حدیث متواتر - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Fabbasi در ‏۲۳ فوریهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۰۹:۵۸

2026-02-23T09:58:33Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۳ فوریهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۳:۲۸
خط ۴:		خط ۴:
	{{پایان سوال}}		{{پایان سوال}}
	{{پاسخ}}		{{پاسخ}}
	تواتر در ~~لغت~~ به ~~معنای، پی در پی شدن، پیاپی بودن، پیاپی رسیدن، دمادم رسیدن، پیاپی آمدن، پی یکدیگر به مهلت آمدن می‌باشد~~.		تواتر در احادیث، خبر جماعتی را گویند که انسان از شنیدن آن قطع به راستی مضمون حدیث پیدا کند.

	تواتر در اصطلاح خبر جماعتی را گویند که انسان از شنیدن آن قطع به راستی مضمون حدیث پیدا کند. راویان اینگونه باید به تعدادی باشد که انسان یقین کند این مقدار افراد، به‌طور معمول بر دروغی همسو نمی‌شوند.		برخی ملاک تواتر را عدد معینی بین ۵، الی ۷۰ ذکر کرده‌اند؛ اما ملاک تواتر، حصول اطمینان و قطع به مضمون خبر و ایمنی از عدم تبانی مخبرین بر کذب است. از این جهت عدد بر حسب مورد و موضوع تفاوت پیدا می‌کند. چه بسا عددی در موضوعی کافی باشد و در مورد موضوع دیگر اطمینان حاصل نشود.

	برخی ملاک تواتر را عدد معینی بین ۵، ~~۱۰، ۲۰، ۴۰ و~~ ۷۰ ذکر ~~کرده‌اند، ولی باید گفت! عدد در تحقق آن معتبر نیست. بلکه~~ ملاک ~~تواتر~~ حصول اطمینان و قطع به مضمون خبر و ایمنی از عدم تبانی مخبرین بر کذب است. از این جهت عدد بر حسب مورد و موضوع تفاوت پیدا می‌کند. چه بسا عددی در موضوعی کافی باشد و در مورد موضوع دیگر ~~کفایت نکند و~~ اطمینان حاصل نشود.

	درباره شرایط خبر دهندگان گفته شده است که عدد خبر دهندگان به حدّی برسد که نتوانند تبانی بر دروغ کرده باشند؛ خبر دهنده به آنچه خبر می‌دهد، علم داشته باشد و از روی ظن روایت نکند؛ مستند خبر دهنده، حس (شنیدن یا مشاهده) باشد نه دلیل عقلی بر مفاد خبر.

	تواتر سه قسم است: لفظی؛ معنوی و اجمالی.		تواتر سه قسم است: لفظی؛ معنوی و اجمالی.
خط ۱۸:		خط ۱۴:

	== تواتر در اصطلاح ==		== تواتر در اصطلاح ==
	خبر جماعتی را گویند که انسان از شنیدن آن قطع به راستی مضمون حدیث پیدا کند.<ref>امین، محمد، روایت و درایت، چاپ اول، ۱۳۷۲، ص۱۱۶. کنگره جهانی هزاره شیخ مفید، المقالات و الرسالات، قم، المؤتمر العالمی لألفیة الشیخ المفید، چاپ اول، ۱۴۱۳ق، ج‏۲۶، ص۲۴.</ref> راویان اینگونه باید به تعدادی باشد که انسان یقین کند این مقدار افراد، به‌طور معمول بر [[دروغ\|دروغی]] همسو نمی‌شوند.<ref>مامقانی، عبدالله، تنقیح المقال فی علم الرجال (رحلی)، بی‌جا، بی‌نا، چاپ اول، ج‏۳خاتمه، ص۲۷. کجوری شیرازی، محمدمهدی، الفوائد الرجالیه، قم، مؤسسه علمی فرهنگی دار الحدیث، سازمان چاپ و نشر، چاپ اول، ۱۴۲۴ق، ص۱۸۱.</ref>		تواتر در اصلاح حدیث، خبر جماعتی را گویند که انسان از شنیدن آن قطع به راستی مضمون حدیث پیدا کند.<ref>امین، محمد، روایت و درایت، چاپ اول، ۱۳۷۲، ص۱۱۶. کنگره جهانی هزاره شیخ مفید، المقالات و الرسالات، قم، المؤتمر العالمی لألفیة الشیخ المفید، چاپ اول، ۱۴۱۳ق، ج‏۲۶، ص۲۴.</ref> راویان اینگونه باید به تعدادی باشد که انسان یقین کند این مقدار افراد، به‌طور معمول بر [[دروغ\|دروغی]] همسو نمی‌شوند.<ref>مامقانی، عبدالله، تنقیح المقال فی علم الرجال (رحلی)، بی‌جا، بی‌نا، چاپ اول، ج‏۳خاتمه، ص۲۷. کجوری شیرازی، محمدمهدی، الفوائد الرجالیه، قم، مؤسسه علمی فرهنگی دار الحدیث، سازمان چاپ و نشر، چاپ اول، ۱۴۲۴ق، ص۱۸۱.</ref>

