تفاسیر مختلف از قرآن تنوع یا ابهام - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Fabbasi: خلاصه کردن شناسه

2026-01-28T10:07:33Z

خلاصه کردن شناسه

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۸ ژانویهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۳:۳۷
خط ۴:		خط ۴:
	{{پایان سوال}}		{{پایان سوال}}
	{{پاسخ}}		{{پاسخ}}
	اختلاف تفاسیر قرآن نشانه ابهام یا نقص در کلام الهی نیست، بلکه نتیجه عمق، ظرفیت معنایی، وجود لایه‌های مختلف، تفاوت استعدادها و شرایط مخاطبان و دعوت قرآن به تدبر و اندیشه است. قرآن کتابی است که همگان را به تدبر فرا می‌خواند و هر کس به اندازه توان خود از آن بهره می‌برد. وجود اختلاف در تفسیر، نشانه پویایی و جامعیت قرآن ~~است، نه نشانه ابهام یا نقص در کلام الهی~~. قرآن کتابی است که برای همه مردم و در همه زمان‌ها نازل شده و همین امر باعث می‌شود که برداشت‌ها و تفاسیر ~~متعددی~~ از آن صورت گیرد.		اختلاف تفاسیر قرآن نشانه ابهام یا نقص در کلام الهی نیست، بلکه نتیجه عمق، ظرفیت معنایی، وجود لایه‌های مختلف، تفاوت استعدادها و شرایط مخاطبان و دعوت قرآن به تدبر و اندیشه است. قرآن کتابی است که همگان را به تدبر فرا می‌خواند و هر کس به اندازه توان خود از آن بهره می‌برد. وجود اختلاف در تفسیر، نشانه پویایی و جامعیت قرآن است. قرآن کتابی است که برای همه مردم و در همه زمان‌ها نازل شده و همین امر باعث می‌شود که برداشت‌ها و تفاسیر مختلفی از آن صورت گیرد.

	این مسأله می‌تواند به عنوان یکی از ویژگی‌های عظمت قرآن در نظر گرفته شود که توانایی تطبیق و پاسخ‌گویی به شرایط و پرسش‌های مختلف انسان‌ها را دارد.

	== اختلاف در تفسیر و علت‌های آن ==		== اختلاف در تفسیر و علت‌های آن ==

Fabbasi: تکمیل اولیه مقاله

2026-01-06T07:38:48Z

تکمیل اولیه مقاله

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۶ ژانویهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۱:۰۸
خط ۱:		خط ۱:
	~~{{ویرایش}}~~
	{{شروع متن}}		{{شروع متن}}
	{{سوال}}		{{سوال}}
خط ۱۰:		خط ۹:

	== اختلاف در تفسیر و علت‌های آن ==		== اختلاف در تفسیر و علت‌های آن ==
	اختلاف در تفسیر ~~قرآن،~~ پدیده‌ای است که می‌تواند ریشه‌های گوناگونی داشته باشد. اختلاف در تفسیر قرآن، انعکاسی از تنوع فکری، فرهنگی و تاریخی جوامع مختلف است که قرآن در طول تاریخ با آن مواجه بوده است. این اختلافات می‌تواند به غنای فهم دینی و تفسیرهای متفاوت منجر شود و درک عمیق‌تری از کلام خداوند ارائه دهد.		اختلاف در [[تفسیر قرآن]]، پدیده‌ای است که می‌تواند ریشه‌های گوناگونی داشته باشد. اختلاف در تفسیر قرآن، انعکاسی از تنوع فکری، فرهنگی و تاریخی جوامع مختلف است که قرآن در طول تاریخ با آن مواجه بوده است. این اختلافات می‌تواند به غنای فهم دینی و تفسیرهای متفاوت منجر شود و درک عمیق‌تری از کلام خداوند ارائه دهد.

