تفسیرهای فارسی قرآن - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Shahroudi: added Category:مقاله‌های پیشنهادی using HotCat

2025-01-30T04:21:41Z

added Category:مقاله‌های پیشنهادی using HotCat

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۳۰ ژانویهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۷:۵۱
خط ۸۷:		خط ۸۷:
	}}		}}
	{{پایان متن}}		{{پایان متن}}

			[[رده:مقاله‌های پیشنهادی]]

Shahroudi در ‏۳۰ ژانویهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۴:۲۱

2025-01-30T04:21:29Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۳۰ ژانویهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۷:۵۱
خط ۸۲:		خط ۸۲:
	\| ارجاعات = شد		\| ارجاعات = شد
	\| ارزیابی کمی = شد		\| ارزیابی کمی = شد
	\| ارزیابی کیفی = ~~<!--خالی \|~~ شد~~-->~~		\| ارزیابی کیفی = شد
	\| اولویت = ج		\| اولویت = ج
	\| کیفیت = متوسط		\| کیفیت = متوسط
	}}		}}
	{{پایان متن}}		{{پایان متن}}

Fabbasi در ‏۲۳ ژانویهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۰:۳۰

2025-01-23T10:30:23Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۳ ژانویهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۴:۰۰
خط ۲۶:		خط ۲۶:
	== قرن ششم و هفتم ==		== قرن ششم و هفتم ==
	[[پرونده:تفسیر نسفی.webp\|بندانگشتی\|تفسیر نسفی از نجم‌الدین نسفی\|288x288پیکسل]]		[[پرونده:تفسیر نسفی.webp\|بندانگشتی\|تفسیر نسفی از نجم‌الدین نسفی\|288x288پیکسل]]
	* '''تفسیر نسفی''': اثرِ نجم‌الدین نسفی، ~~ترجمۀ~~ تفسیری قرآن است به فارسی مسجع و موزون. این اثر از جمله نخستین ترجمه‌های قرآن مجید به زبان فارسی به‌شمار می‌رود، و یگانه ~~ترجمۀ~~ مسجع کامل قرآن مجید است.<ref>عمر جویا، محمد، «معرفی تفسیر نسفی»، بینات، بازدید: ۲۸ آذر ۱۴۰۲ش.</ref>		* '''تفسیر نسفی''': اثرِ نجم‌الدین نسفی، ترجمه تفسیری قرآن است به فارسی مسجع و موزون. این اثر از جمله نخستین ترجمه‌های قرآن مجید به زبان فارسی به‌شمار می‌رود، و یگانه ترجمه مسجع کامل قرآن مجید است.<ref>عمر جویا، محمد، «معرفی تفسیر نسفی»، بینات، بازدید: ۲۸ آذر ۱۴۰۲ش.</ref>
	* '''کشف الاسرار و عده الابرار:''' تفسیر عرفانی [[کشف‌الاسرار و عدّة الابرار]]، اثر ابوالفضل رشیدالدّین میبدی از تفاسیر ~~سدۀ~~ ششم قمری است.<ref>مسرت، حسین، «سرآمد تفاسیر فارسی قرآن»، کتاب پاژ، شماره ۲، پیاپی ۴۶، تابستان ۱۴۰۱ش، ص۸۹.</ref>		* '''کشف الاسرار و عده الابرار:''' تفسیر عرفانی [[کشف‌الاسرار و عدّة الابرار]]، اثر ابوالفضل رشیدالدّین میبدی از تفاسیر سده ششم قمری است.<ref>مسرت، حسین، «سرآمد تفاسیر فارسی قرآن»، کتاب پاژ، شماره ۲، پیاپی ۴۶، تابستان ۱۴۰۱ش، ص۸۹.</ref>
	* '''تفسیر بصائر یمینی:''' تفسیر بصائر یمینی ضمن استواری در نثر و روانی، تفسیری کوتاه و جذاب به خوانندگان عرضه می‌دارد. مؤلف این تفسیر محمد بن محمود نیشابوری است که در ۵۹۹ق وفات نمود.<ref>ایازی، محمدعلی، «تفسیر بصائر یمینی»، بینات، سال دوم، شماره۶، ص۱۸۸.</ref>		* '''تفسیر بصائر یمینی:''' تفسیر بصائر یمینی ضمن استواری در نثر و روانی، تفسیری کوتاه و جذاب به خوانندگان عرضه می‌دارد. مؤلف این تفسیر محمد بن محمود نیشابوری است که در ۵۹۹ق وفات نمود.<ref>ایازی، محمدعلی، «تفسیر بصائر یمینی»، بینات، سال دوم، شماره۶، ص۱۸۸.</ref>
	[[پرونده:رَوض‌الجِنان‌.jpg\|بندانگشتی\|تفسیر ابوالفتوح رازی\|285x285پیکسل]]		[[پرونده:رَوض‌الجِنان‌.jpg\|بندانگشتی\|تفسیر ابوالفتوح رازی\|285x285پیکسل]]
	* '''رَوض‌الجِنان و رَوح‌الجَنان:''' [[تفسیر ابوالفتوح رازی]]، کهن‌ترین و مشروح‌ترین تفسیر شیعی، به فارسی است. مؤلف آن، ابوالفتوح رازی، از متکلمان امامیه در ~~سده~~ ششم است. شیوه تنظیم تفسیر ابوالفتوح رازی کلامی ـ روایی است، اما از آنجا که بر جنبه‌های ادبی واژه‌های قرآنی مانند مباحث لغوی و زبانی و استشهاد به اشعار عربی برای روشن شدن معانی کلمات و جنبه‌های صرف و نحوی نیز تأکید دارد، خصوصیت ادبی را هم می‌توان بر آن افزود.<ref>یاحقی، محمدجعفر، «تفسیر ابوالفتوح رازی»، دانشنامه جهان اسلام، بنیاد دائره المعارف اسلامی، ۱۳۹۳ش، ج۷، ذییل مدخل.</ref>		* '''رَوض‌الجِنان و رَوح‌الجَنان:''' [[تفسیر ابوالفتوح رازی]]، کهن‌ترین و مشروح‌ترین تفسیر شیعی، به فارسی است. مؤلف آن، ابوالفتوح رازی، از متکلمان امامیه در قرن ششم است. شیوه تنظیم تفسیر ابوالفتوح رازی کلامی ـ روایی است، اما از آنجا که بر جنبه‌های ادبی واژه‌های قرآنی مانند مباحث لغوی و زبانی و استشهاد به اشعار عربی برای روشن شدن معانی کلمات و جنبه‌های صرف و نحوی نیز تأکید دارد، خصوصیت ادبی را هم می‌توان بر آن افزود.<ref>یاحقی، محمدجعفر، «تفسیر ابوالفتوح رازی»، دانشنامه جهان اسلام، بنیاد دائره المعارف اسلامی، ۱۳۹۳ش، ج۷، ذییل مدخل.</ref>
	* '''مواهب علّیه یا تفسیر حسینی:''' نوشته [[کمال‌الدین حسین واعظ کاشفی]]. مواهب علیه کاشفی یکی از تفاسیر قرآن است که آیات قرآن را به فارسی ساده و موجز با نقل قول‌هایی برگزیده از دیگر آثار تفسیری و نظم و نثر اهل طریقت در هم آمیخته است.<ref>سندس، کریستین زهرا، و دیگران، «علل شهرت «مواهب علیه» کاشفی»، آینه پژوهش، شماره ۱۲۸، ۱۳۹۰ش، ص۳۹.</ref>		* '''مواهب علّیه یا تفسیر حسینی:''' نوشته [[کمال‌الدین حسین واعظ کاشفی]]. مواهب علیه کاشفی یکی از تفاسیر قرآن است که آیات قرآن را به فارسی ساده و موجز با نقل قول‌هایی برگزیده از دیگر آثار تفسیری و نظم و نثر اهل طریقت در هم آمیخته است.<ref>سندس، کریستین زهرا، و دیگران، «علل شهرت «مواهب علیه» کاشفی»، آینه پژوهش، شماره ۱۲۸، ۱۳۹۰ش، ص۳۹.</ref>
	* '''تفسیر بَلابِل القَلاقِل''': اثر ابوالمکارم محمودبن محمد قوام‌الدین حسنی واعظ مفسر و متکلم شیعی در نیمه دوم قرن هفتم. البلابل القلاقل فقط به تفسیر آیاتی که با «قُل» آغاز می‌شوند یا لفظ «قُل» در آنها به کار رفته، به ترتیب از ابتدا تا انتهای قرآن، پرداخته است.<ref>قاسمپور، محسن، «حسنی واعظ ابوالمکارم محمودبن محمد قوام الدین»، دانشنامه جهان اسلام، بنیاد دائرة المعارف اسلامی، ۱۳۹۳ش، ج۱۳، ذیل مدخل.</ref>		* '''تفسیر بَلابِل القَلاقِل''': اثر ابوالمکارم محمودبن محمد قوام‌الدین حسنی واعظ مفسر و متکلم شیعی در نیمه دوم قرن هفتم. البلابل القلاقل فقط به تفسیر آیاتی که با «قُل» آغاز می‌شوند یا لفظ «قُل» در آنها به کار رفته، به ترتیب از ابتدا تا انتهای قرآن، پرداخته است.<ref>قاسمپور، محسن، «حسنی واعظ ابوالمکارم محمودبن محمد قوام الدین»، دانشنامه جهان اسلام، بنیاد دائرة المعارف اسلامی، ۱۳۹۳ش، ج۱۳، ذیل مدخل.</ref>

