اولین کتاب رجالی شیعه - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Nazarzadeh: جایگزینی متن - ' | بازبینی =' به ' | ارزیابی کمی ='

2024-09-29T06:46:18Z

جایگزینی متن - ' | بازبینی =' به ' | ارزیابی کمی ='

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۹ سپتامبر ۲۰۲۴، ساعت ۱۰:۱۶
خط ۳۶:		خط ۳۶:
	\| تغییر مسیر =شد		\| تغییر مسیر =شد
	\| ارجاعات =		\| ارجاعات =
	\| ~~بازبینی~~ =		\| ارزیابی کمی =
	\| تکمیل =		\| تکمیل =
	\| اولویت =ج		\| اولویت =ج

A.rezapour در ‏۷ مهٔ ۲۰۲۳، ساعت ۱۰:۱۳

2023-05-07T10:13:36Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۷ مهٔ ۲۰۲۳، ساعت ۱۳:۴۳
خط ۱۶:		خط ۱۶:

	* [[تاریخ پیدایش علم رجال]]		* [[تاریخ پیدایش علم رجال]]
			* [[فهرست آثار رجالی شیعه]]
	{{پایان پاسخ}}		{{پایان پاسخ}}

Fabbasi: کتاب الرجال برقی نوشته احمد بن محمد بن خالد است که به اشتباه محمد بن خالد آمده بود.

2022-11-17T19:57:23Z

کتاب الرجال برقی نوشته احمد بن محمد بن خالد است که به اشتباه محمد بن خالد آمده بود.

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۷ نوامبر ۲۰۲۲، ساعت ۲۳:۲۷
خط ۴:		خط ۴:
	{{پاسخ}}		{{پاسخ}}
	[[پرونده:کتاب الرجال البرقی.jpg\|بندانگشتی\|300x300پیکسل\|کتاب [[رجال برقی (کتاب)\|رجال برقی]]، قدیمی‌ترین کتاب رجالی شیعه که از میان نرفته و در دسترس است.]]		[[پرونده:کتاب الرجال البرقی.jpg\|بندانگشتی\|300x300پیکسل\|کتاب [[رجال برقی (کتاب)\|رجال برقی]]، قدیمی‌ترین کتاب رجالی شیعه که از میان نرفته و در دسترس است.]]
	'''اولین کتاب‌های رجالی شیعه''' در قرن اول و دوم هجری قمری، به دست [[ابورافع]]، [[ابومخنف]] و [[محمد حبیش]] نوشته شده‌اند که هیچ کدام از این کتاب‌ها، امروزه وجود ندارند. نخستین کتاب رجالی شیعه که امروزه در دسترس است، کتاب [[رجال برقی (کتاب)\|رجال برقی]] است که در قرن ~~دوم~~ توسط [[محمد بن خالد برقی]] نگاشته شده است.<ref name=":0">طلاییان، رسول، مأخذشناسی رجال شیعه، قم، مؤسسه علمی فرهنگی دار الحدیث، ۱۳۸۱ش، ص۱۳.</ref>		'''اولین کتاب‌های رجالی شیعه''' در قرن اول و دوم هجری قمری، به دست [[ابورافع]]، [[ابومخنف]] و [[محمد حبیش]] نوشته شده‌اند که هیچ کدام از این کتاب‌ها، امروزه وجود ندارند. نخستین کتاب رجالی شیعه که امروزه در دسترس است، کتاب [[رجال برقی (کتاب)\|رجال برقی]] است که در قرن سوم توسط [[احمد بن محمد بن خالد برقی]] نگاشته شده است.<ref name=":0">طلاییان، رسول، مأخذشناسی رجال شیعه، قم، مؤسسه علمی فرهنگی دار الحدیث، ۱۳۸۱ش، ص۱۳.</ref>

	سیر تدوین نخستین کتاب‌های رجالی شیعه چنین دانسته شده است:		سیر تدوین نخستین کتاب‌های رجالی شیعه چنین دانسته شده است:
خط ۱۱:		خط ۱۱:
	* '''رجال ابی‌مخنف لوط بن یحیی ازدی''' (درگذشت ۱۵۱ق): [[احمد بن علی نجاشی\|نجاشی]]، رجال‌نگار شیعه، شرح‌حال این نویسنده را در کتاب رجالی خود ذکر کرده<ref>نجاشیَ، رجال النجاشی، ص۳۲۰، ش ۸۷۵، به نقل از طلاییان، رسول، مأخذشناسی رجال شیعه، قم، مؤسسه علمی فرهنگی دار الحدیث، ۱۳۸۱ش، ص۱۳.</ref> ولی نامی از کتاب رجالی او را نیاورده است.<ref name=":0" />		* '''رجال ابی‌مخنف لوط بن یحیی ازدی''' (درگذشت ۱۵۱ق): [[احمد بن علی نجاشی\|نجاشی]]، رجال‌نگار شیعه، شرح‌حال این نویسنده را در کتاب رجالی خود ذکر کرده<ref>نجاشیَ، رجال النجاشی، ص۳۲۰، ش ۸۷۵، به نقل از طلاییان، رسول، مأخذشناسی رجال شیعه، قم، مؤسسه علمی فرهنگی دار الحدیث، ۱۳۸۱ش، ص۱۳.</ref> ولی نامی از کتاب رجالی او را نیاورده است.<ref name=":0" />
	* '''رجال محمد حبیش''' (درگذشت ۱۵۸ق):<ref name=":0" /> [[آقا بزرگ تهرانی]]، تراجم‌نگار، این کتاب را با عنوان رجال محمد، فهرست کرده است.<ref>آقابزرگ تهرانی، الذریعه، ج ۱۰، ص۱۴۷، به نقل از طلاییان، رسول، مأخذشناسی رجال شیعه، قم، مؤسسه علمی فرهنگی دار الحدیث، ۱۳۸۱ش، ص۱۳.</ref>		* '''رجال محمد حبیش''' (درگذشت ۱۵۸ق):<ref name=":0" /> [[آقا بزرگ تهرانی]]، تراجم‌نگار، این کتاب را با عنوان رجال محمد، فهرست کرده است.<ref>آقابزرگ تهرانی، الذریعه، ج ۱۰، ص۱۴۷، به نقل از طلاییان، رسول، مأخذشناسی رجال شیعه، قم، مؤسسه علمی فرهنگی دار الحدیث، ۱۳۸۱ش، ص۱۳.</ref>
	* '''کتاب الرجال ~~ابو عبداللَّه~~ محمد بن خالد برقی''' (درگذشت ۲۷۴ یا ۲۸۰ق): به گفته [[ابن ندیم]]، کتاب‌شناس قرن چهارم قمری،‌ این کتاب مشتمل بر فهرست نام‌های راویانی است که از امام علی(ع) روایت کرده‌اند.<ref name=":0" />		* '''کتاب الرجال احمد بن محمد بن خالد برقی''' (درگذشت ۲۷۴ یا ۲۸۰ق): به گفته [[ابن ندیم]]، کتاب‌شناس قرن چهارم قمری،‌ این کتاب مشتمل بر فهرست نام‌های راویانی است که از امام علی(ع) روایت کرده‌اند.<ref name=":0" />