	=== نقش تدبر در اختلاف تفاسیر ===		=== نقش تدبر در اختلاف تفاسیر ===
	قرآن مردم را به تدبر و اندیشیدن در آیات دعوت می‌کند. <ref>سوره ص، آیه29. سوره محمد، ~~ایه24~~.</ref> این تدبر، زمینه اختلاف برداشت‌ها را فراهم می‌سازد. زیرا افراد با سطوح مختلف علمی، فرهنگی و تجربی به سراغ قرآن می‌روند و برداشت‌های آنان نیز متفاوت خواهد بود. این امر نه تنها نقص نیست، بلکه نشانه پویایی و عمق قرآن است.		قرآن مردم را به [[تدبر در قرآن\|تدبر]] و اندیشیدن در آیات دعوت می‌کند. <ref>سوره ص، آیه29. سوره محمد، آیه24.</ref> این تدبر، زمینه اختلاف برداشت‌ها را فراهم می‌سازد. زیرا افراد با سطوح مختلف علمی، فرهنگی و تجربی به سراغ قرآن می‌روند و برداشت‌های آنان نیز متفاوت خواهد بود. این امر نه تنها نقص نیست، بلکه نشانه پویایی و عمق قرآن است.
	<ref> {{پک\|1= رضايى اصفهانى ‏\|2= 1387\|ک= پژوهشهاى تفسير و علوم قرآن ‏\|ص=220\|ج=4}}</ref>		<ref> {{پک\|1= رضايى اصفهانى ‏\|2= 1387\|ک= پژوهشهاى تفسير و علوم قرآن ‏\|ص=220\|ج=4}}</ref>
	<ref> {{پک\|1= طباطبايى ‏\|2= 1374\|ک= الميزان فی تفسیر القرآن ‏\|ص=26\|ج=5}}</ref>		<ref> {{پک\|1= طباطبايى ‏\|2= 1374\|ک= الميزان فی تفسیر القرآن ‏\|ص=26\|ج=5}}</ref>
خط ۲۹:		خط ۲۸:
	این تنوع می‌تواند باعث برداشت‌های مختلف از یک آیه یا مفهوم خاص شود. <ref> {{پک\|1= جعفرى ‏\|2= 1376\|ک= تفسير كوثر ‏\|ص=493\|ج=2}}</ref>		این تنوع می‌تواند باعث برداشت‌های مختلف از یک آیه یا مفهوم خاص شود. <ref> {{پک\|1= جعفرى ‏\|2= 1376\|ک= تفسير كوثر ‏\|ص=493\|ج=2}}</ref>

	قرآن یک کتاب کلاسیک با فصل‌ها معین نیست، بلکه مجموعه‌ای از اوامر، نواهی، احکام، تاریخ و موعظه است که به تناسب نیازها و رویدادها نازل شده و این ساختار موجب برداشت‌های مختلف می‌شود. <ref> {{پک\|1=مکارم شیرازی‏\|2= 1371\|ک=تفسیر نمونه‏\|ص=82\|ج=15}}</ref> با وجود این تنوع و غنا، قرآن تأکید می‌کند که در آن اختلاف و تناقضی وجود ندارد{{قرآن\|أَ فَلا يَتَدَبَّرُونَ الْقُرْآنَ وَ لَوْ كانَ مِنْ عِنْدِ غَيْرِ اللَّهِ لَوَجَدُوا فيهِ اخْتِلافاً كَثيراً \|ترجمه= آيا درباره قرآن ~~نمى‏انديشند؟~~! اگر از سوى غير خدا بود، اختلاف فراوانى در آن ~~مى‏يافتند~~.\|سوره=نساء\|آیه=۸۲}}		قرآن یک کتاب کلاسیک با فصل‌ها معین نیست، بلکه مجموعه‌ای از اوامر، نواهی، احکام، تاریخ و موعظه است که به تناسب نیازها و رویدادها نازل شده و این ساختار موجب برداشت‌های مختلف می‌شود. <ref> {{پک\|1=مکارم شیرازی‏\|2= 1371\|ک=تفسیر نمونه‏\|ص=82\|ج=15}}</ref> با وجود این تنوع و غنا، قرآن تأکید می‌کند که در آن اختلاف و تناقضی وجود ندارد: {{قرآن\|أَ فَلا يَتَدَبَّرُونَ الْقُرْآنَ وَ لَوْ كانَ مِنْ عِنْدِ غَيْرِ اللَّهِ لَوَجَدُوا فيهِ اخْتِلافاً كَثيراً \|ترجمه= آيا درباره قرآن نمى‌‏انديشند؟! اگر از سوى غير خدا بود، اختلاف فراوانى در آن مى‌‏يافتند.\|سوره=نساء\|آیه=۸۲}}

