توکل - تاریخچهٔ نسخه‌ها

فرج الله عباسی: اضاف کردن جستار و مطالعه بیشتر

2026-06-16T10:20:30Z

اضاف کردن جستار و مطالعه بیشتر

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۶ ژوئن ۲۰۲۶، ساعت ۱۳:۵۰
خط ۳۷:		خط ۳۷:

	پیامبر خدا(ص) هنگامی که مردی اعرابی را دید که به بهانه توکّل بر خداوند، شترش را در بیابان رها نموده، فرمود: {{متن عربی\|اِعقِلها وَ تَوَکَّل\|ترجمه=شتر را ببند و توکّل برخداوند نما}}؛<ref>طوسی، محمد بن الحسن، الامالی، قم، دار الثقافه، چاپ اول، ۱۴۱۴ق،ص ۱۹۳، ح ۳۲۹.</ref>		پیامبر خدا(ص) هنگامی که مردی اعرابی را دید که به بهانه توکّل بر خداوند، شترش را در بیابان رها نموده، فرمود: {{متن عربی\|اِعقِلها وَ تَوَکَّل\|ترجمه=شتر را ببند و توکّل برخداوند نما}}؛<ref>طوسی، محمد بن الحسن، الامالی، قم، دار الثقافه، چاپ اول، ۱۴۱۴ق،ص ۱۹۳، ح ۳۲۹.</ref>

	{{مطالعه بیشتر}}		{{مطالعه بیشتر}}
			== مطالعه بیشتر ==
			* بررسی روانی و قرآنی توکل، خاستگاه، موضوع و نتیجه؛ علی منذر.
			* توکل به خدا راهی به سوی حرمت خود و سلامت روان؛ محمد صادق شجاعی.

			== جستارهای وابسته==
			* [کافی‌بودن خدا بر توکل‌کننده]
			* [و من يتوكل على الله فهو حسبه]
			* [حسبنا الله و نعم الوکیل]
			* [روایت توکل و رسیدن به خواسته‌ها]

	== منابع ==		== منابع ==

فرج الله عباسی: اصلاح ارقام

2026-06-16T10:17:16Z

اصلاح ارقام

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۶ ژوئن ۲۰۲۶، ساعت ۱۳:۴۷
خط ۸:		خط ۸:

	== ماهیت توکّل ==		== ماهیت توکّل ==
	عالمان اخلاق در باب ماهیت آن گفته‌اند: توکل یعنی اعتماد و اطمینان قلبی انسان به خداوند در همه امور خویش و بیزاری از هر قدرتی غیر از او. البته تحقق این حالت در انسان متوقف است بر ایمان و یقین و قوّت قلب نسبت به این که هیچ قوّت و قدرتی جدا از خداوند در کار عالم و آدم اثر گذار نمی‌باشد و همه علل و اسباب مقهور قدرت الهی‌اند و تحت اراده او عمل می‌کنند، که خود در واقع مرتبه ای از مراتب توحید است؛ بنابراین ریشه و اساس «توکّل»، توحید است و جز با حصول توحید شکل نمی‌گیرد.<ref>بر همین اساس برخی از عالمان اخلاق، توحید و توکّل را در کنار هم مطرح کرده‌اند، (فيض كاشانى، محمد بن شاه مرتضى‌، قم، موسسه النشر الاسلامي‌، چاپ چهارم، ~~1417ق،~~ ج۷، ص ۳۷۷).</ref> از این رو است که خداوند اذن انتساب امور به اسباب و علل آنها و منتسب کردن کارها به فاعلشان را داده و به نوعی علل و فاعل‌ها را مسلّط بر حوادث و کارها کرده است؛ هر چند این سلطه اصیل نبوده و اسباب و علل طبیعی و فاعل‌های انسانی، استقلالی در تأثیرگذاری ندارند و فقط خداوند است که سبب مستقل و برتر از همه اسباب است؛ بنابراین انسان رشید هنگامی که اراده انجام کاری را نمود و ابزار و اسباب عادّی آن را نیز فراهم کرد، می‌داند که تنها سبب مستقل در تدبیر امور خداوند است و هیچ گونه اصالت و استقلالی برای خود و اسباب و عللی که به کار می‌گیرد، قائل نیست؛ پس بر خداوند توکل می‌کند؛ بنابراین، توکل به معنای نفی انتساب امور به انسان یا اسباب و علل طبیعی و ارجاع اصالت و استقلال به خداوند است.<ref>طباطبایی، محمد حسین، المیزان فی تفسیر القرآن، قم، اسماعیلیان، ج۱۱، ص۲۱۶.</ref>		عالمان اخلاق در باب ماهیت آن گفته‌اند: توکل یعنی اعتماد و اطمینان قلبی انسان به خداوند در همه امور خویش و بیزاری از هر قدرتی غیر از او. البته تحقق این حالت در انسان متوقف است بر ایمان و یقین و قوّت قلب نسبت به این که هیچ قوّت و قدرتی جدا از خداوند در کار عالم و آدم اثر گذار نمی‌باشد و همه علل و اسباب مقهور قدرت الهی‌اند و تحت اراده او عمل می‌کنند، که خود در واقع مرتبه ای از مراتب توحید است؛ بنابراین ریشه و اساس «توکّل»، توحید است و جز با حصول توحید شکل نمی‌گیرد.<ref>بر همین اساس برخی از عالمان اخلاق، توحید و توکّل را در کنار هم مطرح کرده‌اند، (فيض كاشانى، محمد بن شاه مرتضى‌، قم، موسسه النشر الاسلامي‌، چاپ چهارم، ۱۴۱۷ق، ج۷، ص ۳۷۷).</ref> از این رو است که خداوند اذن انتساب امور به اسباب و علل آنها و منتسب کردن کارها به فاعلشان را داده و به نوعی علل و فاعل‌ها را مسلّط بر حوادث و کارها کرده است؛ هر چند این سلطه اصیل نبوده و اسباب و علل طبیعی و فاعل‌های انسانی، استقلالی در تأثیرگذاری ندارند و فقط خداوند است که سبب مستقل و برتر از همه اسباب است؛ بنابراین انسان رشید هنگامی که اراده انجام کاری را نمود و ابزار و اسباب عادّی آن را نیز فراهم کرد، می‌داند که تنها سبب مستقل در تدبیر امور خداوند است و هیچ گونه اصالت و استقلالی برای خود و اسباب و عللی که به کار می‌گیرد، قائل نیست؛ پس بر خداوند توکل می‌کند؛ بنابراین، توکل به معنای نفی انتساب امور به انسان یا اسباب و علل طبیعی و ارجاع اصالت و استقلال به خداوند است.<ref>طباطبایی، محمد حسین، المیزان فی تفسیر القرآن، قم، اسماعیلیان، ج۱۱، ص۲۱۶.</ref>

