خمس در قرآن - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Fabbasi: خلاصه کردن شناسه

2026-01-31T07:51:29Z

خلاصه کردن شناسه

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۳۱ ژانویهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۱:۲۱
خط ۶:		خط ۶:
	{{درگاه\|قرآن}}		{{درگاه\|قرآن}}

	خُمس ~~به‌معنای یک پنجم و خَمس به‌معنای گرفتن یکی از پنج‌تاست.~~ در اصطلاح فقهی، به پرداخت یک پنجم از درآمدهای مشخص شده ~~خمس~~ اطلاق می‌گردد.		خُمس در اصطلاح فقهی، به پرداخت یک پنجم از درآمدهای مشخص شده اطلاق می‌گردد.
	آیه ۴۱ [[سوره انفال]] ـ [[آیه خمس]] ـ درباره خمس و موارد مصرف آن نازل شده است.		آیه ۴۱ [[سوره انفال]] ـ [[آیه خمس]] ـ درباره خمس و موارد مصرف آن نازل شده است.
	همچنین از آیه ۳۸ [[سوره روم]] نیز می‌تواند بحث خمس را برداشت کرد.		همچنین از آیه ۳۸ [[سوره روم]] نیز می‌تواند بحث خمس را برداشت کرد.
	~~براساس [[آیات]] و [[روایات]]،~~ تأمین بودجه برای [[حکومت اسلامی]]؛ انباشت نشدن ثروت در دست عده‌ای خاص؛ پاکیزگی نفوس؛ رفع نیاز یتیمان، مساکین و در راه ماندگان نیازمند از مهم‌ترین علت واجب شدن خمس می‌باشد.
			تأمین بودجه برای [[حکومت اسلامی]]؛ انباشت نشدن ثروت در دست عده‌ای خاص؛ پاکیزگی نفوس؛ رفع نیاز یتیمان، مساکین و در راه ماندگان نیازمند از مهم‌ترین علت واجب شدن خمس می‌باشد.

	== معناشناسی ==		== معناشناسی ==

Shahroudi: added Category:مقاله‌های پیشنهادی using HotCat

2025-09-29T17:24:43Z

added Category:مقاله‌های پیشنهادی using HotCat

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۹ سپتامبر ۲۰۲۵، ساعت ۲۰:۵۴
خط ۷۹:		خط ۷۹:

	[[رده:قرآن]]		[[رده:قرآن]]
			[[رده:مقاله‌های پیشنهادی]]

Fabbasi: /* آیات خمس */

2025-08-23T06:51:56Z

آیات خمس

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۳ اوت ۲۰۲۵، ساعت ۱۰:۲۱
خط ۱۵:		خط ۱۵:

	== آیات خمس ==		== آیات خمس ==
	'''آیه خمس:''' {{قرآن\|وَ اعْلَمُوا أَنَّما غَنِمْتُمْ مِنْ شَیْءٍ فَأَنَّ لِلَّهِ خُمُسَهُ وَ لِلرَّسُولِ وَ لِذِی الْقُرْبی وَ الْیَتامی وَ الْمَساکینِ وَ ابْنِ السَّبیلِ إِنْ کُنْتُمْ آمَنْتُمْ بِاللَّهِ وَ ما أَنْزَلْنا عَلی عَبْدِنا یَوْمَ الْفُرْقانِ یَوْمَ الْتَقَی الْجَمْعانِ وَ اللَّهُ عَلی کُلِّ شَیْءٍ قَدیرٌ \|ترجمه=بدانید هر گونه غنیمتی به دست آورید، خمس آن برای خدا، و برای پیامبر، و برای ذی القربی و یتیمان و مسکینان و واماندگان در راه (از آنها) است، اگر به خدا و آنچه بر بنده خود در روز جدایی حق از باطل، روز درگیری دو گروه (باایمان و بی‌ایمان) [روز جنگ بدر] نازل کردیم، ایمان آورده‌اید؛ و خداوند بر هر چیزی تواناست!\|سوره=سوره انفال\|آیه=۴۱}} به آن جهت که واژه خمس در این آیه به کار رفته و موارد مصرف آن را نیز مشخص نموده است، آن را «[[آیه خمس]]» نامیده‌اند.<ref>مرکز فرهنگ و معارف قرآن، دایرةالمعارف قرآن کریم، قم، بوستان کتاب قم، چاپ سوم، ۱۳۸۲ش، ج۱، ص۳۸۳.</ref> این آیه در روایات اسلامی نیز به آیه خمس مشهور شده است.<ref>{{یادکرد کتاب\| عنوان= بصائر الدرجات فی فضائل آل محمّد صلّی الله علیهم\| سال= ~~۱۴۰۴~~\| نام= محمد بن حسن\|نام خانوادگی=صفار\|ناشر= مکتبه آیه الله المرعشی النجفی\|مکان=قم\|جلد=\|صفحه=~~۲۹.~~</ref><ref>یادکرد کتاب\|عنوان= الکافی\|سال=~~۱۴۰۷~~\|نام= محمد بن یعقوب\|نام ~~خانودگی~~=کلینی\|ناشر=~~تهران~~\|مکان=~~دار الکتب الاسلامیه~~\|جلد=۱\|صفحه=~~۲۹۶~~</ref>		'''آیه خمس:''' {{قرآن\|وَ اعْلَمُوا أَنَّما غَنِمْتُمْ مِنْ شَیْءٍ فَأَنَّ لِلَّهِ خُمُسَهُ وَ لِلرَّسُولِ وَ لِذِی الْقُرْبی وَ الْیَتامی وَ الْمَساکینِ وَ ابْنِ السَّبیلِ إِنْ کُنْتُمْ آمَنْتُمْ بِاللَّهِ وَ ما أَنْزَلْنا عَلی عَبْدِنا یَوْمَ الْفُرْقانِ یَوْمَ الْتَقَی الْجَمْعانِ وَ اللَّهُ عَلی کُلِّ شَیْءٍ قَدیرٌ \|ترجمه=بدانید هر گونه غنیمتی به دست آورید، خمس آن برای خدا، و برای پیامبر، و برای ذی القربی و یتیمان و مسکینان و واماندگان در راه (از آنها) است، اگر به خدا و آنچه بر بنده خود در روز جدایی حق از باطل، روز درگیری دو گروه (باایمان و بی‌ایمان) [روز جنگ بدر] نازل کردیم، ایمان آورده‌اید؛ و خداوند بر هر چیزی تواناست!\|سوره=سوره انفال\|آیه=۴۱}} به آن جهت که واژه خمس در این آیه به کار رفته و موارد مصرف آن را نیز مشخص نموده است، آن را «[[آیه خمس]]» نامیده‌اند.<ref>مرکز فرهنگ و معارف قرآن، دایرةالمعارف قرآن کریم، قم، بوستان کتاب قم، چاپ سوم، ۱۳۸۲ش، ج۱، ص۳۸۳.</ref> این آیه در روایات اسلامی نیز به آیه خمس مشهور شده است.
			<ref>{{یادکرد کتاب\|عنوان= بصائر الدرجات فی فضائل آل محمّد صلّی الله علیهم\|سال= 1404\| نام= محمد بن حسن\| نام خانوادگی= صفار\|ناشر= مکتبه آیه الله المرعشی النجفی\| مکان= قم\|جلد=\|صفحه=29}}</ref>
			<ref>{{یادکرد کتاب\|عنوان= الکافی\|سال=1407\|نام=محمد بن یعقوب\|نام خانوادگی= کلینی\|ناشر= دار الکتب الاسلامیه\|مکان= قم\|جلد=1\|صفحه=296}}</ref>