	== ملاک تواتر ==		== ملاک تواتر ==

Nazarzadeh: جایگزینی متن - ' | بازبینی =' به ' | ارزیابی کمی ='

2024-09-29T07:35:46Z

جایگزینی متن - ' | بازبینی =' به ' | ارزیابی کمی ='

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۹ سپتامبر ۲۰۲۴، ساعت ۱۱:۰۵
خط ۵۲:		خط ۵۲:
	\| تغییر مسیر = شد		\| تغییر مسیر = شد
	\| ارجاعات =		\| ارجاعات =
	\| ~~بازبینی~~ =		\| ارزیابی کمی =
	\| تکمیل =		\| تکمیل =
	\| اولویت = ج		\| اولویت = ج

A.rezapour: ابرابزار

2024-09-09T06:19:51Z

ابرابزار

نمایش تغییرات

Fabbasi: تکمیل اولیه مدخل

2024-09-08T10:07:46Z

تکمیل اولیه مدخل

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۸ سپتامبر ۲۰۲۴، ساعت ۱۳:۳۷
خط ۱:		خط ۱:
	~~{{ویرایش\|fabbasi}}~~
	{{شروع متن}}		{{شروع متن}}
	{{سوال}}		{{سوال}}
خط ۳۸:		خط ۳۷:
	==منابع==		==منابع==
	<references />		<references />
			{{پانویس\|۲}}
	{{شاخه		{{شاخه
	\| شاخه اصلی = حدیث		\| شاخه اصلی = حدیث
خط ۵۵:		خط ۵۵:
	\| بازبینی =		\| بازبینی =
	\| تکمیل =		\| تکمیل =
	\| اولویت = ب		\| اولویت = ج
	\| کیفیت = ب		\| کیفیت = ب
	}}		}}
	{{پایان متن}}		{{پایان متن}}

Fabbasi در ‏۸ سپتامبر ۲۰۲۴، ساعت ۱۰:۰۵

2024-09-08T10:05:44Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۸ سپتامبر ۲۰۲۴، ساعت ۱۳:۳۵
خط ۲:		خط ۲:
	{{شروع متن}}		{{شروع متن}}
	{{سوال}}		{{سوال}}
	تواتر در احادیث به چه معناست و چه ملاکی ~~دارد و کی حجت است؟~~		تواتر در احادیث به چه معناست و چه شرایط و ملاکی دارد؟
	{{پایان سوال}}		{{پایان سوال}}
	{{پاسخ}}		{{پاسخ}}
			تواتر در لغت به معناي، پي در پي شدن، پياپي بودن، پياپي رسيدن، دمادم رسيدن، پياپي آمدن، پي يكديگر به مهلت آمدن مي باشد.

			تواتر در اصطلاح خبر جماعتي را گويند كه انسان از شنيدن آن قطع به راستي مضمون حديث پيدا كند. راویان اینگونه باید به تعدادی باشد که انسان یقین کند این مقدار افراد، به طور معمول بر دروغی همسو نمی‌شوند.