	== جستارهای وابسته ==		== جستارهای وابسته ==

Rezapour در ‏۲۵ سپتامبر ۲۰۲۲، ساعت ۱۹:۰۰

2022-09-25T19:00:36Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۵ سپتامبر ۲۰۲۲، ساعت ۲۲:۳۰
خط ۴:		خط ۴:
	{{پاسخ}}		{{پاسخ}}
	[[پرونده:کتاب الرجال البرقی.jpg\|بندانگشتی\|300x300پیکسل\|کتاب [[رجال برقی (کتاب)\|رجال برقی]]، قدیمی‌ترین کتاب رجالی شیعه که از میان نرفته و در دسترس است.]]		[[پرونده:کتاب الرجال البرقی.jpg\|بندانگشتی\|300x300پیکسل\|کتاب [[رجال برقی (کتاب)\|رجال برقی]]، قدیمی‌ترین کتاب رجالی شیعه که از میان نرفته و در دسترس است.]]
	'''اولین کتاب‌های رجالی شیعه''' در قرن اول و دوم هجری قمری، به دست [[ابورافع]]، [[ابومخنف]] و [[محمد حبیش]] نوشته ~~شده‌اند؛ البته~~ این ~~کتاب‌ها از میان رفته‌اند~~. نخستین کتاب رجالی شیعه که امروزه در دسترس است، کتاب [[رجال برقی (کتاب)\|رجال برقی]] است که در ~~سال ۱۸۳ق،~~ توسط [[محمد بن خالد برقی]] نگاشته شده است.<ref name=":0">طلاییان، رسول، مأخذشناسی رجال شیعه، قم، مؤسسه علمی فرهنگی دار الحدیث، ۱۳۸۱ش، ص۱۳.</ref>		'''اولین کتاب‌های رجالی شیعه''' در قرن اول و دوم هجری قمری، به دست [[ابورافع]]، [[ابومخنف]] و [[محمد حبیش]] نوشته شده‌اند که هیچ کدام از این کتاب‌ها، امروزه وجود ندارند. نخستین کتاب رجالی شیعه که امروزه در دسترس است، کتاب [[رجال برقی (کتاب)\|رجال برقی]] است که در قرن دوم توسط [[محمد بن خالد برقی]] نگاشته شده است.<ref name=":0">طلاییان، رسول، مأخذشناسی رجال شیعه، قم، مؤسسه علمی فرهنگی دار الحدیث، ۱۳۸۱ش، ص۱۳.</ref>

	سیر تدوین نخستین کتاب‌های رجالی شیعه چنین دانسته شده است:		سیر تدوین نخستین کتاب‌های رجالی شیعه چنین دانسته شده است:

	* '''رجال ابن ~~ابی رافع~~''': این کتاب در قرن اول هجری قمری به دست عبیدالله بن ~~ابی رافع،~~ کاتب [[امام علی(ع)]]، نوشته شده است. در این کتاب، فهرست نام‌های [[شهدای جنگ جمل]]، [[جنگ صفین\|صفین]] و [[جنگ نهروان\|نهروان]] را ذکر ~~کرده~~ است.<ref>آقابزرگ تهرانی، الذریعه، ج۱۰، ص۸۳ و ۱۳۰، به نقل از طلاییان، رسول، مأخذشناسی رجال شیعه، قم، مؤسسه علمی فرهنگی دار الحدیث، ۱۳۸۱ش، ص۱۳.</ref>		* '''رجال ابن ابی‌رافع''': این کتاب در قرن اول هجری قمری به دست عبیدالله بن ابی‌رافع، کاتب [[امام علی(ع)]]، نوشته شده است. در این کتاب، فهرست نام‌های [[شهدای جنگ جمل]]، [[جنگ صفین\|صفین]] و [[جنگ نهروان\|نهروان]] ذکر شده است.<ref>آقابزرگ تهرانی، الذریعه، ج۱۰، ص۸۳ و ۱۳۰، به نقل از طلاییان، رسول، مأخذشناسی رجال شیعه، قم، مؤسسه علمی فرهنگی دار الحدیث، ۱۳۸۱ش، ص۱۳.</ref>
	* '''رجال ~~ابی مخنف~~ لوط بن یحیی ازدی''' (درگذشت ۱۵۱ق): [[احمد بن علی نجاشی\|نجاشی]]، رجال‌نگار شیعه، شرح‌حال این نویسنده را در کتاب رجالی خود ذکر کرده ~~است؛~~<ref>نجاشیَ، رجال النجاشی، ص۳۲۰، ش ۸۷۵، به نقل از طلاییان، رسول، مأخذشناسی رجال شیعه، قم، مؤسسه علمی فرهنگی دار الحدیث، ۱۳۸۱ش، ص۱۳.</ref> ~~اگر چه نام~~ کتاب رجالی او ~~را، در فهرست آثار این مؤلف~~ نیاورده است.<ref name=":0" />		* '''رجال ابی‌مخنف لوط بن یحیی ازدی''' (درگذشت ۱۵۱ق): [[احمد بن علی نجاشی\|نجاشی]]، رجال‌نگار شیعه، شرح‌حال این نویسنده را در کتاب رجالی خود ذکر کرده<ref>نجاشیَ، رجال النجاشی، ص۳۲۰، ش ۸۷۵، به نقل از طلاییان، رسول، مأخذشناسی رجال شیعه، قم، مؤسسه علمی فرهنگی دار الحدیث، ۱۳۸۱ش، ص۱۳.</ref> ولی نامی از کتاب رجالی او را نیاورده است.<ref name=":0" />
	* '''رجال محمد حبیش''' (درگذشت ۱۵۸ق):<ref name=":0" /> [[آقا بزرگ تهرانی]]، تراجم‌نگار، این کتاب را با عنوان رجال محمد، فهرست کرده است.<ref>آقابزرگ تهرانی، الذریعه، ج ۱۰، ص۱۴۷، به نقل از طلاییان، رسول، مأخذشناسی رجال شیعه، قم، مؤسسه علمی فرهنگی دار الحدیث، ۱۳۸۱ش، ص۱۳.</ref>		* '''رجال محمد حبیش''' (درگذشت ۱۵۸ق):<ref name=":0" /> [[آقا بزرگ تهرانی]]، تراجم‌نگار، این کتاب را با عنوان رجال محمد، فهرست کرده است.<ref>آقابزرگ تهرانی، الذریعه، ج ۱۰، ص۱۴۷، به نقل از طلاییان، رسول، مأخذشناسی رجال شیعه، قم، مؤسسه علمی فرهنگی دار الحدیث، ۱۳۸۱ش، ص۱۳.</ref>
	* '''کتاب ~~اَلرِّجالِ~~ ابو عبداللَّه محمد بن خالد برقی''' (درگذشت ۲۷۴ یا ۲۸۰ق): به گفته [[ابن ندیم]]، کتاب‌شناس قرن چهارم قمری،‌ این کتاب مشتمل بر فهرست نام‌های راویانی است که از امام علی(ع) روایت کرده‌اند.<ref name=":0" />		* '''کتاب الرجال ابو عبداللَّه محمد بن خالد برقی''' (درگذشت ۲۷۴ یا ۲۸۰ق): به گفته [[ابن ندیم]]، کتاب‌شناس قرن چهارم قمری،‌ این کتاب مشتمل بر فهرست نام‌های راویانی است که از امام علی(ع) روایت کرده‌اند.<ref name=":0" />