	این آیه اگر چه ممکن است در موردی خاص (غنیمت) نازل شده باشد، اما نزول در مورد خاص، مانع از کاربرد آن در موارد دیگر نمی‌شود و شامل معادن، گنج‌ها و مهم‌تر از همه درآمدهای مازاد سالانه نیز می‌شود.<ref>{{یادکرد کتاب\|عنوان=منهاج الصالحین\|سال=1410\|نام=سید ابوالقاسم\|نام خانوادگی=خویی\|ناشر=مدینه العلم\|جلد=1\|صفحه=321\|مکان=قم}}</ref> چرا که واژه {{قرآن\|غَنِمْتُمْ}} در لغت، به دست آوردن چیزی بدون زحمت و مشقت معنا شده و غنم و غنیمت و مَغنم به معنی [[فیء]] است. فیء را نیز در لغت به معنی چیزهایی که بدون زحمت به [[انسان]] می‌رسد، ذکر کرده‌اند.<ref>{{یادکرد کتاب\|عنوان=لسان العرب\|سال=1414\|نام=محمد بن مکرم\|نام خانوادگی=ابن منظور\|ناشر=بیروت، دار صادر\|جلد=12\|صفحه=445}}</ref><ref>{{یادکرد کتاب\|عنوان=تاج العروس من جواهر القاموس\|سال=1306\|نام=محمد بن محمد\|نام خانوادگی=مرتضی زبیدی\|ناشر=بیروت، دار مکتبة الحیاة\|جلد=17\|صفحه=527}}</ref><ref>{{یادکرد کتاب\|عنوان=المفردات فی غریب القرآن\|سال=1412\|نام=حسین بن محمد\|نام خانوادگی=راغب اصفهانی\|ناشر=بیروت، الدارالشامیة\|صفحه=615}}</ref> «غنیمت» در اصطلاح روایات، فقها و لغت‌شناسان، هر منفعتی است که به دست انسان برسد.<ref>{{یادکرد کتاب\|عنوان=تفسیر نمونه\|سال=1371\|نام=ناصر\|نام خانوادگی=مکارم شیرازی\|ناشر=تهران، دارالکتب اسلامیه\|جلد=7\|صفحه=175 ـ 181}}</ref>		این آیه اگر چه ممکن است در موردی خاص (غنیمت) نازل شده باشد، اما نزول در مورد خاص، مانع از کاربرد آن در موارد دیگر نمی‌شود و شامل معادن، گنج‌ها و مهم‌تر از همه درآمدهای مازاد سالانه نیز می‌شود.<ref>{{یادکرد کتاب\|عنوان=منهاج الصالحین\|سال=1410\|نام=سید ابوالقاسم\|نام خانوادگی=خویی\|ناشر=مدینه العلم\|جلد=1\|صفحه=321\|مکان=قم}}</ref> چرا که واژه {{قرآن\|غَنِمْتُمْ}} در لغت، به دست آوردن چیزی بدون زحمت و مشقت معنا شده و غنم و غنیمت و مَغنم به معنی [[فیء]] است. فیء را نیز در لغت به معنی چیزهایی که بدون زحمت به [[انسان]] می‌رسد، ذکر کرده‌اند.<ref>{{یادکرد کتاب\|عنوان=لسان العرب\|سال=1414\|نام=محمد بن مکرم\|نام خانوادگی=ابن منظور\|ناشر=بیروت، دار صادر\|جلد=12\|صفحه=445}}</ref><ref>{{یادکرد کتاب\|عنوان=تاج العروس من جواهر القاموس\|سال=1306\|نام=محمد بن محمد\|نام خانوادگی=مرتضی زبیدی\|ناشر=بیروت، دار مکتبة الحیاة\|جلد=17\|صفحه=527}}</ref><ref>{{یادکرد کتاب\|عنوان=المفردات فی غریب القرآن\|سال=1412\|نام=حسین بن محمد\|نام خانوادگی=راغب اصفهانی\|ناشر=بیروت، الدارالشامیة\|صفحه=615}}</ref> «غنیمت» در اصطلاح روایات، فقها و لغت‌شناسان، هر منفعتی است که به دست انسان برسد.<ref>{{یادکرد کتاب\|عنوان=تفسیر نمونه\|سال=1371\|نام=ناصر\|نام خانوادگی=مکارم شیرازی\|ناشر=تهران، دارالکتب اسلامیه\|جلد=7\|صفحه=175 ـ 181}}</ref>

Shahroudi در ‏۲۱ اوت ۲۰۲۵، ساعت ۰۳:۴۹

2025-08-21T03:49:06Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۱ اوت ۲۰۲۵، ساعت ۰۷:۱۹
خط ۵۵:		خط ۵۵:
	{{پانویس\|۲}}		{{پانویس\|۲}}
	{{شاخه		{{شاخه
	\| شاخه اصلی = ~~قرآن~~		\| شاخه اصلی = علوم و معارف
	\| شاخه فرعی۱ =		\| شاخه فرعی۱ =فقه
	\| شاخه فرعی۲ =		\| شاخه فرعی۲ =احکام فقهی
	\| شاخه فرعی۳ =		\| شاخه فرعی۳ =خمس
	}}		}}
	{{ارزیابی		{{ارزیابی

Shahroudi: ابرابزار

2025-08-21T03:48:20Z

ابرابزار

نمایش تغییرات

Shahroudi: Shahroudi صفحهٔ پیش نویس:خمس در قرآن را بدون برجای‌گذاشتن تغییرمسیر به خمس در قرآن منتقل کرد

2025-08-21T03:43:31Z

Shahroudi صفحهٔ پیش نویس:خمس در قرآن را بدون برجای‌گذاشتن تغییرمسیر به خمس در قرآن منتقل کرد

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۱ اوت ۲۰۲۵، ساعت ۰۷:۱۳
(بدون تفاوت)

