انواع اختیار - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Nazarzadeh: جایگزینی متن - 'بحارالانوار' به 'بحار الانوار'

2026-05-11T11:18:37Z

جایگزینی متن - 'بحارالانوار' به 'بحار الانوار'

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۱ مهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۴:۴۸
خط ۴۰:		خط ۴۰:

	===== نظریه امر بین الامرین =====		===== نظریه امر بین الامرین =====
	تبیین اختیار بر اساس نظریه امر بین الامرین رویکردی است که شیعیان امامیه بر اساس آن سیر کرده‌اند. این نظریه توسط [[ائمه اهل بیت (ع)]] مطرح گردیده و مورد قبول متکلمان [[امامیه]] و نیز حکمای اسلامی قرار گرفته است.<ref>{{یادکرد کتاب\|عنوان=~~بحارالانوار~~\|تاریخ=۱۴۰۳\|نام=محمدباقر بن محمدتقی\|نام خانوادگی=مجلسی\|جلد=5\|صفحه=12}}</ref>		تبیین اختیار بر اساس نظریه امر بین الامرین رویکردی است که شیعیان امامیه بر اساس آن سیر کرده‌اند. این نظریه توسط [[ائمه اهل بیت (ع)]] مطرح گردیده و مورد قبول متکلمان [[امامیه]] و نیز حکمای اسلامی قرار گرفته است.<ref>{{یادکرد کتاب\|عنوان=بحار الانوار\|تاریخ=۱۴۰۳\|نام=محمدباقر بن محمدتقی\|نام خانوادگی=مجلسی\|جلد=5\|صفحه=12}}</ref>

	بر اساس این نظریه هم انسان مالک فعل خویش و قادر بر آن است، و هم فعل او مملوک خدا و مقدور الهی است و این دو، در طول یکدیگرند نه در عرض یکدیگر. به عبارت دیگر کار انسان در عین این که مستند به [[حقیقت انسان\|انسان]] است، مستند به اراده خدا نیز است؛ اما اراده و اختیار انسان در عرض اراده الهی نیست تا شریک در اراده الهی شود، بلکه در طول اراده الهی است؛ یعنی اراده و اختیار و قدرت انسان، یکی از اجزای علت تامه افعال اختیاری او است. پس انسان مجبور نیست؛ زیرا ملاک اختیار؛ یعنی قدرت و [[ایمان و اراده انسان\|اراده]] در او موجود است و در عین حال او مختار علی الاطلاق نیز نیست؛ و این همان معنای امر بین امرین است که بر تمام افعال صادره از انسان حاکم است.<ref>{{یادکرد کتاب\|عنوان=پاورقی اصول فلسفه و روش رئالیسم\|نام=مرتضی\|نام خانوادگی=مطهری\|جلد=3\|صفحه‌ها=۱۶۳و۱۷۴}}</ref>		بر اساس این نظریه هم انسان مالک فعل خویش و قادر بر آن است، و هم فعل او مملوک خدا و مقدور الهی است و این دو، در طول یکدیگرند نه در عرض یکدیگر. به عبارت دیگر کار انسان در عین این که مستند به [[حقیقت انسان\|انسان]] است، مستند به اراده خدا نیز است؛ اما اراده و اختیار انسان در عرض اراده الهی نیست تا شریک در اراده الهی شود، بلکه در طول اراده الهی است؛ یعنی اراده و اختیار و قدرت انسان، یکی از اجزای علت تامه افعال اختیاری او است. پس انسان مجبور نیست؛ زیرا ملاک اختیار؛ یعنی قدرت و [[ایمان و اراده انسان\|اراده]] در او موجود است و در عین حال او مختار علی الاطلاق نیز نیست؛ و این همان معنای امر بین امرین است که بر تمام افعال صادره از انسان حاکم است.<ref>{{یادکرد کتاب\|عنوان=پاورقی اصول فلسفه و روش رئالیسم\|نام=مرتضی\|نام خانوادگی=مطهری\|جلد=3\|صفحه‌ها=۱۶۳و۱۷۴}}</ref>

Shahroudi در ‏۷ نوامبر ۲۰۲۴، ساعت ۰۴:۰۷

2024-11-07T04:07:42Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۷ نوامبر ۲۰۲۴، ساعت ۰۷:۳۷
خط ۱:		خط ۱:
	~~{{پیش نویس\|تکمیل}}~~