Fabbasi در ‏۲۳ ژانویهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۰:۲۶

2025-01-23T10:26:36Z

Shahroudi: Shahroudi صفحهٔ فهرست تفسیرهای فارسی قرآن را به تفسیرهای فارسی قرآن که تغییرمسیر بود منتقل کرد

2025-01-12T06:23:06Z

Shahroudi صفحهٔ فهرست تفسیرهای فارسی قرآن را به تفسیرهای فارسی قرآن که تغییرمسیر بود منتقل کرد

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۲ ژانویهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۹:۵۳
(بدون تفاوت)

Shahroudi در ‏۱۲ ژانویهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۶:۱۲

2025-01-12T06:12:58Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۲ ژانویهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۹:۴۲
خط ۷۲:		خط ۷۲:
	\|شاخه فرعی۳ =		\|شاخه فرعی۳ =
	}}		}}
	{{~~تکمیل مقاله~~		{{ارزیابی
	\| شناسه =شد		\| شناسه = شد
	\| ~~تیترها~~ =شد		\| عکس = شد
	\| ~~ویرایش~~ =شد		\| درگاه = شد
	\| ~~لینک‌دهی~~ =شد		\| ادبیات = شد
	\| ~~ناوبری~~ =		\| پیوند = شد
	\| ~~نمایه~~ =		\| ناوبری = شد
	\| ~~تغییر مسیر~~ =شد		\| تغییرمسیر = شد
	\| ارجاعات =		\| ارجاعات = شد
	\| ~~بازبینی~~ =شد		\| ارزیابی کمی = شد
	\| ~~تکمیل~~ =		\| ارزیابی کیفی = <!--خالی \| شد-->
	\| اولویت =ج		\| اولویت = ج
	\| کیفیت =ب		\| کیفیت = متوسط
	}}		}}
	{{پایان متن}}		{{پایان متن}}

