آرایه ادبی ایهام در قرآن - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Nazarzadeh: جایگزینی متن - ' | بازبینی =' به ' | ارزیابی کمی ='

2024-09-29T05:58:06Z

جایگزینی متن - ' | بازبینی =' به ' | ارزیابی کمی ='

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۹ سپتامبر ۲۰۲۴، ساعت ۰۹:۲۸
خط ۵۵:		خط ۵۵:
	\| تغییر مسیر =شد		\| تغییر مسیر =شد
	\| ارجاعات =		\| ارجاعات =
	\| ~~بازبینی~~ =		\| ارزیابی کمی =
	\| تکمیل =		\| تکمیل =
	\| اولویت =ج		\| اولویت =ج

A.ahmadi در ‏۲۱ فوریهٔ ۲۰۲۲، ساعت ۱۶:۰۷

2022-02-21T16:07:20Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۱ فوریهٔ ۲۰۲۲، ساعت ۱۹:۳۷
خط ۴:		خط ۴:
	{{پاسخ}}آرایه ادبی ایهام به گفته ادیبان، با همه اقسام آن در [[قرآن]] به کار رفته است. بیشتر [[متشابهات قرآن]] را از جنس ایهام دانسته‌اند. مانند آیه ۵ [[سوره طه]]، که بر اساس معنای ظاهری آن [[خدا]] روی [[عرش]] ایستاده است؛ ولی این معنا اراده نشده؛ بلکه معنای «مسلط بودن خدا بر امور آفرینش» اراده شده است.		{{پاسخ}}آرایه ادبی ایهام به گفته ادیبان، با همه اقسام آن در [[قرآن]] به کار رفته است. بیشتر [[متشابهات قرآن]] را از جنس ایهام دانسته‌اند. مانند آیه ۵ [[سوره طه]]، که بر اساس معنای ظاهری آن [[خدا]] روی [[عرش]] ایستاده است؛ ولی این معنا اراده نشده؛ بلکه معنای «مسلط بودن خدا بر امور آفرینش» اراده شده است.

	ادیبان معتقدند همه اقسام ایهام ~~مانند~~ ایهام تناسب، ایهام تأکید، ایهام توجیه، ایهام تضاد و ایهام ~~طبقاق~~ در قرآن استفاده شده است.		ادیبان معتقدند همه اقسام ایهام (ایهام تناسب، ایهام تأکید، ایهام توجیه، ایهام تضاد و ایهام طباق) در قرآن استفاده شده است.

	== مفهوم‌شناسی ایهام ==		== مفهوم‌شناسی ایهام ==

A.ahmadi: /* پیوند به بیرون */

2022-02-21T16:05:28Z

پیوند به بیرون

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۱ فوریهٔ ۲۰۲۲، ساعت ۱۹:۳۵
خط ۳۸:		خط ۳۸:

	== پیوند به بیرون ==		== پیوند به بیرون ==
	[http://ensani.ir/fa/article/137413 آرایه ایهام در آیات قرآن]		* [http://ensani.ir/fa/article/137413 آرایه ایهام در آیات قرآن]

	{{شاخه		{{شاخه

A.ahmadi در ‏۲۱ فوریهٔ ۲۰۲۲، ساعت ۱۶:۰۵

2022-02-21T16:05:11Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۱ فوریهٔ ۲۰۲۲، ساعت ۱۹:۳۵
خط ۳۸:		خط ۳۸:

	== پیوند به بیرون ==		== پیوند به بیرون ==
	[http://ensani.ir/fa/article/137413 آرایه ایهام در آیات قرآن]{{شاخه		[http://ensani.ir/fa/article/137413 آرایه ایهام در آیات قرآن]
	\| شاخه اصلی =
			{{شاخه
			\| شاخه اصلی =علوم و معارف قرآن
	\| شاخه فرعی۱ =		\| شاخه فرعی۱ =
	\| شاخه فرعی۲ =		\| شاخه فرعی۲ =
خط ۴۵:		خط ۴۷:
	}}		}}
	{{تکمیل مقاله		{{تکمیل مقاله
	\| شناسه =		\| شناسه =شد
	\| تیترها =		\| تیترها =شد
	\| ویرایش =		\| ویرایش =شد
	\| لینک‌دهی =		\| لینک‌دهی =شد
	\| ناوبری =		\| ناوبری =
	\| نمایه =		\| نمایه =
	\| تغییر مسیر =		\| تغییر مسیر =شد
	\| ارجاعات =		\| ارجاعات =
	\| بازبینی =		\| بازبینی =
	\| تکمیل =		\| تکمیل =
	\| اولویت =		\| اولویت =ج
	\| کیفیت =		\| کیفیت =ج
	}}		}}
	{{پایان متن}}		{{پایان متن}}

A.ahmadi: /* اقسام ایهام در قرآن */

2022-02-21T16:03:29Z

اقسام ایهام در قرآن

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۱ فوریهٔ ۲۰۲۲، ساعت ۱۹:۳۳
خط ۱:		خط ۱:
	~~{{در دست ویرایش\|کاربر=A.ahmadi}}~~
	{{شروع متن}}		{{شروع متن}}
	{{سوال}}آیا در قرآن آرایه ادبی ایهام به‌کار رفته است؟{{پایان سوال}}		{{سوال}}آیا در قرآن آرایه ادبی ایهام به‌کار رفته است؟{{پایان سوال}}

A.ahmadi در ‏۲۱ فوریهٔ ۲۰۲۲، ساعت ۱۵:۵۳

2022-02-21T15:53:32Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۱ فوریهٔ ۲۰۲۲، ساعت ۱۹:۲۳
خط ۱:		خط ۱:
	{{در دست ویرایش\|کاربر=A.ahmadi}}		{{در دست ویرایش\|کاربر=A.ahmadi}}
	{{شروع متن}}		{{شروع متن}}
	{{سوال}}آیا در قرآن آرایه ادبی ~~«ایهام» به کار~~ رفته است؟{{پایان سوال}}		{{سوال}}آیا در قرآن آرایه ادبی ایهام به‌کار رفته است؟{{پایان سوال}}

	{{پاسخ}}آرایه ادبی ایهام با همه اقسام ~~آن،~~ در قرآن به کار رفته است.		{{پاسخ}}آرایه ادبی ایهام به گفته ادیبان، با همه اقسام آن در [[قرآن]] به کار رفته است. بیشتر [[متشابهات قرآن]] را از جنس ایهام دانسته‌اند. مانند آیه ۵ [[سوره طه]]، که بر اساس معنای ظاهری آن [[خدا]] روی [[عرش]] ایستاده است؛ ولی این معنا اراده نشده؛ بلکه معنای «مسلط بودن خدا بر امور آفرینش» اراده شده است.

			ادیبان معتقدند همه اقسام ایهام مانند ایهام تناسب، ایهام تأکید، ایهام توجیه، ایهام تضاد و ایهام طبقاق در قرآن استفاده شده است.