	{{شروع متن}}		{{شروع متن}}
	{{سوال}}		{{سوال}}

Mohammadaminrazi در ‏۳۰ اکتبر ۲۰۲۴، ساعت ۰۶:۵۳

2024-10-30T06:53:40Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۳۰ اکتبر ۲۰۲۴، ساعت ۱۰:۲۳
خط ۱:		خط ۱:
			{{پیش نویس\|تکمیل}}

	{{شروع متن}}		{{شروع متن}}
	{{سوال}}		{{سوال}}

Mohammadaminrazi در ‏۳۰ اکتبر ۲۰۲۴، ساعت ۰۶:۵۳

2024-10-30T06:53:00Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۳۰ اکتبر ۲۰۲۴، ساعت ۱۰:۲۳
خط ۸۷:		خط ۸۷:
	با نگاه دینی نیز فرستادن پیامبران و تکلیف برای انسان‌ها فقط با فرض مختاربودن انسان‌ها ممکن است و بدون اختیار، دعوت انسان‌ها به خودسازی و انجام وظایف لغو خواهد بود.<ref>{{یادکرد کتاب\|عنوان=نگاه سوم به جبر و اختیار\|سال=1384\|نام=قدردان\|نام خانوادگی=قراملکی\|صفحه=187}}</ref><ref>{{یادکرد کتاب\|عنوان=جبر و اختیار\|سال=1381\|نام=جعفر\|نام خانوادگی=سبحانی\|صفحه=37}}</ref> گروهی از فیزیک‌دانان نیز با تکیه بر اصل عدم قطعیت در [[فیزیک کوانتومی]] در مقابل [[موجبیت نیوتنی]] بر امکان اختیارمندی انسان تأکید کرده‌اند.<ref>{{یادکرد کتاب\|عنوان=نگاه سوم به جبر و اختیار\|سال=1384\|نام=قدردان\|نام خانوادگی=قراملکی\|صفحه=186}}</ref><ref>{{یادکرد کتاب\|عنوان=دین و علم\|سال=1395\|نام=ایان\|نام خانوادگی=باربور\|صفحه=۴۲۳}}</ref>		با نگاه دینی نیز فرستادن پیامبران و تکلیف برای انسان‌ها فقط با فرض مختاربودن انسان‌ها ممکن است و بدون اختیار، دعوت انسان‌ها به خودسازی و انجام وظایف لغو خواهد بود.<ref>{{یادکرد کتاب\|عنوان=نگاه سوم به جبر و اختیار\|سال=1384\|نام=قدردان\|نام خانوادگی=قراملکی\|صفحه=187}}</ref><ref>{{یادکرد کتاب\|عنوان=جبر و اختیار\|سال=1381\|نام=جعفر\|نام خانوادگی=سبحانی\|صفحه=37}}</ref> گروهی از فیزیک‌دانان نیز با تکیه بر اصل عدم قطعیت در [[فیزیک کوانتومی]] در مقابل [[موجبیت نیوتنی]] بر امکان اختیارمندی انسان تأکید کرده‌اند.<ref>{{یادکرد کتاب\|عنوان=نگاه سوم به جبر و اختیار\|سال=1384\|نام=قدردان\|نام خانوادگی=قراملکی\|صفحه=186}}</ref><ref>{{یادکرد کتاب\|عنوان=دین و علم\|سال=1395\|نام=ایان\|نام خانوادگی=باربور\|صفحه=۴۲۳}}</ref>

	عالیترین مراتب اختیار، مخصوص به خدای متعال است زیرا نه تنها تحت تأثیر هیچ عامل خارجی قرار نمی‌گیرد بلکه از تضاد گرایش‌های درونی هم منزه است.اما موجوداتی مانند انسان دارای مرتبه نازلتری از اختیار هستند و کم بیش اراده آنان تحت تأثیر عوامل بیرونی و درونی شکل می‌گیرد.		عالیترین مراتب اختیار، مخصوص به خدای متعال است زیرا نه تنها تحت تأثیر هیچ عامل خارجی قرار نمی‌گیرد بلکه از تضاد گرایش‌های درونی هم منزه است. اما موجوداتی مانند انسان دارای مرتبه نازلتری از اختیار هستند و کم بیش اراده آنان تحت تأثیر عوامل بیرونی و درونی شکل می‌گیرد.<ref>{{یادکرد وب\|نویسنده=عبدالستار تقی زاده\|تاریخ=12 دی ۱۳۹۵\|وبگاه=ترجمه و تفسیر قرآن و نهج البلاغه\|نشانی=https://altanzil.blogfa.com/post/184/%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D8%AF%D9%87-%D9%88-%D8%A7%D8%AE%D8%AA%DB%8C%D8%A7%D8%B1-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%A7%D9%86\|عنوان=اراده و اختیار در انسان\|تاریخ بازبینی=9 آبان 1403}}</ref>