Shahroudi در ‏۱۲ ژانویهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۶:۱۰

2025-01-12T06:10:54Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۲ ژانویهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۹:۴۰
خط ۱:		خط ۱:
	{{شروع متن}}		{{شروع متن}}
	{{سوال}}		{{سوال}}
	تفسیرهای فارسی ~~قرآن را معرفی کنید.~~		مهمترین تفسیرهای قرآن که به زبان فارسی نوشته شده‌اند را، چه نام دارند؟
	{{پایان سوال}}		{{پایان سوال}}
	{{پاسخ}}		{{پاسخ}}
	{{درگاه\|قرآن}}		{{درگاه\|قرآن}}
	~~'''فهرست تفسیرهای~~ فارسی ~~قرآن''' مجموعه‌ای~~ از ~~تفسیرها~~ در ~~قرن‌های مختلف است~~ که ~~برخی به صورت ترجمه~~ و ~~برخی به صورت~~ تفسیر ~~نوشته شده~~ است.		در طول سالیان متمادی از قرن چهارم تا کنون، تعداد بسیاری از [[تفسیر قرآن\|تفاسیر قرآن]]، به زبان فارسی نوشته شده‌اند. [[تفسیر طبری]]، [[تفسیر روض الجنان]]، [[تفسیر گازر]] و [[تفسیر شریف لاهیجی]] از تفاسیر قدیمی در این زمینه هستند. در قرن چهاردهم نیز تفاسیر بسیاری به زبان فارسی نوشته شده‌اند که مشهورترین آنها [[تفسیر تسنیم]]، [[تفسیر راهنما]]، [[تفسیر نور]] و [[تفسیر نمونه]] است.

	== معناشناسی ==		== معناشناسی ==
خط ۱۶:		خط ۱۶:

	== قرن چهارم و پنجم ==		== قرن چهارم و پنجم ==
	# '''بخشی از تفسیری کهن به پارسی''': این تفسیر را سید مرتضی آیت‌الله‌زاده شیرازی(درگذشته ۱۳۷۹ش) تصحیح کرده است. این تفسیر کهن مربوط به حدود قرن چهارم هجری است و از آیه ۱۷۶ [[سوره اعراف]] تا آخر آیه ۶۹ [[سوره نحل]] را شامل می‌شود.<ref>دانش‌پژوه، منوچهر، گزیده متون تفسیری فارسی، انتشارات دانشگاه علامه طباطبایی، ۱۳۷۹ش، ص۴۳ و ۴۴.</ref>		* '''بخشی از تفسیری کهن به پارسی''': این تفسیر را سید مرتضی آیت‌الله‌زاده شیرازی(درگذشته ۱۳۷۹ش) تصحیح کرده است. این تفسیر کهن مربوط به حدود قرن چهارم هجری است و از آیه ۱۷۶ [[سوره اعراف]] تا آخر آیه ۶۹ [[سوره نحل]] را شامل می‌شود.<ref>دانش‌پژوه، منوچهر، گزیده متون تفسیری فارسی، انتشارات دانشگاه علامه طباطبایی، ۱۳۷۹ش، ص۴۳ و ۴۴.</ref>
	~~[[پرونده:ترجمه تفسیر طبری.jpg\|بندانگشتی\|ترجمه تفسیر طبری\|274x274px]]~~		* '''ترجمه تفسیر طبری''': تفسیری کهن از قرآن به فارسی، تألیف گروهی از علمای ماوراءالنهر در نیمه دوم قرن چهارم. [[ترجمه تفسیر طبری]] با آنکه از نظر ساختار و واژگان، ارزشی همسنگ با شاهنامه فردوسی در ادب فارسی دارد، مهجور مانده است. این اثر، اگر نخستین تفسیر فارسی نباشد، از نخستین ترجمه‌های رسمی قرآن<ref>آذرنوش، آذرتاش، «ترجمة تفسیر طبری»، دانشنامه جهان اسلام، بنیاد دائره المعارف اسلامی، ۱۳۹۳ش، ج۷، ذیل مدخل.</ref> و از قدیمی‌ترین نثرهای فارسی است که بدان دسترسی وجود دارد.<ref>حبیب یغمایی، «ترجمه فارسی تفسیر طبری»، نامه فرهنگستان (قدیمی)، آبان ۱۳۲۲ش، شماره ۴، ص۳۵.</ref>[[پرونده:ترجمه تفسیر طبری.jpg\|بندانگشتی\|ترجمه تفسیر طبری\|274x274px]]
	# '''ترجمه تفسیر طبری''': تفسیری کهن از قرآن به فارسی، تألیف گروهی از علمای ماوراءالنهر در نیمه دوم قرن چهارم. [[ترجمه تفسیر طبری]] با آنکه از نظر ساختار و واژگان، ارزشی همسنگ با شاهنامه فردوسی در ادب فارسی دارد، مهجور مانده است. این اثر، اگر نخستین تفسیر فارسی نباشد، از نخستین ترجمه‌های رسمی قرآن<ref>آذرنوش، آذرتاش، «ترجمة تفسیر طبری»، دانشنامه جهان اسلام، بنیاد دائره المعارف اسلامی، ۱۳۹۳ش، ج۷، ذیل مدخل.</ref> و از قدیمی‌ترین نثرهای فارسی است که بدان دسترسی وجود دارد.<ref>حبیب یغمایی، «ترجمه فارسی تفسیر طبری»، نامه فرهنگستان (قدیمی)، آبان ۱۳۲۲ش، شماره ۴، ص۳۵.</ref>		* '''تفسیر قرآن پاک''': نام نویسنده تفسیر معلوم نیست. به گفته مجتبی مینوی که نسخه عکسی این تفسیر را به چاپ رسانده است، احتمال قوی در مورد این تفسیر آن است که پیش از سال ۴۵۰ هجری نوشته شده است.<ref>دانش‌پژوه، منوچهر، گزیده متون تفسیری فارسی، انتشارات دانشگاه علامه طباطبایی، ۱۳۷۹ش، ص۸۳.</ref>
	# '''تفسیر قرآن پاک''': نام نویسنده تفسیر معلوم نیست. به گفته مجتبی مینوی که نسخه عکسی این تفسیر را به چاپ رسانده است، احتمال قوی در مورد این تفسیر آن است که پیش از سال ۴۵۰ هجری نوشته شده است.<ref>دانش‌پژوه، منوچهر، گزیده متون تفسیری فارسی، انتشارات دانشگاه علامه طباطبایی، ۱۳۷۹ش، ص۸۳.</ref>		* '''تفسیری بر عُشری از قرآن مجید:''' گفته شده با کتاب [[تفسیری بر عشری از قرآن مجید]]، متعلق به قرن پنجم، تحولی خجسته پدیدار شد. ساختارهای نحوی در این کتاب، نسبت به بسیاری از آثار مشابه، به سبک مقبول فارسی نزدیکتر است و روان‌نویسی و پرهیز از پیچیدگی و پیروی از نحو فارسی قاعده عمومی کتاب است. هرچند گاهی در ساختارهای عربی، جملاتی نامأنوس برای فارسی‌زبانان، عرضه می‌کند.<ref>آذرنوش، آذرتاش، و دیگران، «ترجمه قرآن»، دانشنامه جهان اسلام، بنیاد دائره المعارف اسلامی، ۱۳۹۳ش، ج۷، ذیل مدخل.</ref>