			برخي ملاك تواتر را عدد معيني بين ۵، ۱۰، ۲۰، ۴۰ و ۷۰ ذكر كرده اند، ولي بايد گفت! عدد در تحقق آن معتبر نيست. بلكه ملاك تواتر حصول اطمينان و قطع به مضمون خبر و ايمني از عدم تباني مخبرين بر كذب است. از اين جهت عدد بر حسب مورد و موضوع تفاوت پيدا مي كند. چه بسا عددي در موضوعي كافي باشد و در مورد موضوع ديگر كفايت نكند و اطمينان حاصل نشود.

			در باره شرايط خبر دهندگان گفته شده است که عدد خبر دهندگان به حدّي برسد كه نتوانند تباني بر دروغ كرده باشند؛ خبر دهنده به آنچه خبر می‌دهد، علم داشته باشد و از روی ظن روایت نکند؛ مستند خبر دهنده، حس(شنيدن يا مشاهده) باشد نه دليل عقلي بر مفاد خبر.

			تواتر سه قسم است: لفظي؛ معنوي و اجمالی.

	== تواتر در لغت ==		== تواتر در لغت ==
	تواتر در لغت به معناي، پي در پي شدن، پياپي بودن، پياپي رسيدن، دمادم رسيدن، پياپي آمدن، پي يكديگر به مهلت آمدن مي باشد. <ref>حسيني زبيدي، محمد مرتضى، تاج العروس من جواهر القاموس، بيروت، دار الفکر، چاپ اول، ۱۴۱۴ق، ج۷، ص۵۸۰.</ref> این معنا در [[قرآن]] نیز آمده است: {{قرآن\|ثُمَّ أَرْسَلْنَا رُسُلَنَا تَتْرَىٰ\|ترجمه= سپس رسولان خود را یکی پس از دیگری فرستادیم.\|سوره= مومنون\|آیه=۴۴}} ريشه اين واژه از «وتر»، به معناي تنها تنها و يك يك به دنبال هم آمدن است.<ref>نجف زاده، محمد باقر، دانش حديث، تهران، جهاد دانشگاهي، چاپ اول، ۱۳۷۳ش، ص۱۳۱.</ref>		تواتر در لغت به معناي، پي در پي شدن، پياپي بودن، پياپي رسيدن، دمادم رسيدن، پياپي آمدن، پي يكديگر به مهلت آمدن مي باشد. <ref>حسيني زبيدي، محمد مرتضى، تاج العروس من جواهر القاموس، بيروت، دار الفکر، چاپ اول، ۱۴۱۴ق، ج۷، ص۵۸۰.</ref> این معنا در [[قرآن]] نیز آمده است: {{قرآن\|ثُمَّ أَرْسَلْنَا رُسُلَنَا تَتْرَىٰ\|ترجمه= سپس رسولان خود را یکی پس از دیگری فرستادیم.\|سوره= مومنون\|آیه=۴۴}} ريشه اين واژه از «وتر»، به معناي تنها تنها و يك يك به دنبال هم آمدن است.<ref>نجف زاده، محمد باقر، دانش حديث، تهران، جهاد دانشگاهي، چاپ اول، ۱۳۷۳ش، ص۱۳۱.</ref>
خط ۳۵:		خط ۴۵:
	}}		}}
	{{تکمیل مقاله		{{تکمیل مقاله
	\| شناسه =		\| شناسه = شد
	\| تیترها = شد		\| تیترها = شد
	\| ویرایش =		\| ویرایش =