	== مفهوم‌شناسی ایهام ==		== مفهوم‌شناسی ایهام ==

A.ahmadi: ابرابزار

2022-02-21T15:41:55Z

ابرابزار

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۱ فوریهٔ ۲۰۲۲، ساعت ۱۹:۱۱
خط ۱:		خط ۱:
	{{در دست ویرایش\|کاربر=A.ahmadi }}		{{در دست ویرایش\|کاربر=A.ahmadi}}
	{{شروع متن}}		{{شروع متن}}
	{{سوال}}آیا در قرآن آرایه ادبی «ایهام» به کار رفته است؟{{پایان سوال}}		{{سوال}}آیا در قرآن آرایه ادبی «ایهام» به کار رفته است؟{{پایان سوال}}
خط ۶:		خط ۶:

	== مفهوم‌شناسی ایهام ==		== مفهوم‌شناسی ایهام ==
	ایهام در اصطلاح، به‌کارگیری واژه‌ای است که در جمله یا در شعر دو معنی داشته باشد، یکی نزدیک و دیگری دور و هر یک از معنی‌ها با واژه‌های دیگر متناسب باشد. در ایهام، بیشتر معنی دور، مورد نظر هنرمند است.<ref>~~موسوي، مير~~ نعمت‌الله، فرهنگ بدیع، تبریز، احرار، ۱۳۸۲ش، ص۴۰، به نقل از شعبانی اندبیلی، عاقله، «ایهام و مصادیق آن»، در مجله رشد آموزش زبان و ادب فارسی، دوره ۲۳، شماره ۴، تابستان ۸۹، ص۵۱.</ref> ایهام دارای اقسامی مانند توریه، ایهام تناسب، استخدام و اسلوب الحکیم است.<ref>عاقله، «ایهام و مصادیق آن»، در مجله رشد آموزش زبان و ادب فارسی، دوره ۲۳، شماره ۴، تابستان ۸۹، ص۵۱.</ref>		ایهام در اصطلاح، به‌کارگیری واژه‌ای است که در جمله یا در شعر دو معنی داشته باشد، یکی نزدیک و دیگری دور و هر یک از معنی‌ها با واژه‌های دیگر متناسب باشد. در ایهام، بیشتر معنی دور، مورد نظر هنرمند است.<ref>موسوی، میر نعمت‌الله، فرهنگ بدیع، تبریز، احرار، ۱۳۸۲ش، ص۴۰، به نقل از شعبانی اندبیلی، عاقله، «ایهام و مصادیق آن»، در مجله رشد آموزش زبان و ادب فارسی، دوره ۲۳، شماره ۴، تابستان ۸۹، ص۵۱.</ref> ایهام دارای اقسامی مانند توریه، ایهام تناسب، استخدام و اسلوب الحکیم است.<ref>عاقله، «ایهام و مصادیق آن»، در مجله رشد آموزش زبان و ادب فارسی، دوره ۲۳، شماره ۴، تابستان ۸۹، ص۵۱.</ref>

	== اقسام ایهام در قرآن ==		== اقسام ایهام در قرآن ==
	بیشتر [[متشابهات قرآن]] را از جنس ایهام دانسته‌اند.{{مدرک\|date=فوریه ۲۰۲۲}} در آیات متشابه، معنایی از آیات اراده شده که در مرحله اول به ذهن مخاطب خطور نمی‌کند؛ مانند آیه {{قرآن\|~~الرَّحْمَٰنُ عَلَى~~ الْعَرْشِ ~~اسْتَوَىٰ~~\|ترجمه=[خدای] رحمان بر تخت فرمانروایی و تدبیر امور آفرینش چیره و مسلّط است.\|سوره=طه\|آیه=۵}} که معنای نزدیک به ذهن مخاطب «تکیه زدن و ایستادن خدا بر عرش» است؛ در حالی که برای [[خدا]] این معنا متصور نیست.{{مدرک\|date=فوریه ۲۰۲۲}} برخی دیگر از نمونه‌های به‌کار رفتن ایهام در [[قرآن]] با توجه به اقسام ایهام چنین شمرده شده است:		بیشتر [[متشابهات قرآن]] را از جنس ایهام دانسته‌اند.{{مدرک\|date=فوریه ۲۰۲۲}} در آیات متشابه، معنایی از آیات اراده شده که در مرحله اول به ذهن مخاطب خطور نمی‌کند؛ مانند آیه {{قرآن\|الرَّحْمٰنُ عَلَی الْعَرْشِ اسْتَوَیٰ\|ترجمه=[خدای] رحمان بر تخت فرمانروایی و تدبیر امور آفرینش چیره و مسلّط است.\|سوره=طه\|آیه=۵}} که معنای نزدیک به ذهن مخاطب «تکیه زدن و ایستادن خدا بر عرش» است؛ در حالی که برای [[خدا]] این معنا متصور نیست.{{مدرک\|date=فوریه ۲۰۲۲}} برخی دیگر از نمونه‌های به‌کار رفتن ایهام در [[قرآن]] با توجه به اقسام ایهام چنین شمرده شده است:

	=== ایهام تناسب ===		=== ایهام تناسب ===
	آیاتی مانند {{قرآن\|الشَّمْسُ وَالْقَمَرُ بِحُسْبَانٍ\|۵\|ترجمه=خورشید و ماه با حسابی [منظم و دقیق] روانند؛ و گیاه و درخت همواره [برای او] سجده می‌کنند.\|سوره=الرحمن\|وَالنَّجْمُ وَالشَّجَرُ ~~يَسْجُدَانِ~~\|۶}} را دارای ایهام تناسب دانسته‌اند. از ظاهر این آیات استفاده می‌شود که بین شمس، قمر و نجم تناسب وجود دارد؛ چون معنای نجم در ذهن شنونده ستاره است که با شمس و قمر تناسب دارد؛ ولی در این آیه، تناسبِ نجم با خورشید و ماه مراد نیست؛ بلکه با «شجر» (درخت) تناسب دارد و مراد از نجم، گیاهانی است که دارای شاخه بلند نیستند.{{مدرک\|date=فوریه ۲۰۲۲}}		آیاتی مانند {{قرآن\|الشَّمْسُ وَالْقَمَرُ بِحُسْبَانٍ\|۵\|ترجمه=خورشید و ماه با حسابی [منظم و دقیق] روانند؛ و گیاه و درخت همواره [برای او] سجده می‌کنند.\|سوره=الرحمن\|وَالنَّجْمُ وَالشَّجَرُ یَسْجُدَانِ\|۶}} را دارای ایهام تناسب دانسته‌اند. از ظاهر این آیات استفاده می‌شود که بین شمس، قمر و نجم تناسب وجود دارد؛ چون معنای نجم در ذهن شنونده ستاره است که با شمس و قمر تناسب دارد؛ ولی در این آیه، تناسبِ نجم با خورشید و ماه مراد نیست؛ بلکه با «شجر» (درخت) تناسب دارد و مراد از نجم، گیاهانی است که دارای شاخه بلند نیستند.{{مدرک\|date=فوریه ۲۰۲۲}}

	=== ایهام تأکید ===		=== ایهام تأکید ===
	آیه {{قرآن\|...لَمَسْجِدٌ أُسِّسَ ~~عَلَى التَّقْوَىٰ~~ مِنْ أَوَّلِ ~~يَوْمٍ~~ أَحَقُّ أَنْ تَقُومَ ~~فِيهِ فِيهِ~~ رِجَالٌ ~~يُحِبُّونَ~~ أَنْ ~~يَتَطَهَّرُوا...~~\|سوره=توبه\|آیه=۱۰۸}} را دارای ایهام تأکید دانسته‌اند. در این آیه مخاطب تصور می‌کند عبارت «فیه» برای تأکید تکرار شده است؛ در حالی که چنین نیست و «فیه» دوم به مطلب دیگری اشاره دارد.<ref name=":0" /> ایهام تأکید به‌کار بردن واژه‌ای است، که مخاطب تصور می‌کند گوینده یا نویسنده با استفاده از آن قصد تأکید دارد؛ در حالی که مراد او چنین نیست.<ref name=":0">مطلوب، احمد، معجم المصطلحات البلاغیه و تطورها، بیروت، مکتبه لبنان ناشرون، چاپ اول، ص۲۱۷.</ref>		آیه {{قرآن\|... لَمَسْجِدٌ أُسِّسَ عَلَی التَّقْوَیٰ مِنْ أَوَّلِ یَوْمٍ أَحَقُّ أَنْ تَقُومَ فِیهِ فِیهِ رِجَالٌ یُحِبُّونَ أَنْ یَتَطَهَّرُوا…\|سوره=توبه\|آیه=۱۰۸}} را دارای ایهام تأکید دانسته‌اند. در این آیه مخاطب تصور می‌کند عبارت «فیه» برای تأکید تکرار شده است؛ در حالی که چنین نیست و «فیه» دوم به مطلب دیگری اشاره دارد.<ref name=":0"/> ایهام تأکید به‌کار بردن واژه‌ای است، که مخاطب تصور می‌کند گوینده یا نویسنده با استفاده از آن قصد تأکید دارد؛ در حالی که مراد او چنین نیست.<ref name=":0">مطلوب، احمد، معجم المصطلحات البلاغیه و تطورها، بیروت، مکتبه لبنان ناشرون، چاپ اول، ص۲۱۷.</ref>