	انسان مسؤول کارهای خود است، ولی این خداوند متعال است که او را مسئول کرده است. بلکه خداوند به او قدرت اختیار را داده و به او اجازه داده است که اعمال خود را از طریق تدبّر و اختیار خود انجام دهد.		انسان مسؤول کارهای خود است، ولی این خداوند متعال است که او را مسئول کرده است. بلکه خداوند به او قدرت اختیار را داده و به او اجازه داده است که اعمال خود را از طریق تدبّر و اختیار خود انجام دهد.<ref>{{یادکرد وب\|نویسنده=عبدالستار تقی زاده\|تاریخ=12 دی ۱۳۹۵\|وبگاه=ترجمه و تفسیر قرآن و نهج البلاغه\|نشانی=https://altanzil.blogfa.com/post/184/%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D8%AF%D9%87-%D9%88-%D8%A7%D8%AE%D8%AA%DB%8C%D8%A7%D8%B1-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%A7%D9%86\|عنوان=اراده و اختیار در انسان\|تاریخ بازبینی=9 آبان 1403}}</ref>

	و اینکه گفته می‌شود: خداوند اختیار را در انسان قرا داده تا وی اراده خیر یا شرّ کند، درست نیست و این دقیقاً نظر اشاعره و جبریّون می‌باشد. خداوند در قرآن کریم می‌فرماید:{{قرآن \|ا أَصابَکَ مِنْ حَسَنَةٍ فَمِنَ اللَّهِ وَ ما أَصابَکَ مِنْ سَیِّئَةٍ فَمِنْ نَفْسِکَ وَ أَرْسَلْناکَ لِلنَّاسِ رَسُولاً وَ کَفی بِاللَّهِ شَهیداً\| سوره = نساء\| آیه = 79\| ترجمه = آنچه نیکی و نعمت و خوشی بتو برسد از جانب خداست و آنچه بدی و نقمت و زحمت بتو برسد از جانب خود توست}}		و اینکه گفته می‌شود: خداوند اختیار را در انسان قرا داده تا وی اراده خیر یا شرّ کند، درست نیست و این دقیقاً نظر اشاعره و جبریّون می‌باشد. خداوند در قرآن کریم می‌فرماید:{{قرآن \|ا أَصابَکَ مِنْ حَسَنَةٍ فَمِنَ اللَّهِ وَ ما أَصابَکَ مِنْ سَیِّئَةٍ فَمِنْ نَفْسِکَ وَ أَرْسَلْناکَ لِلنَّاسِ رَسُولاً وَ کَفی بِاللَّهِ شَهیداً\| سوره = نساء\| آیه = 79\| ترجمه = آنچه نیکی و نعمت و خوشی بتو برسد از جانب خداست و آنچه بدی و نقمت و زحمت بتو برسد از جانب خود توست}}

	پس این گفته درست نیست که: هرنوع اراده انسان در طول اراده خدا قرار دارد حتّی اراده انجام گناه.		پس این گفته درست نیست که: هرنوع اراده انسان در طول اراده خدا قرار دارد حتّی اراده انجام گناه.<ref>{{یادکرد وب\|نویسنده=عبدالستار تقی زاده\|تاریخ=12 دی ۱۳۹۵\|وبگاه=ترجمه و تفسیر قرآن و نهج البلاغه\|نشانی=https://altanzil.blogfa.com/post/184/%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D8%AF%D9%87-%D9%88-%D8%A7%D8%AE%D8%AA%DB%8C%D8%A7%D8%B1-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%A7%D9%86\|عنوان=اراده و اختیار در انسان\|تاریخ بازبینی=9 آبان 1403}}</ref>