	== جستارهای وابسته ==		== جستارهای وابسته ==

A.ahmadi در ‏۷ دسامبر ۲۰۲۱، ساعت ۰۷:۲۲

2021-12-07T07:22:03Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۷ دسامبر ۲۰۲۱، ساعت ۱۰:۵۲
خط ۳:		خط ۳:

	{{پاسخ}}		{{پاسخ}}
			[[پرونده:کتاب الرجال البرقی.jpg\|بندانگشتی\|300x300پیکسل\|کتاب [[رجال برقی (کتاب)\|رجال برقی]]، قدیمی‌ترین کتاب رجالی شیعه که از میان نرفته و در دسترس است.]]
	'''اولین کتاب‌های رجالی شیعه''' در قرن اول و دوم هجری قمری، به دست [[ابورافع]]، [[ابومخنف]] و [[محمد حبیش]] نوشته شده‌اند؛ البته این کتاب‌ها از میان رفته‌اند. نخستین کتاب رجالی شیعه که امروزه در دسترس است، کتاب [[رجال برقی (کتاب)\|رجال برقی]] است که در سال ۱۸۳ق، توسط [[محمد بن خالد برقی]] نگاشته شده است.<ref name=":0">طلاییان، رسول، مأخذشناسی رجال شیعه، قم، مؤسسه علمی فرهنگی دار الحدیث، ۱۳۸۱ش، ص۱۳.</ref>		'''اولین کتاب‌های رجالی شیعه''' در قرن اول و دوم هجری قمری، به دست [[ابورافع]]، [[ابومخنف]] و [[محمد حبیش]] نوشته شده‌اند؛ البته این کتاب‌ها از میان رفته‌اند. نخستین کتاب رجالی شیعه که امروزه در دسترس است، کتاب [[رجال برقی (کتاب)\|رجال برقی]] است که در سال ۱۸۳ق، توسط [[محمد بن خالد برقی]] نگاشته شده است.<ref name=":0">طلاییان، رسول، مأخذشناسی رجال شیعه، قم، مؤسسه علمی فرهنگی دار الحدیث، ۱۳۸۱ش، ص۱۳.</ref>

خط ۱۰:		خط ۱۱:
	* '''رجال ابی مخنف لوط بن یحیی ازدی''' (درگذشت ۱۵۱ق): [[احمد بن علی نجاشی\|نجاشی]]، رجال‌نگار شیعه، شرح‌حال این نویسنده را در کتاب رجالی خود ذکر کرده است؛<ref>نجاشیَ، رجال النجاشی، ص۳۲۰، ش ۸۷۵، به نقل از طلاییان، رسول، مأخذشناسی رجال شیعه، قم، مؤسسه علمی فرهنگی دار الحدیث، ۱۳۸۱ش، ص۱۳.</ref> اگر چه نام کتاب رجالی او را، در فهرست آثار این مؤلف نیاورده است.<ref name=":0" />		* '''رجال ابی مخنف لوط بن یحیی ازدی''' (درگذشت ۱۵۱ق): [[احمد بن علی نجاشی\|نجاشی]]، رجال‌نگار شیعه، شرح‌حال این نویسنده را در کتاب رجالی خود ذکر کرده است؛<ref>نجاشیَ، رجال النجاشی، ص۳۲۰، ش ۸۷۵، به نقل از طلاییان، رسول، مأخذشناسی رجال شیعه، قم، مؤسسه علمی فرهنگی دار الحدیث، ۱۳۸۱ش، ص۱۳.</ref> اگر چه نام کتاب رجالی او را، در فهرست آثار این مؤلف نیاورده است.<ref name=":0" />
	* '''رجال محمد حبیش''' (درگذشت ۱۵۸ق):<ref name=":0" /> [[آقا بزرگ تهرانی]]، تراجم‌نگار، این کتاب را با عنوان رجال محمد، فهرست کرده است.<ref>آقابزرگ تهرانی، الذریعه، ج ۱۰، ص۱۴۷، به نقل از طلاییان، رسول، مأخذشناسی رجال شیعه، قم، مؤسسه علمی فرهنگی دار الحدیث، ۱۳۸۱ش، ص۱۳.</ref>		* '''رجال محمد حبیش''' (درگذشت ۱۵۸ق):<ref name=":0" /> [[آقا بزرگ تهرانی]]، تراجم‌نگار، این کتاب را با عنوان رجال محمد، فهرست کرده است.<ref>آقابزرگ تهرانی، الذریعه، ج ۱۰، ص۱۴۷، به نقل از طلاییان، رسول، مأخذشناسی رجال شیعه، قم، مؤسسه علمی فرهنگی دار الحدیث، ۱۳۸۱ش، ص۱۳.</ref>
	* '''کتاب اَلرِّجالِ ابو عبداللَّه محمد بن خالد برقی''' (درگذشت ۲۷۴ یا ۲۸۰ق): به گفته [[ابن ندیم]]، ~~کتاب‌شناس،‌~~ این کتاب مشتمل بر فهرست نام‌های راویانی است که از امام علی(ع) روایت کرده‌اند.<ref name=":0" />		* '''کتاب اَلرِّجالِ ابو عبداللَّه محمد بن خالد برقی''' (درگذشت ۲۷۴ یا ۲۸۰ق): به گفته [[ابن ندیم]]، کتاب‌شناس قرن چهارم قمری،‌ این کتاب مشتمل بر فهرست نام‌های راویانی است که از امام علی(ع) روایت کرده‌اند.<ref name=":0" />