	== درجات توکّل ==		== درجات توکّل ==

فرج الله عباسی: تکمیل پاورقی ها

2026-06-16T10:16:55Z

تکمیل پاورقی ها

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۶ ژوئن ۲۰۲۶، ساعت ۱۳:۴۶
خط ۱۷:		خط ۱۷:
	# عالی‌ترین درجه توکّل آن است که انسان همه حرکات و سکنات خویش را به دست خداوند بیند. تفاوت این نوع از توکل با نوع دوم در این است که در این‌جا شخص حتی التماس و درخواست و تضرّع و دعا را هم رها می‌کند و باور دارد که خداوند امور را به حکمت خویش تدبیر می‌کند، اگرچه او هم التماس و درخواست نکند. نمونه واقعی این نوع توکل، اتکال حضرت ابراهیم ـ علیه السلام ـ است؛ زیرا هنگامی که نمرودیان او را در منجنیق نهاده تا در آتش اندازند، فرشته الهی به او یادآوری می‌کند که از خداوند درخواست یاری و نجات نماید، ولی او در پاسخ می‌گوید: «اطلاع خداوند از حال من، مرا بی‌نیاز از درخواست (نجات) از او می‌کند».<ref>قمى، على بن ابراهيم، تفسیر القمی، قم، دار الكتاب‌، چاپ سوم، ۱۴۰۴ق، ج۲، ص۷۳.</ref>		# عالی‌ترین درجه توکّل آن است که انسان همه حرکات و سکنات خویش را به دست خداوند بیند. تفاوت این نوع از توکل با نوع دوم در این است که در این‌جا شخص حتی التماس و درخواست و تضرّع و دعا را هم رها می‌کند و باور دارد که خداوند امور را به حکمت خویش تدبیر می‌کند، اگرچه او هم التماس و درخواست نکند. نمونه واقعی این نوع توکل، اتکال حضرت ابراهیم ـ علیه السلام ـ است؛ زیرا هنگامی که نمرودیان او را در منجنیق نهاده تا در آتش اندازند، فرشته الهی به او یادآوری می‌کند که از خداوند درخواست یاری و نجات نماید، ولی او در پاسخ می‌گوید: «اطلاع خداوند از حال من، مرا بی‌نیاز از درخواست (نجات) از او می‌کند».<ref>قمى، على بن ابراهيم، تفسیر القمی، قم، دار الكتاب‌، چاپ سوم، ۱۴۰۴ق، ج۲، ص۷۳.</ref>

	البته این نوع بسیار کم اتفاق می‌افتد و جز برای صدیقین حاصل نمی‌شود و در صورت وقوع هم به زودی از بین می‌رود و چند لحظه بیشتر دوام نمی‌یابد.<ref>فيض كاشانى، محمد بن شاه مرتضى‌، قم، موسسه النشر الاسلامي‌، چاپ چهارم، ۱۴۱۷ق، ج۷، ص۳۷۷.</ref><ref>نراقی، محمدمهدی، جامع السعادات، بیروت، اعلمی، چاپ چهارم، ج۳، ص۲۲۵-۲۲۳.</ref>		البته این نوع حالت و درجه توکل بسیار کم اتفاق می‌افتد و جز برای صدیقین حاصل نمی‌شود و در صورت وقوع هم به زودی از بین می‌رود و چند لحظه بیشتر دوام نمی‌یابد.<ref>فيض كاشانى، محمد بن شاه مرتضى‌، قم، موسسه النشر الاسلامي‌، چاپ چهارم، ۱۴۱۷ق، ج۷، ص۳۷۷.</ref><ref>نراقی، محمدمهدی، جامع السعادات، بیروت، اعلمی، چاپ چهارم، ج۳، ص۲۲۵-۲۲۳.</ref>

	از منظری دیگر مردم در توکل به خداوند درجات یکسانی ندارند و هر یک به میزان توکل خویش در توسّل به اسباب و علل در رسیدن به مقاصد خویش عمل کنند. خداوند با کسانی که به کلی اعتماد خویش را از اسباب و علل طبیعی قطع کرده‌اند، به تناسب این اعتماد با آنان رفتار خواهد نمود. چنان‌که امام صادق ـ علیه السلام ـ فرمود: {{متن عربی\|ترجمه=خداوند ابا دارد از این که روزیِ مؤمنان را جز از راهی که گمان ندارند، فراهم نماید.}}<ref>کلینی، محمد بن یعقوب، الكافي، تهران، دار الكتب الإسلاميه، چاپ چهارم، ۱۴۰۷ ق، ج۵، ص۸۳، ح۱.</ref><ref>~~کلینی: کافی، ج ۵، ص ۸۳، ح ۱؛~~ ابن ~~شعبة حرانی: پیشین، ص ۶۰؛ شیخ طوسی: آمالی، ص ۳۰۰، ح ۵۹۳~~.</ref> این رفتار خداوند به مؤمنانی اختصاص دارد که درجات عالی توکل را دارند؛ ولی کسانی که به این درجه از توکل راه نیافته‌اند و اعتماد آنان به اسباب و علل در کنار اعتماد به خداوند باقی است، خداوند نیز از مجاری اسباب و علل نیازهای آنان را رفع خواهد نمود.<ref>نراقی، محمدمهدی، جامع السعادات، بیروت، اعلمی، چاپ چهارم، ج۳، ص ۲۲۹–۲۳۰.</ref>		از منظری دیگر مردم در توکل به خداوند درجات یکسانی ندارند و هر یک به میزان توکل خویش در توسّل به اسباب و علل در رسیدن به مقاصد خویش عمل کنند. خداوند با کسانی که به کلی اعتماد خویش را از اسباب و علل طبیعی قطع کرده‌اند، به تناسب این اعتماد با آنان رفتار خواهد نمود. چنان‌که امام صادق ـ علیه السلام ـ فرمود: {{متن عربی\|ترجمه=خداوند ابا دارد از این که روزیِ مؤمنان را جز از راهی که گمان ندارند، فراهم نماید.}}<ref>کلینی، محمد بن یعقوب، الكافي، تهران، دار الكتب الإسلاميه، چاپ چهارم، ۱۴۰۷ ق، ج۵، ص۸۳، ح۱.</ref> <ref>ابن شعبع حرانی، حسن بن علی، تحف العقول عن آل الرسول ، قم، مؤسسه النشر الاسلامي، چاپ دوم، ۱۳۶۳ش، ص۶۰.</ref> <ref>طوسی، محمد بن الحسن، الامالی، قم، دار الثقافه، چاپ اول، ۱۴۱۴ق، ص۳۰۰.</ref> این رفتار خداوند به مؤمنانی اختصاص دارد که درجات عالی توکل را دارند؛ ولی کسانی که به این درجه از توکل راه نیافته‌اند و اعتماد آنان به اسباب و علل در کنار اعتماد به خداوند باقی است، خداوند نیز از مجاری اسباب و علل نیازهای آنان را رفع خواهد نمود.<ref>نراقی، محمدمهدی، جامع السعادات، بیروت، اعلمی، چاپ چهارم، ج۳، ص ۲۲۹–۲۳۰.</ref>