	# '''تفسیری بر عُشری از قرآن مجید:''' گفته شده با کتاب [[تفسیری بر عشری از قرآن مجید]]، متعلق به قرن پنجم، تحولی خجسته پدیدار شد. ساختارهای نحوی در این کتاب، نسبت به بسیاری از آثار مشابه، به سبک مقبول فارسی نزدیکتر است و روان‌نویسی و پرهیز از پیچیدگی و پیروی از نحو فارسی قاعده عمومی کتاب است. هرچند گاهی در ساختارهای عربی، جملاتی نامأنوس برای فارسی‌زبانان، عرضه می‌کند.<ref>آذرنوش، آذرتاش، و دیگران، «ترجمه قرآن»، دانشنامه جهان اسلام، بنیاد دائره المعارف اسلامی، ۱۳۹۳ش، ج۷، ذیل مدخل.</ref>		* '''تفسیر قرآن مجید، نسخه کیمبریج''': بین قرن‌های چهارم و پنجم تدوین شده و تنها نیمه دوم آن (در دو جلد) باقی مانده است، این تفسیر را یکی از دل‌انگیزترین آثار نثر فارسی توصیف کرده‌اند.<ref>آذرنوش، آذرتاش، و دیگران، «ترجمه قرآن»، دانشنامه جهان اسلام، بنیاد دائره المعارف اسلامی، ۱۳۹۳ش، ج۷، ذیل مدخل.</ref> اصل نسخه این کتاب ناقص است و تنها نیمه دوم آن در کتابخانه کمبریج وجود دارد که شامل مجلدات سوم و چهارم نسخه اصلی است. نویسنده این تفسیر کهن، نامعلوم است.<ref>مقدمه تفسیر قرآن مجید نسخه محفوظ در کتابخانه دانشگاه کمبریج، جلال متینی، تهران، انتشارات بنیاد فرهنگ ایران، ۱۳۴۹ش، هفده.</ref>
	# '''تفسیر قرآن مجید، نسخه کیمبریج''': بین قرن‌های چهارم و پنجم تدوین شده و تنها نیمه دوم آن (در دو جلد) باقی مانده است، این تفسیر را یکی از دل‌انگیزترین آثار نثر فارسی توصیف کرده‌اند.<ref>آذرنوش، آذرتاش، و دیگران، «ترجمه قرآن»، دانشنامه جهان اسلام، بنیاد دائره المعارف اسلامی، ۱۳۹۳ش، ج۷، ذیل مدخل.</ref> اصل نسخه این کتاب ناقص است و تنها نیمه دوم آن در کتابخانه کمبریج وجود دارد که شامل مجلدات سوم و چهارم نسخه اصلی است. نویسنده این تفسیر کهن، نامعلوم است.<ref>مقدمه تفسیر قرآن مجید نسخه محفوظ در کتابخانه دانشگاه کمبریج، جلال متینی، تهران، انتشارات بنیاد فرهنگ ایران، ۱۳۴۹ش، هفده.</ref>		* '''تاج التراجم فی تفسیر القرآن للاعاجم:''' اثر شهفور (شاهفور) بن طاهر اسفراینی، از زیباترین آثار تفسیری فارسی است. این کتاب از نظر ساختار، واژگان و دوگانگی نثر در ترجمه و تفسیر به کتاب‌های معاصر خود شباهت بسیار دارد. مصححان تاج التراجم، بر اساس سخنان اسفراینی در مقدمۀ خویش، تاج التراجم را نقطۀ عطفی در تاریخ ترجمه‌های قرآنی دانسته و سایر ترجمه‌های معاصرش را متأثر از آن شمرده‌اند.<ref>آذرنوش، آذرتاش، «ترجمه قرآن»، دانشنامه جهان اسلام، بنیاد دائره المعارف اسلامی، ۱۳۹۳ش، ج۷، ذیل مدخل.</ref>[[پرونده:تاج التراجم في تفسير.jpg\|بندانگشتی\|تاج التراجم فی تفسیر القرآن للاعاجم\|267x267پیکسل]]
	~~[[پرونده:تاج التراجم في تفسير.jpg\|بندانگشتی\|تاج التراجم فی تفسیر القرآن للاعاجم\|267x267پیکسل]]~~		* '''تفسیر سورآبادی''': تفسیر کهن قرآن کریم به فارسی نوشته ابوبکر عتیق‌ بن محمد هروی نیشابوری، معروف به سورآبادی یا سوریانی، مفسر قرن پنجم.<ref>معینی، محسن، «تفسیر سورآبادی»، دانشنامه جهان اسلام، بنیاد دائره المعارف اسلامی، ۱۳۹۳ش، ج۷، ذیل مدخل.</ref>
	# '''تاج التراجم فی تفسیر القرآن للاعاجم:''' اثر شهفور (شاهفور) بن طاهر اسفراینی، از زیباترین آثار تفسیری فارسی است. این کتاب از نظر ساختار، واژگان و دوگانگی نثر در ترجمه و تفسیر به کتاب‌های معاصر خود شباهت بسیار دارد. مصححان تاج التراجم، بر اساس سخنان اسفراینی در مقدمۀ خویش، تاج التراجم را نقطۀ عطفی در تاریخ ترجمه‌های قرآنی دانسته و سایر ترجمه‌های معاصرش را متأثر از آن شمرده‌اند.<ref>آذرنوش، آذرتاش، «ترجمه قرآن»، دانشنامه جهان اسلام، بنیاد دائره المعارف اسلامی، ۱۳۹۳ش، ج۷، ذیل مدخل.</ref>
	# '''تفسیر سورآبادی''': تفسیر کهن قرآن کریم به فارسی نوشته ابوبکر عتیق‌ بن محمد هروی نیشابوری، معروف به سورآبادی یا سوریانی، مفسر قرن پنجم.<ref>معینی، محسن، «تفسیر سورآبادی»، دانشنامه جهان اسلام، بنیاد دائره المعارف اسلامی، ۱۳۹۳ش، ج۷، ذیل مدخل.</ref>