	== جستارهای وابسته ==		== جستارهای وابسته ==

A.ahmadi در ‏۷ دسامبر ۲۰۲۱، ساعت ۰۷:۱۵

2021-12-07T07:15:51Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۷ دسامبر ۲۰۲۱، ساعت ۱۰:۴۵
خط ۲۰:		خط ۲۰:
	{{پانویس}}		{{پانویس}}
	{{شاخه		{{شاخه
	\| شاخه اصلی =		\| شاخه اصلی =حدیث
	\| شاخه فرعی۱ =		\| شاخه فرعی۱ =منبع‌شناسی
	\| شاخه فرعی۲ =		\| شاخه فرعی۲ =علم رجال
	\| شاخه فرعی۳ =		\| شاخه فرعی۳ =
	}}		}}
	{{تکمیل مقاله		{{تکمیل مقاله
	\| شناسه =		\| شناسه =-
	\| تیترها =		\| تیترها =-
	\| ویرایش =		\| ویرایش =شد
	\| لینک‌دهی =		\| لینک‌دهی =شد
	\| ناوبری =		\| ناوبری =
	\| نمایه =		\| نمایه =
	\| تغییر مسیر =		\| تغییر مسیر =شد
	\| ارجاعات =		\| ارجاعات =
	\| بازبینی =		\| بازبینی =
	\| تکمیل =		\| تکمیل =
	\| اولویت =		\| اولویت =ج
	\| کیفیت =		\| کیفیت =ج
	}}		}}
	{{پایان متن}}		{{پایان متن}}

A.ahmadi در ‏۷ دسامبر ۲۰۲۱، ساعت ۰۷:۱۴

2021-12-07T07:14:05Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۷ دسامبر ۲۰۲۱، ساعت ۱۰:۴۴
خط ۳:		خط ۳:

	{{پاسخ}}		{{پاسخ}}
	'''اولین کتاب‌های رجالی شیعه''' در قرن اول و دوم هجری قمری، به دست ~~ابی رافع، ابی مخنف~~ و محمد حبیش نوشته شده‌اند؛ البته این کتاب‌ها از میان رفته‌اند. نخستین کتاب رجالی شیعه که امروزه در دسترس است، کتاب رجال برقی است که در سال ۱۸۳ق، توسط محمد بن خالد برقی نگاشته شده است.<ref name=":0">طلاییان، رسول، مأخذشناسی رجال شیعه، قم، مؤسسه علمی فرهنگی دار الحدیث، ۱۳۸۱ش، ص۱۳.</ref>		'''اولین کتاب‌های رجالی شیعه''' در قرن اول و دوم هجری قمری، به دست [[ابورافع]]، [[ابومخنف]] و [[محمد حبیش]] نوشته شده‌اند؛ البته این کتاب‌ها از میان رفته‌اند. نخستین کتاب رجالی شیعه که امروزه در دسترس است، کتاب [[رجال برقی (کتاب)\|رجال برقی]] است که در سال ۱۸۳ق، توسط [[محمد بن خالد برقی]] نگاشته شده است.<ref name=":0">طلاییان، رسول، مأخذشناسی رجال شیعه، قم، مؤسسه علمی فرهنگی دار الحدیث، ۱۳۸۱ش، ص۱۳.</ref>

	سیر تدوین نخستین کتاب‌های رجالی شیعه چنین است:		سیر تدوین نخستین کتاب‌های رجالی شیعه چنین دانسته شده است:

	* '''رجال ابن ابی رافع''': این کتاب در قرن اول هجری قمری به دست عبیدالله بن ابی رافع، کاتب امام علی(ع)، نوشته شده است. در این کتاب، فهرست نام‌های شهدای جنگ ~~جمل،~~ صفین و نهروان را ذکر کرده است.<ref>آقابزرگ تهرانی، الذریعه، ج۱۰، ص۸۳ و ۱۳۰، به نقل از طلاییان، رسول، مأخذشناسی رجال شیعه، قم، مؤسسه علمی فرهنگی دار الحدیث، ۱۳۸۱ش، ص۱۳.</ref>		* '''رجال ابن ابی رافع''': این کتاب در قرن اول هجری قمری به دست عبیدالله بن ابی رافع، کاتب [[امام علی(ع)]]، نوشته شده است. در این کتاب، فهرست نام‌های [[شهدای جنگ جمل]]، [[جنگ صفین\|صفین]] و [[جنگ نهروان\|نهروان]] را ذکر کرده است.<ref>آقابزرگ تهرانی، الذریعه، ج۱۰، ص۸۳ و ۱۳۰، به نقل از طلاییان، رسول، مأخذشناسی رجال شیعه، قم، مؤسسه علمی فرهنگی دار الحدیث، ۱۳۸۱ش، ص۱۳.</ref>
	* '''رجال ابی مخنف لوط بن یحیی ازدی''' (~~متوفای ۱۵۱ ق~~): ~~نجاشی،~~ رجال‌نگار شیعه، شرح‌حال این نویسنده را در کتاب رجالی خود ذکر کرده است؛<ref>نجاشیَ، رجال النجاشی، ص۳۲۰، ش ۸۷۵، به نقل از طلاییان، رسول، مأخذشناسی رجال شیعه، قم، مؤسسه علمی فرهنگی دار الحدیث، ۱۳۸۱ش، ص۱۳.</ref> اگر چه نام کتاب رجالی ~~او،~~ در فهرست آثار این مؤلف ~~نیامده~~ است.<ref name=":0" />		* '''رجال ابی مخنف لوط بن یحیی ازدی''' (درگذشت ۱۵۱ق): [[احمد بن علی نجاشی\|نجاشی]]، رجال‌نگار شیعه، شرح‌حال این نویسنده را در کتاب رجالی خود ذکر کرده است؛<ref>نجاشیَ، رجال النجاشی، ص۳۲۰، ش ۸۷۵، به نقل از طلاییان، رسول، مأخذشناسی رجال شیعه، قم، مؤسسه علمی فرهنگی دار الحدیث، ۱۳۸۱ش، ص۱۳.</ref> اگر چه نام کتاب رجالی او را، در فهرست آثار این مؤلف نیاورده است.<ref name=":0" />
	* '''رجال محمد حبیش''' (~~متوفای ۱۵۸ ق~~):<ref name=":0" /> آقا بزرگ تهرانی این کتاب را با عنوان رجال محمد، فهرست کرده است.<ref>آقابزرگ تهرانی، الذریعه، ج ۱۰، ص۱۴۷، به نقل از طلاییان، رسول، مأخذشناسی رجال شیعه، قم، مؤسسه علمی فرهنگی دار الحدیث، ۱۳۸۱ش، ص۱۳.</ref>		* '''رجال محمد حبیش''' (درگذشت ۱۵۸ق):<ref name=":0" /> [[آقا بزرگ تهرانی]]، تراجم‌نگار، این کتاب را با عنوان رجال محمد، فهرست کرده است.<ref>آقابزرگ تهرانی، الذریعه، ج ۱۰، ص۱۴۷، به نقل از طلاییان، رسول، مأخذشناسی رجال شیعه، قم، مؤسسه علمی فرهنگی دار الحدیث، ۱۳۸۱ش، ص۱۳.</ref>
	* '''کتاب اَلرِّجالِ ابو عبداللَّه محمد بن خالد برقی''' (~~زنده در ۱۸۳ ق~~): به گفته ابن ~~ندیم،~~ این کتاب مشتمل بر فهرست نام‌های راویانی است که از امام علی(ع) روایت کرده‌اند.<ref name=":0" />		* '''کتاب اَلرِّجالِ ابو عبداللَّه محمد بن خالد برقی''' (درگذشت ۲۷۴ یا ۲۸۰ق): به گفته [[ابن ندیم]]، کتاب‌شناس،‌ این کتاب مشتمل بر فهرست نام‌های راویانی است که از امام علی(ع) روایت کرده‌اند.<ref name=":0" />

	== جستارهای وابسته ==		== جستارهای وابسته ==

A.ahmadi در ‏۷ دسامبر ۲۰۲۱، ساعت ۰۷:۰۴

2021-12-07T07:04:55Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۷ دسامبر ۲۰۲۱، ساعت ۱۰:۳۴
خط ۳:		خط ۳:

	{{پاسخ}}		{{پاسخ}}
	'''اولین کتاب‌های رجالی شیعه''' در قرن اول و دوم هجری قمری، به دست ابی رافع، ابی مخنف و محمد حبیش نوشته شده‌اند؛ البته این کتاب‌ها از میان رفته‌اند. نخستین کتاب رجالی شیعه که امروزه در دسترس است، کتاب ~~رجالی~~ برقی است که در سال ~~۱۸۳ق~~ نگاشته شده است.<ref name=":0" />		'''اولین کتاب‌های رجالی شیعه''' در قرن اول و دوم هجری قمری، به دست ابی رافع، ابی مخنف و محمد حبیش نوشته شده‌اند؛ البته این کتاب‌ها از میان رفته‌اند. نخستین کتاب رجالی شیعه که امروزه در دسترس است، کتاب رجال برقی است که در سال ۱۸۳ق، توسط محمد بن خالد برقی نگاشته شده است.<ref name=":0">طلاییان، رسول، مأخذشناسی رجال شیعه، قم، مؤسسه علمی فرهنگی دار الحدیث، ۱۳۸۱ش، ص۱۳.</ref>

	سیر تدوین نخستین کتاب‌های رجالی شیعه چنین است:		سیر تدوین نخستین کتاب‌های رجالی شیعه چنین است:

	* رجال ابن ابی رافع، ~~عبیداللَّه قرن یکم: مؤلّف،~~ کاتب ~~امیرمؤمنان~~ علی (~~علیه السلام~~) ~~بوده~~ است و در ~~کتاب خود،~~ فهرست ~~اسامی~~ شهدای ~~جنگ‌های~~ جمل، ~~صفّین~~ و نهروان را ~~آورده است؛ محقّق آقا بزرگ تهرانی، وی را اوّلین مؤلّفِ در علم رجال به شمار آورده~~ است. ~~ایشان در الذریعه (~~ج۱۰، ص۸۳~~)، این کتاب را با عنوان رجال ابن أبی رافع~~ و ~~نیز با عنوان~~ رجال ~~عبیداللَّه بن أبی رافع (ج ۱۰، ص۱۳۰) و نیز با عنوان ذکر شده در الفهرست شیخ طوسی (ج ۴، ص۱۸۱، ش ۸۹۸) فهرست نموده است~~.		* '''رجال ابن ابی رافع''': این کتاب در قرن اول هجری قمری به دست عبیدالله بن ابی رافع، کاتب امام علی(ع)، نوشته شده است. در این کتاب، فهرست نام‌های شهدای جنگ جمل، صفین و نهروان را ذکر کرده است.<ref>آقابزرگ تهرانی، الذریعه، ج۱۰، ص۸۳ و ۱۳۰، به نقل از طلاییان، رسول، مأخذشناسی رجال شیعه، قم، مؤسسه علمی فرهنگی دار الحدیث، ۱۳۸۱ش، ص۱۳.</ref>
	* رجال ~~أبی~~ مخنف لوط بن یحیی ازدی (متوفای ۱۵۱ ق): ~~شرح حال~~ این ~~مؤلّف~~ در رجال ~~النجاشی (~~ص۳۲۰، ش ~~۸۷۵) آمده است؛ امّا~~ نام کتاب رجالی وی در فهرست آثار این ~~مؤلّف،~~ نیامده است.		* '''رجال ابی مخنف لوط بن یحیی ازدی''' (متوفای ۱۵۱ ق): نجاشی، رجال‌نگار شیعه، شرح‌حال این نویسنده را در کتاب رجالی خود ذکر کرده است؛<ref>نجاشیَ، رجال النجاشی، ص۳۲۰، ش ۸۷۵، به نقل از طلاییان، رسول، مأخذشناسی رجال شیعه، قم، مؤسسه علمی فرهنگی دار الحدیث، ۱۳۸۱ش، ص۱۳.</ref> اگر چه نام کتاب رجالی او، در فهرست آثار این مؤلف نیامده است.<ref name=":0" />
	* رجال محمد حبیش (متوفای ۱۵۸ ق): آقا بزرگ تهرانی ~~در الذریعه (ج ۱۰، ص۱۴۷)~~ این کتاب را با عنوان رجال ~~محمّد~~ فهرست ~~نموده~~ است.		* '''رجال محمد حبیش''' (متوفای ۱۵۸ ق):<ref name=":0" /> آقا بزرگ تهرانی این کتاب را با عنوان رجال محمد، فهرست کرده است.<ref>آقابزرگ تهرانی، الذریعه، ج ۱۰، ص۱۴۷، به نقل از طلاییان، رسول، مأخذشناسی رجال شیعه، قم، مؤسسه علمی فرهنگی دار الحدیث، ۱۳۸۱ش، ص۱۳.</ref>
	* کتاب ~~الرجال~~ ابو ~~عبد اللَّه محمّد~~ بن خالد برقی (زنده در ۱۸۳ ق): ابن ~~ندیم آورده است که~~ این ~~کتاب،~~ مشتمل بر فهرست ~~اسامی راویانِ~~ از امیر مؤمنان علی (علیه السلام) است؛ آقا بزرگ تهرانی در الذریعه (ج ۱۰، ص۱۰۰، ش ۲۰۶)، این کتاب را با عنوان رجال البرقی الکبیر و نیز با عنوان کتاب مَن روی عن علی ~~أمیر المؤمنین~~ (~~ج ۲۲، ص۲۲۷، ش ۸۶۱۷~~) ~~فهرست نموده است~~.<ref name=":0"~~>طلاییان، رسول، مأخذشناسی رجال شیعه، قم، مؤسسه علمی فرهنگی دار الحدیث، ۱۳۸۱ش، ص۱۳.<~~/~~ref~~>		* '''کتاب اَلرِّجالِ ابو عبداللَّه محمد بن خالد برقی''' (زنده در ۱۸۳ ق): به گفته ابن ندیم، این کتاب مشتمل بر فهرست نام‌های راویانی است که از امام علی(ع) روایت کرده‌اند.<ref name=":0" />

	== جستارهای وابسته ==		== جستارهای وابسته ==

A.ahmadi در ‏۷ دسامبر ۲۰۲۱، ساعت ۰۶:۵۱

2021-12-07T06:51:04Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۷ دسامبر ۲۰۲۱، ساعت ۱۰:۲۱
خط ۱:		خط ۱:
	{{شروع متن}}		{{شروع متن}}
	{{سوال}}: اولین کتاب رجالی شیعه ~~در کل تاریخ تشیع~~ در چه تاریخی ~~نوشته شد~~ و ~~مربوط~~ به چه کسی ~~بوده~~ و عاقبت ~~کتابش~~ چه ~~شد؟~~{{پایان سوال}}		{{سوال}}اولین کتاب رجالی شیعه در چه تاریخی و به دست چه کسی نوشته شده و عاقبت آن چه شده است؟{{پایان سوال}}

	{{پاسخ}}		{{پاسخ}}
	~~پاسخ اجمالی~~:		'''اولین کتاب‌های رجالی شیعه''' در قرن اول و دوم هجری قمری، به دست ابی رافع، ابی مخنف و محمد حبیش نوشته شده‌اند؛ البته این کتاب‌ها از میان رفته‌اند. نخستین کتاب رجالی شیعه که امروزه در دسترس است، کتاب رجالی برقی است که در سال ۱۸۳ق نگاشته شده است.<ref name=":0" />

	هر چند رجال ابی رافع و ابی مخنف و محمد حبیش از رجال اولیه و در قرن اول و دوم نوشته شده است؛ اما اولین کتابی که امروزه در دسترس همگان نیز قرار دارد، کتاب رجال برقی است ~~که در سال ۱۸۳ قمری بود.~~		سیر تدوین نخستین کتاب‌های رجالی شیعه چنین است:

	~~پاسخ تفصیلی~~:		* رجال ابن ابی رافع، عبیداللَّه قرن یکم: مؤلّف، کاتب امیرمؤمنان علی (علیه السلام) بوده است و در کتاب خود، فهرست اسامی شهدای جنگ‌های جمل، صفّین و نهروان را آورده است؛ محقّق آقا بزرگ تهرانی، وی را اوّلین مؤلّفِ در علم رجال به شمار آورده است. ایشان در الذریعه (ج۱۰، ص۸۳)، این کتاب را با عنوان رجال ابن أبی رافع و نیز با عنوان رجال عبیداللَّه بن أبی رافع (ج ۱۰، ص۱۳۰) و نیز با عنوان ذکر شده در الفهرست شیخ طوسی (ج ۴، ص۱۸۱، ش ۸۹۸) فهرست نموده است.
			* رجال أبی مخنف لوط بن یحیی ازدی (متوفای ۱۵۱ ق): شرح حال این مؤلّف در رجال النجاشی (ص۳۲۰، ش ۸۷۵) آمده است؛ امّا نام کتاب رجالی وی در فهرست آثار این مؤلّف، نیامده است.
			* رجال محمد حبیش (متوفای ۱۵۸ ق): آقا بزرگ تهرانی در الذریعه (ج ۱۰، ص۱۴۷) این کتاب را با عنوان رجال محمّد فهرست نموده است.
			* کتاب الرجال ابو عبد اللَّه محمّد بن خالد برقی (زنده در ۱۸۳ ق): ابن ندیم آورده است که این کتاب، مشتمل بر فهرست اسامی راویانِ از امیر مؤمنان علی (علیه السلام) است؛ آقا بزرگ تهرانی در الذریعه (ج ۱۰، ص۱۰۰، ش ۲۰۶)، این کتاب را با عنوان رجال البرقی الکبیر و نیز با عنوان کتاب مَن روی عن علی أمیر المؤمنین (ج ۲۲، ص۲۲۷، ش ۸۶۱۷) فهرست نموده است.<ref name=":0">طلاییان، رسول، مأخذشناسی رجال شیعه، قم، مؤسسه علمی فرهنگی دار الحدیث، ۱۳۸۱ش، ص۱۳.</ref>