	== ارزش توکّل ==		== ارزش توکّل ==
خط ۳۶:		خط ۳۶:
	با دقت در ماهیت توکّل روشن می‌گردد که توکّل منافاتی با سعی و تلاش و استفاده از ابزار و اسباب ندارد. انسان نسبت به اموری که اسباب و علل آن خارج از اراده او است، چاره ای جز توکّل ندارد؛ ولی نسبت به حوادثی که ایجاد اسباب و علل آن در توان او است، در عین حال که به موجب توکّل برای ابزار و اسباب، تأثیر مستقل قائل نیست، ولی وظیفه دارد که برای فراهم آوردن آنها بکوشد و آنچه را به سببیّت آن یقین یا گمان دارد، به کار گیرد و در این جهت از تعقّل و اندیشه خویش بهره برد؛ زیرا سنّت خداوند بر این قرار گرفته است که امور عالم با اسباب و علل خاص خود پیش رود. بر همین اساس فرموده است که هنگام جنگ با شیوه‌ای خاص و با اسلحه نماز بخوانید: {{قرآن\|وَإِذَا ضَرَبْتُمْ فِي الْأَرْضِ فَلَيْسَ عَلَيْكُمْ جُنَاحٌ أَنْ تَقْصُرُوا مِنَ الصَّلَاةِ إِنْ خِفْتُمْ أَنْ يَفْتِنَكُمُ الَّذِينَ كَفَرُوا ۚ إِنَّ الْكَافِرِينَ كَانُوا لَكُمْ عَدُوًّا مُبِينًا\|ترجمه=و هنگامی که در روی زمین سفر می کنید، اگر بترسید که کافران به شما آسیب و آزار رسانند، بر شما گناهی نیست که از نمازها [یِ چهار رکعتی خود، دو رکعت] بکاهید؛ زیرا کافران همواره برای شما دشمنی آشکارند.\|سوره=نساء\|آیه=۱۰۱}} توان و قدرت دفاعی برای خود آماده کنید: {{قرآن\|وَأَعِدُّوا لَهُمْ مَا اسْتَطَعْتُمْ مِنْ قُوَّةٍ...\|ترجمه=و در برابر آنان آنچه در قدرت و توان دارید از نیرو آماده کنید\|سوره=انفال\|آیه=۶۰}} به موسی ـ علیه السّلام ـ دستور داد که بندگان مرا شبانه و به دور از چشم فرعونیان از شهر بیرون ببر: {{قرآن\|فَأَسْرِ بِعِبَادِي لَيْلًا إِنَّكُمْ مُتَّبَعُونَ\|سوره=دخان\|آیه=۲۳}}		با دقت در ماهیت توکّل روشن می‌گردد که توکّل منافاتی با سعی و تلاش و استفاده از ابزار و اسباب ندارد. انسان نسبت به اموری که اسباب و علل آن خارج از اراده او است، چاره ای جز توکّل ندارد؛ ولی نسبت به حوادثی که ایجاد اسباب و علل آن در توان او است، در عین حال که به موجب توکّل برای ابزار و اسباب، تأثیر مستقل قائل نیست، ولی وظیفه دارد که برای فراهم آوردن آنها بکوشد و آنچه را به سببیّت آن یقین یا گمان دارد، به کار گیرد و در این جهت از تعقّل و اندیشه خویش بهره برد؛ زیرا سنّت خداوند بر این قرار گرفته است که امور عالم با اسباب و علل خاص خود پیش رود. بر همین اساس فرموده است که هنگام جنگ با شیوه‌ای خاص و با اسلحه نماز بخوانید: {{قرآن\|وَإِذَا ضَرَبْتُمْ فِي الْأَرْضِ فَلَيْسَ عَلَيْكُمْ جُنَاحٌ أَنْ تَقْصُرُوا مِنَ الصَّلَاةِ إِنْ خِفْتُمْ أَنْ يَفْتِنَكُمُ الَّذِينَ كَفَرُوا ۚ إِنَّ الْكَافِرِينَ كَانُوا لَكُمْ عَدُوًّا مُبِينًا\|ترجمه=و هنگامی که در روی زمین سفر می کنید، اگر بترسید که کافران به شما آسیب و آزار رسانند، بر شما گناهی نیست که از نمازها [یِ چهار رکعتی خود، دو رکعت] بکاهید؛ زیرا کافران همواره برای شما دشمنی آشکارند.\|سوره=نساء\|آیه=۱۰۱}} توان و قدرت دفاعی برای خود آماده کنید: {{قرآن\|وَأَعِدُّوا لَهُمْ مَا اسْتَطَعْتُمْ مِنْ قُوَّةٍ...\|ترجمه=و در برابر آنان آنچه در قدرت و توان دارید از نیرو آماده کنید\|سوره=انفال\|آیه=۶۰}} به موسی ـ علیه السّلام ـ دستور داد که بندگان مرا شبانه و به دور از چشم فرعونیان از شهر بیرون ببر: {{قرآن\|فَأَسْرِ بِعِبَادِي لَيْلًا إِنَّكُمْ مُتَّبَعُونَ\|سوره=دخان\|آیه=۲۳}}

	پیامبر خدا(ص) هنگامی که مردی اعرابی را دید که به بهانه توکّل بر خداوند، شترش را در بیابان رها نموده، فرمود: {{متن عربی\|اِعقِلها وَ تَوَکَّل\|ترجمه=شتر را ببند و توکّل برخداوند نما}}؛<ref>طوسی، محمد بن الحسن، الامالی، ص ۱۹۳، ح ۳۲۹.</ref>		پیامبر خدا(ص) هنگامی که مردی اعرابی را دید که به بهانه توکّل بر خداوند، شترش را در بیابان رها نموده، فرمود: {{متن عربی\|اِعقِلها وَ تَوَکَّل\|ترجمه=شتر را ببند و توکّل برخداوند نما}}؛<ref>طوسی، محمد بن الحسن، الامالی، قم، دار الثقافه، چاپ اول، ۱۴۱۴ق،ص ۱۹۳، ح ۳۲۹.</ref>
	{{مطالعه بیشتر}}		{{مطالعه بیشتر}}

فرج الله عباسی در ‏۱۶ ژوئن ۲۰۲۶، ساعت ۱۰:۱۱

2026-06-16T10:11:20Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۶ ژوئن ۲۰۲۶، ساعت ۱۳:۴۱
خط ۸:		خط ۸:

	== ماهیت توکّل ==		== ماهیت توکّل ==
	عالمان اخلاق در باب ماهیت آن گفته‌اند: توکل یعنی اعتماد و اطمینان قلبی انسان به خداوند در همه امور خویش و بیزاری از هر قدرتی غیر از او. البته تحقق این حالت در انسان متوقف است بر ایمان و یقین و قوّت قلب نسبت به این که هیچ قوّت و قدرتی جدا از خداوند در کار عالم و آدم اثر گذار نمی‌باشد و همه علل و اسباب مقهور قدرت الهی‌اند و تحت اراده او عمل می‌کنند، که خود در واقع مرتبه ای از مراتب توحید است؛ بنابراین ریشه و اساس «توکّل»، توحید است و جز با حصول توحید شکل نمی‌گیرد.<ref>بر همین اساس برخی از عالمان اخلاق، توحید و توکّل را در کنار هم مطرح کرده‌اند، (فيض كاشانى، محمد بن شاه مرتضى‌، قم، موسسه النشر الاسلامي‌، چاپ چهارم، 1417ق، ج۷، ص ۳۷۷).</ref> از این رو است که خداوند اذن انتساب امور به اسباب و علل آنها و منتسب کردن کارها به فاعلشان را داده و به نوعی علل و فاعل‌ها را مسلّط بر حوادث و کارها کرده است؛ هر چند این سلطه اصیل نبوده و اسباب و علل طبیعی و فاعل‌های انسانی، استقلالی در تأثیرگذاری ندارند و فقط خداوند است که سبب مستقل و برتر از همه اسباب است؛ بنابراین انسان رشید هنگامی که اراده انجام کاری را نمود و ابزار و اسباب عادّی آن را نیز فراهم کرد، می‌داند که تنها سبب مستقل در تدبیر امور خداوند است و هیچ گونه اصالت و استقلالی برای خود و اسباب و عللی که به کار می‌گیرد، قائل نیست؛ پس بر خداوند توکل می‌کند؛ بنابراین، توکل به معنای نفی انتساب امور به انسان یا اسباب و علل طبیعی و ارجاع اصالت و استقلال به خداوند است.<ref> طباطبایی، محمد حسین، المیزان فی تفسیر القرآن، ~~ج ۱۱، ص ۲۱۶ و ۲۱۷~~.</ref>		عالمان اخلاق در باب ماهیت آن گفته‌اند: توکل یعنی اعتماد و اطمینان قلبی انسان به خداوند در همه امور خویش و بیزاری از هر قدرتی غیر از او. البته تحقق این حالت در انسان متوقف است بر ایمان و یقین و قوّت قلب نسبت به این که هیچ قوّت و قدرتی جدا از خداوند در کار عالم و آدم اثر گذار نمی‌باشد و همه علل و اسباب مقهور قدرت الهی‌اند و تحت اراده او عمل می‌کنند، که خود در واقع مرتبه ای از مراتب توحید است؛ بنابراین ریشه و اساس «توکّل»، توحید است و جز با حصول توحید شکل نمی‌گیرد.<ref>بر همین اساس برخی از عالمان اخلاق، توحید و توکّل را در کنار هم مطرح کرده‌اند، (فيض كاشانى، محمد بن شاه مرتضى‌، قم، موسسه النشر الاسلامي‌، چاپ چهارم، 1417ق، ج۷، ص ۳۷۷).</ref> از این رو است که خداوند اذن انتساب امور به اسباب و علل آنها و منتسب کردن کارها به فاعلشان را داده و به نوعی علل و فاعل‌ها را مسلّط بر حوادث و کارها کرده است؛ هر چند این سلطه اصیل نبوده و اسباب و علل طبیعی و فاعل‌های انسانی، استقلالی در تأثیرگذاری ندارند و فقط خداوند است که سبب مستقل و برتر از همه اسباب است؛ بنابراین انسان رشید هنگامی که اراده انجام کاری را نمود و ابزار و اسباب عادّی آن را نیز فراهم کرد، می‌داند که تنها سبب مستقل در تدبیر امور خداوند است و هیچ گونه اصالت و استقلالی برای خود و اسباب و عللی که به کار می‌گیرد، قائل نیست؛ پس بر خداوند توکل می‌کند؛ بنابراین، توکل به معنای نفی انتساب امور به انسان یا اسباب و علل طبیعی و ارجاع اصالت و استقلال به خداوند است.<ref>طباطبایی، محمد حسین، المیزان فی تفسیر القرآن، قم، اسماعیلیان، ج۱۱، ص۲۱۶.</ref>

	== درجات توکّل ==		== درجات توکّل ==
خط ۱۵:		خط ۱۵:
	# اولین درجه توکّل به خداوند آن است که اعتماد و اطمینان انسان به او، همانند اعتمادش به وکیلی باشد که برای انجام کارهایش برمی‌گزیند. در واقع این پایین‌ترین درجه توکل است و به آسانی قابل دستیابی است و مدت زیادی هم مستمر می‌ماند و با اختیار و تدبیر انسان هم منافاتی ندارد.		# اولین درجه توکّل به خداوند آن است که اعتماد و اطمینان انسان به او، همانند اعتمادش به وکیلی باشد که برای انجام کارهایش برمی‌گزیند. در واقع این پایین‌ترین درجه توکل است و به آسانی قابل دستیابی است و مدت زیادی هم مستمر می‌ماند و با اختیار و تدبیر انسان هم منافاتی ندارد.
	# در دومین درجه توکّل، انسان از اصل توکّل غافل و در وکیل خود یعنی خداوند فانی است؛ بر خلاف نوع اول که توجه فرد بیشتر به رابطه قراردادی وکالت است. این درجه از توکل کمتر تحقق پیدا می‌کند و زودتر از بین می‌رود و حداکثر یکی دو روز بیشتر دوام ندارد، و تنها برای افراد خاصی حاصل می‌گردد. شخص در این حالت عمده تلاش خود را صرف گریه، درخواست و دعا به درگاه خداوند می‌نماید.		# در دومین درجه توکّل، انسان از اصل توکّل غافل و در وکیل خود یعنی خداوند فانی است؛ بر خلاف نوع اول که توجه فرد بیشتر به رابطه قراردادی وکالت است. این درجه از توکل کمتر تحقق پیدا می‌کند و زودتر از بین می‌رود و حداکثر یکی دو روز بیشتر دوام ندارد، و تنها برای افراد خاصی حاصل می‌گردد. شخص در این حالت عمده تلاش خود را صرف گریه، درخواست و دعا به درگاه خداوند می‌نماید.
	# عالی‌ترین درجه توکّل آن است که انسان همه حرکات و سکنات خویش را به دست خداوند بیند. تفاوت این نوع از توکل با نوع دوم در این است که در این‌جا شخص حتی التماس و درخواست و تضرّع و دعا را هم رها می‌کند و باور دارد که خداوند امور را به حکمت خویش تدبیر می‌کند، اگرچه او هم التماس و درخواست نکند. نمونه واقعی این نوع توکل، اتکال حضرت ابراهیم ـ علیه السلام ـ است؛ زیرا هنگامی که نمرودیان او را در منجنیق نهاده تا در آتش اندازند، فرشته الهی به او یادآوری می‌کند که از خداوند درخواست یاری و نجات نماید، ولی او در پاسخ می‌گوید: «اطلاع خداوند از حال من، مرا بی‌نیاز از درخواست (نجات) از او می‌کند».<ref>~~ر. ک.~~ تفسیر ~~قمی، ج ۲، ص ۷۳~~.</ref>		# عالی‌ترین درجه توکّل آن است که انسان همه حرکات و سکنات خویش را به دست خداوند بیند. تفاوت این نوع از توکل با نوع دوم در این است که در این‌جا شخص حتی التماس و درخواست و تضرّع و دعا را هم رها می‌کند و باور دارد که خداوند امور را به حکمت خویش تدبیر می‌کند، اگرچه او هم التماس و درخواست نکند. نمونه واقعی این نوع توکل، اتکال حضرت ابراهیم ـ علیه السلام ـ است؛ زیرا هنگامی که نمرودیان او را در منجنیق نهاده تا در آتش اندازند، فرشته الهی به او یادآوری می‌کند که از خداوند درخواست یاری و نجات نماید، ولی او در پاسخ می‌گوید: «اطلاع خداوند از حال من، مرا بی‌نیاز از درخواست (نجات) از او می‌کند».<ref>قمى، على بن ابراهيم، تفسیر القمی، قم، دار الكتاب‌، چاپ سوم، ۱۴۰۴ق، ج۲، ص۷۳.</ref>

	البته این نوع بسیار کم اتفاق می‌افتد و جز برای صدیقین حاصل نمی‌شود و در صورت وقوع هم به زودی از بین می‌رود و چند لحظه بیشتر دوام نمی‌یابد.<ref>ر. ~~ک. فیض کاشانی: پیشین، ج ۷، ص ۴۰۸–۴۰۹؛ نراقی: پیشین، ج ۳، ص ۲۲۳–۲۲۵~~.</ref>		البته این نوع بسیار کم اتفاق می‌افتد و جز برای صدیقین حاصل نمی‌شود و در صورت وقوع هم به زودی از بین می‌رود و چند لحظه بیشتر دوام نمی‌یابد.<ref>فيض كاشانى، محمد بن شاه مرتضى‌، قم، موسسه النشر الاسلامي‌، چاپ چهارم، ۱۴۱۷ق، ج۷، ص۳۷۷.</ref><ref>نراقی، محمدمهدی، جامع السعادات، بیروت، اعلمی، چاپ چهارم، ج۳، ص۲۲۵-۲۲۳.</ref>