	=== نيازها و ضرورت‌هاي هر عصر ===		=== نيازها و ضرورت‌هاي هر عصر ===
	تفسیر قرآن همیشه بر اساس زمان، مکان و شرایط تاریخی، اجتماعی و فرهنگی خاصی که مفسران در آن قرار دارند، انجام می‌شود. هر عصري ويژگي‌ها، ضرورت‌ها و تقاضاهايي دارد كه از دگرگون شدن زمان و مكان و پيدايش مسائل جديد و پديده هاي تازه در عرصه زندگي سرچشمه مي‌گيرد.خداوند، محتوا و شكل و قالب قرآن خود را به گونه‌اي تنظيم كرده كه هميشه سفره‌اي باشد تا همگان در هر عصري بر سر آن بنشينند و از نعمت‌هاي معرفتي آن استفاده برند.<ref> {{پک\|1= جوادی آملی ‏\|2= 1378\|ک= تفسير موضوعي قرآن كريم- قرآن در قرآن ‏\|ص=313\|ج=1}}</ref>		تفسیر قرآن همیشه بر اساس زمان، مکان و شرایط تاریخی، اجتماعی و فرهنگی خاصی که مفسران در آن قرار دارند، انجام می‌شود. هر عصري ويژگي‌ها، ضرورت‌ها و تقاضاهايي دارد كه از دگرگون شدن زمان و مكان و پيدايش مسائل جديد و پديده هاي تازه در عرصه زندگي سرچشمه مي‌گيرد.خداوند، محتوا و شكل و قالب قرآن خود را به گونه‌اي تنظيم كرده كه هميشه سفره‌اي باشد تا همگان در هر عصري بر سر آن بنشينند و از نعمت‌هاي معرفتي آن استفاده برند.<ref> {{پک\|1= جوادی آملی ‏\|2= 1378\|ک= تفسير موضوعي قرآن كريم- قرآن در قرآن ‏\|ص=313\|ج=1}}</ref>
	از امام صادق ~~ـ عليه السّلام ـ~~ سؤال شد كه چرا قرآن كريم با تكرار و درس و نشر جز تازگي اثر ديگري نمي‌پذيرد؟ حضرت فرمود: ~~«تازگي~~ قرآن براي آن است كه خداي تبارك و تعالي آن را براي زمان و مكان موقّت يا مردم خاصّي نفرستاده و چون هميشگي و همگاني است در هر زمان، ‌جديد است.~~..».~~<ref> {{پک\|1= محمدی ری شهری ‏\|2= 1378\|ک= میزان الحکمه ‏\|ص=70\|ج=8}}</ref>		از [[امام صادق(ع)]] سؤال شد كه چرا قرآن كريم با تكرار و درس و نشر جز تازگي اثر ديگري نمي‌پذيرد؟ حضرت فرمود: {{متن عربی\|تازگي قرآن براي آن است كه خداي تبارك و تعالي آن را براي زمان و مكان موقّت يا مردم خاصّي نفرستاده و چون هميشگي و همگاني است در هر زمان، ‌جديد است.}} <ref> {{پک\|1= محمدی ری شهری ‏\|2= 1378\|ک= میزان الحکمه ‏\|ص=70\|ج=8}}</ref>

	=== نهايت ناپذيري فهم قرآن کریم ===		=== نهايت ناپذيري فهم قرآن کریم ===
	افراد متخصص روي كشف معاني و درك قرآن كارهای زیادی كرده‌اند؛ هر چه بشر درباره‌ معارف عقلي و قوانين اجتماعي و اخلاقي و ساير تعاليم آن بررسي ‌كند، هر روز معاني تازه‌تري از قرآن استخراج مي‌نمايد كه متخصصان پيشين قرآن، از آن غفلت داشتند.<ref> {{پک\|1= سبحانی ‏\|2= 1360\|ک= منشور جاوید\|ص=12\|ج=1}}</ref>		افراد متخصص روي كشف معاني و درك قرآن كارهای زیادی كرده‌اند؛ هر چه بشر درباره‌ معارف عقلي و قوانين اجتماعي و اخلاقي و ساير تعاليم آن بررسي ‌كند، هر روز معاني تازه‌تري از قرآن استخراج مي‌نمايد كه متخصصان پيشين قرآن، از آن غفلت داشتند.<ref> {{پک\|1= سبحانی ‏\|2= 1360\|ک= منشور جاوید\|ص=12\|ج=1}}</ref>
	پيامبر خدا(ص)، نخستين كسي است كه به موضوع '''نهايت ناپذيري''' معاني و حقايق قرآن كريم تصريح داشته ~~است~~ و آن را بزرگ‌ترين عظمت قرآن قرار داده است: {{متن عربی\|وَ لَهُ ظَهْرٌ وَ بَطْنٌ فَظَاهِرُهُ‏ حُكْمٌ وَ بَاطِنُهُ‏ عِلْمٌ ظَاهِرُهُ‏ أَنِيقٌ وَ بَاطِنُهُ‏ عَمِيقٌ لَهُ نُجُومٌ وَ عَلَى نُجُومِهِ نُجُومٌ‏ لَا تُحْصَى عَجَائِبُهُ وَ لَا تُبْلَى غَرَائِبُهُ فِيهِ مَصَابِيحُ الْهُدَى وَ مَنَارُ الْحِكْمَةِ\|ترجمه= براي قرآن ظاهر و باطن است، ظاهر آن فرمان و دستور است و باطن آن علم و دانش، معاني عميق آن در قالب الفاظ زيبا ريخته شده است. قرآن داراي اصل و هر اصلي از آن ريشه و اصلي دارد، شگفتي‌هاي آن پايان ناپذير است و حقايق آن هميشه تازه است، آيات آن مشعل‌هاي هدايت و سرچشمه حكمت مي‌باشد.}} <ref> {{پک\|1=کلینی‏\|2= 1407\|ک= الکافی\|ص=599\|ج=2}}</ref>		[[حضرت محمد(ص)\|پيامبر خدا(ص)]]، نخستين كسي است كه به موضوع '''نهايت ناپذيري''' معاني و حقايق قرآن كريم تصريح داشته و آن را بزرگ‌ترين عظمت قرآن قرار داده است: {{متن عربی\|وَ لَهُ ظَهْرٌ وَ بَطْنٌ فَظَاهِرُهُ‏ حُكْمٌ وَ بَاطِنُهُ‏ عِلْمٌ ظَاهِرُهُ‏ أَنِيقٌ وَ بَاطِنُهُ‏ عَمِيقٌ لَهُ نُجُومٌ وَ عَلَى نُجُومِهِ نُجُومٌ‏ لَا تُحْصَى عَجَائِبُهُ وَ لَا تُبْلَى غَرَائِبُهُ فِيهِ مَصَابِيحُ الْهُدَى وَ مَنَارُ الْحِكْمَةِ\|ترجمه= براي قرآن ظاهر و باطن است، ظاهر آن فرمان و دستور است و باطن آن علم و دانش، معاني عميق آن در قالب الفاظ زيبا ريخته شده است. قرآن داراي اصل و هر اصلي از آن ريشه و اصلي دارد، شگفتي‌هاي آن پايان ناپذير است و حقايق آن هميشه تازه است، آيات آن مشعل‌هاي هدايت و سرچشمه حكمت مي‌باشد.}} <ref> {{پک\|1=کلینی‏\|2= 1407\|ک= الکافی\|ص=599\|ج=2}}</ref>