	=== ایهام توجیه ===		=== ایهام توجیه ===
	قرآن را دارای ایهام توجیه دانسته‌اند.{{مدرک\|date=فوریه ۲۰۲۲}} ایهام توجیه به‌کار بردن سخنی است که دو معنای متضاد دارد و مخاطب نمی‌تواند تشخیص دهد گوینده کدام معنا را اراده کرده است. در ایهام توجیه، گوینده به گونه‌ای سخن می‌گوید که شنونده متوجه نمی‌شود از او تعریف شده یا مورد سرزنش قرار گرفته است.<ref>نگاه کنید به ابن حجه، تقی الدین، خزانه الأدب و غایه الأرب، بیروت، دار صادر، چاپ دوم، ج‏۲، ص۱۱۰؛ صفی‌الدین حلی، عبدالعزیز، شرح الکافیه البدیعیه، بغداد، دیوان الوقف السنی، مرکز البحوث و الدراسات الإسلامیه، چاپ اول، ص۱۰۰؛ مطلوب، احمد، معجم المصطلحات البلاغیه و تطورها، بیروت، مکتبه لبنان ناشرون، چاپ، ص۲۵.</ref> برخی از نمونه‌های کاربرد ایهام توجیه در قرآن چنین است:		قرآن را دارای ایهام توجیه دانسته‌اند.{{مدرک\|date=فوریه ۲۰۲۲}} ایهام توجیه به‌کار بردن سخنی است که دو معنای متضاد دارد و مخاطب نمی‌تواند تشخیص دهد گوینده کدام معنا را اراده کرده است. در ایهام توجیه، گوینده به گونه‌ای سخن می‌گوید که شنونده متوجه نمی‌شود از او تعریف شده یا مورد سرزنش قرار گرفته است.<ref>نگاه کنید به ابن حجه، تقی الدین، خزانه الأدب و غایه الأرب، بیروت، دار صادر، چاپ دوم، ج‏۲، ص۱۱۰؛ صفی‌الدین حلی، عبدالعزیز، شرح الکافیه البدیعیه، بغداد، دیوان الوقف السنی، مرکز البحوث و الدراسات الإسلامیه، چاپ اول، ص۱۰۰؛ مطلوب، احمد، معجم المصطلحات البلاغیه و تطورها، بیروت، مکتبه لبنان ناشرون، چاپ، ص۲۵.</ref> برخی از نمونه‌های کاربرد ایهام توجیه در قرآن چنین است:
			* {{قرآن\|... وَإِنَّا أَوْ إِیَّاکُمْ لَعَلَیٰ هُدًی أَوْ فِی ضَلَالٍ مُبِینٍ\|ترجمه=(به مشرکان بگو:) و بی‌تردید ما یا شما بر هدایت یا در گمراهی آشکار هستیم.\|سوره=سبأ\|آیه=۲۴}}. در این آیه آمده است: «ما یا شما در هدایت یا گمراهی آشکار هستیم». این سخن سربسته گفته شده و روشن نیست کدام یک هدایت شده و کدام یک گمراه هستند.{{مدرک\|date=فوریه ۲۰۲۲}}
			* {{قرآن\|وَ آخَرُونَ مُرْجَوْنَ لِأَمْرِ اللَّهِ إِمَّا یُعَذِّبُهُمْ وَ إِمَّا یَتُوبُ عَلَیْهِمْ…\|ترجمه=و گروهی دیگر کارشان موقوف به مشیّت خداست، یا آنان را عذاب می‌کند یا توبه آنان را می‌پذیرد\|سوره=توبه\|آیه=۱۰۶}}. در این آیه، دو احتمال [[عذاب الهی\|عذاب]] یا پذیریش [[توبه]] ذکر شده و مشخص نشده خدا با این افراد چگونه برخورد خواهد کرد؛ آنها را عذاب خواهد کرد یا توبه آنها را خواهد پذیرفت؟ هدف از به‌کار رفتن ایهام توجیه در این آیه، این دانسته شده که افراد امیدوار به[[رحمت خدا]] باشند و در عین حال، از عذاب او نیز بترسند.

	* {{قرآن\|...وَإِنَّا أَوْ إِيَّاكُمْ لَعَلَىٰ هُدًى أَوْ فِي ضَلَالٍ مُبِينٍ\|ترجمه=(به مشرکان بگو:) و بی‌تردید ما یا شما بر هدایت یا در گمراهی آشکار هستیم.\|سوره=سبأ\|آیه=۲۴}}. در این آیه آمده است: «ما یا شما در هدایت یا گمراهی آشکار هستیم». این سخن سربسته گفته شده و روشن نیست کدام یک هدایت شده و کدام یک گمراه هستند.{{مدرک\|date=فوریه ۲۰۲۲}}
	* {{قرآن\|وَ آخَرُونَ مُرْجَوْنَ لِأَمْرِ اللَّهِ إِمَّا یُعَذِّبُهُمْ وَ إِمَّا یَتُوبُ عَلَیْهِمْ...\|ترجمه=و گروهی دیگر کارشان موقوف به مشیّت خداست، یا آنان را عذاب می کند یا توبه آنان را می پذیرد\|سوره=توبه\|آیه=۱۰۶}}. در این آیه، دو احتمال [[عذاب الهی\|عذاب]] یا پذیریش [[توبه]] ذکر شده و مشخص نشده خدا با این افراد چگونه برخورد خواهد کرد؛ آنها را عذاب خواهد کرد یا توبه آنها را خواهد پذیرفت؟ هدف از به‌کار رفتن ایهام توجیه در این آیه، این دانسته شده که افراد امیدوار به [[رحمت خدا]] باشند و در عین حال، از عذاب او نیز بترسند. <br />
	=== ایهام تضاد ===		=== ایهام تضاد ===
	گفته‌اند در آیه {{قرآن\|...مَنْ تَوَلَّاهُ فَأَنَّهُ ~~يُضِلُّهُ وَيَهْدِيهِ إِلَىٰ~~ عَذَابِ ~~السَّعِيرِ~~\|ترجمه=هر کس او (شیطان) را به دوستی گیرد، قطعاً او وی را گمراه می‌سازد و به عذاب آتشش می‌کشاند\|سوره=حج\|آیه=۴}}، ایهام تضاد استفاده شده است. در این آیه، تصور می‌شود که عبارت «یَهْدیه» به معنای هدایت کردن بوده و مقابلِ «یُضِلّه» به معنای گمراه کردن به‌کار رفته؛ در حالی که معنای «یهدیه» در این آیه «می‌کشاند» است.<ref name=":1">عرفان، حسن، ترجمه و شرح جواهر البلاغه، قم، بلاغت، چاپ دهم، ۱۳۸۸ش، ج۲، ص۲۴۹.</ref>		گفته‌اند در آیه {{قرآن\|... مَنْ تَوَلَّاهُ فَأَنَّهُ یُضِلُّهُ وَیَهْدِیهِ إِلَیٰ عَذَابِ السَّعِیرِ\|ترجمه=هر کس او (شیطان) را به دوستی گیرد، قطعاً او وی را گمراه می‌سازد و به عذاب آتشش می‌کشاند\|سوره=حج\|آیه=۴}}، ایهام تضاد استفاده شده است. در این آیه، تصور می‌شود که عبارت «یَهْدیه» به معنای هدایت کردن بوده و مقابلِ «یُضِلّه» به معنای گمراه کردن به‌کار رفته؛ در حالی که معنای «یهدیه» در این آیه «می‌کشاند» است.<ref name=":1">عرفان، حسن، ترجمه و شرح جواهر البلاغه، قم، بلاغت، چاپ دهم، ۱۳۸۸ش، ج۲، ص۲۴۹.</ref>

	ایهام تضاد، استعمال لفظی است که در معنای ظاهری، با عبارتی دیگر در تضاد است؛ ولی گوینده آن را در معنایی دیگر استعمال کرده و تضادی با عبارت دیگر ندارد.<ref name=":1" />		ایهام تضاد، استعمال لفظی است که در معنای ظاهری، با عبارتی دیگر در تضاد است؛ ولی گوینده آن را در معنایی دیگر استعمال کرده و تضادی با عبارت دیگر ندارد.<ref name=":1"/>

