی که در توصیف «دابه الارض» از امام صادق(ع) نقل شده، آمده است: «و دلیل این که این اتفاق در رجعت رخ می‌دهد، سخن خداست:{{قرآن|وَیَوْمَ نَحْشُرُ مِنْ کُلِّ أُمَّه فَوْجًا مِمَّنْ یُکَذِّبُ بِآیَاتِنَا فَهُمْ یُوزَعُونَ|سوره= نمل| آیه=۸۳}} شخصی به حضرت عرض کرد: «برخی‌ها می‌پندارند که آیه: {{قرآن|وَیَوْمَ نَحْشُرُ مِنْ کُلِّ أُمَّه فَوْجًا مِمَّنْ یُکَذِّبُ بِآیَاتِنَا فَهُمْ یُوزَعُونَ|سوره= نمل| آیه=۸۳}} مربوط به قیامت است. حضرت فرمود: آیا (خدا در قیامت) از هر امتی گروهی را محشور و بقیه را رها می‌کند؟ نه! بلکه این حشر در «[[رجعت]]» صورت می‌گیرد؛ امّا آیه قیامت {{قرآن|وَ حَشَرْناهُمْ فَلَمْ نُغادِرْ مِنْهُمْ أَحَداً|ترجمه=و همه آنان را برمی‌انگیزیم و احدی از ایشان را فروگذار نخواهیم کرد!|سوره=کهف|آیه=۴۷}} می‌باشد.<ref>{{پک|1=بحرانی‏|2= 1417|ک= البرهان فی تفسیر القرآن ‏|ص=228|ج=4}}</ref>

== چیستی دابه الارض ==
حقیقت «دابه الارض» و اوصاف آن را با استناد به روایات مختلف می‌توان به چند دسته کلّی تقسیم کرد.

=== انسانی والا مرتبه ===
روایاتی در منابع شیعه آمده که دابه الارض را انسانی والا و کامل معرفی کرده‌اند.<ref>{{پک|1= طبرسی ‏|2= تاریخ چاپ|ک= مجمع البیان ‏|ص=366|ج=8-7}}</ref><ref>{{پک|1= عروسی حویزی ‏|2= 1373|ک= نورالثقلین ‏|ص=97|ج=4}}</ref><ref>{{پک|1= بحرانی ‏|2= 1417|ک= البرهان فی تفسیر القرآن ‏|ص=228|ج=4}}</ref><ref>{{پک|1= طباطبائی ‏|2= 1371|ک= المیزان فی تفسیر القرآن ‏|ص=405|ج=15}}</ref><ref>{{پک|1= مکارم شیرازی ‏|2= 1362|ک= تفسیر نمونه ‏|ص=552|ج=15}}</ref>
باورمندان به این دیدگاه، دلایلی بر انسان بودن دابه الارض آورده‌اند.
* دابه الارض حجت خداست؛ زیرا طبق آیه مورد بحث از طرف خدا با مردم سخن می‌گوید و اتمام حجت می‌کند و کسی که می‌خواهد اتمام حجت کند، می‌بایست انسانی باشد مانند خود مردم، وگرنه ممکن است عدّه‌ای اعتراض کنند که تو انسان نیستی و از نیازها و خواسته‌های ما خبر نداری. شأن خدا بالاتر از این است که با وجود اولیای الهی، حیوانی را که هیچ تناسبی با رسالت الهی ندارد به عنوان حجت خود قرار دهد؛<ref>{{پک|1= نقی‌پور ‏|2= 1377|ک= بررسی شخصیت اهل بیت در قرآن ‏|ص=246|ج=}}</ref> به همین جهت قرآن بر انسان بودن پیامبران اصرار می‌ورزد.<ref>سوره کهف، آیه۱۱۰. سوره فصلت، آیه۶. سوره انعام، آیه۱۳۰.</ref>
* طبق برخی روایات، «دابه الارض» موجودی مقدس است که از جای مقدسی و همراه خود عصای موسی(ع) و انگشتر سلیمان(ع) را دارد و با زدن مهر بر چهره انسان‌ها، مؤمنان «پاکان» و کافران «ناپاکان» را از هم جدا می‌کند.<ref>{{پک|1= فخر رازی ‏|2=|ک= التفسیر الکبیر ‏|ص=218|ج=24}}</ref><ref>{{پک|1= طبرسی ‏|2= |ک= مجمع البیان ‏|ص=366|ج=8-7}}</ref><ref>{{پک|1= عروسی حویزی ‏|2= 1373|ک=نور الثقلین‏|ص=96|ج=4}}</ref> این موجود (دابه الارض) که هر دو نشانه (عصای حضرت موسی و انگشتر حضرت سلیمان) را در دست دارد، نشانه برتری او است و معنی ندارد که حیوان باشد. همچنین جداسازی مؤمن از کافر نیز با زدن مهر توسط حیوان، گر چه با تحقیر کافر تناسبی دارد، ولی با احترام به مؤمن منافات دارد، بلکه موجب ذلت و وحشت است. این کار باید توسط انسانی برتر از بقیه صورت گیرد تا باعث عزّت و افتخار مؤمنان گردد.<ref>{{پک|1= نقی‌پور ‏|2= |ک= بررسی شخصیت اهل بیت در قرآن ‏|ص=246|ج=1}}</ref> چنان‌که در دنیا هم مدال و سند افتخار، همیشه توسط افرادی که مقام ظاهری بالاتری دارند اعطا می‌شود. خدا هم کار جداسازی پاک «مؤمن» از ناپاک «کافر» را در شأن پیامبران می‌داند.