	آيات قرآن به گونه‌اي تنظيم شده كه تا پايان جهان، معارف نوراني آن فرا راه انسان است. هر چه فطرت انسان‌ها شكوفاتر مي‌شود و عقل و دانش آنان افزون‌تر مي‌گردد، فهم از قرآن نيز شكوفاتر مي‌شود و نه تنها تعداد يافته‌هاي او از اين كتاب جاودانه رو به اضافه شدن مي‌نهد كه فهم‌هاي گذشته او نيز ژرف‌تر مي‌گردد.<ref> {{پک\|1= جوادی آملی ‏\|2= 1378\|ک= تفسير موضوعي قرآن كريم- قرآن در قرآن ‏\|ص=453\|ج=1}}</ref>		آيات قرآن به گونه‌اي تنظيم شده كه تا پايان جهان، معارف نوراني آن فرا راه انسان است. هر چه فطرت انسان‌ها شكوفاتر مي‌شود و [[عقل در قرآن\|عقل]] و دانش آنان افزون‌تر مي‌گردد، فهم از قرآن نيز شكوفاتر مي‌شود و نه تنها تعداد يافته‌هاي او از اين كتاب جاودانه رو به اضافه شدن مي‌نهد كه فهم‌هاي گذشته او نيز ژرف‌تر مي‌گردد.<ref> {{پک\|1= جوادی آملی ‏\|2= 1378\|ک= تفسير موضوعي قرآن كريم- قرآن در قرآن ‏\|ص=453\|ج=1}}</ref>

	=== آیات متشابه ===		=== آیات متشابه ===
خط ۶۸:		خط ۶۷:
	{{شاخه		{{شاخه
	\| شاخه اصلی = علوم و معارف قرآن		\| شاخه اصلی = علوم و معارف قرآن
	\| شاخه فرعی۱ =		\| شاخه فرعی۱ = قرآن
	\| شاخه فرعی۲ =		\| شاخه فرعی۲ = تفسیر قرآن
	\| شاخه فرعی۳ =		\| شاخه فرعی۳ =
	}}		}}
	{{تکمیل مقاله		{{تکمیل مقاله
	\| شناسه = شد		\| شناسه = شد
	\| تیترها = an		\| تیترها = شد
	\| ویرایش =		\| ویرایش =
	\| لینک‌دهی = شد		\| لینک‌دهی = شد