	چون خداوند درجای دیگر می‌فرماید:		چون خداوند درجای دیگر می‌فرماید:
	{{قرآن\|إِنَّا هَدَیْناهُ السَّبیلَ إِمَّا شاکِراً وَ إِمَّا کَفُوراً\|سوره=انسان\|آیه=3\|ترجمه=ما راه را به او نشان دادیم و طریق را برای او روشن ساختیم (تا اینکه شناختن حق از باطل برای او مقدور و متمکن باشد و راه خیر و شرّ را بوسیله دین و ادلّه عقل و شرع که برای عموم مکلّفین تعمیم دارد نمایاندیم) و او مختار است که یا بحسن اختیار خود شکر خدای متعال را (که اعتراف بنعم اوست) بجای آورد (و بدین سبب بحق برسد) یا نعم خدا را کفران کند (و احسان او را منکر شود و در اینصورت از راه صواب دور و گمراه باشد و بحسب اختیارش مجازات گردد.}}		{{قرآن\|إِنَّا هَدَیْناهُ السَّبیلَ إِمَّا شاکِراً وَ إِمَّا کَفُوراً\|سوره=انسان\|آیه=3\|ترجمه=ما راه را به او نشان دادیم و طریق را برای او روشن ساختیم (تا اینکه شناختن حق از باطل برای او مقدور و متمکن باشد و راه خیر و شرّ را بوسیله دین و ادلّه عقل و شرع که برای عموم مکلّفین تعمیم دارد نمایاندیم) و او مختار است که یا بحسن اختیار خود شکر خدای متعال را (که اعتراف بنعم اوست) بجای آورد (و بدین سبب بحق برسد) یا نعم خدا را کفران کند (و احسان او را منکر شود و در اینصورت از راه صواب دور و گمراه باشد و بحسب اختیارش مجازات گردد.}}

	لذا این خود انسان است که می‌تواند با استفاده از رهنمودهای انبیاء و با مراجعه به عقل خود، طالب نفع و مصلحت باشد وی ا می‌تواند نفع و مصلحت را رها کرده و با عدم استفاده از رهنمودهای انبیاء و عدم پیروی از دستور العمل‌های عقل، راه شرّ را انتخاب کرده و منفعت، مصلحت و سعادت خود را تباه سازد.		لذا این خود انسان است که می‌تواند با استفاده از رهنمودهای انبیاء و با مراجعه به عقل خود، طالب نفع و مصلحت باشد وی ا می‌تواند نفع و مصلحت را رها کرده و با عدم استفاده از رهنمودهای انبیاء و عدم پیروی از دستور العمل‌های عقل، راه شرّ را انتخاب کرده و منفعت، مصلحت و سعادت خود را تباه سازد.<ref>{{یادکرد وب\|نویسنده=عبدالستار تقی زاده\|تاریخ=12 دی ۱۳۹۵\|وبگاه=ترجمه و تفسیر قرآن و نهج البلاغه\|نشانی=https://altanzil.blogfa.com/post/184/%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D8%AF%D9%87-%D9%88-%D8%A7%D8%AE%D8%AA%DB%8C%D8%A7%D8%B1-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%A7%D9%86\|عنوان=اراده و اختیار در انسان\|تاریخ بازبینی=9 آبان 1403}}</ref>

	== جستارهای وابسته ==		== جستارهای وابسته ==

Mohammadaminrazi در ‏۳۰ اکتبر ۲۰۲۴، ساعت ۰۶:۴۵

2024-10-30T06:45:02Z

نمایش تغییرات

Shahroudi در ‏۲۸ اکتبر ۲۰۲۴، ساعت ۰۴:۳۸

2024-10-28T04:38:27Z

نمایش تغییرات

Nazarzadeh: جایگزینی متن - ' | بازبینی =' به ' | ارزیابی کمی ='

2024-09-29T06:42:44Z

جایگزینی متن - ' | بازبینی =' به ' | ارزیابی کمی ='

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۹ سپتامبر ۲۰۲۴، ساعت ۱۰:۱۲
خط ۳۱:		خط ۳۱:
	\| ارجاعات =		\| ارجاعات =
	\| بازبینی نویسنده =		\| بازبینی نویسنده =
	\| ~~بازبینی~~ =		\| ارزیابی کمی =
	\| تکمیل =		\| تکمیل =
	\| اولویت =ج		\| اولویت =ج

Nazarzadeh: جایگزینی متن - '|شاخه فرعی' به '| شاخه فرعی'

2021-03-18T11:55:30Z

جایگزینی متن - '|شاخه فرعی' به '| شاخه فرعی'