	=== ایهام طباق ===		=== ایهام طباق ===
	آیه {{قرآن\|مِمَّا ~~خَطِيئَاتِهِمْ~~ أُغْرِقُوا فَأُدْخِلُوا ~~نَارًا...~~\|ترجمه=[همه آنان] به سبب گناهانشان غرق شدند و بی درنگ در آتشی درآورده شدند\|سوره=نوح\|آیه=۲۵}} را دارای ایهام طباق شمرده‌اند. در این آیه، بین «غرق شدن» و «وارد شدن در آتش» مطابقت ایجاد شده؛ با اینکه غرق شدن ضد سوختن است.<ref name=":2">ابن حجه، تقی الدین، خزانه الأدب و غایه الأرب، بیروت، دار صادر، چاپ دوم، ج۲، ص۷۶.</ref>		آیه {{قرآن\|مِمَّا خَطِیئَاتِهِمْ أُغْرِقُوا فَأُدْخِلُوا نَارًا…\|ترجمه=[همه آنان] به سبب گناهانشان غرق شدند و بی درنگ در آتشی درآورده شدند\|سوره=نوح\|آیه=۲۵}} را دارای ایهام طباق شمرده‌اند. در این آیه، بین «غرق شدن» و «وارد شدن در آتش» مطابقت ایجاد شده؛ با اینکه غرق شدن ضد سوختن است.<ref name=":2">ابن حجه، تقی الدین، خزانه الأدب و غایه الأرب، بیروت، دار صادر، چاپ دوم، ج۲، ص۷۶.</ref>

	ایهام طباق به‌کار بردن لفظی است که معنای آن با معنای ضدش مطابقت داشته باشد؛ نه با معنای اصلی آن کلمه.<ref name=":2" />		ایهام طباق به‌کار بردن لفظی است که معنای آن با معنای ضدش مطابقت داشته باشد؛ نه با معنای اصلی آن کلمه.<ref name=":2"/>
	{{پایان پاسخ}}		{{پایان پاسخ}}

A.ahmadi در ‏۲۱ فوریهٔ ۲۰۲۲، ساعت ۱۵:۴۰

2022-02-21T15:40:52Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۱ فوریهٔ ۲۰۲۲، ساعت ۱۹:۱۰
خط ۹:		خط ۹:

	== اقسام ایهام در قرآن ==		== اقسام ایهام در قرآن ==
	بیشتر [[متشابهات قرآن]] را از جنس ایهام دانسته‌اند.{{مدرک\|date=فوریه ۲۰۲۲}} در ~~این آیات،~~ معنایی از آیات اراده شده که در مرحله اول به ذهن مخاطب خطور نمی‌کند؛ مانند آیه {{قرآن\|الرَّحْمَٰنُ عَلَى الْعَرْشِ اسْتَوَىٰ\|ترجمه=[خدای] رحمان بر تخت فرمانروایی و تدبیر امور آفرینش چیره و مسلّط است.\|سوره=طه\|آیه=۵}} که معنای نزدیک به ذهن مخاطب ~~تکیه~~ زدن و ایستادن خدا بر ~~عرش~~ است؛ در حالی که برای خدا این معنا متصور نیست.{{مدرک\|date=فوریه ۲۰۲۲}} برخی دیگر از نمونه‌های به‌کار رفتن ایهام در قرآن با توجه به اقسام ایهام چنین شمرده شده است:		بیشتر [[متشابهات قرآن]] را از جنس ایهام دانسته‌اند.{{مدرک\|date=فوریه ۲۰۲۲}} در آیات متشابه، معنایی از آیات اراده شده که در مرحله اول به ذهن مخاطب خطور نمی‌کند؛ مانند آیه {{قرآن\|الرَّحْمَٰنُ عَلَى الْعَرْشِ اسْتَوَىٰ\|ترجمه=[خدای] رحمان بر تخت فرمانروایی و تدبیر امور آفرینش چیره و مسلّط است.\|سوره=طه\|آیه=۵}} که معنای نزدیک به ذهن مخاطب «تکیه زدن و ایستادن خدا بر عرش» است؛ در حالی که برای [[خدا]] این معنا متصور نیست.{{مدرک\|date=فوریه ۲۰۲۲}} برخی دیگر از نمونه‌های به‌کار رفتن ایهام در [[قرآن]] با توجه به اقسام ایهام چنین شمرده شده است:

	=== ایهام تناسب ===		=== ایهام تناسب ===
	آیاتی مانند {{قرآن\|الشَّمْسُ وَالْقَمَرُ بِحُسْبَانٍ\|۵\|ترجمه=خورشید و ماه با حسابی [منظم و دقیق] روانند؛ و گیاه و درخت همواره [برای او] سجده می‌کنند.\|سوره=الرحمن\|وَالنَّجْمُ وَالشَّجَرُ يَسْجُدَانِ\|۶}} را دارای ایهام تناسب دانسته‌اند. از ظاهر این آیات استفاده می‌شود که بین شمس، قمر و نجم تناسب وجود دارد؛ چون معنای نجم در ذهن شنونده ستاره است که با شمس و قمر تناسب دارد؛ ولی در این آیه، ~~تناسب~~ نجم با خورشید و ماه مراد ~~نیست،~~ بلکه با «شجر» (درخت) تناسب دارد و مراد از ~~نجم~~ گیاهانی است که دارای شاخه بلند نیستند.{{مدرک\|date=فوریه ۲۰۲۲}}		آیاتی مانند {{قرآن\|الشَّمْسُ وَالْقَمَرُ بِحُسْبَانٍ\|۵\|ترجمه=خورشید و ماه با حسابی [منظم و دقیق] روانند؛ و گیاه و درخت همواره [برای او] سجده می‌کنند.\|سوره=الرحمن\|وَالنَّجْمُ وَالشَّجَرُ يَسْجُدَانِ\|۶}} را دارای ایهام تناسب دانسته‌اند. از ظاهر این آیات استفاده می‌شود که بین شمس، قمر و نجم تناسب وجود دارد؛ چون معنای نجم در ذهن شنونده ستاره است که با شمس و قمر تناسب دارد؛ ولی در این آیه، تناسبِ نجم با خورشید و ماه مراد نیست؛ بلکه با «شجر» (درخت) تناسب دارد و مراد از نجم، گیاهانی است که دارای شاخه بلند نیستند.{{مدرک\|date=فوریه ۲۰۲۲}}

	=== ایهام تأکید ===		=== ایهام تأکید ===
	آیه {{قرآن\|...لَمَسْجِدٌ أُسِّسَ عَلَى التَّقْوَىٰ مِنْ أَوَّلِ يَوْمٍ أَحَقُّ أَنْ تَقُومَ فِيهِ فِيهِ رِجَالٌ يُحِبُّونَ أَنْ يَتَطَهَّرُوا...\|سوره=توبه\|آیه=۱۰۸}} را دارای ایهام تأکید دانسته‌اند. در این آیه مخاطب تصور می‌کند عبارت «فیه» برای تأکید تکرار شده است؛ در حالی که چنین نیست و «فیه» دوم به مطلب دیگری اشاره دارد.<ref name=":0" /> ایهام تأکید به‌کار بردن واژه‌ای است، که مخاطب تصور می‌کند گوینده یا نویسنده قصد تأکید دارد؛ در حالی که مراد او چنین نیست.<ref name=":0">مطلوب، احمد، معجم المصطلحات البلاغیه و تطورها، بیروت، مکتبه لبنان ناشرون، چاپ اول، ص۲۱۷.</ref>		آیه {{قرآن\|...لَمَسْجِدٌ أُسِّسَ عَلَى التَّقْوَىٰ مِنْ أَوَّلِ يَوْمٍ أَحَقُّ أَنْ تَقُومَ فِيهِ فِيهِ رِجَالٌ يُحِبُّونَ أَنْ يَتَطَهَّرُوا...\|سوره=توبه\|آیه=۱۰۸}} را دارای ایهام تأکید دانسته‌اند. در این آیه مخاطب تصور می‌کند عبارت «فیه» برای تأکید تکرار شده است؛ در حالی که چنین نیست و «فیه» دوم به مطلب دیگری اشاره دارد.<ref name=":0" /> ایهام تأکید به‌کار بردن واژه‌ای است، که مخاطب تصور می‌کند گوینده یا نویسنده با استفاده از آن قصد تأکید دارد؛ در حالی که مراد او چنین نیست.<ref name=":0">مطلوب، احمد، معجم المصطلحات البلاغیه و تطورها، بیروت، مکتبه لبنان ناشرون، چاپ اول، ص۲۱۷.</ref>