Fabbasi: /* آیات متشابه */

2026-01-06T07:28:09Z

آیات متشابه

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۶ ژانویهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۰:۵۸
خط ۴۴:		خط ۴۴:
	{{نوشتار اصلی\|محکم و متشابه}}		{{نوشتار اصلی\|محکم و متشابه}}
	در قرآن آیات محکم و متشابه وجود دارد.<ref> سوره آل عمران، آیه ۷.</ref> آیات محکم، روشن و بی‌ابهام‌اند و اساس کتاب را تشکیل می‌دهند. <ref> {{پک\|1= مکارم شیرازی ‏\|2= 1371\|ک= تفسير نمونه ‏\|ص=432\|ج=2}}</ref> آیات متشابه نیز وجود دارند که نیازمند تفسیر و ارجاع به محکمات هستند.<ref> {{پک\|1= راغب اصفهانی ‏\|2= 1412\|ک= مفردات ألفاظ القرآن ‏\|ص=443\|ج=}}</ref>		در قرآن آیات محکم و متشابه وجود دارد.<ref> سوره آل عمران، آیه ۷.</ref> آیات محکم، روشن و بی‌ابهام‌اند و اساس کتاب را تشکیل می‌دهند. <ref> {{پک\|1= مکارم شیرازی ‏\|2= 1371\|ک= تفسير نمونه ‏\|ص=432\|ج=2}}</ref> آیات متشابه نیز وجود دارند که نیازمند تفسیر و ارجاع به محکمات هستند.<ref> {{پک\|1= راغب اصفهانی ‏\|2= 1412\|ک= مفردات ألفاظ القرآن ‏\|ص=443\|ج=}}</ref>
	وجود متشابهات به معنای ابهام نیست، بلکه نشانه ظرفیت بالای قرآن برای برداشت‌های مختلف و عمیق است. <ref> {{پک\|1= مکارم شیرازی ‏\|2= 1371\|ک= تفسير نمونه ‏\|ص=432\|ج=2}}</ref>		وجود متشابهات به معنای ابهام نیست، بلکه نشانه ظرفیت بالای قرآن برای برداشت‌های مختلف و عمیق است.
			<ref> {{پک\|1= مکارم شیرازی ‏\|2= 1371\|ک= تفسير نمونه ‏\|ص=432\|ج=2}}</ref>
	<ref> {{پک\|1= طوسی ‏\|2= 1371\|ک= التبيان في تفسير القرآن ‏\|ص=396\|ج=2}}</ref>		<ref> {{پک\|1= طوسی ‏\|2= 1371\|ک= التبيان في تفسير القرآن ‏\|ص=396\|ج=2}}</ref>

Fabbasi: ایجاد مدخل: تفاسیر مختلف از قرآن تنوع یا ابهام

2026-01-06T07:25:31Z

ایجاد مدخل: تفاسیر مختلف از قرآن تنوع یا ابهام

صفحهٔ تازه

{{ویرایش}}
{{شروع متن}}
{{سوال}}
آیا تفاسیر مختلف از قرآن نشانه ابهام در کلام الهی نیست؟
{{پایان سوال}}
{{پاسخ}}
اختلاف تفاسیر قرآن نشانه ابهام یا نقص در کلام الهی نیست، بلکه نتیجه عمق، ظرفیت معنایی، وجود لایه‌های مختلف، تفاوت استعدادها و شرایط مخاطبان و دعوت قرآن به تدبر و اندیشه است. قرآن کتابی است که همگان را به تدبر فرا می‌خواند و هر کس به اندازه توان خود از آن بهره می‌برد. وجود اختلاف در تفسیر، نشانه پویایی و جامعیت قرآن است، نه نشانه ابهام یا نقص در کلام الهی. قرآن کتابی است که برای همه مردم و در همه زمان‌ها نازل شده و همین امر باعث می‌شود که برداشت‌ها و تفاسیر متعددی از آن صورت گیرد.

این مسأله می‌تواند به عنوان یکی از ویژگی‌های عظمت قرآن در نظر گرفته شود که توانایی تطبیق و پاسخ‌گویی به شرایط و پرسش‌های مختلف انسان‌ها را دارد.

== اختلاف در تفسیر و علت‌های آن ==
اختلاف در تفسیر قرآن، پدیده‌ای است که می‌تواند ریشه‌های گوناگونی داشته باشد. اختلاف در تفسیر قرآن، انعکاسی از تنوع فکری، فرهنگی و تاریخی جوامع مختلف است که قرآن در طول تاریخ با آن مواجه بوده است. این اختلافات می‌تواند به غنای فهم دینی و تفسیرهای متفاوت منجر شود و درک عمیق‌تری از کلام خداوند ارائه دهد.