	از منظری دیگر مردم در توکل به خداوند درجات یکسانی ندارند و هر یک به میزان توکل خویش در توسّل به اسباب و علل در رسیدن به مقاصد خویش عمل کنند. خداوند با کسانی که به کلی اعتماد خویش را از اسباب و علل طبیعی قطع کرده‌اند، به تناسب این اعتماد با آنان رفتار خواهد نمود. چنان‌که امام صادق ـ علیه السلام ـ فرمود: {{متن عربی\|ترجمه=خداوند ابا دارد از این که روزیِ مؤمنان را جز از راهی که گمان ندارند، فراهم نماید.}}<ref>کلینی: کافی، ج ۵، ص ۸۳، ح ۱؛ ابن شعبة حرانی: پیشین، ص ۶۰؛ شیخ طوسی: آمالی، ص ۳۰۰، ح ۵۹۳.</ref> این رفتار خداوند به مؤمنانی اختصاص دارد که درجات عالی توکل را دارند؛ ولی کسانی که به این درجه از توکل راه نیافته‌اند و اعتماد آنان به اسباب و علل در کنار اعتماد به خداوند باقی است، خداوند نیز از مجاری اسباب و علل نیازهای آنان را رفع خواهد نمود.<ref>~~ر. ک.~~ نراقی، محمدمهدی، ~~پیشین، ج ۳،~~ ص ۲۲۹–۲۳۰.</ref>		از منظری دیگر مردم در توکل به خداوند درجات یکسانی ندارند و هر یک به میزان توکل خویش در توسّل به اسباب و علل در رسیدن به مقاصد خویش عمل کنند. خداوند با کسانی که به کلی اعتماد خویش را از اسباب و علل طبیعی قطع کرده‌اند، به تناسب این اعتماد با آنان رفتار خواهد نمود. چنان‌که امام صادق ـ علیه السلام ـ فرمود: {{متن عربی\|ترجمه=خداوند ابا دارد از این که روزیِ مؤمنان را جز از راهی که گمان ندارند، فراهم نماید.}}<ref>کلینی، محمد بن یعقوب، الكافي، تهران، دار الكتب الإسلاميه، چاپ چهارم، ۱۴۰۷ ق، ج۵، ص۸۳، ح۱.</ref><ref>کلینی: کافی، ج ۵، ص ۸۳، ح ۱؛ ابن شعبة حرانی: پیشین، ص ۶۰؛ شیخ طوسی: آمالی، ص ۳۰۰، ح ۵۹۳.</ref> این رفتار خداوند به مؤمنانی اختصاص دارد که درجات عالی توکل را دارند؛ ولی کسانی که به این درجه از توکل راه نیافته‌اند و اعتماد آنان به اسباب و علل در کنار اعتماد به خداوند باقی است، خداوند نیز از مجاری اسباب و علل نیازهای آنان را رفع خواهد نمود.<ref>نراقی، محمدمهدی، جامع السعادات، بیروت، اعلمی، چاپ چهارم، ج۳، ص ۲۲۹–۲۳۰.</ref>

	== ارزش توکّل ==		== ارزش توکّل ==
خط ۳۱:		خط ۳۱:
	* {{قرآن\|وَمَنْ يَتَوَكَّلْ عَلَى اللَّهِ فَهُوَ حَسْبُهُ\|ترجمه=و هر کس بر خدا اعتماد کند، او برای وی بس است.\|سوره=طلاق\|آیه=۳}}		* {{قرآن\|وَمَنْ يَتَوَكَّلْ عَلَى اللَّهِ فَهُوَ حَسْبُهُ\|ترجمه=و هر کس بر خدا اعتماد کند، او برای وی بس است.\|سوره=طلاق\|آیه=۳}}

	احادیث نبوی ـ صلّی الله علیه و آله ـ و سخنان اهل بیت ـ علیهم السّلام ـ سرشار از عباراتی است که منزلت توکل و فضیلت آن را بیان می‌کنند. امام صادق ـ علیه السّلام ـ فرمود: {{متن عربی\|ترجمه=به درستی که بی‌نیازی و عزت در حال گردش‌اند و هنگامی که به جایگاه توکّل گذر کنند، آن جا را وطن خود می‌گزینند.}}<ref>~~کلینی: کافی، ج ۲، ص ۶۵، ح ۳~~.</ref>		احادیث نبوی ـ صلّی الله علیه و آله ـ و سخنان اهل بیت ـ علیهم السّلام ـ سرشار از عباراتی است که منزلت توکل و فضیلت آن را بیان می‌کنند. امام صادق ـ علیه السّلام ـ فرمود: {{متن عربی\|ترجمه=به درستی که بی‌نیازی و عزت در حال گردش‌اند و هنگامی که به جایگاه توکّل گذر کنند، آن جا را وطن خود می‌گزینند.}}<ref>کلینی، محمد بن یعقوب، الكافي، تهران، دار الكتب الإسلاميه، چاپ چهارم، ۱۴۰۷ ق، ج۲، ص۶۵، ح۳.</ref>

	== تلاش و توکل ==		== تلاش و توکل ==

فرج الله عباسی: اصلاح ارقام

2026-06-16T09:55:55Z

اصلاح ارقام

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۶ ژوئن ۲۰۲۶، ساعت ۱۳:۲۵
خط ۸:		خط ۸:

	== ماهیت توکّل ==		== ماهیت توکّل ==
	عالمان اخلاق در باب ماهیت آن گفته‌اند: توکل یعنی اعتماد و اطمینان قلبی انسان به خداوند در همه امور خویش و بیزاری از هر قدرتی غیر از او. البته تحقق این حالت در انسان متوقف است بر ایمان و یقین و قوّت قلب نسبت به این که هیچ قوّت و قدرتی جدا از خداوند در کار عالم و آدم اثر گذار نمی‌باشد و همه علل و اسباب مقهور قدرت الهی‌اند و تحت اراده او عمل می‌کنند، که خود در واقع مرتبه ای از مراتب توحید است؛ بنابراین ریشه و اساس «توکّل»، توحید است و جز با حصول توحید شکل نمی‌گیرد.<ref>بر همین اساس برخی از عالمان اخلاق، توحید و توکّل را در کنار هم مطرح کرده‌اند، (~~ر.ک. فیض کاشانی، محسن: پیشین، جلد ۷،~~ ص ۳۷۷).</ref> از این رو است که خداوند اذن انتساب امور به اسباب و علل آنها و منتسب کردن کارها به فاعلشان را داده و به نوعی علل و فاعل‌ها را مسلّط بر حوادث و کارها کرده است؛ هر چند این سلطه اصیل نبوده و اسباب و علل طبیعی و فاعل‌های انسانی، استقلالی در تأثیرگذاری ندارند و فقط خداوند است که سبب مستقل و برتر از همه اسباب است؛ بنابراین انسان رشید هنگامی که اراده انجام کاری را نمود و ابزار و اسباب عادّی آن را نیز فراهم کرد، می‌داند که تنها سبب مستقل در تدبیر امور خداوند است و هیچ گونه اصالت و استقلالی برای خود و اسباب و عللی که به کار می‌گیرد، قائل نیست؛ پس بر خداوند توکل می‌کند؛ بنابراین، توکل به معنای نفی انتساب امور به انسان یا اسباب و علل طبیعی و ارجاع اصالت و استقلال به خداوند است.<ref>~~ر. ک. علامه~~ طباطبایی، ~~المیزان،~~ ج ۱۱، ص ۲۱۶ و ۲۱۷.</ref>		عالمان اخلاق در باب ماهیت آن گفته‌اند: توکل یعنی اعتماد و اطمینان قلبی انسان به خداوند در همه امور خویش و بیزاری از هر قدرتی غیر از او. البته تحقق این حالت در انسان متوقف است بر ایمان و یقین و قوّت قلب نسبت به این که هیچ قوّت و قدرتی جدا از خداوند در کار عالم و آدم اثر گذار نمی‌باشد و همه علل و اسباب مقهور قدرت الهی‌اند و تحت اراده او عمل می‌کنند، که خود در واقع مرتبه ای از مراتب توحید است؛ بنابراین ریشه و اساس «توکّل»، توحید است و جز با حصول توحید شکل نمی‌گیرد.<ref>بر همین اساس برخی از عالمان اخلاق، توحید و توکّل را در کنار هم مطرح کرده‌اند، (فيض كاشانى، محمد بن شاه مرتضى‌، قم، موسسه النشر الاسلامي‌، چاپ چهارم، 1417ق، ج۷، ص ۳۷۷).</ref> از این رو است که خداوند اذن انتساب امور به اسباب و علل آنها و منتسب کردن کارها به فاعلشان را داده و به نوعی علل و فاعل‌ها را مسلّط بر حوادث و کارها کرده است؛ هر چند این سلطه اصیل نبوده و اسباب و علل طبیعی و فاعل‌های انسانی، استقلالی در تأثیرگذاری ندارند و فقط خداوند است که سبب مستقل و برتر از همه اسباب است؛ بنابراین انسان رشید هنگامی که اراده انجام کاری را نمود و ابزار و اسباب عادّی آن را نیز فراهم کرد، می‌داند که تنها سبب مستقل در تدبیر امور خداوند است و هیچ گونه اصالت و استقلالی برای خود و اسباب و عللی که به کار می‌گیرد، قائل نیست؛ پس بر خداوند توکل می‌کند؛ بنابراین، توکل به معنای نفی انتساب امور به انسان یا اسباب و علل طبیعی و ارجاع اصالت و استقلال به خداوند است.<ref> طباطبایی، محمد حسین، المیزان فی تفسیر القرآن، ج ۱۱، ص ۲۱۶ و ۲۱۷.</ref>

	== درجات توکّل ==		== درجات توکّل ==
خط ۲۵:		خط ۲۵:

	* {{قرآن\|وَ عَلَی اللَّهِ فَلْیَتَوَکَّلِ الْمُؤْمِنُونَ\|ترجمه=و مؤمنان باید تنها بر خدا توکل کنند.}}<ref>آل عمران، آیه ۱۲۲ و ۱۶۰، مائده، آیه ۱۲ و ۲۶، توبه، ۵۲، ابراهیم، ۱۱، مجادله، ۱۰، و تغابن، ۱۳.</ref>		* {{قرآن\|وَ عَلَی اللَّهِ فَلْیَتَوَکَّلِ الْمُؤْمِنُونَ\|ترجمه=و مؤمنان باید تنها بر خدا توکل کنند.}}<ref>آل عمران، آیه ۱۲۲ و ۱۶۰، مائده، آیه ۱۲ و ۲۶، توبه، ۵۲، ابراهیم، ۱۱، مجادله، ۱۰، و تغابن، ۱۳.</ref>
	* {{قرآن\|إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْمُتَوَكِّلِينَ\|ترجمه=خداوند توکّل کنندگان را دوست می‌دارد.\|سوره=آل عمران\|آیه=~~159~~}}		* {{قرآن\|إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْمُتَوَكِّلِينَ\|ترجمه=خداوند توکّل کنندگان را دوست می‌دارد.\|سوره=آل عمران\|آیه=۱۵۹}}

	همچنین برای اطمینان بخشی نسبت به سرانجام توکّل و اعتماد به پروردگار می‌فرماید:		همچنین برای اطمینان بخشی نسبت به سرانجام توکّل و اعتماد به پروردگار می‌فرماید:

	* {{قرآن\|وَمَنْ يَتَوَكَّلْ عَلَى اللَّهِ فَهُوَ حَسْبُهُ\|ترجمه=و هر کس بر خدا اعتماد کند، او برای وی بس است.\|سوره=طلاق\|آیه=3}}		* {{قرآن\|وَمَنْ يَتَوَكَّلْ عَلَى اللَّهِ فَهُوَ حَسْبُهُ\|ترجمه=و هر کس بر خدا اعتماد کند، او برای وی بس است.\|سوره=طلاق\|آیه=۳}}

	احادیث نبوی ـ صلّی الله علیه و آله ـ و سخنان اهل بیت ـ علیهم السّلام ـ سرشار از عباراتی است که منزلت توکل و فضیلت آن را بیان می‌کنند. امام صادق ـ علیه السّلام ـ فرمود: {{متن عربی\|ترجمه=به درستی که بی‌نیازی و عزت در حال گردش‌اند و هنگامی که به جایگاه توکّل گذر کنند، آن جا را وطن خود می‌گزینند.}}<ref>کلینی: کافی، ج ۲، ص ۶۵، ح ۳.</ref>		احادیث نبوی ـ صلّی الله علیه و آله ـ و سخنان اهل بیت ـ علیهم السّلام ـ سرشار از عباراتی است که منزلت توکل و فضیلت آن را بیان می‌کنند. امام صادق ـ علیه السّلام ـ فرمود: {{متن عربی\|ترجمه=به درستی که بی‌نیازی و عزت در حال گردش‌اند و هنگامی که به جایگاه توکّل گذر کنند، آن جا را وطن خود می‌گزینند.}}<ref>کلینی: کافی، ج ۲، ص ۶۵، ح ۳.</ref>