Fabbasi: اصلاح ارقام

2024-09-08T09:59:48Z

اصلاح ارقام

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۸ سپتامبر ۲۰۲۴، ساعت ۱۳:۲۹
خط ۶:		خط ۶:
	{{پاسخ}}		{{پاسخ}}
	== تواتر در لغت ==		== تواتر در لغت ==
	تواتر در لغت به معناي، پي در پي شدن، پياپي بودن، پياپي رسيدن، دمادم رسيدن، پياپي آمدن، پي يكديگر به مهلت آمدن مي باشد. ريشه ي اين واژه از «وتر»، به معناي تنها تنها و يك يك به دنبال هم آمدن است.<ref>نجف زاده، محمد باقر، دانش حديث، تهران، جهاد دانشگاهي، چاپ اول، ~~۱۳۷۳،~~ ص۱۳۱.</ref>		تواتر در لغت به معناي، پي در پي شدن، پياپي بودن، پياپي رسيدن، دمادم رسيدن، پياپي آمدن، پي يكديگر به مهلت آمدن مي باشد. <ref>حسيني زبيدي، محمد مرتضى، تاج العروس من جواهر القاموس، بيروت، دار الفکر، چاپ اول، ۱۴۱۴ق، ج۷، ص۵۸۰.</ref> این معنا در [[قرآن]] نیز آمده است: {{قرآن\|ثُمَّ أَرْسَلْنَا رُسُلَنَا تَتْرَىٰ\|ترجمه= سپس رسولان خود را یکی پس از دیگری فرستادیم.\|سوره= مومنون\|آیه=۴۴}} ريشه اين واژه از «وتر»، به معناي تنها تنها و يك يك به دنبال هم آمدن است.<ref>نجف زاده، محمد باقر، دانش حديث، تهران، جهاد دانشگاهي، چاپ اول، ۱۳۷۳ش، ص۱۳۱.</ref>

	== تواتر در اصطلاح==		== تواتر در اصطلاح ==
	خبر جماعتي را گويند كه ~~في حدّ نفسه (خود به تنهايي) افاده علم كند و~~ انسان از شنيدن آن قطع به راستي مضمون حديث پيدا كند.<ref>امين، محمد، روايت و درايت، چاپ اول، ۱۳۷۲، ص۱۱۶.</ref>		خبر جماعتي را گويند كه انسان از شنيدن آن قطع به راستي مضمون حديث پيدا كند.<ref>امين، محمد، روايت و درايت، چاپ اول، ۱۳۷۲، ص۱۱۶. كنگره جهانى هزاره شيخ مفيد، المقالات و الرسالات، قم، المؤتمر العالمي لألفية الشيخ المفيد، چاپ اول، ۱۴۱۳ق، ج‏۲۶، ص۲۴.</ref> راویان اینگونه باید به تعدادی باشد که انسان یقین کند این مقدار افراد، به طور معمول بر [[دروغ\|دروغی]] همسو نمی‌شوند.<ref>مامقانى، عبدالله، تنقيح المقال في علم الرجال(رحلي)، بی‌جا، بى‌نا، چاپ اول، ج‏۳خاتمه، ص۲۷. كجورى شيرازى، محمدمهدى، الفوائد الرجاليه، قم، موسسه علمى فرهنگى دار الحديث، سازمان چاپ و نشر، چاپ اول، ۱۴۲۴ق، ص۱۸۱.</ref>

	== ملاک تواتر==		== ملاک تواتر==
	برخي ملاك تواتر را عدد معيني بين ۵، ۱۰، ۲۰، ۴۰ و ۷۰ ذكر ~~كرده اند، ولي~~ بايد گفت! عدد در تحقق آن معتبر ~~نيست. بلكه~~ ملاك ~~تواتر~~ حصول اطمينان و قطع به مضمون خبر و ايمني از عدم تباني مخبرين بر كذب است. از اين جهت عدد بر حسب مورد و موضوع تفاوت پيدا ~~مي كند~~. چه بسا عددي در موضوعي كافي باشد و در مورد موضوع ديگر كفايت نكند و اطمينان حاصل نشود.<ref>امين، محمد، روايت و درايت، چاپ اول، ~~۱۳۷۲،~~ ص۱۱۶.</ref>		برخي ملاك تواتر را عدد معيني بين ۵، ۱۰، ۲۰، ۴۰ و ۷۰ ذكر كرده‌اند. بايد گفت که عدد در تحقق تواتر حدیث معتبر نيست، ملاك حصول اطمينان و قطع به مضمون خبر و ايمني از عدم تباني مخبرين بر كذب است. از اين جهت عدد بر حسب مورد و موضوع تفاوت پيدا مي‌كند. چه بسا عددي در موضوعي كافي باشد و در مورد موضوع ديگر كفايت نكند و اطمينان حاصل نشود.<ref>امين، محمد، روايت و درايت، چاپ اول، ۱۳۷۲ش، ص۱۱۶.</ref>