	== قرن ششم و هفتم ==		== قرن ششم و هفتم ==

R.bahmani در ‏۱۸ دسامبر ۲۰۲۴، ساعت ۱۵:۲۶

2024-12-18T15:26:41Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۸ دسامبر ۲۰۲۴، ساعت ۱۸:۵۶
خط ۱:		خط ۱:
	~~{{ویرایش}}~~
	{{شروع متن}}		{{شروع متن}}
	{{سوال}}		{{سوال}}

R.bahmani در ‏۱۸ دسامبر ۲۰۲۴، ساعت ۱۵:۲۶

2024-12-18T15:26:33Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۸ دسامبر ۲۰۲۴، ساعت ۱۸:۵۶
خط ۱:		خط ۱:
			{{ویرایش}}
	{{شروع متن}}		{{شروع متن}}
	{{سوال}}		{{سوال}}

R.bahmani: /* معناشناسی */

2024-12-18T15:25:33Z

معناشناسی

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۸ دسامبر ۲۰۲۴، ساعت ۱۸:۵۵
خط ۹:		خط ۹:
	== معناشناسی ==		== معناشناسی ==
	{{اصلی\|تفسیر قرآن}}		{{اصلی\|تفسیر قرآن}}
	[[تفسیر]] در لغت به معنای پرده‌برداری و رفع ابهام بوده و مراد از [[تفسیر قرآن]]، تشخیص دادن و روشن کردن مقصود از کلام الله است.<ref>فرهنگ ~~شیعه، ص ۱۸۵.~~</ref> [[قرآن]] کتابی عمیق است که فهم آن نیاز به شرح و تفسیر دارد، لذا یکی از علوم مربوط به آن، دانش تفسیر قرآن است. علم تفسیر، عهده‌دار بیان مشکلات قرآن است و به کسی که قرآن را تفسیر کند "مفسّر" گفته می‌شود.<ref>جواد ~~محدثی، فرهنگ‌نامه دینی، ص۵۵.~~</ref>		[[تفسیر]] در لغت به معنای پرده‌برداری و رفع ابهام بوده و مراد از [[تفسیر قرآن]]، تشخیص دادن و روشن کردن مقصود از کلام الله است.<ref>{{یادکرد کتاب\|عنوان=فرهنگ شیعه\|سال=1385\|نام=\|ناشر=قم، انتشارات زمزم هدایت\|صفحه=185}}</ref> [[قرآن]] کتابی عمیق است که فهم آن نیاز به شرح و تفسیر دارد، لذا یکی از علوم مربوط به آن، دانش تفسیر قرآن است. علم تفسیر، عهده‌دار بیان مشکلات قرآن است و به کسی که قرآن را تفسیر کند "مفسّر" گفته می‌شود.<ref>{{یادکرد کتاب\|عنوان=فرهنگ‌نامه دینی\|سال=1389\|نام=جواد\|نام خانوادگی=محدثی\|ناشر=قم، انتشارات نشر معروف\|صفحه=55}}</ref>