	== تلاش و توکل ==		== تلاش و توکل ==
	با دقت در ماهیت توکّل روشن می‌گردد که توکّل منافاتی با سعی و تلاش و استفاده از ابزار و اسباب ندارد. انسان نسبت به اموری که اسباب و علل آن خارج از اراده او است، چاره ای جز توکّل ندارد؛ ولی نسبت به حوادثی که ایجاد اسباب و علل آن در توان او است، در عین حال که به موجب توکّل برای ابزار و اسباب، تأثیر مستقل قائل نیست، ولی وظیفه دارد که برای فراهم آوردن آنها بکوشد و آنچه را به سببیّت آن یقین یا گمان دارد، به کار گیرد و در این جهت از تعقّل و اندیشه خویش بهره برد؛ زیرا سنّت خداوند بر این قرار گرفته است که امور عالم با اسباب و علل خاص خود پیش رود. بر همین اساس فرموده است که هنگام جنگ با شیوه‌ای خاص و با اسلحه نماز بخوانید: {{قرآن\|وَإِذَا ضَرَبْتُمْ فِي الْأَرْضِ فَلَيْسَ عَلَيْكُمْ جُنَاحٌ أَنْ تَقْصُرُوا مِنَ الصَّلَاةِ إِنْ خِفْتُمْ أَنْ يَفْتِنَكُمُ الَّذِينَ كَفَرُوا ۚ إِنَّ الْكَافِرِينَ كَانُوا لَكُمْ عَدُوًّا مُبِينًا\|ترجمه=و هنگامی که در روی زمین سفر می کنید، اگر بترسید که کافران به شما آسیب و آزار رسانند، بر شما گناهی نیست که از نمازها [یِ چهار رکعتی خود، دو رکعت] بکاهید؛ زیرا کافران همواره برای شما دشمنی آشکارند.\|سوره=نساء\|آیه=~~101~~}} توان و قدرت دفاعی برای خود آماده کنید: {{قرآن\|وَأَعِدُّوا لَهُمْ مَا اسْتَطَعْتُمْ مِنْ قُوَّةٍ...\|ترجمه=و در برابر آنان آنچه در قدرت و توان دارید از نیرو آماده کنید\|سوره=انفال\|آیه=60}} به موسی ـ علیه السّلام ـ دستور داد که بندگان مرا شبانه و به دور از چشم فرعونیان از شهر بیرون ببر: {{قرآن\|فَأَسْرِ بِعِبَادِي لَيْلًا إِنَّكُمْ مُتَّبَعُونَ\|سوره=دخان\|آیه=23}}		با دقت در ماهیت توکّل روشن می‌گردد که توکّل منافاتی با سعی و تلاش و استفاده از ابزار و اسباب ندارد. انسان نسبت به اموری که اسباب و علل آن خارج از اراده او است، چاره ای جز توکّل ندارد؛ ولی نسبت به حوادثی که ایجاد اسباب و علل آن در توان او است، در عین حال که به موجب توکّل برای ابزار و اسباب، تأثیر مستقل قائل نیست، ولی وظیفه دارد که برای فراهم آوردن آنها بکوشد و آنچه را به سببیّت آن یقین یا گمان دارد، به کار گیرد و در این جهت از تعقّل و اندیشه خویش بهره برد؛ زیرا سنّت خداوند بر این قرار گرفته است که امور عالم با اسباب و علل خاص خود پیش رود. بر همین اساس فرموده است که هنگام جنگ با شیوه‌ای خاص و با اسلحه نماز بخوانید: {{قرآن\|وَإِذَا ضَرَبْتُمْ فِي الْأَرْضِ فَلَيْسَ عَلَيْكُمْ جُنَاحٌ أَنْ تَقْصُرُوا مِنَ الصَّلَاةِ إِنْ خِفْتُمْ أَنْ يَفْتِنَكُمُ الَّذِينَ كَفَرُوا ۚ إِنَّ الْكَافِرِينَ كَانُوا لَكُمْ عَدُوًّا مُبِينًا\|ترجمه=و هنگامی که در روی زمین سفر می کنید، اگر بترسید که کافران به شما آسیب و آزار رسانند، بر شما گناهی نیست که از نمازها [یِ چهار رکعتی خود، دو رکعت] بکاهید؛ زیرا کافران همواره برای شما دشمنی آشکارند.\|سوره=نساء\|آیه=۱۰۱}} توان و قدرت دفاعی برای خود آماده کنید: {{قرآن\|وَأَعِدُّوا لَهُمْ مَا اسْتَطَعْتُمْ مِنْ قُوَّةٍ...\|ترجمه=و در برابر آنان آنچه در قدرت و توان دارید از نیرو آماده کنید\|سوره=انفال\|آیه=۶۰}} به موسی ـ علیه السّلام ـ دستور داد که بندگان مرا شبانه و به دور از چشم فرعونیان از شهر بیرون ببر: {{قرآن\|فَأَسْرِ بِعِبَادِي لَيْلًا إِنَّكُمْ مُتَّبَعُونَ\|سوره=دخان\|آیه=۲۳}}

	پیامبر خدا(ص) هنگامی که مردی اعرابی را دید که به بهانه توکّل بر خداوند، شترش را در بیابان رها نموده، فرمود: {{متن عربی\|اِعقِلها وَ تَوَکَّل\|ترجمه=شتر را ببند و توکّل برخداوند نما}}؛<ref>طوسی، محمد بن الحسن، الامالی، ص ۱۹۳، ح ۳۲۹.</ref>		پیامبر خدا(ص) هنگامی که مردی اعرابی را دید که به بهانه توکّل بر خداوند، شترش را در بیابان رها نموده، فرمود: {{متن عربی\|اِعقِلها وَ تَوَکَّل\|ترجمه=شتر را ببند و توکّل برخداوند نما}}؛<ref>طوسی، محمد بن الحسن، الامالی، ص ۱۹۳، ح ۳۲۹.</ref>

فرج الله عباسی در ‏۱۶ ژوئن ۲۰۲۶، ساعت ۰۹:۵۰

2026-06-16T09:50:17Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۶ ژوئن ۲۰۲۶، ساعت ۱۳:۲۰
خط ۳۱:		خط ۳۱:
	* {{قرآن\|وَمَنْ يَتَوَكَّلْ عَلَى اللَّهِ فَهُوَ حَسْبُهُ\|ترجمه=و هر کس بر خدا اعتماد کند، او برای وی بس است.\|سوره=طلاق\|آیه=3}}		* {{قرآن\|وَمَنْ يَتَوَكَّلْ عَلَى اللَّهِ فَهُوَ حَسْبُهُ\|ترجمه=و هر کس بر خدا اعتماد کند، او برای وی بس است.\|سوره=طلاق\|آیه=3}}

	احادیث نبوی ـ صلّی الله علیه و آله ـ و سخنان اهل بیت ـ علیهم السّلام ـ سرشار از عباراتی است که منزلت توکل و فضیلت آن را بیان می‌کنند. ~~از باب نمونه~~ امام صادق ـ علیه السّلام ـ فرمود:		احادیث نبوی ـ صلّی الله علیه و آله ـ و سخنان اهل بیت ـ علیهم السّلام ـ سرشار از عباراتی است که منزلت توکل و فضیلت آن را بیان می‌کنند. امام صادق ـ علیه السّلام ـ فرمود: {{متن عربی\|ترجمه=به درستی که بی‌نیازی و عزت در حال گردش‌اند و هنگامی که به جایگاه توکّل گذر کنند، آن جا را وطن خود می‌گزینند.}}<ref>کلینی: کافی، ج ۲، ص ۶۵، ح ۳.</ref>

	{{متن عربی\|ترجمه=به درستی که بی‌نیازی و عزت در حال ~~گردش اند~~ و هنگامی که به جایگاه توکّل گذر کنند، آن جا را وطن خود می‌گزینند.}}<ref>کلینی: کافی، ج ۲، ص ۶۵، ح ۳.</ref>