			== شرايط خبر دهندگان ==
			* عدد خبر دهندگان به حدّي برسد كه نتوانند تباني بر دروغ كرده باشند.<ref>مدير شانه‌چي، كاظم، علم الحديث و درايه الحديث، قم، دفتر انتشارات اسلامي، چاپ پانزدهم، ۱۳۷۹ش، ص۳۳.</ref>
			* خبر دهنده به آنچه خبر می‌دهد، علم داشته باشد و از روی ظن روایت نکند.<ref>مامقانى، عبدالله، تنقيح المقال في علم الرجال، بى‌جا، بی‌نا، چاپ اول، ج‏۳خاتمة، ص۲۹. </ref>
			* مستند خبر دهنده، حس(شنيدن يا مشاهده) باشد نه دليل عقلي بر مفاد خبر. <ref>مامقانى، عبدالله، تنقيح المقال في علم الرجال، بى‌جا، بی‌نا، چاپ اول، ج‏۳خاتمة، ص۲۹. </ref>

	~~== شرايط مخبرين ==~~
	* شنونده به واسطه تقليد يا وجود شبهه اي اعتقاد به دروغ بودن كذب يا نفي (وجود نداشتن) مضمون، خبر نداشته باشد. به عنوان مثال فرقه هاي غير مسلمان چون به پيامبر(ص) باور ندارند، نمي توانند معجزات آن حضرت را كه به حدّ تواتر رسيده بپذيرند.
	* مستند خبر دهنده، حس(شنيدن يا مشاهده) باشد نه دليل عقلي بر مفاد خبر.
	* عدد مخبرين به حدّي برسد كه تباني بر دروغ نتوانند كرد.<ref>مدير شانه چي، كاظم، علم الحديث و درايه الحديث، قم، دفتر انتشارات اسلامي، چاپ پانزدهم، ۱۳۷۹، ص۳۳.</ref>
	== اقسام تواتر==		== اقسام تواتر==
	* متواتر لفظي: محور مشترك در تمام خبرها لفظ باشد؛ همانند: حديث غدير «من كنت مولاه فعليّ مولاه» كه ۱۱۰ نفر از صحابه آن را نقل ~~كرده اند~~.		* متواتر لفظي: محور مشترك در تمام خبرها لفظ باشد؛ همانند: [[سند حدیث غدیر\|حديث غدير]] «من كنت مولاه فعليّ مولاه» كه ۱۱۰ نفر از صحابه آن را نقل كرده‌اند.
	* متواتر معنوي: محور مشترك در تمام خبرها، معنای خبر ~~باشد~~ باشد؛<ref>نجف زاده، محمد باقر، دانش حديث، تهران، جهاد دانشگاهي، چاپ اول، ~~۱۳۷۳،~~ ص۱۳۱.</ref> همانند: شجاعت اميرمومنان علی(ع) که با لفظ‌های متفاوتی نقل شده است و در معنا شجاع بودن حضرت را می‌رساند.		* متواتر معنوي: محور مشترك در تمام خبرها، معنای خبر باشد؛<ref> مرعى، حسين عبدالله، منتهى المقال في الدراية و الرجال، بيروت، موسسة العروة الوثقى، چاپ اول، ۱۴۱۷ق، ص۲۵. نجف زاده، محمد باقر، دانش حديث، تهران، جهاد دانشگاهي، چاپ اول، ۱۳۷۳ش، ص۱۳۱.</ref> همانند: شجاعت [[امیرالمؤمنین\|اميرمومنان علی(ع)]] که با لفظ‌های متفاوتی نقل شده است و در معنا شجاع بودن حضرت را می‌رساند.
	* متواتر اجمالي: محور مشترك در تمام خبرها، نه لفظ باشد و نه معنا؛ بلكه ~~چيزي باشد كه لازمه اين اخبار~~ از ~~آنها باشد.~~ به ~~عبارت ديگر، قدر مشترك حاصل~~ از ~~اخبار «مختلفالدلاله» را متواتر اجمالي گويند: مانند: روايت حجيت خبر واحد كه مضمون مختلفي دارد~~ و ~~هر حديثي امري~~ را ~~در حجيت خبر واحد شرط دانسته است~~.<ref>~~امين، محمد، روايت~~ و ~~درايت،~~ چاپ اول، ~~۱۳۷۲، ص۱۱۶~~.</ref>		* متواتر اجمالي: محور مشترك در تمام خبرها، نه لفظ باشد و نه معنا؛ بلكه عده‌ای از روایات مطلبی را بیان می‌کند که انسان به یقین می‌رسد برخی از این روایات معتبر است و از مجموع آن می‌توان آن مطلب را ثابت کرد.<ref> مرعى، حسين عبدالله، منتهى المقال في الدراية و الرجال، بيروت، موسسة العروة الوثقى، چاپ اول، ۱۴۱۷ق، ص۲۵.</ref>