	تفسیر قرآن را به دو صورت می‌توان انجام داد:		تفسیر قرآن را به دو صورت می‌توان انجام داد:
	# ترتیبی و آن به این صورت است که آیات به ترتیبی که در قرآن آمده یکی پس از دیگری تفسیر شود؛ خواه تمام آیات از آغاز تا پایان قرآن به این ترتیب تفسیر شود و یا تمام آیات تفسیر نشود، بلکه برخی آیات مشکل به این ترتیب مورد بحث و تفسیر قرار گیرد.		# ترتیبی و آن به این صورت است که آیات به ترتیبی که در قرآن آمده یکی پس از دیگری تفسیر شود؛ خواه تمام آیات از آغاز تا پایان قرآن به این ترتیب تفسیر شود و یا تمام آیات تفسیر نشود، بلکه برخی آیات مشکل به این ترتیب مورد بحث و تفسیر قرار گیرد.
	# موضوعی و آن به این صورت است که آیات متعددی که دربارۀ یک موضوع در سراسر قرآن وجود دارد، جمع‌آوری و در ارتباط‍ باهم ملاحظه و تفسیر شود و از مجموع آنها نظر قرآن دربارۀ آن موضوع و ابعاد آن به دست آید.<ref>علی اکبر ~~بابایی، تاریخ تفسیر قرآن، ص۴۳۷-۴۳۸.~~</ref>		# موضوعی و آن به این صورت است که آیات متعددی که دربارۀ یک موضوع در سراسر قرآن وجود دارد، جمع‌آوری و در ارتباط‍ باهم ملاحظه و تفسیر شود و از مجموع آنها نظر قرآن دربارۀ آن موضوع و ابعاد آن به دست آید.<ref>{{یادکرد کتاب\|عنوان=تاریخ تفسیر قرآن\|سال=1390\|نام=علی اکبر\|نام خانوادگی=بابایی\|ناشر=قم، انتشارات پژوهشگاه حوزه و دانشگاه\|صفحه=437 ـ 438}}</ref>

	== قرن چهارم و پنجم ==		== قرن چهارم و پنجم ==

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۳ ژانویهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۳:۵۶
خط ۹:		خط ۹:
	== معناشناسی ==		== معناشناسی ==
	{{اصلی\|تفسیر قرآن}}		{{اصلی\|تفسیر قرآن}}
	[[تفسیر]] در لغت به معنای پرده‌برداری و رفع ابهام بوده و مراد از [[تفسیر قرآن]]، تشخیص دادن و روشن کردن مقصود از کلام الله است.<ref>{{یادکرد کتاب\|عنوان=فرهنگ شیعه\|سال=1385\|نام=\|ناشر=قم، انتشارات زمزم هدایت\|صفحه=185}}</ref> [[قرآن]] کتابی عمیق است که فهم آن نیاز به شرح و تفسیر دارد، ~~لذا~~ یکی از علوم مربوط به آن، دانش تفسیر قرآن است. علم تفسیر، عهده‌دار بیان مشکلات قرآن است و به کسی که قرآن را تفسیر کند "مفسّر" گفته می‌شود.<ref>{{یادکرد کتاب\|عنوان=فرهنگ‌نامه دینی\|سال=1389\|نام=جواد\|نام خانوادگی=محدثی\|ناشر=قم، انتشارات نشر معروف\|صفحه=55}}</ref>		[[تفسیر]] در لغت به معنای پرده‌برداری و رفع ابهام بوده و مراد از [[تفسیر قرآن]]، تشخیص دادن و روشن کردن مقصود از کلام الله است.<ref>{{یادکرد کتاب\|عنوان=فرهنگ شیعه\|سال=1385\|نام=\|ناشر=قم، انتشارات زمزم هدایت\|صفحه=185}}</ref> [[قرآن]] کتابی عمیق است که فهم آن نیاز به شرح و تفسیر دارد، یکی از علوم مربوط به آن، دانش تفسیر قرآن است. علم تفسیر، عهده‌دار بیان مشکلات قرآن است و به کسی که قرآن را تفسیر کند "مفسّر" گفته می‌شود.<ref>{{یادکرد کتاب\|عنوان=فرهنگ‌نامه دینی\|سال=1389\|نام=جواد\|نام خانوادگی=محدثی\|ناشر=قم، انتشارات نشر معروف\|صفحه=55}}</ref>

	تفسیر قرآن را به دو صورت می‌توان انجام داد:		تفسیر قرآن را به دو صورت می‌توان انجام داد:
	# ترتیبی ~~و آن به این صورت است که~~ آیات به ترتیبی که در قرآن آمده یکی پس از دیگری تفسیر شود؛ خواه تمام آیات از آغاز تا پایان قرآن به این ترتیب تفسیر شود و یا تمام آیات تفسیر نشود، بلکه برخی آیات مشکل به این ترتیب مورد بحث و تفسیر قرار گیرد.		# تفسیر ترتیبی: آیات به ترتیبی که در قرآن آمده یکی پس از دیگری تفسیر شود؛ خواه تمام آیات از آغاز تا پایان قرآن به این ترتیب تفسیر شود و یا تمام آیات تفسیر نشود، بلکه برخی آیات مشکل به این ترتیب مورد بحث و تفسیر قرار گیرد.
	# موضوعی ~~و آن به این صورت است که آیات متعددی~~ که ~~دربارۀ~~ یک موضوع در سراسر قرآن وجود دارد، جمع‌آوری و در ارتباط‍ باهم ملاحظه و تفسیر شود و از مجموع آنها نظر قرآن ~~دربارۀ~~ آن موضوع و ابعاد آن به دست آید.<ref>{{یادکرد کتاب\|عنوان=تاریخ تفسیر قرآن\|سال=1390\|نام=علی اکبر\|نام خانوادگی=بابایی\|ناشر=قم، انتشارات پژوهشگاه حوزه و دانشگاه\|صفحه=437 ـ 438}}</ref>		# تفسیر موضوعی: آیاتی که درباره یک موضوع در سراسر قرآن وجود دارد، جمع‌آوری و در ارتباط‍ باهم ملاحظه و تفسیر شود و از مجموع آنها نظر قرآن درباره آن موضوع و ابعاد آن به دست آید.<ref>{{یادکرد کتاب\|عنوان=تاریخ تفسیر قرآن\|سال=1390\|نام=علی اکبر\|نام خانوادگی=بابایی\|ناشر=قم، انتشارات پژوهشگاه حوزه و دانشگاه\|صفحه=437 ـ 438}}</ref>