=== حیوانی بزرگ ===
برخی از مفسران اهل سنت با استناد به روایاتی، دابه الارض را حیوانی بزرگ و چهار دست و پا و دارای بال دانسته‌اند.<ref>{{پک|1= سیوطی ‏|2= 1404|ک= الدر المنثور فی التفسیر بالمأثور ‏|ص=115|ج=5}}</ref>
این روایات به قدری مخدوش‌اند که خود مفسران اهل سنّت بعد از نقل این روایات، آن‌ها را غیرقابل اعتنا دانسته‌اند.<ref>{{پک|1= فخر رازی ‏|2= |ک= التفسیر الکبیر ‏|ص=218|ج=24}}</ref><ref>{{پک|1= سید قطب ‏|2= 1401|ک= فی ظلال القرآن ‏|ص=2667|ج=5}}</ref>

[[علامه طباطبایی]] معتقد است از آنجا که کلمه «دابه- جنبنده» به هر صاحب حیاتی اطلاق می‌شود که در زمین راه می‌رود، می‌تواند انسان باشد و می‌تواند حیوانی غیر از انسان باشد، اگر انسان باشد که سخن گفتنش امری عادی است و اگر حیوانی باشد، آن وقت حرف زدنش مانند بیرون شدنش از زمین امری است خارق‌العاده.<ref>{{پک|1= طباطبایی ‏|2= 1374|ک= المیزان فی تفسیر القرآن ‏|ص=567|ج=15}}</ref>

=== موجودی ناشناخته ===
برخی از مفسران بر این باورند که در قرآن چیزی که بتواند این نشانه الهی (دابه الارض) را تفسیر کند و معلوم سازد که این جنبده‌ای که خدا به زودی از زمین بیرون می‌آورد، چیست؟ چه خصوصیاتی دارد؟ و صفات و نشانی‌هایش چیست؟ با مردم چه تکلمی می‌کند و چه خصوصیاتی دارد؟ چگونه از زمین بیرون می‌آید و چه می‌گوید؟ وجود ندارد، بلکه سیاق آیه بهترین دلیل است بر اینکه مقصود مبهم‌گویی است و آیه از کلمات رمزگونه قرآن است.<ref>{{پک|1= طباطبایی ‏|2= 1374|ک= المیزان فی تفسیر القرآن ‏|ص=567|ج=15}}</ref><ref>{{پک|1= قرشی بنابی ‏|2= 1375|ک= تفسیر احسن الحدیث|ص=505|ج=7}}</ref>
شاید به همین راز و رمز باشد که حضرت علی(ع) معنای آیه ۸۲ نمل را از اسراری دانسته است که تنها پیامبر خدا(ص) و خود او بر آن واقف بوده‌اند.<ref>{{پک|1=صفار‏|2= 1404|ک= بصائر الدرجات فی فضائل آل محمّد صلّی الله علیهم ‏|ص=310|ج=}}</ref>

نام بردن از این مأمور الهی با عنوان «دابه» این پیام را دارد که قرآن از شیوه ابهام و رمزآلود استفاده کرده است تا ماهیت این موجود پنهان بماند، اما در عین حال مشخص باشد که از سنخ فرشتگان نیست، بلکه موجودی زمینی است. هدف قرآن آن است که هویت او تا زمان وقوع روشن نشود.