	خبر متواتر دامنه گسترده‌اي دارد. علاوه بر عرصه روايات صادره از معصوم(ع)، عرصه‌هاي گوناگون ~~ديگر را~~ مانند بسياري از حوادث تاريخي نيز شامل مي‌شود.<ref>نجف زاده، محمد باقر، دانش حديث، تهران، جهاد دانشگاهي، چاپ اول، ~~۱۳۷۳،~~ ص۱۳۱.</ref>		خبر متواتر دامنه گسترده‌اي دارد. علاوه بر عرصه روايات صادره از معصوم(ع)، عرصه‌هاي گوناگون ديگری مانند بسياري از حوادث تاريخي نيز شامل مي‌شود.<ref>نجف زاده، محمد باقر، دانش حديث، تهران، جهاد دانشگاهي، چاپ اول، ۱۳۷۳ش، ص۱۳۱.</ref>

	==منابع==		==منابع==
خط ۳۷:		خط ۳۸:
	\| تیترها = شد		\| تیترها = شد
	\| ویرایش =		\| ویرایش =
	\| لینک‌دهی =		\| لینک‌دهی = شد
	\| ناوبری =		\| ناوبری =
	\| نمایه =		\| نمایه =
	\| تغییر مسیر =		\| تغییر مسیر = شد
	\| ارجاعات =		\| ارجاعات =
	\| بازبینی =		\| بازبینی =

Fabbasi: ایجاد مدخل: حدیث متواتر

2024-09-07T10:31:13Z

ایجاد مدخل: حدیث متواتر

صفحهٔ تازه

{{ویرایش|fabbasi}}
{{شروع متن}}
{{سوال}}
تواتر در احادیث به چه معناست و چه ملاکی دارد و کی حجت است؟
{{پایان سوال}}
{{پاسخ}}
== تواتر در لغت ==
تواتر در لغت به معناي، پي در پي شدن، پياپي بودن، پياپي رسيدن، دمادم رسيدن، پياپي آمدن، پي يكديگر به مهلت آمدن مي باشد. ريشه ي اين واژه از «وتر»، به معناي تنها تنها و يك يك به دنبال هم آمدن است.<ref>نجف زاده، محمد باقر، دانش حديث، تهران، جهاد دانشگاهي، چاپ اول، ۱۳۷۳، ص۱۳۱.</ref>

== تواتر در اصطلاح==
خبر جماعتي را گويند كه في حدّ نفسه (خود به تنهايي) افاده علم كند و انسان از شنيدن آن قطع به راستي مضمون حديث پيدا كند.<ref>امين، محمد، روايت و درايت، چاپ اول، ۱۳۷۲، ص۱۱۶.</ref>