	~~در کتاب مأخذشناسی رجال شیعه تألیفات رجالی قرن اوّل و دوم هجری قمری اینگونه آمده است:~~		== جستارهای وابسته ==

	۱. رجال ابن ابی رافع، عبیداللَّه قرن یکم: مؤلّف، کاتب امیرمؤمنان علی (علیه السلام) بوده است و در کتاب خود، فهرست اسامی شهدای جنگ‌های جمل، صفّین و نهروان را آورده است؛ محقّق آقا بزرگ تهرانی، وی را اوّلین مؤلّفِ در علم رجال به شمار آورده است. ایشان در الذریعه (ج۱۰، ص۸۳)، این کتاب را با عنوان رجال ابن أبی رافع و نیز با عنوان رجال عبیداللَّه بن أبی رافع (ج ۱۰، ص۱۳۰) و نیز با عنوان ذکر شده در الفهرست شیخ طوسی (ج ۴، ص۱۸۱، ش ۸۹۸) فهرست نموده است.		* [[تاریخ پیدایش علم رجال]]

	۲. رجال أبی مخنف لوط بن یحیی ازدی (متوفای ۱۵۱ ق): شرح حال این مؤلّف در رجال النجاشی (ص۳۲۰، ش ۸۷۵) آمده است؛ امّا نام کتاب رجالی وی در فهرست آثار این مؤلّف، نیامده است.

	۳. رجال محمد حبیش (متوفای ۱۵۸ ق): آقا بزرگ تهرانی در الذریعه (ج ۱۰، ص۱۴۷) این کتاب را با عنوان رجال محمّد فهرست نموده است.

	۴. کتاب الرجال ابو عبد اللَّه محمّد بن خالد برقی (زنده در ۱۸۳ ق): ابن ندیم آورده است که این کتاب، مشتمل بر فهرست اسامی راویانِ از امیر مؤمنان علی (علیه السلام) است؛ آقا بزرگ تهرانی در الذریعه (ج ۱۰، ص۱۰۰، ش ۲۰۶)، این کتاب را با عنوان رجال البرقی الکبیر و نیز با عنوان کتاب مَن روی عن علی أمیر المؤمنین (ج ۲۲، ص۲۲۷، ش ۸۶۱۷) فهرست نموده است.<ref>طلاییان، رسول، مأخذشناسی رجال شیعه، قم، مؤسسه علمی فرهنگی دار الحدیث، ۱۳۸۱ش، ص۱۳.</ref>

	~~به‌طور کلی می‌توان سیر تدوین کتاب‌های رجال شیعه را اینگونه ترسیم نمود:~~

	# کتاب‌های رجال در اوّلین قدم‌های تألیفی خود، در حدّ فهرست و طبقه‌شناسی تألیف شده بود؛ هم‌چون «رساله أبی غالب زراری» در ترجمه آل أعین.
	~~# در روزگاران بعد، دامنه فعّالیت خود را فراتر گذاشت و در قرن چهارم مجموعه‌های رجالی فهرست یافته تدوین شد.~~
	~~# در قرن هشتم، دانش رجال حوزه فعّالیت را نظام‌مند کرد و به دو بخش موثّقان و غیرموثّقان تقسیم یافت.~~
	~~# دگرگونی~~ علم رجال ~~در سده یازدهم و دوازدهم:~~
	الف) علم رجال حوزه کارایی خود را از علم تراجم جدا کرد و قاضی نور اللّه شوشتری (۱۰۱۹ق) اوّلین کتاب تراجم را با عنوان «مجالس المؤمنین» تألیف کرد.

	ب) با ظهور دو عالم نامور یعنی سیّد مصطفی تفرشی (زنده در ۱۰۱۵ق) و شیخ عبد النبی جزائری (۱۰۲۱ق)، نقّادی راویان و علم رجال آغاز شد.

	~~ج) طبقه‌شناسی عناوین مشترک در راویان؛ فخر الدین طریحی (۱۰۸۶ ق) آن را به کمال رساند.~~

	~~د) توجّه به قرائن و گردآوری آن؛ میرزا محمّد استرآبادی (۱۰۲۸ ق) با تألیف سه کتاب رجالی خود، مبتکر این فنّ شد.~~

	۵. دوره تدوین موسوعه‌های مفصّل رجال در قرن سیزدهم و چهاردهم: در این دوره، مجموعه‌های مفصّل رجال هم‌چون «بهجه الآمال، تنقیح المقال و معجم رجال الحدیث» تدوین شد.<ref>ربانی، محمد حسن، سبک‌شناسی دانش رجال الحدیث، قم، مرکز فقهی ائمه اطهار، ۱۳۸۵ش، ص۲۴.</ref>

	بنابراین امروزه کتاب رجال برقی چاپ شده و در دسترس همگان قرار دارد، اما کتاب‌های رجال ابن ابی رافع عبیداللَّه (قرن۱)، رجال أبی مخنف لوط بن یحیی ازدی (متوفای ۱۵۱ ق) و رجال محمد حبیش (متوفای ۱۵۸ ق) در دسترس نمی‌باشد هر چند اطلاعات و محتوای‌شان در کتاب‌های رجالی امروزه وجود دارد، یعنی علمای شیعه در تدوین کتب رجالی، محتوای این کتاب‌ها را در ابواب مختلف و به صورت پراکنده ثبت کرده‌اند، اما به مرور زمان اصل این کتاب‌ها از بین رفته است.
	{{پایان پاسخ}}		{{پایان پاسخ}}

A.ahmadi: ابرابزار

2021-12-07T06:42:00Z

ابرابزار

صفحهٔ تازه

{{شروع متن}}
{{سوال}}: اولین کتاب رجالی شیعه در کل تاریخ تشیع در چه تاریخی نوشته شد و مربوط به چه کسی بوده و عاقبت کتابش چه شد؟{{پایان سوال}}

{{پاسخ}}
پاسخ اجمالی:

هر چند رجال ابی رافع و ابی مخنف و محمد حبیش از رجال اولیه و در قرن اول و دوم نوشته شده است؛ اما اولین کتابی که امروزه در دسترس همگان نیز قرار دارد، کتاب رجال برقی است که در سال ۱۸۳ قمری بود.