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۸ مارس ۲۰۲۱، ساعت ۱۵:۲۵
خط ۱۷:		خط ۱۷:
	{{شاخه		{{شاخه
	\| شاخه اصلی = کلام		\| شاخه اصلی = کلام
	\|شاخه فرعی۱ = عدل الهی		\| شاخه فرعی۱ = عدل الهی
	\|شاخه فرعی۲ = جبر و اختیار		\| شاخه فرعی۲ = جبر و اختیار
	\|شاخه فرعی۳ =		\| شاخه فرعی۳ =
	}}		}}
	{{تکمیل مقاله		{{تکمیل مقاله

A.rezapour در ‏۱۰ مارس ۲۰۲۱، ساعت ۱۰:۱۲

2021-03-10T10:12:50Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۰ مارس ۲۰۲۱، ساعت ۱۳:۴۲
خط ۱۱:		خط ۱۱:
	'''اختیار به معنای قصد و گزینش.''' انسان، راه‌های مختلف و متعددی داشته باشد و با انتخاب، اراده و قصد یکی از این چند راه را برگزیند و فعلی را انجام دهد یا ترک کند.		'''اختیار به معنای قصد و گزینش.''' انسان، راه‌های مختلف و متعددی داشته باشد و با انتخاب، اراده و قصد یکی از این چند راه را برگزیند و فعلی را انجام دهد یا ترک کند.

	'''اختیار در مقابل جبر.''' گاهی اختیار در معنای وسیعی استفاده می‌شود. کاری از شخص، تنها با میل و رغبت خودش صادر شود، بدون اینکه از سوی عامل دیگری تحت فشار قرار بگیرد. این معنا از معانی دیگر اختیار وسیع‌تر است؛ زیرا در معانی گذشته اختیار فقط برای انسان‌ها معنا داشت و دارای شرایطی بود، اما این معنا از اختیار شامل خدا، فرشتگان و سایر مجردات نیز می‌شود.<ref>~~ر. ک.~~ مصباح یزدی، محمد تقی، معارف قرآن، انتشارات در راه حق، ص۳۷۵–۳۷۷.</ref> در بحث جبر و اختیار انسان، این معنا از اختیار مراد است. در آنجا ثابت شده است که انسان با اراده، انتخاب و تصمیم‌گیری خود می‌تواند فعلی را انجام بدهد یا ترک کند، بدون اینکه از طرف شخص یا قدرت مافوقی، آزادی و انتخاب از او سلب شود و مجبور به انجام یا ترک فعلی شود.		'''اختیار در مقابل جبر.''' گاهی اختیار در معنای وسیعی استفاده می‌شود. کاری از شخص، تنها با میل و رغبت خودش صادر شود، بدون اینکه از سوی عامل دیگری تحت فشار قرار بگیرد. این معنا از معانی دیگر اختیار وسیع‌تر است؛ زیرا در معانی گذشته اختیار فقط برای انسان‌ها معنا داشت و دارای شرایطی بود، اما این معنا از اختیار شامل خدا، فرشتگان و سایر مجردات نیز می‌شود.<ref>مصباح یزدی، محمد تقی، معارف قرآن، انتشارات در راه حق، ص۳۷۵–۳۷۷.</ref> در بحث جبر و اختیار انسان، این معنا از اختیار مراد است. در آنجا ثابت شده است که انسان با اراده، انتخاب و تصمیم‌گیری خود می‌تواند فعلی را انجام بدهد یا ترک کند، بدون اینکه از طرف شخص یا قدرت مافوقی، آزادی و انتخاب از او سلب شود و مجبور به انجام یا ترک فعلی شود.

	== منابع ==		== منابع ==

127.0.0.1: جایگزینی متن - ' | ارجاعات =' به ' | ارجاعات = | بازبینی نویسنده = '

2021-03-07T11:29:12Z

جایگزینی متن - ' | ارجاعات =' به ' | ارجاعات = | بازبینی نویسنده = '

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۷ مارس ۲۰۲۱، ساعت ۱۴:۵۹
خط ۳۰:		خط ۳۰:
	\| تغییر مسیر =		\| تغییر مسیر =
	\| ارجاعات =		\| ارجاعات =
			\| بازبینی نویسنده =
	\| بازبینی =		\| بازبینی =
	\| تکمیل =		\| تکمیل =