	=== ایهام توجیه ===		=== ایهام توجیه ===
	قرآن را دارای ایهام توجیه دانسته‌اند.{{مدرک\|date=فوریه ۲۰۲۲}} ایهام توجیه به‌کار بردن سخنی است که دو معنای متضاد دارد و مخاطب نمی‌تواند تشخیص دهد گوینده کدام معنا را اراده کرده است. در ایهام ~~توجیه~~ گوینده به گونه‌ای سخن می‌گوید که شنونده متوجه نمی‌شود از او تعریف شده یا مورد سرزنش قرار گرفته است.<ref>نگاه کنید به ابن حجه، تقی الدین، خزانه الأدب و غایه الأرب، بیروت، دار صادر، چاپ دوم، ج‏۲، ص۱۱۰؛ صفی‌الدین حلی، عبدالعزیز، شرح الکافیه البدیعیه، بغداد، دیوان الوقف السنی، مرکز البحوث و الدراسات الإسلامیه، چاپ اول، ص۱۰۰؛ مطلوب، احمد، معجم المصطلحات البلاغیه و تطورها، بیروت، مکتبه لبنان ناشرون، چاپ، ص۲۵.</ref> برخی از نمونه‌های کاربرد ایهام توجیه در قرآن چنین است:		قرآن را دارای ایهام توجیه دانسته‌اند.{{مدرک\|date=فوریه ۲۰۲۲}} ایهام توجیه به‌کار بردن سخنی است که دو معنای متضاد دارد و مخاطب نمی‌تواند تشخیص دهد گوینده کدام معنا را اراده کرده است. در ایهام توجیه، گوینده به گونه‌ای سخن می‌گوید که شنونده متوجه نمی‌شود از او تعریف شده یا مورد سرزنش قرار گرفته است.<ref>نگاه کنید به ابن حجه، تقی الدین، خزانه الأدب و غایه الأرب، بیروت، دار صادر، چاپ دوم، ج‏۲، ص۱۱۰؛ صفی‌الدین حلی، عبدالعزیز، شرح الکافیه البدیعیه، بغداد، دیوان الوقف السنی، مرکز البحوث و الدراسات الإسلامیه، چاپ اول، ص۱۰۰؛ مطلوب، احمد، معجم المصطلحات البلاغیه و تطورها، بیروت، مکتبه لبنان ناشرون، چاپ، ص۲۵.</ref> برخی از نمونه‌های کاربرد ایهام توجیه در قرآن چنین است:

	* {{قرآن\|...وَإِنَّا أَوْ إِيَّاكُمْ لَعَلَىٰ هُدًى أَوْ فِي ضَلَالٍ مُبِينٍ\|ترجمه=(به مشرکان بگو:) و بی‌تردید ما یا شما بر هدایت یا در گمراهی آشکار هستیم.\|سوره=سبأ\|آیه=۲۴}}. در این آیه آمده است: «ما یا شما در هدایت یا گمراهی آشکار هستیم». این سخن سربسته گفته و روشن نیست کدام یک هدایت شده و کدام یک گمراه هستند.{{مدرک\|date=فوریه ۲۰۲۲}}		* {{قرآن\|...وَإِنَّا أَوْ إِيَّاكُمْ لَعَلَىٰ هُدًى أَوْ فِي ضَلَالٍ مُبِينٍ\|ترجمه=(به مشرکان بگو:) و بی‌تردید ما یا شما بر هدایت یا در گمراهی آشکار هستیم.\|سوره=سبأ\|آیه=۲۴}}. در این آیه آمده است: «ما یا شما در هدایت یا گمراهی آشکار هستیم». این سخن سربسته گفته شده و روشن نیست کدام یک هدایت شده و کدام یک گمراه هستند.{{مدرک\|date=فوریه ۲۰۲۲}}
	* {{قرآن\|وَ آخَرُونَ مُرْجَوْنَ لِأَمْرِ اللَّهِ إِمَّا یُعَذِّبُهُمْ وَ إِمَّا یَتُوبُ عَلَیْهِمْ...\|ترجمه=و گروهی دیگر کارشان موقوف به مشیّت خداست، یا آنان را عذاب می کند یا توبه آنان را می پذیرد\|سوره=توبه\|آیه=۱۰۶}}. در این ~~آیه~~ دو احتمال عذاب یا پذیریش توبه ذکر شده و مشخص نشده خدا با این افراد چگونه برخورد خواهد کرد. هدف از به‌کار رفتن ایهام توجیه در این آیه، این دانسته شده که افراد امیدوار به رحمت خدا باشند و از عذاب او نیز بترسند. <br />		* {{قرآن\|وَ آخَرُونَ مُرْجَوْنَ لِأَمْرِ اللَّهِ إِمَّا یُعَذِّبُهُمْ وَ إِمَّا یَتُوبُ عَلَیْهِمْ...\|ترجمه=و گروهی دیگر کارشان موقوف به مشیّت خداست، یا آنان را عذاب می کند یا توبه آنان را می پذیرد\|سوره=توبه\|آیه=۱۰۶}}. در این آیه، دو احتمال [[عذاب الهی\|عذاب]] یا پذیریش [[توبه]] ذکر شده و مشخص نشده خدا با این افراد چگونه برخورد خواهد کرد؛ آنها را عذاب خواهد کرد یا توبه آنها را خواهد پذیرفت؟ هدف از به‌کار رفتن ایهام توجیه در این آیه، این دانسته شده که افراد امیدوار به [[رحمت خدا]] باشند و در عین حال، از عذاب او نیز بترسند. <br />
	=== ایهام تضاد ===		=== ایهام تضاد ===
	گفته‌اند در آیه {{قرآن\|...مَنْ تَوَلَّاهُ فَأَنَّهُ يُضِلُّهُ وَيَهْدِيهِ إِلَىٰ عَذَابِ السَّعِيرِ}} ایهام تضاد استفاده شده است. در این آیه، تصور می‌شود که عبارت «یَهْدیه» به معنای هدایت کردن بوده و ~~مقابل~~ «یُضِلّه» به معنای گمراه کردن ~~است؛~~ در حالی که معنای آن در این آیه «می‌کشاند» است.<ref name=":1">عرفان، حسن، ترجمه و شرح جواهر البلاغه، قم، بلاغت، چاپ دهم، ۱۳۸۸ش، ج۲، ص۲۴۹.</ref>		گفته‌اند در آیه {{قرآن\|...مَنْ تَوَلَّاهُ فَأَنَّهُ يُضِلُّهُ وَيَهْدِيهِ إِلَىٰ عَذَابِ السَّعِيرِ\|ترجمه=هر کس او (شیطان) را به دوستی گیرد، قطعاً او وی را گمراه می‌سازد و به عذاب آتشش می‌کشاند\|سوره=حج\|آیه=۴}}، ایهام تضاد استفاده شده است. در این آیه، تصور می‌شود که عبارت «یَهْدیه» به معنای هدایت کردن بوده و مقابلِ «یُضِلّه» به معنای گمراه کردن به‌کار رفته؛ در حالی که معنای «یهدیه» در این آیه «می‌کشاند» است.<ref name=":1">عرفان، حسن، ترجمه و شرح جواهر البلاغه، قم، بلاغت، چاپ دهم، ۱۳۸۸ش، ج۲، ص۲۴۹.</ref>