	== قرن چهارم و پنجم ==		== قرن چهارم و پنجم ==
خط ۱۹:		خط ۱۹:
	* '''ترجمه تفسیر طبری''': تفسیری کهن از قرآن به فارسی، تألیف گروهی از علمای ماوراءالنهر در نیمه دوم قرن چهارم. [[ترجمه تفسیر طبری]] با آنکه از نظر ساختار و واژگان، ارزشی همسنگ با شاهنامه فردوسی در ادب فارسی دارد، مهجور مانده است. این اثر، اگر نخستین تفسیر فارسی نباشد، از نخستین ترجمه‌های رسمی قرآن<ref>آذرنوش، آذرتاش، «ترجمة تفسیر طبری»، دانشنامه جهان اسلام، بنیاد دائره المعارف اسلامی، ۱۳۹۳ش، ج۷، ذیل مدخل.</ref> و از قدیمی‌ترین نثرهای فارسی است که بدان دسترسی وجود دارد.<ref>حبیب یغمایی، «ترجمه فارسی تفسیر طبری»، نامه فرهنگستان (قدیمی)، آبان ۱۳۲۲ش، شماره ۴، ص۳۵.</ref>[[پرونده:ترجمه تفسیر طبری.jpg\|بندانگشتی\|ترجمه تفسیر طبری\|274x274px]]		* '''ترجمه تفسیر طبری''': تفسیری کهن از قرآن به فارسی، تألیف گروهی از علمای ماوراءالنهر در نیمه دوم قرن چهارم. [[ترجمه تفسیر طبری]] با آنکه از نظر ساختار و واژگان، ارزشی همسنگ با شاهنامه فردوسی در ادب فارسی دارد، مهجور مانده است. این اثر، اگر نخستین تفسیر فارسی نباشد، از نخستین ترجمه‌های رسمی قرآن<ref>آذرنوش، آذرتاش، «ترجمة تفسیر طبری»، دانشنامه جهان اسلام، بنیاد دائره المعارف اسلامی، ۱۳۹۳ش، ج۷، ذیل مدخل.</ref> و از قدیمی‌ترین نثرهای فارسی است که بدان دسترسی وجود دارد.<ref>حبیب یغمایی، «ترجمه فارسی تفسیر طبری»، نامه فرهنگستان (قدیمی)، آبان ۱۳۲۲ش، شماره ۴، ص۳۵.</ref>[[پرونده:ترجمه تفسیر طبری.jpg\|بندانگشتی\|ترجمه تفسیر طبری\|274x274px]]
	* '''تفسیر قرآن پاک''': نام نویسنده تفسیر معلوم نیست. به گفته مجتبی مینوی که نسخه عکسی این تفسیر را به چاپ رسانده است، احتمال قوی در مورد این تفسیر آن است که پیش از سال ۴۵۰ هجری نوشته شده است.<ref>دانش‌پژوه، منوچهر، گزیده متون تفسیری فارسی، انتشارات دانشگاه علامه طباطبایی، ۱۳۷۹ش، ص۸۳.</ref>		* '''تفسیر قرآن پاک''': نام نویسنده تفسیر معلوم نیست. به گفته مجتبی مینوی که نسخه عکسی این تفسیر را به چاپ رسانده است، احتمال قوی در مورد این تفسیر آن است که پیش از سال ۴۵۰ هجری نوشته شده است.<ref>دانش‌پژوه، منوچهر، گزیده متون تفسیری فارسی، انتشارات دانشگاه علامه طباطبایی، ۱۳۷۹ش، ص۸۳.</ref>
	* '''تفسیری بر عُشری از قرآن مجید:''' گفته شده با کتاب [[تفسیری بر عشری از قرآن مجید]]، متعلق به قرن پنجم، تحولی خجسته پدیدار شد. ساختارهای نحوی در این کتاب، نسبت به بسیاری از آثار مشابه، به سبک مقبول فارسی ~~نزدیکتر~~ است و روان‌نویسی و پرهیز از پیچیدگی و پیروی از نحو فارسی قاعده عمومی کتاب است. هرچند گاهی در ساختارهای عربی، جملاتی نامأنوس برای فارسی‌زبانان، عرضه می‌کند.<ref>آذرنوش، آذرتاش، و دیگران، «ترجمه قرآن»، دانشنامه جهان اسلام، بنیاد دائره المعارف اسلامی، ۱۳۹۳ش، ج۷، ذیل مدخل.</ref>		* '''تفسیری بر عُشری از قرآن مجید:''' گفته شده با کتاب [[تفسیری بر عشری از قرآن مجید]]، متعلق به قرن پنجم، تحولی خجسته پدیدار شد. ساختارهای نحوی در این کتاب، نسبت به بسیاری از آثار مشابه، به سبک مقبول فارسی نزدیک‌تر است و روان‌نویسی و پرهیز از پیچیدگی و پیروی از نحو فارسی قاعده عمومی کتاب است. هرچند گاهی در ساختارهای عربی، جملاتی نامأنوس برای فارسی‌زبانان، عرضه می‌کند.<ref>آذرنوش، آذرتاش، و دیگران، «ترجمه قرآن»، دانشنامه جهان اسلام، بنیاد دائره المعارف اسلامی، ۱۳۹۳ش، ج۷، ذیل مدخل.</ref>
	* '''تفسیر قرآن مجید، نسخه کیمبریج''': بین قرن‌های چهارم و پنجم تدوین شده و تنها نیمه دوم آن (در دو جلد) باقی مانده است، این تفسیر را یکی از دل‌انگیزترین آثار نثر فارسی توصیف کرده‌اند.<ref>آذرنوش، آذرتاش، و دیگران، «ترجمه قرآن»، دانشنامه جهان اسلام، بنیاد دائره المعارف اسلامی، ۱۳۹۳ش، ج۷، ذیل مدخل.</ref> اصل نسخه این کتاب ناقص است و تنها نیمه دوم آن در کتابخانه کمبریج وجود دارد که شامل مجلدات سوم و چهارم نسخه اصلی است. نویسنده این تفسیر کهن، نامعلوم است.<ref>مقدمه تفسیر قرآن مجید نسخه محفوظ در کتابخانه دانشگاه کمبریج، جلال متینی، تهران، انتشارات بنیاد فرهنگ ایران، ۱۳۴۹ش، هفده.</ref>		* '''تفسیر قرآن مجید، نسخه کیمبریج''': بین قرن‌های چهارم و پنجم تدوین شده و تنها نیمه دوم آن (در دو جلد) باقی مانده است، این تفسیر را یکی از دل‌انگیزترین آثار نثر فارسی توصیف کرده‌اند.<ref>آذرنوش، آذرتاش، و دیگران، «ترجمه قرآن»، دانشنامه جهان اسلام، بنیاد دائره المعارف اسلامی، ۱۳۹۳ش، ج۷، ذیل مدخل.</ref> اصل نسخه این کتاب ناقص است و تنها نیمه دوم آن در کتابخانه کمبریج وجود دارد که شامل مجلدات سوم و چهارم نسخه اصلی است. نویسنده این تفسیر کهن، نامعلوم است.<ref>مقدمه تفسیر قرآن مجید نسخه محفوظ در کتابخانه دانشگاه کمبریج، جلال متینی، تهران، انتشارات بنیاد فرهنگ ایران، ۱۳۴۹ش، هفده.</ref>
	* '''تاج التراجم فی تفسیر القرآن للاعاجم:''' اثر شهفور (شاهفور) بن طاهر اسفراینی، از زیباترین آثار تفسیری فارسی است. این کتاب از نظر ساختار، واژگان و دوگانگی نثر در ترجمه و تفسیر به کتاب‌های معاصر خود شباهت بسیار دارد. مصححان تاج التراجم، بر اساس سخنان اسفراینی در ~~مقدمۀ~~ خویش، تاج التراجم را ~~نقطۀ~~ عطفی در تاریخ ترجمه‌های قرآنی دانسته و سایر ترجمه‌های معاصرش را متأثر از آن شمرده‌اند.<ref>آذرنوش، آذرتاش، «ترجمه قرآن»، دانشنامه جهان اسلام، بنیاد دائره المعارف اسلامی، ۱۳۹۳ش، ج۷، ذیل مدخل.</ref>[[پرونده:تاج التراجم في تفسير.jpg\|بندانگشتی\|تاج التراجم فی تفسیر القرآن للاعاجم\|267x267پیکسل]]		* '''تاج التراجم فی تفسیر القرآن للاعاجم:''' اثر شهفور (شاهفور) بن طاهر اسفراینی، از زیباترین آثار تفسیری فارسی است. این کتاب از نظر ساختار، واژگان و دوگانگی نثر در ترجمه و تفسیر به کتاب‌های معاصر خود شباهت بسیار دارد. مصححان تاج التراجم، بر اساس سخنان اسفراینی در مقدمه خویش، تاج التراجم را نقطه عطفی در تاریخ ترجمه‌های قرآنی دانسته و سایر ترجمه‌های معاصرش را متأثر از آن شمرده‌اند.<ref>آذرنوش، آذرتاش، «ترجمه قرآن»، دانشنامه جهان اسلام، بنیاد دائره المعارف اسلامی، ۱۳۹۳ش، ج۷، ذیل مدخل.</ref>[[پرونده:تاج التراجم في تفسير.jpg\|بندانگشتی\|تاج التراجم فی تفسیر القرآن للاعاجم\|267x267پیکسل]]
	* '''تفسیر سورآبادی''': تفسیر کهن قرآن کریم به فارسی نوشته ابوبکر عتیق‌ بن محمد هروی نیشابوری، معروف به سورآبادی یا سوریانی، مفسر قرن پنجم.<ref>معینی، محسن، «تفسیر سورآبادی»، دانشنامه جهان اسلام، بنیاد دائره المعارف اسلامی، ۱۳۹۳ش، ج۷، ذیل مدخل.</ref>		* '''تفسیر سورآبادی''': تفسیر کهن قرآن کریم به فارسی نوشته ابوبکر عتیق‌ بن محمد هروی نیشابوری، معروف به سورآبادی یا سوریانی، مفسر قرن پنجم.<ref>معینی، محسن، «تفسیر سورآبادی»، دانشنامه جهان اسلام، بنیاد دائره المعارف اسلامی، ۱۳۹۳ش، ج۷، ذیل مدخل.</ref>