=== نقش تدبر در اختلاف تفاسیر ===
قرآن مردم را به تدبر و اندیشیدن در آیات دعوت می‌کند. <ref>سوره ص، آیه29. سوره محمد، ایه24.</ref> این تدبر، زمینه اختلاف برداشت‌ها را فراهم می‌سازد. زیرا افراد با سطوح مختلف علمی، فرهنگی و تجربی به سراغ قرآن می‌روند و برداشت‌های آنان نیز متفاوت خواهد بود. این امر نه تنها نقص نیست، بلکه نشانه پویایی و عمق قرآن است.
<ref> {{پک|1= رضايى اصفهانى ‏|2= 1387|ک= پژوهشهاى تفسير و علوم قرآن ‏|ص=220|ج=4}}</ref>
<ref> {{پک|1= طباطبايى ‏|2= 1374|ک= الميزان فی تفسیر القرآن ‏|ص=26|ج=5}}</ref>

قرآن دارای لایه‌های معنایی و ظرفیت‌های متعدد است که هر کس به اندازه تدبر خود از آن بهره می‌برد. <ref> {{پک|1= رستمی ‏|2=1380|ک= آسیب شناسی و روش شناسی تفسیر معصومان علیهم السلام ‏|ص=155|ج=}}</ref> این ویژگی باعث می‌شود که برداشت‌ها و تفسیرهای مختلفی از آیات به وجود آید.<ref> {{پک|1= ابن‏ عاشور ‏|2= 1420|ک= تفسير التحرير و التنوير ‏|ص=92|ج=1}}</ref><ref> {{پک|1= جعفرى ‏|2= 1376|ک= تفسير كوثر ‏|ص=496|ج=2}}</ref>

=== تفاوت استعدادها و شرایط مخاطبان ===
اختلاف تفاسیر ناشی از تفاوت در استعدادها، دانش، شرایط زمانی و مکانی مفسران و حتی زبان و فرهنگ آنان است. این برداشت‌های مختلف به دلیل ظرفیت‌های متفاوت فهم افراد است، نه ابهام یا نقص در قرآن. <ref> {{پک|1= جعفرى ‏|2= 1376|ک= تفسير كوثر ‏|ص=494|ج=2}}</ref>
قرآن کتابی است که برای همه انسان‌ها و همه زمان‌ها نازل شده و همین امر باعث می‌شود که هر کس به اندازه ظرفیت خود از آن بهره‌مند شود.
<ref> {{پک|1= ابن‏ عاشور ‏|2= 1420|ک= تفسير التحرير و التنوير ‏|ص=92|ج=1}}</ref>
<ref> {{پک|1= طباطبايى ‏|2= 1374|ک= الميزان فی تفسیر القرآن ‏|ص=201|ج=4}}</ref>

=== گستردگی و تنوع معنایی===
قرآن کریم خود را کتابی معرفی می‌کند که دارای تنوع و گستردگی در مطالب است و از هر نمونه‌ای برای مردم مثال آورده است. {{قرآن|وَ لَقَدْ صَرَّفْنا لِلنَّاسِ في‏ هذَا الْقُرْآنِ مِنْ كُلِّ مَثَلٍ فَأَبى‏ أَكْثَرُ النَّاسِ إِلاَّ كُفُوراً | ترجمه= ما در اين قرآن، براى مردم از هر چيز نمونه‏اى آورديم؛ اما بيشتر مردم جز انكار، ابا داشتند!|سوره= اسراء|آیه=۸۹}}
این تنوع می‌تواند باعث برداشت‌های مختلف از یک آیه یا مفهوم خاص شود. <ref> {{پک|1= جعفرى ‏|2= 1376|ک= تفسير كوثر ‏|ص=493|ج=2}}</ref>

قرآن یک کتاب کلاسیک با فصل‌ها معین نیست، بلکه مجموعه‌ای از اوامر، نواهی، احکام، تاریخ و موعظه است که به تناسب نیازها و رویدادها نازل شده و این ساختار موجب برداشت‌های مختلف می‌شود. <ref> {{پک|1=مکارم شیرازی‏|2= 1371|ک=تفسیر نمونه‏|ص=82|ج=15}}</ref> با وجود این تنوع و غنا، قرآن تأکید می‌کند که در آن اختلاف و تناقضی وجود ندارد{{قرآن|أَ فَلا يَتَدَبَّرُونَ الْقُرْآنَ وَ لَوْ كانَ مِنْ عِنْدِ غَيْرِ اللَّهِ لَوَجَدُوا فيهِ اخْتِلافاً كَثيراً |ترجمه= آيا درباره قرآن نمى‏انديشند؟! اگر از سوى غير خدا بود، اختلاف فراوانى در آن مى‏يافتند.|سوره=نساء|آیه=۸۲}}