	ایهام تضاد، استعمال لفظی است که در معنای ظاهری، با عبارتی دیگر ~~از جمله~~ در تضاد است؛ ولی گوینده آن را در معنایی دیگر استعمال کرده و تضادی با عبارت دیگر ندارد.<ref name=":1" />		ایهام تضاد، استعمال لفظی است که در معنای ظاهری، با عبارتی دیگر در تضاد است؛ ولی گوینده آن را در معنایی دیگر استعمال کرده و تضادی با عبارت دیگر ندارد.<ref name=":1" />

	=== ایهام طباق ===		=== ایهام طباق ===
	آیه {{قرآن\|مِمَّا خَطِيئَاتِهِمْ أُغْرِقُوا فَأُدْخِلُوا نَارًا...\|ترجمه=[همه آنان] به سبب گناهانشان غرق شدند و بی درنگ در آتشی درآورده شدند\|سوره=نوح\|آیه=۲۵}} را دارای ایهام طباق شمرده‌اند. در این آیه، بین «غرق شدن» و «وارد شدن در آتش» مطابقت ایجاد شده؛ با اینکه غرق شدن ضد سوختن است.<ref name=":2">ابن حجه، تقی الدین، خزانه الأدب و غایه الأرب، بیروت، دار صادر، چاپ دوم، ج۲، ص۷۶.</ref>		آیه {{قرآن\|مِمَّا خَطِيئَاتِهِمْ أُغْرِقُوا فَأُدْخِلُوا نَارًا...\|ترجمه=[همه آنان] به سبب گناهانشان غرق شدند و بی درنگ در آتشی درآورده شدند\|سوره=نوح\|آیه=۲۵}} را دارای ایهام طباق شمرده‌اند. در این آیه، بین «غرق شدن» و «وارد شدن در آتش» مطابقت ایجاد شده؛ با اینکه غرق شدن ضد سوختن است.<ref name=":2">ابن حجه، تقی الدین، خزانه الأدب و غایه الأرب، بیروت، دار صادر، چاپ دوم، ج۲، ص۷۶.</ref>

	ایهام طباق به‌کار بردن لفظی است که معنای آن با معنای ضدش مطابقت داشته ~~باشد~~ نه با معنای اصلی آن کلمه.<ref name=":2" />		ایهام طباق به‌کار بردن لفظی است که معنای آن با معنای ضدش مطابقت داشته باشد؛ نه با معنای اصلی آن کلمه.<ref name=":2" />
	{{پایان پاسخ}}		{{پایان پاسخ}}

A.ahmadi: /* ایهام توجیه */

2022-02-21T14:07:44Z

ایهام توجیه

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۱ فوریهٔ ۲۰۲۲، ساعت ۱۷:۳۷
خط ۲۰:		خط ۲۰:
	قرآن را دارای ایهام توجیه دانسته‌اند.{{مدرک\|date=فوریه ۲۰۲۲}} ایهام توجیه به‌کار بردن سخنی است که دو معنای متضاد دارد و مخاطب نمی‌تواند تشخیص دهد گوینده کدام معنا را اراده کرده است. در ایهام توجیه گوینده به گونه‌ای سخن می‌گوید که شنونده متوجه نمی‌شود از او تعریف شده یا مورد سرزنش قرار گرفته است.<ref>نگاه کنید به ابن حجه، تقی الدین، خزانه الأدب و غایه الأرب، بیروت، دار صادر، چاپ دوم، ج‏۲، ص۱۱۰؛ صفی‌الدین حلی، عبدالعزیز، شرح الکافیه البدیعیه، بغداد، دیوان الوقف السنی، مرکز البحوث و الدراسات الإسلامیه، چاپ اول، ص۱۰۰؛ مطلوب، احمد، معجم المصطلحات البلاغیه و تطورها، بیروت، مکتبه لبنان ناشرون، چاپ، ص۲۵.</ref> برخی از نمونه‌های کاربرد ایهام توجیه در قرآن چنین است:		قرآن را دارای ایهام توجیه دانسته‌اند.{{مدرک\|date=فوریه ۲۰۲۲}} ایهام توجیه به‌کار بردن سخنی است که دو معنای متضاد دارد و مخاطب نمی‌تواند تشخیص دهد گوینده کدام معنا را اراده کرده است. در ایهام توجیه گوینده به گونه‌ای سخن می‌گوید که شنونده متوجه نمی‌شود از او تعریف شده یا مورد سرزنش قرار گرفته است.<ref>نگاه کنید به ابن حجه، تقی الدین، خزانه الأدب و غایه الأرب، بیروت، دار صادر، چاپ دوم، ج‏۲، ص۱۱۰؛ صفی‌الدین حلی، عبدالعزیز، شرح الکافیه البدیعیه، بغداد، دیوان الوقف السنی، مرکز البحوث و الدراسات الإسلامیه، چاپ اول، ص۱۰۰؛ مطلوب، احمد، معجم المصطلحات البلاغیه و تطورها، بیروت، مکتبه لبنان ناشرون، چاپ، ص۲۵.</ref> برخی از نمونه‌های کاربرد ایهام توجیه در قرآن چنین است:

	* ~~«وَ إِنَّا~~ أَوْ ~~إِیَّاکُمْ لَعَلی هُدیً~~ أَوْ ~~فِی ضَلالٍ مُبِینٍ‏»~~.~~<ref>~~سبأ/ ۲۴.~~</ref>~~ در این آیه آمده است: ~~«إِنَّا أَوْ إِیَّاکُمْ» یعنی ما~~ یا شما در هدایت یا گمراهی آشکار ~~هستیم و~~ این سخن را سربسته گفته و روشن ~~نکرده که~~ کدام یک هدایت شده و کدام یک گمراه هستند.		* {{قرآن\|...وَإِنَّا أَوْ إِيَّاكُمْ لَعَلَىٰ هُدًى أَوْ فِي ضَلَالٍ مُبِينٍ\|ترجمه=(به مشرکان بگو:) و بی‌تردید ما یا شما بر هدایت یا در گمراهی آشکار هستیم.\|سوره=سبأ\|آیه=۲۴}}. در این آیه آمده است: «ما یا شما در هدایت یا گمراهی آشکار هستیم». این سخن سربسته گفته و روشن نیست کدام یک هدایت شده و کدام یک گمراه هستند.{{مدرک\|date=فوریه ۲۰۲۲}}
	* ~~«مِنَ الَّذِینَ هادُوا یُحَرِّفُونَ الْکَلِمَ عَنْ مَواضِعِهِ~~ وَ یَقُولُونَ سَمِعْنا وَ عَصَیْنا وَ اسْمَعْ غَیْرَ مُسْمَعٍ وَ راعِنا لَیًّا بِأَلْسِنَتِهِمْ وَ طَعْناً فِی الدِّینِ» ‏.<ref>نساء/ ۴۶.</ref> در این آیه آمده است: «اسْمَعْ غَیْرَ مُسْمَعٍ» یعنی بشنو که نمی‌شنوی و این یک سخن دو پهلوست که معلوم نیست بالاخره می‌شنود یا نمی‌شنود.		* {{قرآن\|وَ آخَرُونَ مُرْجَوْنَ لِأَمْرِ اللَّهِ إِمَّا یُعَذِّبُهُمْ وَ إِمَّا یَتُوبُ عَلَیْهِمْ...\|ترجمه=و گروهی دیگر کارشان موقوف به مشیّت خداست، یا آنان را عذاب می کند یا توبه آنان را می پذیرد\|سوره=توبه\|آیه=۱۰۶}}. در این آیه دو احتمال عذاب یا پذیریش توبه ذکر شده و مشخص نشده خدا با این افراد چگونه برخورد خواهد کرد. هدف از به‌کار رفتن ایهام توجیه در این آیه، این دانسته شده که افراد امیدوار به رحمت خدا باشند و از عذاب او نیز بترسند. <br />
	* «قالُوا لَبِثْنا یَوْماً أَوْ بَعْضَ یَوْمٍ‏».<ref>کهف/ ۱۹؛ مومنون/ ۱۱۳.</ref> در این آیه آمده است که «یَوْماً أَوْ بَعْضَ یَوْمٍ» یعنی یک روز یا قسمتی از روز و این یعنی تردید وجود دارد و دقیق مشخص نیسن یک زور مانده بودند یا قسمتی از روز را.
	* «وَ آخَرُونَ مُرْجَوْنَ لِأَمْرِ اللَّهِ إِمَّا یُعَذِّبُهُمْ وَ إِمَّا یَتُوبُ ~~عَلَیْهِمْ‏»~~.~~<ref>~~توبه/ ۱۰۶.~~</ref>~~ در این آیه ~~می‌گوید: «إِمَّا یُعَذِّبُهُمْ وَ إِمَّا یَتُوبُ عَلَیْهِمْ‏»؛ یعنی خداوند آشکارا نگفته~~ با این افراد چه خواهد ~~کرد، بلکه می‌گوید ما این افراد را یا عذاب می‌دهیم یا توبه‌شان را می‌پذیریم~~.