== ملاک تواتر==
برخي ملاك تواتر را عدد معيني بين ۵، ۱۰، ۲۰، ۴۰ و ۷۰ ذكر كرده اند، ولي بايد گفت! عدد در تحقق آن معتبر نيست. بلكه ملاك تواتر حصول اطمينان و قطع به مضمون خبر و ايمني از عدم تباني مخبرين بر كذب است. از اين جهت عدد بر حسب مورد و موضوع تفاوت پيدا مي كند. چه بسا عددي در موضوعي كافي باشد و در مورد موضوع ديگر كفايت نكند و اطمينان حاصل نشود.<ref>امين، محمد، روايت و درايت، چاپ اول، ۱۳۷۲، ص۱۱۶.</ref>

== شرايط مخبرين ==
* شنونده به واسطه تقليد يا وجود شبهه اي اعتقاد به دروغ بودن كذب يا نفي (وجود نداشتن) مضمون، خبر نداشته باشد. به عنوان مثال فرقه هاي غير مسلمان چون به پيامبر(ص) باور ندارند، نمي توانند معجزات آن حضرت را كه به حدّ تواتر رسيده بپذيرند.
* مستند خبر دهنده، حس(شنيدن يا مشاهده) باشد نه دليل عقلي بر مفاد خبر.
* عدد مخبرين به حدّي برسد كه تباني بر دروغ نتوانند كرد.<ref>مدير شانه چي، كاظم، علم الحديث و درايه الحديث، قم، دفتر انتشارات اسلامي، چاپ پانزدهم، ۱۳۷۹، ص۳۳.</ref>
== اقسام تواتر==
* متواتر لفظي: محور مشترك در تمام خبرها لفظ باشد؛ همانند: حديث غدير «من كنت مولاه فعليّ مولاه» كه ۱۱۰ نفر از صحابه آن را نقل كرده اند.
* متواتر معنوي: محور مشترك در تمام خبرها، معنای خبر باشد باشد؛<ref>نجف زاده، محمد باقر، دانش حديث، تهران، جهاد دانشگاهي، چاپ اول، ۱۳۷۳، ص۱۳۱.</ref> همانند: شجاعت اميرمومنان علی(ع) که با لفظ‌های متفاوتی نقل شده است و در معنا شجاع بودن حضرت را می‌رساند.
* متواتر اجمالي: محور مشترك در تمام خبرها، نه لفظ باشد و نه معنا؛ بلكه چيزي باشد كه لازمه اين اخبار از آنها باشد. به عبارت ديگر، قدر مشترك حاصل از اخبار «مختلفالدلاله» را متواتر اجمالي گويند: مانند: روايت حجيت خبر واحد كه مضمون مختلفي دارد و هر حديثي امري را در حجيت خبر واحد شرط دانسته است.<ref>امين، محمد، روايت و درايت، چاپ اول، ۱۳۷۲، ص۱۱۶.</ref>

خبر متواتر دامنه گسترده‌اي دارد. علاوه بر عرصه روايات صادره از معصوم(ع)، عرصه‌هاي گوناگون ديگر را مانند بسياري از حوادث تاريخي نيز شامل مي‌شود.<ref>نجف زاده، محمد باقر، دانش حديث، تهران، جهاد دانشگاهي، چاپ اول، ۱۳۷۳، ص۱۳۱.</ref>

==منابع==
<references />
{{شاخه
| شاخه اصلی = حدیث
| شاخه فرعی۱ = منبع‌شناسی
| شاخه فرعی۲ = علم رجال
| شاخه فرعی۳ =
}}
{{تکمیل مقاله
| شناسه =
| تیترها = شد
| ویرایش =
| لینک‌دهی =
| ناوبری =
| نمایه =
| تغییر مسیر =
| ارجاعات =
| بازبینی =
| تکمیل =
| اولویت = ب
| کیفیت = ب
}}
{{پایان متن}}