پاسخ تفصیلی:

در کتاب مأخذشناسی رجال شیعه تألیفات رجالی قرن اوّل و دوم هجری قمری اینگونه آمده است:

۱. رجال ابن ابی رافع، عبیداللَّه قرن یکم: مؤلّف، کاتب امیرمؤمنان علی (علیه السلام) بوده است و در کتاب خود، فهرست اسامی شهدای جنگ‌های جمل، صفّین و نهروان را آورده است؛ محقّق آقا بزرگ تهرانی، وی را اوّلین مؤلّفِ در علم رجال به شمار آورده است. ایشان در الذریعه (ج۱۰، ص۸۳)، این کتاب را با عنوان رجال ابن أبی رافع و نیز با عنوان رجال عبیداللَّه بن أبی رافع (ج ۱۰، ص۱۳۰) و نیز با عنوان ذکر شده در الفهرست شیخ طوسی (ج ۴، ص۱۸۱، ش ۸۹۸) فهرست نموده است.

۲. رجال أبی مخنف لوط بن یحیی ازدی (متوفای ۱۵۱ ق): شرح حال این مؤلّف در رجال النجاشی (ص۳۲۰، ش ۸۷۵) آمده است؛ امّا نام کتاب رجالی وی در فهرست آثار این مؤلّف، نیامده است.

۳. رجال محمد حبیش (متوفای ۱۵۸ ق): آقا بزرگ تهرانی در الذریعه (ج ۱۰، ص۱۴۷) این کتاب را با عنوان رجال محمّد فهرست نموده است.

۴. کتاب الرجال ابو عبد اللَّه محمّد بن خالد برقی (زنده در ۱۸۳ ق): ابن ندیم آورده است که این کتاب، مشتمل بر فهرست اسامی راویانِ از امیر مؤمنان علی (علیه السلام) است؛ آقا بزرگ تهرانی در الذریعه (ج ۱۰، ص۱۰۰، ش ۲۰۶)، این کتاب را با عنوان رجال البرقی الکبیر و نیز با عنوان کتاب مَن روی عن علی أمیر المؤمنین (ج ۲۲، ص۲۲۷، ش ۸۶۱۷) فهرست نموده است.<ref>طلاییان، رسول، مأخذشناسی رجال شیعه، قم، مؤسسه علمی فرهنگی دار الحدیث، ۱۳۸۱ش، ص۱۳.</ref>

به‌طور کلی می‌توان سیر تدوین کتاب‌های رجال شیعه را اینگونه ترسیم نمود:

# کتاب‌های رجال در اوّلین قدم‌های تألیفی خود، در حدّ فهرست و طبقه‌شناسی تألیف شده بود؛ هم‌چون «رساله أبی غالب زراری» در ترجمه آل أعین.
# در روزگاران بعد، دامنه فعّالیت خود را فراتر گذاشت و در قرن چهارم مجموعه‌های رجالی فهرست یافته تدوین شد.
# در قرن هشتم، دانش رجال حوزه فعّالیت را نظام‌مند کرد و به دو بخش موثّقان و غیرموثّقان تقسیم یافت.
# دگرگونی علم رجال در سده یازدهم و دوازدهم:
الف) علم رجال حوزه کارایی خود را از علم تراجم جدا کرد و قاضی نور اللّه شوشتری (۱۰۱۹ق) اوّلین کتاب تراجم را با عنوان «مجالس المؤمنین» تألیف کرد.

ب) با ظهور دو عالم نامور یعنی سیّد مصطفی تفرشی (زنده در ۱۰۱۵ق) و شیخ عبد النبی جزائری (۱۰۲۱ق)، نقّادی راویان و علم رجال آغاز شد.

ج) طبقه‌شناسی عناوین مشترک در راویان؛ فخر الدین طریحی (۱۰۸۶ ق) آن را به کمال رساند.

د) توجّه به قرائن و گردآوری آن؛ میرزا محمّد استرآبادی (۱۰۲۸ ق) با تألیف سه کتاب رجالی خود، مبتکر این فنّ شد.

۵. دوره تدوین موسوعه‌های مفصّل رجال در قرن سیزدهم و چهاردهم: در این دوره، مجموعه‌های مفصّل رجال هم‌چون «بهجه الآمال، تنقیح المقال و معجم رجال الحدیث» تدوین شد.<ref>ربانی، محمد حسن، سبک‌شناسی دانش رجال الحدیث، قم، مرکز فقهی ائمه اطهار، ۱۳۸۵ش، ص۲۴.</ref>

بنابراین امروزه کتاب رجال برقی چاپ شده و در دسترس همگان قرار دارد، اما کتاب‌های رجال ابن ابی رافع عبیداللَّه (قرن۱)، رجال أبی مخنف لوط بن یحیی ازدی (متوفای ۱۵۱ ق) و رجال محمد حبیش (متوفای ۱۵۸ ق) در دسترس نمی‌باشد هر چند اطلاعات و محتوای‌شان در کتاب‌های رجالی امروزه وجود دارد، یعنی علمای شیعه در تدوین کتب رجالی، محتوای این کتاب‌ها را در ابواب مختلف و به صورت پراکنده ثبت کرده‌اند، اما به مرور زمان اصل این کتاب‌ها از بین رفته است.
{{پایان پاسخ}}

== منابع ==
{{پانویس}}
{{شاخه
| شاخه اصلی =
| شاخه فرعی۱ =
| شاخه فرعی۲ =
| شاخه فرعی۳ =
}}
{{تکمیل مقاله
| شناسه =
| تیترها =
| ویرایش =
| لینک‌دهی =
| ناوبری =
| نمایه =
| تغییر مسیر =
| ارجاعات =
| بازبینی =
| تکمیل =
| اولویت =
| کیفیت =
}}
{{پایان متن}}