Fabbasi: /* مطالعه بیشتر */ اضافه کردن دو کتاب برای مطالعه

2025-08-19T06:46:14Z

مطالعه بیشتر: اضافه کردن دو کتاب برای مطالعه

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۹ اوت ۲۰۲۵، ساعت ۱۰:۱۶
خط ۴۹:		خط ۴۹:

	== مطالعه بیشتر ==		== مطالعه بیشتر ==
	# ~~صادقی فدکی، سید~~ جعفر، ~~مقاله خمس، دائرة المعارف قرآن کریم، ج۱۲~~ .		# سبحانی تبریزی، جعفر، خمس.
			# نجفی، محمد مهدی، خمس فریضه ای الهی، مترجم: عباس جلالی
	# سرمدی، محمود، مقاله آیه خمس، دانشنامه معاصر قرآن کریم.		# سرمدی، محمود، مقاله آیه خمس، دانشنامه معاصر قرآن کریم.
	# ادرکنی، محمد جواد، مقاله خمس، دانشنامه امام خمینی، ج۵.		# ادرکنی، محمد جواد، مقاله خمس، دانشنامه امام خمینی، ج۵.

Fabbasi در ‏۱۹ اوت ۲۰۲۵، ساعت ۰۶:۳۷

2025-08-19T06:37:57Z

نمایش تغییرات

Fabbasi: /* آیات خمس */

2025-08-18T10:27:03Z

آیات خمس

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۸ اوت ۲۰۲۵، ساعت ۱۳:۵۷
خط ۱۵:		خط ۱۵:

	== آیات خمس ==		== آیات خمس ==
	'''آیه خمس:''' {{قرآن\|وَ اعْلَمُوا أَنَّما غَنِمْتُمْ مِنْ شَيْ‏ءٍ فَأَنَّ لِلَّهِ خُمُسَهُ وَ لِلرَّسُولِ\|ترجمه=~~بدانید~~ هر ~~گاه غنیمتی یافتید،~~ خمس آن از آن خدا و ~~پیامبر~~(ص) ~~و… می‌باشد.~~\|سوره=سوره انفال\|آیه=۴۱}} به آن جهت که واژه خمس در این آیه به کار رفته و موارد مصرف آن را نیز مشخص نموده است، آن را "[[آیه خمس]]" نامیده‌اند.<ref>مركز فرهنگ و معارف قرآن، دايره المعارف قرآن كريم، قم، بوستان كتاب قم، چاپ سوم، ۱۳۸۲ش، ج۱، ص۳۸۳.</ref> این آیه در روایات اسلامی نیز به آیه خمس مشهور شده است.		'''آیه خمس:''' {{قرآن\|وَ اعْلَمُوا أَنَّما غَنِمْتُمْ مِنْ شَيْ‏ءٍ فَأَنَّ لِلَّهِ خُمُسَهُ وَ لِلرَّسُولِ وَ لِذِي الْقُرْبى‏ وَ الْيَتامى‏ وَ الْمَساكينِ وَ ابْنِ السَّبيلِ إِنْ كُنْتُمْ آمَنْتُمْ بِاللَّهِ وَ ما أَنْزَلْنا عَلى‏ عَبْدِنا يَوْمَ الْفُرْقانِ يَوْمَ الْتَقَى الْجَمْعانِ وَ اللَّهُ عَلى‏ كُلِّ شَيْ‏ءٍ قَديرٌ \|ترجمه=بدانيد هر گونه غنيمتى به دست آوريد، خمس آن براى خدا، و براى پيامبر، و براى ذى القربى و يتيمان و مسكينان و واماندگان در راه (از آنها) است، اگر به خدا و آنچه بر بنده خود در روز جدايى حق از باطل، روز درگيرى دو گروه (باايمان و بى‏ايمان) [روز جنگ بدر] نازل كرديم، ايمان آورده‏ايد؛ و خداوند بر هر چيزى تواناست!\|سوره=سوره انفال\|آیه=۴۱}} به آن جهت که واژه خمس در این آیه به کار رفته و موارد مصرف آن را نیز مشخص نموده است، آن را "[[آیه خمس]]" نامیده‌اند.<ref>مركز فرهنگ و معارف قرآن، دايره المعارف قرآن كريم، قم، بوستان كتاب قم، چاپ سوم، ۱۳۸۲ش، ج۱، ص۳۸۳.</ref> این آیه در روایات اسلامی نیز به آیه خمس مشهور شده است.
	<ref>{{یادکرد کتاب\| عنوان= بصائر الدرجات في فضائل آل محمّد صلّى الله عليهم\| سال= ۱۴۰۴\| نام= محمد بن حسن\|نام خانوادگی=صفار\|ناشر= مكتبه آيه الله المرعشي النجفي\|مکان=قم\|جلد=\|صفحه=۲۹.</ref>		<ref>{{یادکرد کتاب\| عنوان= بصائر الدرجات في فضائل آل محمّد صلّى الله عليهم\| سال= ۱۴۰۴\| نام= محمد بن حسن\|نام خانوادگی=صفار\|ناشر= مكتبه آيه الله المرعشي النجفي\|مکان=قم\|جلد=\|صفحه=۲۹.</ref>
	<ref>یادکرد کتاب\|عنوان= الکافی\|سال=۱۴۰۷\|نام= محمد بن یعقوب\|نام خانودگی=کلینی\|ناشر=تهران\|مکان=دار الکتب الاسلامیه\|جلد=۱\|صفحه=۲۹۶</ref>		<ref>یادکرد کتاب\|عنوان= الکافی\|سال=۱۴۰۷\|نام= محمد بن یعقوب\|نام خانودگی=کلینی\|ناشر=تهران\|مکان=دار الکتب الاسلامیه\|جلد=۱\|صفحه=۲۹۶</ref>