=== نيازها و ضرورت‌هاي هر عصر ===
تفسیر قرآن همیشه بر اساس زمان، مکان و شرایط تاریخی، اجتماعی و فرهنگی خاصی که مفسران در آن قرار دارند، انجام می‌شود. هر عصري ويژگي‌ها، ضرورت‌ها و تقاضاهايي دارد كه از دگرگون شدن زمان و مكان و پيدايش مسائل جديد و پديده هاي تازه در عرصه زندگي سرچشمه مي‌گيرد.خداوند، محتوا و شكل و قالب قرآن خود را به گونه‌اي تنظيم كرده كه هميشه سفره‌اي باشد تا همگان در هر عصري بر سر آن بنشينند و از نعمت‌هاي معرفتي آن استفاده برند.<ref> {{پک|1= جوادی آملی ‏|2= 1378|ک= تفسير موضوعي قرآن كريم- قرآن در قرآن ‏|ص=313|ج=1}}</ref>
از امام صادق ـ عليه السّلام ـ سؤال شد كه چرا قرآن كريم با تكرار و درس و نشر جز تازگي اثر ديگري نمي‌پذيرد؟ حضرت فرمود: «تازگي قرآن براي آن است كه خداي تبارك و تعالي آن را براي زمان و مكان موقّت يا مردم خاصّي نفرستاده و چون هميشگي و همگاني است در هر زمان، ‌جديد است...».<ref> {{پک|1= محمدی ری شهری ‏|2= 1378|ک= میزان الحکمه ‏|ص=70|ج=8}}</ref>

=== نهايت ناپذيري فهم قرآن کریم ===
افراد متخصص روي كشف معاني و درك قرآن كارهای زیادی كرده‌اند؛ هر چه بشر درباره‌ معارف عقلي و قوانين اجتماعي و اخلاقي و ساير تعاليم آن بررسي ‌كند، هر روز معاني تازه‌تري از قرآن استخراج مي‌نمايد كه متخصصان پيشين قرآن، از آن غفلت داشتند.<ref> {{پک|1= سبحانی ‏|2= 1360|ک= منشور جاوید|ص=12|ج=1}}</ref>
پيامبر خدا(ص)، نخستين كسي است كه به موضوع '''نهايت ناپذيري''' معاني و حقايق قرآن كريم تصريح داشته است و آن را بزرگ‌ترين عظمت قرآن قرار داده است: {{متن عربی|وَ لَهُ ظَهْرٌ وَ بَطْنٌ فَظَاهِرُهُ‏ حُكْمٌ وَ بَاطِنُهُ‏ عِلْمٌ ظَاهِرُهُ‏ أَنِيقٌ وَ بَاطِنُهُ‏ عَمِيقٌ لَهُ نُجُومٌ وَ عَلَى نُجُومِهِ نُجُومٌ‏ لَا تُحْصَى عَجَائِبُهُ وَ لَا تُبْلَى غَرَائِبُهُ فِيهِ مَصَابِيحُ الْهُدَى وَ مَنَارُ الْحِكْمَةِ|ترجمه= براي قرآن ظاهر و باطن است، ظاهر آن فرمان و دستور است و باطن آن علم و دانش، معاني عميق آن در قالب الفاظ زيبا ريخته شده است. قرآن داراي اصل و هر اصلي از آن ريشه و اصلي دارد، شگفتي‌هاي آن پايان ناپذير است و حقايق آن هميشه تازه است، آيات آن مشعل‌هاي هدايت و سرچشمه حكمت مي‌باشد.}} <ref> {{پک|1=کلینی‏|2= 1407|ک= الکافی|ص=599|ج=2}}</ref>

آيات قرآن به گونه‌اي تنظيم شده كه تا پايان جهان، معارف نوراني آن فرا راه انسان است. هر چه فطرت انسان‌ها شكوفاتر مي‌شود و عقل و دانش آنان افزون‌تر مي‌گردد، فهم از قرآن نيز شكوفاتر مي‌شود و نه تنها تعداد يافته‌هاي او از اين كتاب جاودانه رو به اضافه شدن مي‌نهد كه فهم‌هاي گذشته او نيز ژرف‌تر مي‌گردد.<ref> {{پک|1= جوادی آملی ‏|2= 1378|ک= تفسير موضوعي قرآن كريم- قرآن در قرآن ‏|ص=453|ج=1}}</ref>

=== آیات متشابه ===
{{نوشتار اصلی|محکم و متشابه}}
در قرآن آیات محکم و متشابه وجود دارد.<ref> سوره آل عمران، آیه ۷.</ref> آیات محکم، روشن و بی‌ابهام‌اند و اساس کتاب را تشکیل می‌دهند. <ref> {{پک|1= مکارم شیرازی ‏|2= 1371|ک= تفسير نمونه ‏|ص=432|ج=2}}</ref> آیات متشابه نیز وجود دارند که نیازمند تفسیر و ارجاع به محکمات هستند.<ref> {{پک|1= راغب اصفهانی ‏|2= 1412|ک= مفردات ألفاظ القرآن ‏|ص=443|ج=}}</ref>
وجود متشابهات به معنای ابهام نیست، بلکه نشانه ظرفیت بالای قرآن برای برداشت‌های مختلف و عمیق است. <ref> {{پک|1= مکارم شیرازی ‏|2= 1371|ک= تفسير نمونه ‏|ص=432|ج=2}}</ref>
<ref> {{پک|1= طوسی ‏|2= 1371|ک= التبيان في تفسير القرآن ‏|ص=396|ج=2}}</ref>