	~~البته این فن پیام‌های خاص خود را دارد و منظور این است که با برخی~~ از ~~افراد به صراحت سخن گفته نشود و بعضی مطالب سربسته گفته باشد و~~ این ~~فن در سخن گفتن تأثیر زیادی در افراد دارد مثلاً پیام آیه «إِمَّا یُعَذِّبُهُمْ وَ إِمَّا یَتُوبُ عَلَیْهِمْ‏»~~ این ~~است~~ که افراد ~~امید وار~~ به رحمت خدا باشند و از عذاب ~~الهی~~ نیز ~~بترسند؛ در حالی که اگر می‌گفت فقط عذاب می‌کنم یا فقط می‌بخشم، این پیام را نمی‌رساند~~.


	=== ایهام تضاد ===		=== ایهام تضاد ===
	~~گوینده لفظی را استعمال می‌کند که~~ در ~~ظاهر با هم~~ تضاد ~~دارند، اما~~ در معنای اصلی کلمه تضادی وجود ندارد؛ مانند: «مَنْ تَوَلَّاهُ فَأَنَّهُ یُضِلُّهُ وَ یَهْدِیهِ إِلی عَذابِ السَّعِیرِ»؛<ref>~~حج/ ۴~~.</ref> ~~«هرکس او را به دوستی گیرد قطعاً او وی را گمراه می‌سازد و به عذاب آتش می‌کشاند».~~		گفته‌اند در آیه {{قرآن\|...مَنْ تَوَلَّاهُ فَأَنَّهُ يُضِلُّهُ وَيَهْدِيهِ إِلَىٰ عَذَابِ السَّعِيرِ}} ایهام تضاد استفاده شده است. در این آیه، تصور می‌شود که عبارت «یَهْدیه» به معنای هدایت کردن بوده و مقابل «یُضِلّه» به معنای گمراه کردن است؛ در حالی که معنای آن در این آیه «می‌کشاند» است.<ref name=":1">عرفان، حسن، ترجمه و شرح جواهر البلاغه، قم، بلاغت، چاپ دهم، ۱۳۸۸ش، ج۲، ص۲۴۹.</ref>

	~~در این آیه ظاهر این~~ است که ~~کلمه «یهدیه» مقابل ضلالت است~~ در ~~حالی که~~ معنای آن در ~~این آیه «می‌کشاند» است نه هدایت می‌کند،~~ با ~~این اعتبار، مقابل ضلالت نیست و به این ایهام، ایهام تضاد گفته می‌شود~~.<ref~~>عرفان، حسن، ترجمه و شرح جواهر البلاغه، قم، بلاغت، چاپ دهم، ۱۳۸۸ش، ج۲، ص۲۴۹.<~~/~~ref~~>		ایهام تضاد، استعمال لفظی است که در معنای ظاهری، با عبارتی دیگر از جمله در تضاد است؛ ولی گوینده آن را در معنایی دیگر استعمال کرده و تضادی با عبارت دیگر ندارد.<ref name=":1" />

	=== ایهام طباق ===		=== ایهام طباق ===
	گوینده لفظی را بگوید که معنای آن با معنای ضدش مطابقت داشته باشد نه با معنای اصلی آن کلمه مانند «مِمَّا خَطِیئاتِهِمْ أُغْرِقُوا فَأُدْخِلُوا ~~ناراً»~~.~~<ref>~~نوح/ ۲۵.~~</ref>~~ در این ~~آیه~~ بین ~~غرق~~ شدن ~~و دخول~~ در ~~آتش~~ مطابقت ~~شده، در حالی که داخل شدن به آتش~~ با ~~سوختن تناسب داشته و باید می‌گفت و سوختن چون داخل آتش شدند، اما فرمود و غرق شدند و در آتش وارد شدند، در حالی که~~ غرق شدن ضد سوختن است.<ref>ابن حجه، تقی الدین، خزانه الأدب و غایه الأرب، بیروت، دار صادر، چاپ دوم، ج۲، ص۷۶.</ref>		آیه {{قرآن\|مِمَّا خَطِيئَاتِهِمْ أُغْرِقُوا فَأُدْخِلُوا نَارًا...\|ترجمه=[همه آنان] به سبب گناهانشان غرق شدند و بی درنگ در آتشی درآورده شدند\|سوره=نوح\|آیه=۲۵}} را دارای ایهام طباق شمرده‌اند. در این آیه، بین «غرق شدن» و «وارد شدن در آتش» مطابقت ایجاد شده؛ با اینکه غرق شدن ضد سوختن است.<ref name=":2">ابن حجه، تقی الدین، خزانه الأدب و غایه الأرب، بیروت، دار صادر، چاپ دوم، ج۲، ص۷۶.</ref>

			ایهام طباق به‌کار بردن لفظی است که معنای آن با معنای ضدش مطابقت داشته باشد نه با معنای اصلی آن کلمه.<ref name=":2" />
	{{پایان پاسخ}}		{{پایان پاسخ}}

A.ahmadi: /* ایهام تناسب */

2022-02-21T07:44:24Z

ایهام تناسب

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۱ فوریهٔ ۲۰۲۲، ساعت ۱۱:۱۴
خط ۱۲:		خط ۱۲:

	=== ایهام تناسب ===		=== ایهام تناسب ===
	آیاتی مانند {{قرآن\|الشَّمْسُ وَالْقَمَرُ بِحُسْبَانٍ\|۵\|ترجمه=خورشید و ماه با حسابی [منظم و دقیق] روانند؛ و گیاه و درخت همواره [برای او] سجده می‌کنند.\|سوره=الرحمن\|وَالنَّجْمُ وَالشَّجَرُ يَسْجُدَانِ\|۶}} را دارای ایهام تناسب دانسته‌اند. از ظاهر این آیات استفاده می‌شود که بین ~~شمس و~~ قمر و نجم تناسب وجود دارد؛ چون معنای نجم در ذهن شنونده ~~در مرحله نخست، همان~~ ستاره است که با شمس و قمر تناسب دارد؛ ولی در این ~~آیه~~ تناسب نجم با خورشید و ماه مراد نیست، بلکه با «شجر» (درخت) تناسب دارد و مراد از نجم ~~در آن ستاره نبوده، بلکه منظور~~ گیاهانی است که ~~مانند درخت~~ شاخه بلند ~~ندارند~~.{{مدرک\|date=فوریه ۲۰۲۲}}		آیاتی مانند {{قرآن\|الشَّمْسُ وَالْقَمَرُ بِحُسْبَانٍ\|۵\|ترجمه=خورشید و ماه با حسابی [منظم و دقیق] روانند؛ و گیاه و درخت همواره [برای او] سجده می‌کنند.\|سوره=الرحمن\|وَالنَّجْمُ وَالشَّجَرُ يَسْجُدَانِ\|۶}} را دارای ایهام تناسب دانسته‌اند. از ظاهر این آیات استفاده می‌شود که بین شمس، قمر و نجم تناسب وجود دارد؛ چون معنای نجم در ذهن شنونده ستاره است که با شمس و قمر تناسب دارد؛ ولی در این آیه، تناسب نجم با خورشید و ماه مراد نیست، بلکه با «شجر» (درخت) تناسب دارد و مراد از نجم گیاهانی است که دارای شاخه بلند نیستند.{{مدرک\|date=فوریه ۲۰۲۲}}