Fabbasi: /* تشریع خمس و علت آن */ اصلاح ارقام

2025-08-18T10:25:33Z

تشریع خمس و علت آن: اصلاح ارقام

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۸ اوت ۲۰۲۵، ساعت ۱۳:۵۵
خط ۲۴:		خط ۲۴:

	== تشریع خمس و علت آن ==		== تشریع خمس و علت آن ==
	پس از [[جنگ بدر]] تعدادی از مسلمانان بر سر تقسیم غنایم جنگی مشاجره ~~کردند و خداوند~~ برای ریشه‌کن کردن اختلاف، تمام غنائم را در اختیار پیامبر(ص) گذاشت تا طبق صلاحدید خویش آن را میان جنگجویان تقسیم کند. پیامبر(ص) نیز غنایم را به طور مساوی بین آنان تقسیم کرد. آیه ۴۱ [[سوره انفال]]نازل شد و بیان کرد که یک‌پنجم غنایم برای خدا، پیامبر(ص)، ذی القربی، یتیمان، مسکینان و در راه ماندگان است.<ref>{{یادکرد کتاب\|عنوان= تفسیر نمونه\|سال= ~~1371~~\| نام=ناصر\|نام خانوادگی=مکارم شیرازی\|ناشر= دار الكتب الإسلامية\| مکان= تهران\|جلد=~~7\|صفحه=171}}</ref>~~		پس از [[جنگ بدر]] تعدادی از مسلمانان بر سر تقسیم غنایم جنگی مشاجره کردند، برای ریشه‌کن کردن اختلاف، تمام غنائم را در اختیار پیامبر(ص) گذاشت تا طبق صلاحدید خویش آن را میان جنگجویان تقسیم کند. پیامبر(ص) نیز غنایم را به طور مساوی بین آنان تقسیم کرد. آیه ۴۱ [[سوره انفال]] نازل شد و بیان کرد که یک‌پنجم غنایم برای خدا، پیامبر(ص)، ذی القربی، یتیمان، مسکینان و در راه ماندگان است.<ref>{{یادکرد کتاب\|عنوان= تفسیر نمونه\|سال= ۱۳۷۱\| نام=ناصر\|نام خانوادگی=مکارم شیرازی\|ناشر= دار الكتب الإسلامية\| مکان= تهران\|جلد=۷\|صفحه=۱۷۱}}</ref>

	خمس، در سال دوم هجرت با نزول آیه ۴۱ [[سوره انفال]]، بر [[مسلمانان]] واجب گشت. در شأن نزول این آیه می‌گویند: "عبدالله بن جحش" ـ [[صحابی]] [[پیامبر(ص)]] ـ در نبرد با مشرکان در [[جنگ بدر]]، غنائمی به‌دست آورد و این امر باعث رنجش دیگر جنگ‌جویان گردید. از این‌رو، عبدالله، در نزدیکی [[مدینه]]، یک پنجم از آن غنایم را به [[رسول الله]] تحویل داد و [[پیامبر(ص)]] نیز تمامی آن را میان رزمندگان اسلام تقسیم کرد که آیه خمس در همین زمینه نازل شده بود.<ref>{{یادکرد کتاب\|عنوان=سیره حلبی\|سال=1427\|نام=علی بن ابراهیم\|نام خانوادگی=حلبی\|ناشر=بیروت، دار الکتب العلمية\|جلد=3\|صفحه=~~157~~}}</ref>

	== جایگاه و ماهیت خمس ==		== جایگاه و ماهیت خمس ==