== پانویس==
{{پانویس|2}}

==منابع==
<references />
*{{یادکرد کتاب|عنوان= تفسير التحرير و التنوير المعروف بتفسير ابن عاشور |سال=۱۴۲۰|پیوند=|نام=محمدطاهر|نام خانوادگی=ابن عاشور|پیوند نویسنده=|ناشر= مؤسسة التاريخ العربي |مکان= بیروت |کوشش=|مترجم=}}
*{{یادکرد کتاب|عنوان= تفسير كوثر |سال=۱۳۷۶|پیوند=|نام= يعقوب |نام خانوادگی= جعفرى |پیوند نویسنده=|ناشر= موسسه انتشارات هجرت |مکان= قم |کوشش=|مترجم=}}
*{{یادکرد کتاب|عنوان= تفسير موضوعي قرآن كريم- قرآن در قرآن-|سال=۱۳۷۸|پیوند=|نام= عبدالله |نام خانوادگی= جوادي آملي |پیوند نویسنده=|ناشر= اسراء |مکان= قم |کوشش=|مترجم=}}
*{{یادکرد کتاب|عنوان= آسیب شناسی و روش شناسی تفسیر معصومان علیهم السلام|سال=۱۳۸0|پیوند=|نام= علی‌اکبر|نام خانوادگی= رستمی|پیوند نویسنده=|ناشر= کتاب مبين|مکان= قم |کوشش=|مترجم=}}
*{{یادکرد کتاب|عنوان= تفسير قرآن مهر |سال=۱۳۸۷|پیوند=|نام= محمدعلى |نام خانوادگی= رضايى اصفهانى |پیوند نویسنده=|ناشر= پژوهشهاى تفسير و علوم قرآن |مکان= قم |کوشش=|مترجم=}}
*{{یادکرد کتاب|عنوان= منشور جاويد |سال=۱۳۶۰|پیوند=|نام=جعفر|نام خانوادگی= سبحاني |پیوند نویسنده=|ناشر= توحيد |مکان= قم |کوشش=|مترجم=}}
*{{یادکرد کتاب|عنوان= الميزان فی تفسیر القرآن |سال=۱۳۷۴|پیوند=|نام= محمدحسين |نام خانوادگی= طباطبايى |پیوند نویسنده=|ناشر= دفتر انتشارات اسلامى |مکان= قم |کوشش=|مترجم= محمد باقر موسوی همدانی }}
*{{یادکرد کتاب|عنوان= الكافي|سال=۱۴۰۷|پیوند=|نام= محمد بن يعقوب |نام خانوادگی= كلينى |پیوند نویسنده=|ناشر= دار الكتب الإسلامية |مکان= تهران |کوشش=|مترجم=}}
*{{یادکرد کتاب|عنوان= تفسير نمونه |سال=۱۳۷۱|پیوند=|نام= ناصر |نام خانوادگی= مكارم شيرازى |پیوند نویسنده=|ناشر= دار الكتب الإسلامية |مکان= تهران |کوشش=|مترجم=}}
*{{یادکرد کتاب|عنوان= مفردات ألفاظ القرآن |سال=1412|پیوند=|نام= حسين بن محمد |نام خانوادگی= راغب اصفهانى |پیوند نویسنده=|ناشر= دار الشاميه |مکان= بیروت|کوشش=|مترجم=}}
*{{یادکرد کتاب|عنوان= میزان الحکمه |سال=1416|پیوند=|نام= محمد |نام خانوادگی= محمّدي ري‌شهري |پیوند نویسنده=|ناشر= دفتر تبليغات اسلامي|مکان= قم|کوشش=|مترجم=}}
*{{یادکرد کتاب|عنوان= التبيان في تفسير القرآن |سال=1371|پیوند=|نام= محمد بن حسن |نام خانوادگی= طوسى |پیوند نویسنده=|ناشر= دار إحياء التراث العربي |مکان= بیروت |کوشش=|مترجم=}}

{{شاخه
| شاخه اصلی = علوم و معارف قرآن
| شاخه فرعی۱ =
| شاخه فرعی۲ =
| شاخه فرعی۳ =
}}
{{تکمیل مقاله
| شناسه = شد
| تیترها = an
| ویرایش =
| لینک‌دهی = شد
| ناوبری =
| نمایه =
| تغییر مسیر = شد
| ارجاعات =
| بازبینی =
| تکمیل =
| اولویت = ج
| کیفیت =
}}
{{پایان متن}}