	=== ایهام تأکید ===		=== ایهام تأکید ===
	آیه {{قرآن\|...لَمَسْجِدٌ أُسِّسَ عَلَى التَّقْوَىٰ مِنْ أَوَّلِ يَوْمٍ أَحَقُّ أَنْ تَقُومَ فِيهِ فِيهِ رِجَالٌ يُحِبُّونَ أَنْ يَتَطَهَّرُوا...\|سوره=توبه\|آیه=۱۰۸}} را دارای ایهام تأکید دانسته‌اند.		آیه {{قرآن\|...لَمَسْجِدٌ أُسِّسَ عَلَى التَّقْوَىٰ مِنْ أَوَّلِ يَوْمٍ أَحَقُّ أَنْ تَقُومَ فِيهِ فِيهِ رِجَالٌ يُحِبُّونَ أَنْ يَتَطَهَّرُوا...\|سوره=توبه\|آیه=۱۰۸}} را دارای ایهام تأکید دانسته‌اند. در این آیه مخاطب تصور می‌کند عبارت «فیه» برای تأکید تکرار شده است؛ در حالی که چنین نیست و «فیه» دوم به مطلب دیگری اشاره دارد.<ref name=":0" /> ایهام تأکید به‌کار بردن واژه‌ای است، که مخاطب تصور می‌کند گوینده یا نویسنده قصد تأکید دارد؛ در حالی که مراد او چنین نیست.<ref name=":0">مطلوب، احمد، معجم المصطلحات البلاغیه و تطورها، بیروت، مکتبه لبنان ناشرون، چاپ اول، ص۲۱۷.</ref>

	در این آیه ~~دو بار لفظ «فیه» تکرار شده و~~ مخاطب تصور می‌کند که برای تأکید ~~است،~~ در حالی که چنین ~~نیست؛ بلکه~~ «فیه» دوم به مطلب دیگری اشاره دارد.<ref name=":0" /> ایهام تأکید به‌کار بردن واژه‌ای است، که مخاطب تصور می‌کند گوینده یا نویسنده قصد تأکید دارد؛ در حالی که مراد او چنین نیست.

	کلمه‌ای را استعمال می‌کند که معنای اول و نزدیک به ذهن را مد نظر ندارد، اما شنونده یا خواننده تصور می‌کند که گوینده یا نویسنده قصد تأکید دارد، در حالی که چنین نیست. به این ایهام، ایهام تأکید می‌گویند

	<ref name=":0">مطلوب، احمد، معجم المصطلحات البلاغیه و تطورها، بیروت، مکتبه لبنان ناشرون، چاپ اول، ص۲۱۷.</ref>

	=== ایهام توجیه ===		=== ایهام توجیه ===
	ایهام توجیه ~~این~~ است ~~که گوینده سخنی را بگوید~~ که دو معنای متضاد دارد و مخاطب ~~نتواند~~ تشخیص دهد که گوینده کدام معنا را اراده کرده است. ایهام ~~فنی است برای تعریف و مذمت کردن افراد؛ یعنی~~ گوینده به گونه‌ای سخن ~~گوید~~ که شنونده متوجه ~~نشود~~ از او تعریف ~~کرد~~ یا ~~مذمت~~. ‏<ref>~~رک:~~ ابن حجه، تقی الدین، خزانه الأدب و غایه الأرب، بیروت، دار صادر، چاپ دوم، ج‏۲، ص۱۱۰؛ صفی‌الدین حلی، عبدالعزیز، شرح الکافیه البدیعیه، بغداد، دیوان الوقف السنی، مرکز البحوث و الدراسات الإسلامیه، چاپ اول، ص۱۰۰؛ مطلوب، احمد، معجم المصطلحات البلاغیه و تطورها، بیروت، مکتبه لبنان ناشرون، چاپ، ص۲۵.</ref>		قرآن را دارای ایهام توجیه دانسته‌اند.{{مدرک\|date=فوریه ۲۰۲۲}} ایهام توجیه به‌کار بردن سخنی است که دو معنای متضاد دارد و مخاطب نمی‌تواند تشخیص دهد گوینده کدام معنا را اراده کرده است. در ایهام توجیه گوینده به گونه‌ای سخن می‌گوید که شنونده متوجه نمی‌شود از او تعریف شده یا مورد سرزنش قرار گرفته است.<ref>نگاه کنید به ابن حجه، تقی الدین، خزانه الأدب و غایه الأرب، بیروت، دار صادر، چاپ دوم، ج‏۲، ص۱۱۰؛ صفی‌الدین حلی، عبدالعزیز، شرح الکافیه البدیعیه، بغداد، دیوان الوقف السنی، مرکز البحوث و الدراسات الإسلامیه، چاپ اول، ص۱۰۰؛ مطلوب، احمد، معجم المصطلحات البلاغیه و تطورها، بیروت، مکتبه لبنان ناشرون، چاپ، ص۲۵.</ref> برخی از نمونه‌های کاربرد ایهام توجیه در قرآن چنین است:

	~~استفاده~~ از ایهام توجیه در ~~عرف نیز رایج است؛ گاه سخن مبهمی گفته می‌شود که شنونده می‌پرسد این سخن تو تعریف بود یا تکه انداختی؟~~

	~~این فن بلاغت شبیه فن ابهام~~ است و می‌توان گفت ابهام با ایهام توجیه تفاوتی ندارد؛<ref>رک: ابن دمامینی، محمد بن ابی بکر، شرح الدمامینی علی مغنی اللبیب، بیروت، مؤسسه التاریخ العربی، چاپ اول، ج۱، ص۴۵۵؛ دعکور، ندیم حسین، القواعد التطبیقیه فی اللغه العربیه، بیروت، مؤسسه بحسون، چاپ دوم، ص۳۵۳.</ref>مانند:

	* «وَ إِنَّا أَوْ إِیَّاکُمْ لَعَلی هُدیً أَوْ فِی ضَلالٍ مُبِینٍ‏».<ref>سبأ/ ۲۴.</ref> در این آیه آمده است: «إِنَّا أَوْ إِیَّاکُمْ» یعنی ما یا شما در هدایت یا گمراهی آشکار هستیم و این سخن را سربسته گفته و روشن نکرده که کدام یک هدایت شده و کدام یک گمراه هستند.		* «وَ إِنَّا أَوْ إِیَّاکُمْ لَعَلی هُدیً أَوْ فِی ضَلالٍ مُبِینٍ‏».<ref>سبأ/ ۲۴.</ref> در این آیه آمده است: «إِنَّا أَوْ إِیَّاکُمْ» یعنی ما یا شما در هدایت یا گمراهی آشکار هستیم و این سخن را سربسته گفته و روشن نکرده که کدام یک هدایت شده و کدام یک گمراه هستند.
خط ۳۶:		خط ۲۶:

	البته این فن پیام‌های خاص خود را دارد و منظور این است که با برخی از افراد به صراحت سخن گفته نشود و بعضی مطالب سربسته گفته باشد و این فن در سخن گفتن تأثیر زیادی در افراد دارد مثلاً پیام آیه «إِمَّا یُعَذِّبُهُمْ وَ إِمَّا یَتُوبُ عَلَیْهِمْ‏» این است که افراد امید وار به رحمت خدا باشند و از عذاب الهی نیز بترسند؛ در حالی که اگر می‌گفت فقط عذاب می‌کنم یا فقط می‌بخشم، این پیام را نمی‌رساند.		البته این فن پیام‌های خاص خود را دارد و منظور این است که با برخی از افراد به صراحت سخن گفته نشود و بعضی مطالب سربسته گفته باشد و این فن در سخن گفتن تأثیر زیادی در افراد دارد مثلاً پیام آیه «إِمَّا یُعَذِّبُهُمْ وَ إِمَّا یَتُوبُ عَلَیْهِمْ‏» این است که افراد امید وار به رحمت خدا باشند و از عذاب الهی نیز بترسند؛ در حالی که اگر می‌گفت فقط عذاب می‌کنم یا فقط می‌بخشم، این پیام را نمی‌رساند.


	=== ایهام تضاد ===		=== ایهام تضاد ===