	== تلاش و توکل ==		== تلاش و توکل ==
	با دقت در ماهیت توکّل روشن می‌گردد که توکّل منافاتی با سعی و تلاش و استفاده از ابزار و اسباب ندارد. انسان نسبت به اموری که اسباب و علل آن خارج از اراده او است، چاره ای جز توکّل ندارد؛ ولی نسبت به حوادثی که ایجاد اسباب و علل آن در توان او است، در عین حال که به موجب توکّل برای ابزار و اسباب، تأثیر مستقل قائل نیست، ولی وظیفه دارد که برای فراهم آوردن آنها بکوشد و آنچه را به سببیّت آن یقین یا گمان دارد، به کار گیرد و در این جهت از تعقّل و اندیشه خویش بهره برد؛ زیرا سنّت خداوند بر این قرار گرفته است که امور عالم با اسباب و علل خاص خود پیش رود. بر همین اساس فرموده است که هنگام جنگ با شیوه‌ای خاص و با اسلحه نماز بخوانید: {{قرآن\|وَإِذَا ضَرَبْتُمْ فِي الْأَرْضِ فَلَيْسَ عَلَيْكُمْ جُنَاحٌ أَنْ تَقْصُرُوا مِنَ الصَّلَاةِ إِنْ خِفْتُمْ أَنْ يَفْتِنَكُمُ الَّذِينَ كَفَرُوا ۚ إِنَّ الْكَافِرِينَ كَانُوا لَكُمْ عَدُوًّا مُبِينًا\|ترجمه=و هنگامی که در روی زمین سفر می کنید، اگر بترسید که کافران به شما آسیب و آزار رسانند، بر شما گناهی نیست که از نمازها [یِ چهار رکعتی خود، دو رکعت] بکاهید؛ زیرا کافران همواره برای شما دشمنی آشکارند.\|سوره=نساء\|آیه=101}} توان و قدرت دفاعی برای خود آماده کنید: {{قرآن\|وَأَعِدُّوا لَهُمْ مَا اسْتَطَعْتُمْ مِنْ قُوَّةٍ...\|ترجمه=و در برابر آنان آنچه در قدرت و توان دارید از نیرو آماده کنید\|سوره=انفال\|آیه=60}} به موسی ـ علیه السّلام ـ دستور داد که بندگان مرا شبانه و به دور از چشم فرعونیان از شهر بیرون ببر: {{قرآن\|فَأَسْرِ بِعِبَادِي لَيْلًا إِنَّكُمْ مُتَّبَعُونَ\|سوره=دخان\|آیه=23}}		با دقت در ماهیت توکّل روشن می‌گردد که توکّل منافاتی با سعی و تلاش و استفاده از ابزار و اسباب ندارد. انسان نسبت به اموری که اسباب و علل آن خارج از اراده او است، چاره ای جز توکّل ندارد؛ ولی نسبت به حوادثی که ایجاد اسباب و علل آن در توان او است، در عین حال که به موجب توکّل برای ابزار و اسباب، تأثیر مستقل قائل نیست، ولی وظیفه دارد که برای فراهم آوردن آنها بکوشد و آنچه را به سببیّت آن یقین یا گمان دارد، به کار گیرد و در این جهت از تعقّل و اندیشه خویش بهره برد؛ زیرا سنّت خداوند بر این قرار گرفته است که امور عالم با اسباب و علل خاص خود پیش رود. بر همین اساس فرموده است که هنگام جنگ با شیوه‌ای خاص و با اسلحه نماز بخوانید: {{قرآن\|وَإِذَا ضَرَبْتُمْ فِي الْأَرْضِ فَلَيْسَ عَلَيْكُمْ جُنَاحٌ أَنْ تَقْصُرُوا مِنَ الصَّلَاةِ إِنْ خِفْتُمْ أَنْ يَفْتِنَكُمُ الَّذِينَ كَفَرُوا ۚ إِنَّ الْكَافِرِينَ كَانُوا لَكُمْ عَدُوًّا مُبِينًا\|ترجمه=و هنگامی که در روی زمین سفر می کنید، اگر بترسید که کافران به شما آسیب و آزار رسانند، بر شما گناهی نیست که از نمازها [یِ چهار رکعتی خود، دو رکعت] بکاهید؛ زیرا کافران همواره برای شما دشمنی آشکارند.\|سوره=نساء\|آیه=101}} توان و قدرت دفاعی برای خود آماده کنید: {{قرآن\|وَأَعِدُّوا لَهُمْ مَا اسْتَطَعْتُمْ مِنْ قُوَّةٍ...\|ترجمه=و در برابر آنان آنچه در قدرت و توان دارید از نیرو آماده کنید\|سوره=انفال\|آیه=60}} به موسی ـ علیه السّلام ـ دستور داد که بندگان مرا شبانه و به دور از چشم فرعونیان از شهر بیرون ببر: {{قرآن\|فَأَسْرِ بِعِبَادِي لَيْلًا إِنَّكُمْ مُتَّبَعُونَ\|سوره=دخان\|آیه=23}}

	پیامبر خدا(ص) هنگامی که مردی اعرابی را دید که به بهانه توکّل بر خداوند، شترش را در بیابان رها نموده، فرمود: ~~اِعقِلها وَ تَوَکَّل~~{{متن عربی\|اِعقِلها وَ تَوَکَّل\|ترجمه=شتر را ببند و توکّل برخداوند نما}}؛<ref>طوسی، محمد بن الحسن، الامالی، ص ۱۹۳، ح ۳۲۹.</ref>		پیامبر خدا(ص) هنگامی که مردی اعرابی را دید که به بهانه توکّل بر خداوند، شترش را در بیابان رها نموده، فرمود: {{متن عربی\|اِعقِلها وَ تَوَکَّل\|ترجمه=شتر را ببند و توکّل برخداوند نما}}؛<ref>طوسی، محمد بن الحسن، الامالی، ص ۱۹۳، ح ۳۲۹.</ref>
	{{مطالعه بیشتر}}		{{مطالعه بیشتر}}

فرج الله عباسی در ‏۱۶ ژوئن ۲۰۲۶، ساعت ۰۸:۴۶

2026-06-16T08:46:56Z

نمایش تغییرات

عمار شاهرودی: انتقال از رده:اخلاق به رده:اخلاق و معنویت رده‌انبوه

2025-05-27T02:13:22Z

انتقال از رده:اخلاق به رده:اخلاق و معنویت رده‌انبوه

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۷ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۵:۴۳
خط ۷۰:		خط ۷۰:
	}}		}}
	{{پایان متن}}		{{پایان متن}}
	[[رده:اخلاق]]		[[رده:اخلاق و معنویت]]
	[[رده:فضایل‌اخلاقی]]		[[رده:فضایل‌اخلاقی]]

Shamloo در ‏۲ اوت ۲۰۲۴، ساعت ۰۹:۵۶

2024-08-02T09:56:54Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲ اوت ۲۰۲۴، ساعت ۱۳:۲۶
خط ۲:		خط ۲:
	{{سوال}}		{{سوال}}
	توکل چیست؟		توکل چیست؟
	{{پایان سوال}}{{پاسخ}}توکل از فضائل اخلاقی و منازل [[سیر و سلوک]] به معنای واگذاری امور به [[خدا]] و اعتماد به او است و اینکه او را تنها مؤثرِ در وجود بداند. [[قرآن]] توکل را لازمه [[ایمان]] دانسته است. [[حدیث\|احادیث]] آن را از ارکان ایمان معرفی کرده‌اند. برخی از عالمان [[اخلاق]]، یکسان بودن حال انسان قبل و بعد از به‌دست‌آوردن مال یا از دست‌دادن آن را، نشانه وجود توکل در وجود آدمی دانسته‌اند.		{{پایان سوال}}{{پاسخ}}'''توکل''' از فضائل اخلاقی و منازل [[سیر و سلوک]] به معنای واگذاری امور به [[خدا]] و اعتماد به او است و اینکه او را تنها مؤثرِ در وجود بداند. [[قرآن]] توکل را لازمه [[ایمان]] دانسته است. [[حدیث\|احادیث]] آن را از ارکان ایمان معرفی کرده‌اند. برخی از عالمان [[اخلاق]]، یکسان بودن حال انسان قبل و بعد از به‌دست‌آوردن مال یا از دست‌دادن آن را، نشانه وجود توکل در وجود آدمی دانسته‌اند.

	== مفهوم توکل ==		== مفهوم توکل ==

Shamloo: ابرابزار

2024-08-02T09:56:07Z

ابرابزار

نمایش تغییرات