{{پایان پاسخ}}

{{مطالعه بیشتر}}

{{پایان مطالعه بیشتر}}

== پانویس ==
{{پانویس|۲}}

== منابع ==
{{پانویس}}
* {{یادکرد کتاب|عنوان=البرهان فی تفسیر القرآن |سال=1417|پیوند=|نام=هاشم بن سلیمان|نام خانوادگی= بحرانی |پیوند نویسنده=|ناشر= مؤسسه البعثه |مکان=قم|کوشش=|مترجم=}}
* {{یادکرد کتاب|عنوان=التفسیر الکبیر |سال=|پیوند=|نام=محمد بن عمر|نام خانوادگی= فخر رازی |پیوند نویسنده=|ناشر= دار احیاء التراث العربی |مکان=بیروت|کوشش=|مترجم=}}
* {{یادکرد کتاب|عنوان=الدر المنثور فی التفسیر بالمأثور |سال=1404|پیوند=|نام= عبدالرحمن بن ابی‌بکر |نام خانوادگی= سیوطی |پیوند نویسنده=|ناشر= کتابخانه مرعشی نجفی |مکان=قم|کوشش=|مترجم=}}
* {{یادکرد کتاب|عنوان=المیزان فی تفسیر القرآن |سال=1371|پیوند=|نام= محمدحسین |نام خانوادگی= طباطبائی |پیوند نویسنده=|ناشر= اسماعیلیان |مکان= قم |کوشش=|مترجم=}}
* {{یادکرد کتاب|عنوان=المیزان فی تفسیر القرآن |سال=1374|پیوند=|نام=محمد حسین|نام خانوادگی= طباطبایی |پیوند نویسنده=|ناشر= دفتر انتشارات اسلامی |مکان=قم|کوشش=|مترجم= محمد باقر موسوی همدانی}}
* {{یادکرد کتاب|عنوان=بررسی شخصیت اهل بیت در قرآن |سال=1377|پیوند=|نام=ولی‌الله|نام خانوادگی= نقی‌پور |پیوند نویسنده=|ناشر= مرکز آموزش مدیریت دولتی |مکان=تهران|کوشش=|مترجم=}}
* {{یادکرد کتاب|عنوان=بصائر الدرجات فی فضائل آل محمّد صلّی الله علیهم |سال=1404|پیوند=|نام= محمد بن حسن |نام خانوادگی= صفار |پیوند نویسنده=|ناشر= کتابخانه مرعشی نجفی |مکان=قم|کوشش=|مترجم=}}
* {{یادکرد کتاب|عنوان=تفسیر احسن الحدیث |سال=1375|پیوند=|نام=علی اکبر|نام خانوادگی= قرشی بنابی |پیوند نویسنده=|ناشر= بنیاد بعثت، مرکز چاپ و نشر |مکان=تهران|کوشش=|مترجم=}}
* {{یادکرد کتاب|عنوان=تفسیر نمونه |سال=1362|پیوند=|نام=ناصر|نام خانوادگی= مکارم شیرازی |پیوند نویسنده=|ناشر= دارالکتب الاسلامیه |مکان=تهران|کوشش=|مترجم=}}
* {{یادکرد کتاب|عنوان=فی ظلال القرآن |سال=1401|پیوند=|نام= ابراهیم حسین|نام خانوادگی=سید قطب|پیوند نویسنده=|ناشر= دارالشروق |مکان=بیروت|کوشش=|مترجم=}}
* {{یادکرد کتاب|عنوان=مجمع البیان |سال=|پیوند=|نام= فضل بن حسن |نام خانوادگی= طبرسی |پیوند نویسنده=|ناشر= دارالمعرفه |مکان=بیروت|کوشش=|مترجم=}}
* {{یادکرد کتاب|عنوان=معجم مقاییس اللغه|سال=۱۴۰۴|پیوند=|نام= أحمد بن فارس |نام خانوادگی= ابن فارس |پیوند نویسنده=|ناشر= مکتب الاعلام الاسلامی |مکان= قم |کوشش=|مترجم=}}
* {{یادکرد کتاب|عنوان=نورالثقلین |سال=1373|پیوند=|نام= عبدعلی بن جمعه |نام خانوادگی= عروسی حویزی |پیوند نویسنده=|ناشر= اسماعیلیان|مکان=قم|کوشش=|مترجم=}}

{{شاخه
| شاخه اصلی = علوم و معارف قرآن
| شاخه فرعی۱ = مفردات قرآن
| شاخه فرعی۲ =
| شاخه فرعی۳ =
}}
{{تکمیل مقاله
| شناسه = شد
| تیترها = شد
| ویرایش =
| لینک‌دهی = شد
| ناوبری =
| نمایه =
| تغییر مسیر = شد
| ارجاعات =
| بازبینی =
| تکمیل =
| اولویت =
| کیفیت =
}}
{{پایان متن}}

دابه الارض - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Fabbasi: ایجاد مدخل : «دابه الارض»، ابرابزار